{"id":83098,"date":"2015-08-24T21:46:57","date_gmt":"2015-08-25T01:46:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=83098"},"modified":"2015-08-24T21:46:57","modified_gmt":"2015-08-25T01:46:57","slug":"monarchista-august-hlond-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=83098","title":{"rendered":"Monarchista August Hlond – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Prymas Polski oraz arcybiskup metropolita gnie\u017anie\u0144ski i pozna\u0144ski od 1926 roku i kardyna\u0142 prezbiter \u015awi\u0119tego Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego od 1927 roku, S\u0142uga Bo\u017cy ks. August Hlond SDB (1881-1948), jako przyw\u00f3dca Ko\u015bcio\u0142a polskiego wielokrotnie dawa\u0142 wyraz zainteresowaniom sfer\u0105 spo\u0142eczno-polityczn\u0105, a zw\u0142aszcza ustrojow\u0105, czego szczeg\u00f3lnie dobitnymi przyk\u0142adami by\u0142y zredagowane przeze\u0144 w 1931 roku Uwagi Episkopatu w przedmiocie zmiany Konstytucji<\/em> oraz jego osobisty list pasterski z 1932 roku O chrze\u015bcija\u0144skie zasady \u017cycia pa\u0144stwowego<\/em>, b\u0119d\u0105cy znakomitym wyk\u0142adem \u201echrze\u015bcija\u0144skiej konstytucji pa\u0144stw\u201d w duchu nauczania papie\u017cy Leona XIII i Piusa XI. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce zainteresowania te nie tylko nie zesz\u0142y na dalszy plan, ale wr\u0119cz pog\u0142\u0119bi\u0142y si\u0119 i przykuwa\u0142y jego szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 oraz zosta\u0142y wysoce skonkretyzowane w czasie II wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3r\u0105 prymas Hlond sp\u0119dzi\u0142 na emigracji, g\u0142\u00f3wnie we Francji, gdzie 3 lutego 1944 roku zosta\u0142 aresztowany przez Gestapo i internowany a\u017c do uwolnienia go przez aliant\u00f3w.<\/p>

Wiedz\u0119 o tym zawdzi\u0119czamy najwi\u0119kszemu obecnie znawcy \u017cycia, dzia\u0142alno\u015bci i tw\u00f3rczo\u015bci tego Pasterza, czyli prof. Jerzemu Kazimierzowi Pietrzakowi, autorowi wielu publikacji na ten temat. Odr\u0119czne zapiski i notatki prymasa, w tym r\u00f3wnie\u017c te pochodz\u0105ce z okresu wojny, zosta\u0142y wprawdzie ju\u017c do\u015b\u0107 dawno temu przepisane przez salezjanina, ks. Stanis\u0142awa Kosi\u0144skiego i umieszczone w monumentalnym (105 tom\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy liczy w maszynopisie ca 300 stron) zbiorze Acta Hlondiana<\/em>, lecz interesuj\u0105ce nas tu fragmenty, dotycz\u0105ce spraw ustrojowych, prawie w og\u00f3le nie zosta\u0142y uwzgl\u0119dnione w niewielkim wyborze opublikowanym przez ks. Wojciecha Necla TChr pt. Z notatnika Kardyna\u0142a Augusta Hlonda<\/em> (Pozna\u0144 1995), tote\u017c koncepcje ustrojowe Prymasa nie s\u0105 znane publiczno\u015bci. Jako pierwszy odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do nich prof. Krzysztof Krasowski w artykule Zasady konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prymasa Augusta Hlonda z lat 1940-1944<\/em>, zamieszczonym w ksi\u0119dze zbiorowej pod red. J. Malca i W. Uruszczaka, dedykowanej prof. Stanis\u0142awowi Grodziskiemu, lecz znacznie obszerniejsz\u0105 prezentacj\u0119 da\u0142 niedawno prof. Pietrzak w artykule Prymas Hlond o ustroju politycznym powojennej Polski<\/em>, opublikowanym w presti\u017cowym \u201eCzasopi\u015bmie Prawno-Historycznym\u201d (tom LXVI – 2014 – Zeszyt 1, ss. 183-204). Prof. Pietrzak uczyni\u0142 mi t\u0119 grzeczno\u015b\u0107, \u017ce przes\u0142a\u0142 osobi\u015bcie nadbitk\u0119 tego tekstu wraz z do\u0142\u0105czonym listem i \u017cyczeniami. Po jego lekturze nabra\u0142em pewno\u015bci, \u017ce tre\u015b\u0107 zapisk\u00f3w Prymasa jest tak wa\u017cna, a dla monarchist\u00f3w – jako \u015bwiadectwo prokr\u00f3lewskich preferencji wybitnego Ksi\u0119cia Ko\u015bcio\u0142a – arcysympatyczna i arcywa\u017cna, \u017ce ze wszech miar po\u017c\u0105dane jest upowszechnienie artyku\u0142u prof. Pietrzaka, zamieszonego przecie\u017c w elitarnym pi\u015bmie naukowym, do kt\u00f3rego zazwyczaj nie si\u0119gaj\u0105 nieprofesjonali\u015bci. Oczywi\u015bcie nie zamierzam streszcza\u0107 tu ca\u0142ej jego zawarto\u015bci ani ca\u0142okszta\u0142tu przemy\u015ble\u0144 ustrojowych kard. Hlonda, skoncentruj\u0119 si\u0119 jedynie na kluczowej kwestii monarchii dla Polski, w przypisach dodam natomiast kilka w\u0142asnych komentarzy.<\/p>

Chocia\u017c, jak podkre\u015bla prof. Pietrzak, nie da si\u0119 tego potwierdzi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142owo, to zdaniem prof. Krasowskiego ju\u017c przed wojn\u0105 Prymas zdradza\u0142 \u201ewyra\u017ane sympatie dla systemu klasycznej monarchii\u201d, kt\u00f3re zdaniem tego badacza wynika\u0142y zapewne z faktu, i\u017c jego g\u0142\u00f3wnym doradc\u0105 politycznym by\u0142 prof. Stefan D\u0105browski, przewodnicz\u0105cy G\u0142\u00f3wnego Zjednoczenia Monarchist\u00f3w [sic!1<\/a><\/sup>]. Jakkolwiek by\u0142o, w czasie wojny te sympatie ju\u017c na pewno si\u0119 wykrystalizowa\u0142y. W li\u015bcie z 12 VIII 1941 roku do mec. Bogus\u0142awa Longchampsa de Berier Prymas pisa\u0142: \u201eproblem ustrojowy interesuje mnie w tej chwili nadzwyczajnie\u201d, dodaj\u0105c: \u201etrzeba b\u0119dzie koniecznie da\u0107 Polsce kr\u00f3la, ale kr\u00f3la nowoczesnego\u201d (AH IV\/17, k. 15-162<\/a><\/sup>). Ju\u017c we w\u0142asnych notatkach konstatowa\u0142: \u201enasz klimat w tej chwili domaga si\u0119 Kr\u00f3la\u201d (AH III\/13, k. 186); \u201enie mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcia do prezydent\u00f3w; Opatrzno\u015b\u0107 ich przekre\u015bli\u0142a\u201d (AH III\/12, k. 224). Nale\u017cy przeto odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do idei \u201epiastowskiej i wawelskiej\u201d, czyli kr\u00f3lewskiej. Kr\u00f3l scali nar\u00f3d, podniesie autorytet pa\u0144stwa, b\u0119dzie wyrazem jedno\u015bci i odrodzenia, wskrzesi dynamizm Chrobrych i Sobieskich. \u201eNic nie wyra\u017ca tak wolno\u015bci Polski, jak monarchia i korona\u201d. Er\u0119 nowej Polski \u201emusimy zacz\u0105\u0107 rozwi\u0105zaniem ostatecznym i totalnym – Kr\u00f3lestwem. Po\u0142owiczne formy nie za\u0142atwi\u0105 sprawy, nie wyzwol\u0105 w pe\u0142ni naszego ducha\u201d (AH III\/13, k. 173, 186-189, 192).<\/p>

Kszta\u0142t monarchii<\/h4>

Przysz\u0142a monarchia b\u0119dzie, zdaniem kardyna\u0142a Hlonda, \u201eludow\u0105\u201d (AH III\/13, k. 194). C\u00f3\u017c to jednak znaczy? Ot\u00f3\u017c to, \u017ce \u201einstytucja kr\u00f3la i dobry ustr\u00f3j nie dadz\u0105 pierwsze\u0144stwa ani arystokracji, ani demokracji w znaczeniu tej i owej grupy, ale narodowi, bo ka\u017cdy b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 by\u0107 nawet kr\u00f3lem, je\u017celi osobistymi warto\u015bciami swymi si\u0119 na to b\u0119dzie kwalifikowa\u0142. Innych kwalifikacji nie b\u0119dzie, ani rodowych, ani tradycyjnych, ani stanowych\u201d (AH III\/12, k. 227). \u201eNajbardziej (demokratyczne) ludowe Kr\u00f3lestwo, a zarazem najbardziej autorytatywna demokracja – w nowym historycznym stylu – Rzeczpospolita\u201d (AH III\/13, k. 195-196).<\/p>

Zakres w\u0142adzy kr\u00f3la w instaurowanej monarchii winien by\u0107 szerszy ni\u017c w dawnej Polsce. \u201eKr\u00f3l w dawnej Polsce mia\u0142 mniej praw ni\u017c Prezydent Rzeczypospolitej na mocy ostatniej konstytucji. To by\u0142o zgubne. (\u2026) Kr\u00f3l nosi\u0142 koron\u0119, nie mia\u0142 autorytetu swej w\u0142adzy\u201d (AH III\/13, k. 186-187). Chocia\u017c autor nie u\u017cywa tego terminu, mo\u017cna stwierdzi\u0107 jednoznacznie, \u017ce kr\u00f3l w koncepcji prymasa Hlonda jest w pe\u0142ni tego s\u0142owa znaczeniu suwerenem. \u201eKr\u00f3l – \u017ar\u00f3d\u0142o wszelkiej w\u0142adzy w Pa\u0144stwie; w\u0142a\u015bciwy szef wszystkiego, ale bezpo\u015brednio dzia\u0142a tylko w sprawach okre\u015blonych konstytucj\u0105; w innych przez konstytucyjne organy\u201d (AH III\/13, k. 180). W\u0142adca stanowi\u0107 ma czynnik nadrz\u0119dny i w stosunku do parlamentu, i w stosunku do rz\u0105du: \u201eSejm nie nad rz\u0105dem, bo rz\u0105d rz\u0105dem, nad rz\u0105dem tylko kr\u00f3l, ale i rz\u0105d nie nad Sejmem, bo i nad Sejmem, tylko kr\u00f3l\u201d (AH III\/13, k. 190). Kr\u00f3l ma by\u0107 \u201eszczytowym czynnikiem \u0142adu w Rzeczypospolitej\u201d oraz \u201eczynnikiem naczelnym r\u00f3wnowagi wewn\u0119trznej kraju\u201d (AH III\/13, k. 191, 196). Prerogatywy monarsze nie s\u0105 opisane szczeg\u00f3\u0142owo, ale na pewno nale\u017cy do nich prawo swobodnego mianowania i odwo\u0142ywania premiera i ministr\u00f3w: \u201eKr\u00f3l mo\u017ce da\u0107 dymisj\u0119 ca\u0142emu rz\u0105dowi, ale tak\u017ce poszczeg\u00f3lnym ministrom, zast\u0119puj\u0105c ich innymi. (\u2026) To kr\u00f3l daje narodowi rz\u0105d\u201d (AH III\/12, k. 227). Wszelako \u201ekr\u00f3l musi by\u0107 karny nie tylko wobec konstytucji, ale tak\u017ce w u\u017cywaniu swej w\u0142adzy, w objawianiu swego autorytetu\u201d (AH III\/13, k. 191), ale chodzi tu raczej o odpowiedzialno\u015b\u0107 moraln\u0105 ani\u017celi prawn\u0105.<\/p>

Dziedziczno\u015b\u0107 czy elekcyjno\u015b\u0107?<\/h4>

Pocz\u0105tkowo Prymas nie wyklucza\u0142 w swoich rozwa\u017caniach dziedziczno\u015bci tronu, aczkolwiek po\u0142owicznej, bo ograniczonej czasowo. Dowodzi tego notatka dotycz\u0105ca ustanowienia pierwszego kr\u00f3la: \u201eKr\u00f3lestwo od zaraz, by nie traci\u0107 czasu na provisoria<\/em>. Interrex jak najrychlej przedstawi narodowi kandydata [na] kr\u00f3la. Z rodzin\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 pakt na 1\/5 wieku, poczem [na] dalsze 1\/2 w., o ile nar\u00f3d [paktu] nie wypowie\u201d (AH III\/13, k. 212). Przemawia za tym argument, i\u017c \u00f3w pierwszy kr\u00f3l winien zaimponowa\u0107 i Polsce, i Europie, a zw\u0142aszcza krajom, kt\u00f3re \u201egotowe s\u0105 przy nim si\u0119 skupi\u0107\u201d (AH III\/13, k. 192), czyli sfederowa\u0107 si\u0119 z Polsk\u0105. Nie wiadomo jednak, jaki by\u0142by tryb wyboru zaproponowanego kandydata, ani jaki tryb i tre\u015b\u0107 paktu oraz jakie powody wypowiedzenia go. Zdaniem prof. Pietrzaka przywodzi to na my\u015bl pacta conventa<\/em> oraz zasad\u0119 elekcji dynastii przewidzian\u0105 w Konstytucji 3 Maja.<\/p>

Wkr\u00f3tce jednak kard. Hlond odst\u0105pi\u0142 od zasady dziedziczno\u015bci, podaj\u0105c przeciwko niej – a za elekcyjno\u015bci\u0105 – nast\u0119puj\u0105ce argumenty:<\/p>

\u201d\u201d najwy\u017csza w\u0142adza w Rzeczypospolitej nie mo\u017ce by\u0107 prawem jednej rodziny, bo takie prawo nie ma ani w sobie, ani w warunkach polskich \u017cadnego uzasadnienia3<\/a><\/sup> (AH III\/12, k. 226);<\/p>

\u201d\u201d nie mo\u017cna szcz\u0119\u015bcia, bezpiecze\u0144stwa i ca\u0142o\u015bci narodu oraz pa\u0144stwa nara\u017ca\u0107 na niepewno\u015b\u0107 losu przez dynasti\u0119 dziedziczn\u01054<\/a><\/sup> (AH III\/13, k. 196);<\/p>

\u201d\u201d \u017cadna rodzina nie mo\u017ce da\u0107 gwarancji, \u017ce jej potomkowie b\u0119d\u0105 moralnie, intelektualnie, fizycznie zdolni rz\u0105dzi\u0107; rody kr\u00f3lewskie m\u0119cz\u0105 si\u0119 i degeneruj\u0105 (AH III\/12, k. 226; AH III\/13, k. 194); \u201eNast\u0119pca tronu, wiedz\u0105c, \u017ce b\u0119dzie kr\u00f3lem, \u017cyje w fa\u0142szywej atmosferze, sytuacji nie\u017cyciowej, fa\u0142szuj\u0105cej dusz\u0119, oddalaj\u0105cej go od kontaktu z rzeczywisto\u015bci\u01055<\/a><\/sup>, poza tym jest ryzyko[,] degeneracja, atawizm, nieudanie si\u0119 kr\u00f3lewicza – co tak cz\u0119sto pogr\u0105\u017ca\u0142o narodu w nieszcz\u0119\u015bciu; syn burzy\u0142 wspania\u0142e czyny i chwa\u0142\u0119 ojca, dziada\u201d (AH III\/13, k. 195);<\/p>

\u201d\u201d w przypadku tronu dziedzicznego istnieje \u201ewielkie ryzyko i szkodliwe nast\u0119pstwa tak\u017ce mo\u017cliwych regencji za ma\u0142oletniego kr\u00f3la lub niezdolnego\u201d (AH III\/13, k. 187);<\/p>

\u201d\u201d elekcje kr\u00f3lewskie w Polsce nie by\u0142y z\u0142e w sobie, lecz w sposobie ich odbywania: \u201eDa\u0142y przecie\u017c Batorego, Sobieskiego6<\/a><\/sup>\u201d (AH III\/12, k. 226);<\/p>

\u201d\u201d dobra elekcja kr\u00f3la uchroni kraj od szk\u00f3d polityki dynastycznej, kt\u00f3ra nieraz wci\u0105ga\u0142a kraj w zamieszki i wojny7<\/a><\/sup>\u201d (AH III\/12, k. 228).<\/p>

Zasady elekcji<\/h4>

Wyb\u00f3r kr\u00f3la powinien by\u0107 oparty na idei \u201enowoczesnej selekcji\u201d – co nie jest zbyt jasne – oraz wzorowa\u0107 si\u0119 na sprawdzonej i \u201epo\u017cytecznej\u201d elekcji papie\u017ca przez konklawe (kard. Hlond przypomina\u0142, \u017ce na mocy decyzji papie\u017ca Sykstusa V mia\u0142o ono liczy\u0107 nie wi\u0119cej ni\u017c 70 kardyna\u0142\u00f3w). \u201eKonklawe kr\u00f3lewskim\u201d jest w tym wypadku elitarna Rada Koronna. Prymas zdecydowanie odrzuca\u0142 demokratyczny tryb elekcji, zar\u00f3wno przez po\u0142\u0105czone izby parlamentu, jak wyb\u00f3r powszechny przez lud\/nar\u00f3d. \u201eSelektorat\u201d dotyczy\u0107 mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c prawa biernego: pocz\u0105tkowo kandydatami mieli by\u0107 wy\u0142\u0105cznie cz\u0142onkowie Rady Koronnej, p\u00f3\u017aniej autor dopu\u015bci\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 kandydat\u00f3w spoza tego grona, ale tylko wyznaczonych przez cz\u0142onk\u00f3w Rady i to na pierwszym zebraniu wyborczym. Ka\u017cdy cz\u0142onek Rady m\u00f3g\u0142by jednak wysun\u0105\u0107 tylko jednego kandydata spoza niej (AH III\/12, k. 288; AH III\/13, k. 194, 196). Kandydat musi by\u0107 Polakiem i katolikiem, nie mo\u017ce by\u0107 o\u017ceniony z cudzoziemk\u0105 (wyj\u0105wszy kraje b\u0119d\u0105ce z Polsk\u0105 w unii) lub z \u017byd\u00f3wk\u01058<\/a><\/sup>, ani by\u0107 \u201ew jakikolwiek spos\u00f3b skompromitowany\u201d (AH III\/13, k. 195). Nie powinien mie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c 50 lat (AH III\/12, k. 228).<\/p>

Elekcja winna odbywa\u0107 si\u0119 w stolicy, najwcze\u015bniej w trzeci, a najp\u00f3\u017aniej w si\u00f3dmy dzie\u0144 po pogrzebie zmar\u0142ego kr\u00f3la. Przewodniczy jej marsza\u0142ek Rady Koronnej. W przypadku kandydata b\u0119d\u0105cego cz\u0142onkiem Rady wyb\u00f3r ma nast\u0119powa\u0107 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 zwyk\u0142\u0105, w przypadku kandydata spoza niej – 2\/3 g\u0142os\u00f3w. Kr\u00f3l obejmuje w\u0142adz\u0119 z chwil\u0105 z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi – wobec Rady, a na r\u0119ce Prymasa. Termin koronacji ustala kr\u00f3l z uwzgl\u0119dnieniem okresu potrzebnego na jej przygotowanie, przez co jednak nale\u017cy rozumie\u0107 kilka dni po wyborze (AH III\/13, k. 195). Miejscem koronacji ma by\u0107, zgodnie z tradycj\u0105, Krak\u00f3w, a koronatorem – Prymas Polski.<\/p>

W przypadku – zak\u0142adanym przez autora – federacji Polski z pa\u0144stwami o\u015bciennymi mi\u0119dzy Ba\u0142tykiem a Morzem Czarnym (wprost wymieniono Ukrain\u0119, Bia\u0142oru\u015b i Litw\u0119) kr\u00f3l ma by\u0107 wybierany przez polsk\u0105 Rad\u0119 Kr\u00f3lewsk\u0105, ale z udzia\u0142em elektor\u00f3w z pa\u0144stw b\u0119d\u0105cych w unii (po trzech elektor\u00f3w z ka\u017cdego pa\u0144stwa), b\u0105d\u017a przez wsp\u00f3ln\u0105 Rad\u0119 Kr\u00f3lewsk\u0105 tych pa\u0144stw (AH III\/13, k. 195, 200).<\/p>

Bezkr\u00f3lewie<\/h4>

Panowanie kr\u00f3la jest do\u017cywotnie. W przypadku abdykacji otrzymuje on emerytur\u0119. Kr\u00f3lowej ma\u0142\u017conce honory kr\u00f3lewskie przys\u0142uguj\u0105 tylko za \u017cycia m\u0119\u017ca, po jego \u015bmierci wdowa i (nieletnie) dzieci b\u0119d\u0105 za\u015b otrzymywa\u0107 zaopatrzenie pa\u0144stwowe. Za panowania ojca dzieciom kr\u00f3la nie przys\u0142uguj\u0105 \u017cadne przywileje kr\u00f3lewicz\u00f3w ani nie mog\u0105 one zasiada\u0107 w Sejmie, Senacie, Radzie Koronnej, ani te\u017c by\u0107 ministrami i ambasadorami.<\/p>

Podczas bezkr\u00f3lewia (po \u015bmierci lub abdykacji kr\u00f3la a\u017c do wyboru i z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi przez nast\u0119pc\u0119) najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 sprawuje, jako interrex<\/em>, Prymas, b\u0119d\u0105cy zarazem przewodnicz\u0105cym Rady Koronnej9<\/a><\/sup>. Wydaje on trzy manifesty: 1) w dzie\u0144 po pogrzebie lub ust\u0105pieniu kr\u00f3la og\u0142asza dat\u0119 i miejsce elekcji; 2) og\u0142asza wyb\u00f3r kr\u00f3la; 3) og\u0142asza dat\u0119 i miejsce koronacji (AH III\/12, k. 228; AH III\/13, k. 187, 195). W przypadku niemo\u017cno\u015bci sprawowania przez czas d\u0142u\u017cszy w\u0142adzy (na przyk\u0142ad z powodu przewlek\u0142ej i ci\u0119\u017ckiej choroby), Rada Koronna mo\u017ce wybra\u0107 regenta10<\/a><\/sup>, okre\u015blaj\u0105c zakres jego w\u0142adzy i honor\u00f3w (AH III\/13, k. 192).<\/p>

Rada Koronna<\/h4>

Pocz\u0105tkowo nazywana ona by\u0142a w zapiskach Rad\u0105 Pa\u0144stwow\u0105. Zmienia\u0142a si\u0119 tak\u017ce koncepcja jej funkcji (pr\u00f3cz wyboru kr\u00f3la i regenta). Pocz\u0105tkowo mia\u0142 to by\u0107 \u201enajwy\u017cszy Senat Kr\u00f3la (\u2026), sta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142o informacji dla Kr\u00f3la i Rz\u0105du\u201d. P\u00f3\u017aniej doszed\u0142 obowi\u0105zek i prawo informowania kr\u00f3la \u201eo \u017cyciu i to bezpo\u015brednio, nie przez Rz\u0105d\u201d. Ostatecznie Rada mia\u0142a by\u0107 wy\u0142\u0105cznie \u201ewewn\u0119trznym organem informacyjnym Kr\u00f3la\u201d oraz \u201eSenatem kr\u00f3lewskim w tych sprawach, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do kompetencji Kr\u00f3la, a kt\u00f3re Kr\u00f3l przed\u0142o\u017cy do zaopiniowania\u201d lub zasi\u0119gnie zdania na ich temat bezpo\u015brednio i indywidualnie u ka\u017cdego cz\u0142onka Rady (AH III\/12, k. 225, 226, 228; AH III\/13, k. 195, 196).<\/p>

Rada Koronna mia\u0142a odbywa\u0107 regularne zebrania i nadzwyczajne \u201ewobec kr\u00f3la\u201d (czyli chyba z jego udzia\u0142em). Pocz\u0105tkowo mia\u0142 w nich te\u017c uczestniczy\u0107 premier. Posiedzenia, obrady, referaty, oraz wszystkie akty Rady mia\u0142y by\u0107 tajne (AH III\/12, k. 228, 229). Radzie przewodniczy Prymas Polski, wyj\u0105wszy elekcj\u0119, kt\u00f3rej przewodniczy marsza\u0142ek Rady – jak nale\u017cy si\u0119 domy\u015bla\u0107 wybrany specjalnie na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 (AH III\/12, k. 228; AH III\/13, k. 195). Rada liczy\u0107 mia\u0142a 24 cz\u0142onk\u00f3w, mianowanych przez Kr\u00f3la. Ka\u017cdy nowo mianowany winien mie\u0107 uko\u0144czone 30 lat, ale nie powinien mie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c 50 lat. Celem zapewnienia \u201erotacji i \u015bwie\u017co\u015bci\u201d, z Rady mieli ust\u0119powa\u0107 cz\u0142onkowie, kt\u00f3rzy sko\u0144czyli 65 lat oraz ci, kt\u00f3rzy zasiadali w niej d\u0142u\u017cej ni\u017c przez 20 lat. Autor zapisk\u00f3w rozwa\u017ca\u0142 te\u017c wariant nominowania cz\u0142onk\u00f3w Rady na 10 lat (AH III\/12, k. 226, 228). Narzuca si\u0119 pytanie: czy te rygory wiekowe dotyczy\u0142y Prymasa? Raczej nie, bo on zasiada\u0142 w Radzie z urz\u0119du.<\/p>

Do Rady Koronnej (ani do rz\u0105du) nie mogli by\u0107 nominowani: krewni i powinowaci kr\u00f3la w linii prostej i a\u017c do drugiego stopnia w\u0142\u0105cznie w liniach bocznych, a tak\u017ce ministrowie, wojewodowie, urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi, pos\u0142owie, senatorowie oraz ich krewni w pierwszej i drugiej linii pokrewie\u0144stwa (AH III\/12, k. 226, 229; AH III\/13, k. 194).<\/p>

Rada Koronna \u201enie ma stosunk\u00f3w\u201d z Rz\u0105dem, Sejmem, Senatem (AH III\/12, k. 227). Nie mo\u017ce si\u0119 ona \u201emiesza\u0107 do niczego\u201d w pracy izb, ministerstw i urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych oraz samorz\u0105dowych (AH III\/12, k. 229). Zdaniem prof. Pietrzaka Rada w takim kszta\u0142cie przypomina senator\u00f3w – rezydent\u00f3w przy kr\u00f3lu w I Rzeczypospolitej – i mo\u017cna si\u0119 zgodzi\u0107 z t\u0105 sugesti\u0105.<\/p>

Podsumowanie<\/h4>

Zapiski kardyna\u0142a Hlonda dotycz\u0105ce ustroju odrodzonej, powojennej Polski s\u0105 niezwykle interesuj\u0105cym \u015bwiadectwem, acz nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce brak im g\u0142\u0119bszej podbudowy doktrynalnej (metapolitycznej), pe\u0142ne natomiast s\u0105 kwestii stricte<\/em> \u201etechnicznych\u201d, co z kolei wynika z przyj\u0119cia opcji elekcyjnej, gdy\u017c w opcji dziedziczno\u015bci tronu by\u0142yby one po prostu zb\u0119dne (wyj\u0105wszy procedur\u0119 instauracyjn\u0105). Znamienne atoli, \u017ce Prymas nigdy nie wypowiedzia\u0142 si\u0119 co do kandydata na tron polski, co z kolei owe kwestie proceduralno-techniczne zawiesza\u0142o niejako w pr\u00f3\u017cni. Wiemy, \u017ce planowa\u0142 wydanie Karty interrexa do narodu<\/em>, ale nie wiadomo, czy j\u0105 w og\u00f3le napisa\u0142. Jak podkre\u015bla prof. Pietrzak, jest jednak pewne, \u017ce nawet pomimo oczywistej bezprzedmiotowo\u015bci jego koncepcji wskutek wpadni\u0119cia Polski w r\u0119ce komunist\u00f3w i podporz\u0105dkowania jej ZSSR zamiast prawdziwego odrodzenia, kardyna\u0142 Hlond do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142 w g\u0142\u0119bi serca monarchist\u0105. Zwa\u017cywszy zatem na czas i okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych spisywa\u0142 swoje przemy\u015blenia, mo\u017cna powiedzie\u0107 \u015bmia\u0142o, \u017ce by\u0142 on ostatnim monarchist\u0105 Drugiej Rzeczypospolitej.<\/p>

Na podstawie artyku\u0142u prof. Jerzego Pietrzaka
stre\u015bci\u0142 i opracowa\u0142 Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>

1<\/a><\/sup>\u00a0Tu nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107 jest oczywista, poniewa\u017c nie istnia\u0142a nigdy organizacja o takiej nazwie; chodzi tu z pewno\u015bci\u0105 o Zjednoczenie Monarchist\u00f3w Polskich (ZMP), powsta\u0142e 20 lutego 1926 z fuzji pomi\u0119dzy Organizacj\u0105 Monarchistyczn\u0105 oraz Obozem Monarchist\u00f3w Polskich, w kt\u00f3rego Zarz\u0105dzie G\u0142\u00f3wnym prof. D\u0105browski by\u0142 faktycznie prezesem. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 tej instytucji zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ju\u017c 1 sierpnia tego\u017c roku wskutek odmowy jego zarejestrowania przez w\u0142adze administracyjne. Dla \u015bcis\u0142o\u015bci nale\u017cy te\u017c doda\u0107, \u017ce zasadnicza dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna prof. D\u0105browskiego wi\u0105za\u0142a si\u0119 z obozem narodowym, a monarchizm by\u0142 w niej tylko wspomnianym wy\u017cej epizodem.<\/p>

2<\/a><\/sup>\u00a0Wszystkie podawane tu sygnatury odnosz\u0105 si\u0119 do: Acta Hlondiana. Materia\u0142y do \u017cycia i dzia\u0142alno\u015bci kardyna\u0142a Augusta Hlonda prymasa Polski<\/em>, zebra\u0142 ks. St. Kosi\u0144ski, L\u0105d nad Wart\u0105 1966-1991, t. III, cz. 2, 7, 9-13.<\/p>

3<\/a><\/sup>\u00a0Dlaczego zasada ta akurat \u201ew warunkach polskich\u201d nie ma uzasadnienia, jest po prostu niewiadome, co si\u0119 jednak tyczy warunk\u00f3w og\u00f3lnych i \u201esamych w sobie\u201d, to wida\u0107, \u017ce autor nie uwzgl\u0119dni\u0142 i nie przemy\u015bla\u0142 ani uprawnie\u0144 wynikaj\u0105cych z dynastycznego legitymizmu, ani tego, \u017ce dziedziczno\u015b\u0107 monarchii jest zakotwiczona w zasadzie rodzinno\u015bci, kt\u00f3ra jest naturalnym i ponadindywidualnym instynktem spo\u0142ecznym, kt\u00f3ry przenika tak\u017ce w pewien spos\u00f3b poczucie nadprzyrodzono\u015bci, kierowane r\u0119k\u0105 Opatrzno\u015bci, tote\u017c \u201erodzinno\u015b\u0107 dynastyczna\u201d chroni w najpewniejszy spos\u00f3b ka\u017cd\u0105 rodzin\u0119 w kr\u00f3lestwie.<\/p>

4<\/a><\/sup>\u00a0Tu zn\u00f3w autor zdaje si\u0119 nie zauwa\u017ca\u0107, \u017ce \u201eniepewno\u015b\u0107 losu\u201d pojawia si\u0119 za ka\u017cdym razem, gdy kr\u00f3l obieralny umiera i trzeba wybra\u0107 nowego.<\/p>

5<\/a><\/sup>\u00a0S\u0105dy wr\u0119cz zdumiewaj\u0105ce: czy\u017c mo\u017cna by\u0107 bli\u017cej rzeczywisto\u015bci, ni\u017c posiadaj\u0105c pewno\u015b\u0107 panowania i b\u0119d\u0105c w arcana imperii<\/em> od dziecka wprowadzanym?<\/p>

6<\/a><\/sup>\u00a0Ale da\u0142y r\u00f3wnie\u017c Henryka Walezego, Micha\u0142a Korybuta Wi\u015bniowieckiego czy obu Sas\u00f3w.<\/p>

7<\/a><\/sup>\u00a0Kolejny s\u0105d, kt\u00f3remu przeczy zw\u0142aszcza polskie do\u015bwiadczenie, zw\u0142aszcza w wypadku Waz\u00f3w i Wettin\u00f3w, podczas gdy w wypadku monarchii dziedzicznych \u201ewojny dynastyczne\u201d pokrywaj\u0105 si\u0119 z interesem kr\u00f3lestwa.<\/p>

8<\/a><\/sup>\u00a0Ta zasada mia\u0142a dotyczy\u0107 te\u017c ministr\u00f3w, dyplomat\u00f3w i oficer\u00f3w.<\/p>

9<\/a><\/sup>\u00a0Przypisanie Prymasowi Polski funkcji interrexa<\/em> jest oczywi\u015bcie nawi\u0105zaniem do tradycji polskiej monarchii elekcyjnej, ale trudno nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wszystkie kompetencje zwi\u0105zane z przewodniczeniem Radzie Koronnej przypad\u0142yby w okresie ustanawiania monarchii w\u0142a\u015bnie samemu Augustowi Hlondowi, bo przecie\u017c to on by\u0142 aktualnym prymasem. Dowodzi to, \u017ce widzia\u0142 on swoj\u0105 osobist\u0105 rol\u0119 jako politycznie kluczow\u0105 po wojnie i spodziewanym odzyskaniu niepodleg\u0142ego bytu pa\u0144stwowego.<\/p>

10<\/a><\/sup>\u00a0W tym momencie, jak wida\u0107, Prymas zapomnia\u0142 o zgubnych jakoby skutkach regencji, nad kt\u00f3rymi rozwodzi\u0142 si\u0119 w przypadku monarchii dziedzicznych.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prymas Polski oraz arcybiskup metropolita gnie\u017anie\u0144ski i pozna\u0144ski od 1926 roku i kardyna\u0142 prezbiter \u015awi\u0119tego Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego od 1927 roku, S\u0142uga Bo\u017cy ks. August Hlond SDB (1881-1948), jako przyw\u00f3dca Ko\u015bcio\u0142a polskiego wielokrotnie dawa\u0142 wyraz zainteresowaniom sfer\u0105 spo\u0142eczno-polityczn\u0105, a zw\u0142aszcza ustrojow\u0105, czego szczeg\u00f3lnie dobitnymi przyk\u0142adami by\u0142y zredagowane przeze\u0144 w 1931 roku Uwagi Episkopatu w przedmiocie zmiany […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,30,158],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83098"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=83098"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83098\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=83098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=83098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=83098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}