Aktualnie mamy nie tylko krach finans\u00f3w \u015bwiatowych i wady tych system\u00f3w, ale za\u0142amanie rynk\u00f3w i kryzys podstawowych warto\u015bci moralnych. Cywilizacja zachodnia chyli si\u0119 do upadku. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 odrodzenia zale\u017cy od osobistej odnowy moralnej, obna\u017cenia \u201estruktur grzechu\u201d i budowy bardziej sprawiedliwych ustroj\u00f3w. W okresie mi\u0119dzywojennym zadanie to w szerokim zakresie podj\u0119li katolicy.<\/p>\r\n\r\n
Czy najpewniej w banku?<\/strong><\/p>\r\n\r\n Obecny, stosunkowo nag\u0142y krach \u015bwiatowego systemu finansowego, to nic innego jak ujawnienie, \u017ce kr\u00f3l jest nagi, a w systemie finansowym brak jest realnych warto\u015bci finansowych. Jak podaje Krzysztof Rybi\u0144ski, sumaryczna kwota papier\u00f3w warto\u015bciowych (instrument\u00f3w pochodnych), kreowanych przez system finansowy i sprzedawanych na rynkach finansowych, przewy\u017csza dziewi\u0119ciokrotnie globaln\u0105 warto\u015b\u0107 depozyt\u00f3w bankowych [1]. Gdzie podzia\u0142y si\u0119 pieni\u0105dze z tej sprzeda\u017cy? Si\u0142a i z\u0142o kapitalizmu<\/strong><\/p>\r\n\r\n Ostatnio du\u017co si\u0119 m\u00f3wi tak\u017ce o zagwarantowaniu przez pa\u0144stwo warto\u015bci podstawowych lokat obywateli w bankach, do wysoko\u015bci 50 czy nawet 100 ty\u015b euro, a znacznie mniej o potrzebie pokrycia przez pa\u0144stwo wzrostu oprocentowania kredyt\u00f3w, wymaganego teraz przez banki od obywateli. Przemilcza si\u0119 przy tym fakt, \u017ce gwarancje te b\u0119d\u0105 r\u00f3wnie\u017c realizowane z bud\u017cet\u00f3w publicznych i podatk\u00f3w, zmniejszaj\u0105c \u015brodki na szkolnictwo, s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia i opiek\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Wadliwy system finansowy<\/strong><\/p>\r\n\r\n W sprawach sprawiedliwo\u015bci i finans\u00f3w wyst\u0119powali kolejni Papie\u017ce w znanych encyklikach: Jan XXIII, Pawe\u0142 VI oraz Jan Pawe\u0142 II. Pawe\u0142 VI stwierdzi\u0142 m.in. \u017ce: \u201enadwy\u017cki dochod\u00f3w nie powinny by\u0107 pozostawiane ludzkim kaprysom i \u017ce obliczone na zysk egoistyczne spekulacje powinny by\u0107 zakazane\u201d. Zwr\u00f3ci\u0142 te\u017c uwag\u0119 i\u017c: \u201eTen niepohamowany liberalizm prowadzi\u0142 do dyktatury, pot\u0119pionej s\u0142usznie przez Piusa XI, jako <\u017ar\u00f3d\u0142o mi\u0119dzynarodowego imperializmu finansowego>\u201d [7]. Kryzys i wadliwy rynek<\/strong><\/p>\r\n\r\n Obecne za\u0142amanie si\u0119 systemu bankowego, to krach rynku finansowego i nie tylko. Dotyczy on r\u00f3wnie\u017c rynku nieruchomo\u015bci i inwestycji oraz rozprzestrzenia si\u0119 na rynki towar\u00f3w i us\u0142ug, a tak\u017ce na rynek pracy. Z wyj\u0105tkiem nielicznych, omal wszyscy odczuj\u0105 negatywne skutki destrukcji w gospodarce. W wyra\u017any i dotkliwy spos\u00f3b zawiod\u0142a rzekomo niezawodna \u201eniewidzialna r\u0119ka\u201d rynku i okaza\u0142o si\u0119, jak bardzo potrzebne jest pa\u0144stwo ze swoimi regulacjami i instytucjami oraz z publicznym kapita\u0142em i w\u0142asno\u015bci\u0105. Skompromitowa\u0142a si\u0119 ostatecznie ca\u0142a ideologia i pseudonauka neoliberalna, g\u0142osz\u0105ca od dwudziestu paru lat doskona\u0142o\u015b\u0107 rynku jako jedynego regulatora \u017cycia gospodarczego oraz zasad\u0119 \u201eminimum pa\u0144stwa\u201d, ograniczaj\u0105c\u0105 jego funkcje. Potrzeba istotnych zmian warto\u015bci<\/strong><\/p>\r\n\r\n U podstaw nowo\u017cytnych kryzys\u00f3w le\u017cy kryzys \u015bwiadomo\u015bci moralnej spo\u0142ecze\u0144stw euroatlantyckich i kryzys wiary religijnej. Chrze\u015bcija\u0144ski system podstawowych warto\u015bci od blisko dwustu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat jest niszczony i eliminowany z wychowania, kultury i \u017cycia publicznego. Proces ten, nasilony jeszcze w ramach Unii Europejskiej, spycha cywilizacj\u0119 zachodnioeuropejsk\u0105 ku barbarzy\u0144stwu i jeszcze wi\u0119kszemu kryzysowi – demograficznemu. B\u0119dzie to okres schy\u0142kowy tej cywilizacji, je\u015bli si\u0119 ona nie odrodzi. Ale odrodzenie to jest mo\u017cliwe. Wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia<\/p>\r\n\r\n W okresie mi\u0119dzywojennym trwa\u0142 nie tylko wielki, \u015bwiatowy kryzys gospodarczy i pog\u0142\u0119bia\u0142a si\u0119 bieda, ale straszy\u0142y dwie pot\u0119gi : agresywny i bezwzgl\u0119dny kapitalizm oraz rewolucyjny socjalizm z niszczycielskim komunizmem. Podane wy\u017cej wezwania papie\u017ca Piusa XI o\u017cywi\u0142y spo\u0142eczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 duszpastersk\u0105 i uruchomi\u0142y silny nurt zaanga\u017cowania spo\u0142ecznego katolik\u00f3w \u015bwieckich w Akcji Katolickiej oraz w r\u00f3\u017cnych stowarzyszeniach i o\u015brodkach studi\u00f3w. W\u015br\u00f3d najbardziej aktywnych spo\u0142ecznie i intelektualnie duszpasterzy dzia\u0142a\u0142 te\u017c m\u0142ody ksi\u0105dz Stefan Wyszy\u0144ski, przysz\u0142y Prymas Tysi\u0105clecia. Prof. W\u0142odzimierz Bojarski<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n Przypisy x) \u201eForum\u201d, nr.41, 6-12.10 2008, s.8.
\r\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 system\u00f3w bankowych przekroczy\u0142a ju\u017c dawno racjonalne i godziwe ramy. Przyk\u0142adowo Kenneth Rogoff, g\u0142\u00f3wny ekonomista Mi\u0119dzynarodowego Funduszu Walutowego stwierdzi\u0142, \u017ce sektor finansowy w Stanach Zjednoczonych w 2006 r. zagarn\u0105\u0142 jedn\u0105 trzeci\u0105 wszystkich zysk\u00f3w przedsi\u0119biorstw, gdy tymczasem udzia\u0142 tego sektora w tworzeniu PKB wynosi ledwie 3 do 4 % [2]. Wi\u0119c znowu pytamy – gdzie podzia\u0142y si\u0119 te pieni\u0105dze i zyski? Niew\u0105tpliwie, cz\u0119\u015b\u0107 trudno\u015bci system\u00f3w finansowych wynika z udzielania \u201ez\u0142ych kredyt\u00f3w\u201d, trudnych do \u015bci\u0105gni\u0119cia, ale te\u017c niekiedy realizowanych \u015bwiadomie i po kumotersku. To nie wyja\u015bnia jednak skali problemu. Andrzej Ka\u017amierczak wykazuje [3], \u017ce system bankowy kreuje i udziela kredyt\u00f3w na kwot\u0119 parokrotnie wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c posiadane lokaty. Je\u015bli nawet znacz\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 tych kredyt\u00f3w jest trudna do \u015bci\u0105gni\u0119cia, to i tak banki s\u0105 na wielkim plusie.
\r\n Czy ogromna suma 1000 mld dolar\u00f3w pieni\u0119dzy publicznych od podatnik\u00f3w ameryka\u0144skich, kierowanych teraz na ratowanie ameryka\u0144skiego systemu bankowego i prawie drugie tyle od podatnik\u00f3w europejskich, kt\u00f3ra p\u00f3jdzie na ratowanie bank\u00f3w europejskich – to nie s\u0105 pieni\u0105dze kt\u00f3re wcze\u015bniej zosta\u0142y wyprowadzone z system\u00f3w finansowych i zaw\u0142aszczone przez mened\u017cer\u00f3w bankowych i wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicieli instytucji finansowych?
\r\n Takie g\u0142osy da\u0142y si\u0119 s\u0142ysze\u0107 podczas debaty w Senacie USA. Na przyk\u0142ad Iwo Pogonowski podaje [4], \u017ce ludzie wytykaj\u0105 tam, \u017ce Hank Paulson, obecny minister skarbu USA w 2006 roku pobra\u0142 18 mln dolar\u00f3w premii z banku Goldman Sachs, a wcze\u015bniej otrzymywa\u0142 dziesi\u0105tki milion\u00f3w dolar\u00f3w rocznie. To zapewne tylko cz\u0119\u015b\u0107 wielkiej kwoty przez lata wysysanej przez system finansowy ze spo\u0142ecze\u0144stw i gospodarki oraz transferowanej i zaw\u0142aszczanej przez kapitalist\u00f3w. Jak podaje \u201eForum\u201d x), James Cayne, szef banku Bear Stearns, doprowadzi\u0142 go do straty 19,8 mld dolar\u00f3w, za roczne pobory w wysoko\u015bci 68 mln dolar\u00f3w. Podobnie inni, np. Stanley O!Neal szef Merrill Lynch doprowadzi\u0142 firm\u0119 do straty 52 mld dolar\u00f3w i dosta\u0142 odpraw\u0119 w wysoko\u015bci 161 mln dolar\u00f3w
\r\n Teraz kolejne wielkie pieni\u0105dze publiczne poch\u0142onie ratowanie molocha systemu finansowego, oby tylko w przysz\u0142o\u015bci bardziej uspo\u0142ecznionego i kontrolowanego przez w\u0142adze pa\u0144stwowe. Instytucje finansowe, utrzymuj\u0105ce krwioobieg finansowy \u017cycia gospodarczego, s\u0105 w nim niezb\u0119dne i dlatego nie mo\u017cna dopu\u015bci\u0107 do ich zawa\u0142u. Konieczny jest jednak nie tylko gigantyczny zastrzyk pieni\u0119\u017cny, kosztem \u015bwiata pracy, ale i g\u0142\u0119boka przebudowa ca\u0142ego systemu finansowego celem oparcia go na zdrowych i sprawiedliwych zasadach.<\/p>\r\n\r\n
\r\n Kapitali\u015bci krajowi i \u015bwiatowi s\u0105 bowiem bardzo dobrze zorganizowani i skutecznie broni\u0105 swych interes\u00f3w, z pomoc\u0105 uzale\u017cnionych od siebie medi\u00f3w i w\u0142adz pa\u0144stwowych. Potrafi\u0105 porozumiewa\u0107 si\u0119 ponad granicami i ustrojami we wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu dla utrzymania niezadowolonych mas \u201epod kontrol\u0105\u201d i kontynuowania wyzysku. W ostatnich latach kontrola ta jest realizowana pod has\u0142em walki z przest\u0119pczo\u015bci\u0105 i terroryzmem. S\u0142u\u017cby specjalne opanowa\u0142y technik\u0119 inwigilacji i rozbijania wszelkich niewygodnych \u015brodowisk i organizacji, mog\u0105cych zagrozi\u0107 panuj\u0105cemu \u201eporz\u0105dkowi\u201d.
\r\n W wi\u0119kszo\u015bci parlament\u00f3w krajowych, a r\u00f3wnie\u017c w Polsce, dominuje plutokracja wypowiadaj\u0105ca si\u0119 w interesie kapita\u0142u i biznesu, a nie \u015bwiata pracy. Natomiast rozdrobnione zwi\u0105zki zawodowe straci\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 dawnych cz\u0142onk\u00f3w i si\u0142\u0119, nie mog\u0105 wi\u0119c skutecznie broni\u0107 interesu spo\u0142ecznego.
\r\n Kapitali\u015bci finansowi od dawna usi\u0142uj\u0105 rz\u0105dzi\u0107 \u015bwiatem i bez ko\u0144ca powi\u0119kszaj\u0105 swoje kapita\u0142y kosztem miliard\u00f3w najbiedniejszych mieszka\u0144c\u00f3w naszego globu i ubo\u017cenia ca\u0142ych spo\u0142ecze\u0144stw. Kryzys obna\u017ca i przypomina ich pustk\u0119 intelektualn\u0105, cynizm i demoralizacj\u0119. W tym procesie uczestnicz\u0105 tysi\u0105ce pracownik\u00f3w instytucji finansowych, cz\u0119sto uczciwych ale nie\u015bwiadomych istoty i mechanizm\u00f3w realizowanego z\u0142a. T\u0119 sytuacj\u0119 napi\u0119tnowa\u0142 ju\u017c prawie 80 lat temu papie\u017c Pius XI, pisz\u0105c w czasie wielkiego, \u015bwiatowego kryzysu:
\r\n \u201ePrzede wszystkim uderzaj\u0105cym w naszych czasach zjawiskiem jest skupienie si\u0119 nie tylko samych bogactw, ale tak\u017ce ogromnej pot\u0119gi i despotycznej w\u0142adzy gospodarczej w r\u0119kach niewielu, kt\u00f3rzy w dodatku cz\u0119sto nawet nie s\u0105 w\u0142a\u015bcicielami lecz tylko str\u00f3\u017cami i zarz\u0105dcami kapita\u0142u, a kt\u00f3rzy mimo to kieruj\u0105 nim w spos\u00f3b samowolny. To ujarzmienie \u017cycia gospodarczego najgorsz\u0105 przybiera posta\u0107 w dzia\u0142alno\u015bci tych ludzi, kt\u00f3rzy jako str\u00f3\u017ce i kierownicy kapita\u0142u finansowego w\u0142adaj\u0105 kredytem i rozdzielaj\u0105 go wed\u0142ug swej woli (…) sam \u017cywio\u0142 \u017cycia gospodarczego trzymaj\u0105 w swoich r\u0119kach, \u017ce nikt nie mo\u017ce wbrew ich woli oddycha\u0107\u201d. [5]
\r\n Wyja\u015bniaj\u0105c katolick\u0105 nauk\u0119 spo\u0142eczn\u0105, ten sam papie\u017c pisa\u0142 w kolejnej encyklice: \u201e\u015awiat nie wyjdzie z upadku, do kt\u00f3rego niemoralny liberalizm go wtr\u0105ca, ani przez walk\u0119 klas, ani przez terror, tym mniej przez samowolne nadu\u017cywanie w\u0142adzy pa\u0144stwowej, lecz jedynie przez powr\u00f3t do porz\u0105dku spo\u0142ecznego przesi\u0105kni\u0119tego duchem sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej i chrze\u015bcija\u0144skiej mi\u0142o\u015bci\u201d. [6] W encyklice tej zosta\u0142o podanych tak\u017ce szereg konkretnych, praktycznych zalece\u0144 dotycz\u0105cych spo\u0142ecznego zaanga\u017cowania duszpasterzy oraz organizacji i aktywno\u015bci publicznej katolik\u00f3w \u015bwieckich; w zwi\u0105zkach zawodowych i innych organizacjach. Szczeg\u00f3lne zadania formacyjne i publiczne dotycz\u0105 Akcji Katolickiej. Niew\u0105tpliwie istnieje potrzeba przypomnienia dzi\u015b w ca\u0142o\u015bci tej encykliki, bardzo aktualnej tak\u017ce na nasze czasy. Wydaje si\u0119, \u017ce i obecnie konieczne s\u0105 dzia\u0142ania praktyczne zalecane w tym dokumencie.<\/p>\r\n\r\n
\r\n Wady kapitalistycznego systemu finansowego by\u0142y od dawna przedmiotem wnikliwych studi\u00f3w. Wskazywali na nie szeroko w okresie mi\u0119dzywojennym katoliccy pisarze i dzia\u0142acze, szczeg\u00f3lnie z o\u015brodka kanadyjskiego. Ich dorobek przybli\u017ca nam obecnie wroc\u0142awskie czasopismo Michael (\u015awi\u0119tego Micha\u0142a Archanio\u0142a) oraz pozna\u0144skie wydawnictwo Wers. \u00c5\u00b9r\u00f3d\u0142em z\u0142a jest samowola kreowania przez banki prywatne kredytu i innych, wt\u00f3rnych walor\u00f3w finansowych bez realnego pokrycia oraz czerpanie z nich wysokiego, lichwiarskiego procentu. Z ostr\u0105 krytyk\u0105 \u015bwiatowego systemu finansowego wyst\u0119powa\u0142 r\u00f3wnie\u017c od szeregu lat Instytut Schillera, g\u0142osz\u0105c zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 krach zwi\u0105zany z p\u0119kni\u0119ciem gigantycznej ba\u0144ki mydlanej wykreowanych walor\u00f3w finansowych bez realnego pokrycia. Podobne opinie w ostatnich latach wyra\u017ca\u0142o szereg powa\u017cnych uczonych \u015bwiatowych. U nas pisali o tym parokrotnie Szcz\u0119sny G\u00f3rski [8] oraz Jacek Rossakiewicz [9], a tak\u017ce autor tego artyku\u0142u [10]. Teraz nast\u0105pi\u0142 zapowiadany krach.
\r\n Niestety, wszystkie te g\u0142osy nie tylko nie by\u0142y s\u0142uchane, ale przeciwnie – zag\u0142uszane i eliminowane. Nie ma o nich nawet wzmianki w szanowanych podr\u0119cznikach akademickich. System bardzo nie lubi, gdy m\u00f3wi si\u0119 o b\u0142\u0119dach i brakach. Dlatego i teraz, gdy krach \u015bwiatowego systemu finansowego ju\u017c zaistnia\u0142, nie pisze si\u0119 o jego istotnych wadach i konieczno\u015bci ich usuni\u0119cia. Trzeba jednak o tym pisa\u0107 i m\u00f3wi\u0107 oraz postulowa\u0107 odnow\u0119, aby kreowa\u0107 bardziej sprawiedliw\u0105 i stabiln\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Potrzeba szeroko g\u0142osi\u0107, przemilczan\u0105 w ostatnich latach, spo\u0142eczn\u0105 nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a i jej og\u00f3lne zasady odnosi\u0107 do konkretnych rozwi\u0105za\u0144 i system\u00f3w oraz obna\u017ca\u0107 \u201estruktury grzechu\u201d i ich mechanizmy. Wzywa\u0142 do tego nasz papie\u017c Jan Pawe\u0142 II: \u201e<Grzech> i <struktury grzechu> to kategorie, kt\u00f3re nie s\u0105 cz\u0119sto stosowane do sytuacji wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. Trudno jednak doj\u015b\u0107 do g\u0142\u0119bokiego zrozumienia ogl\u0105danej przez nas rzeczywisto\u015bci bez nazwania po imieniu korzeni n\u0119kaj\u0105cego nas z\u0142a\u201d [11].<\/p>\r\n\r\n
\r\n W ramach tej ideologii \u015bwiatowe instytucje finansowe sformu\u0142owa\u0142y i narzuca\u0142y ob\u0142udnie krajom rozwijaj\u0105cym si\u0119 tzw. Konsensus Waszyngto\u0144ski, stwarzaj\u0105c szczeg\u00f3lnie korzystne warunki dla ekspansji ponadnarodowych korporacji gospodarczych, wywodz\u0105cych si\u0119 z kraj\u00f3w najbardziej rozwini\u0119tych. W nowych warunkach \u015bwiatowej \u0142\u0105czno\u015bci i komunikacji, pod has\u0142ami globalizmu powsta\u0142 \u015bwiatowy system neokolonialny, realizuj\u0105cy w skali krajowej i mi\u0119dzynarodowej darwinizm gospodarczo-polityczny. Egoistyczna, naukowa \u201eracjonalno\u015b\u0107 ekonomiczna\u201d, wyzuta z wszelkich ogranicze\u0144 i norm moralnych, buduje wy\u0142\u0105cznie na \u201ewarto\u015bciach rynkowych\u201d i tylko one si\u0119 licz\u0105. Tymczasem wielki kryzys okazuje, \u017ce s\u0105 to warto\u015bci wzgl\u0119dne i w\u0105tpliwe; w sytuacjach kryzysowych ludzie dostrzegaj\u0105, \u017ce wa\u017cniejsze s\u0105 dla nich inne warto\u015bci.
\r\n Dotkliwym kryzysem \u015bwiatowym, by\u0107 mo\u017ce najwi\u0119kszym od siedemdziesi\u0119ciu paru lat, straszn\u0105 \u015bwiatow\u0105 n\u0119dz\u0105 (r\u00f3wnie\u017c w krajach najbogatszych) oraz krwawymi konfliktami ko\u0144czy si\u0119 teraz kolejna materialistyczna utopia zbudowania powszechnej szcz\u0119\u015bliwo\u015bci ziemskiej. Od czas\u00f3w Rewolucji Francuskiej pr\u00f3bowano realizowa\u0107 ju\u017c r\u00f3\u017cne warianty tej utopii i wszystkie ko\u0144czy\u0142y si\u0119 morzem nieszcz\u0119\u015b\u0107. Czynnikiem kryzysogennym tych wszystkich utopii jest eliminacja norm etycznych z \u017cycia gospodarczo-politycznego oraz lekcewa\u017cenie praw natury.<\/p>\r\n\r\n
\r\n W \u017cyciu gospodarczym \u015bwiata trzeba wi\u0119c prze\u0142o\u017cy\u0107 zasadnicze zwrotnice: zamiast wzrostu konkurencyjno\u015bci – wzrost wsp\u00f3\u0142pracy i kooperacji, zamiast wzrostu produktu krajowego brutto-PKB – wzrost jako\u015bci \u017cycia obywateli, zamiast pomna\u017cania zysk\u00f3w indywidualnych i krajowych – wzrost dobrobytu spo\u0142ecznego i globalnego. Dokonanie takiej zmiany wymaga odrzucenia skompromitowanych ideologii i utopii materialistycznych. Prosta racjonalno\u015b\u0107 wymaga powrotu do warto\u015bci religijno-moralnych i zwi\u0105zanej z nimi odwiecznej m\u0105dro\u015bci. Tylko bowiem te warto\u015bci sprawdzi\u0142y si\u0119 pozytywnie w r\u00f3\u017cnych sytuacjach i w d\u0142u\u017cszych okresach czasu, zar\u00f3wno w \u017cyciu osobistym, jak te\u017c w \u017cyciu spo\u0142ecznym i gospodarczo-politycznym. W oparciu o te warto\u015bci mo\u017cna racjonalnie i skutecznie kszta\u0142towa\u0107 warunki trwa\u0142ego, zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju spo\u0142eczno-gospodarczego z poszanowaniem d\u00f3br przyrody. Tylko na tej drodze mo\u017cna powstrzyma\u0107 \u015bwiat w jego p\u0119dzie ku co raz wi\u0119kszym kryzysom i katastrofie globalnej.<\/p>\r\n\r\n
\r\n W Polsce i w niekt\u00f3rych innych krajach w tym czasie z trudem utrzymywa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnowaga spo\u0142eczna i pilnie poszukiwano bardziej sprawiedliwych i\u00a0trwa\u0142ych rozwi\u0105za\u0144 ustrojowych. Rodzi\u0142a si\u0119 i dojrzewa\u0142a koncepcja korporacjonizmu. Poszukiwano sposob\u00f3w zachowania pozytywnych cech gospodarki kapitalistycznej, przy r\u00f3wnoczesnej realizacji programu socjalnego, z wyeliminowaniem wad kapitalizmu i komunizmu. Du\u017ce zainteresowanie wzbudza\u0142 w\u00f3wczas pozytywny model szwedzki (\u0142atwiej wprowadzony w tamtym, stosunkowo egalitarnym, ludowym spo\u0142ecze\u0144stwie) prezentowany jako po\u015brednia droga – Middle Way [12]. Koncepcja ta by\u0142a r\u00f3wnie\u017c bliska rozwi\u0105zaniom ustrojowym wprowadzonym w Finlandii, Belgii i Austrii. W tym kierunku podj\u0119to tak\u017ce studia i dzia\u0142ania praktyczne w Polsce.Przy bardzo niekorzystnych warunkach zewn\u0119trznych i wewn\u0119trznych, uda\u0142o si\u0119 zbudowa\u0107 w naszym kraju stosunkowo sprawny i dynamiczny system wielosektorowej gospodarki rynkowej, powi\u0105zany ze znacznym zakresem interwencjonizmu pa\u0144stwowego, planowania strategicznego i poszerzonej polityki socjalnej. Poniewa\u017c trwa\u0142 \u015bwiatowy kryzys i du\u017ce bezrobocie, pa\u0144stwo organizowa\u0142o roboty publiczne oraz przejmowa\u0142o za d\u0142ugi bankrutuj\u0105ce, nierentowne przedsi\u0119biorstwa prywatne, aby nie dopu\u015bci\u0107 do dalszego wzrostu bezrobocia. Polska droga ustrojowa wiod\u0142a ju\u017c w\u00f3wczas ku spo\u0142ecznej gospodarce rynkowej.
\r\n Specjalist\u0105 i rzecznikiem koncepcji korporacjonizmu w Polsce by\u0142 ks. Antoni Roszkowski (1938). Zasadami solidaryzmu spo\u0142ecznego zajmowa\u0142 si\u0119 Leopold Caro(1931), ustrojowymi Stanis\u0142aw Grabski(1934), Roman Rybarski [13], ks. Jan Piwowarski, Antoni Szyma\u0144ski i inni 14). W wielosektorowej gospodarce polskiej znacz\u0105cy udzia\u0142 mia\u0142y: samorz\u0105dy komunalne, silny ruch sp\u00f3\u0142dzielczy, tak\u017ce sp\u00f3\u0142dzielcze banki i towarzystwa ubezpiecze\u0144 wzajemnych oraz publiczne kasy chorych. Niekt\u00f3re, bardziej post\u0119powe przedsi\u0119biorstwa, jak np. \u201eGazolina\u201e na Podkarpaciu, wprowadza\u0142y ju\u017c cz\u0119\u015bciowo akcjonariat pracy, zwi\u0105zany z przyznawaniem bardziej zaanga\u017cowanym pracownikom akcji kapita\u0142owych przedsi\u0119biorstwa. W trudnych warunkach szukano w\u00f3wczas i realizowano bardziej sprawiedliwe i rozwojowe rozwi\u0105zania ustrojowe. A dzi\u015b?<\/p>\r\n\r\n
\r\n [1] Rybi\u0144ski K.: \u201eLiderom \u015bwiata brakuje wizji\u201d; \u201eKwartalnik Nauk o Przedsi\u0119biorstwie\u201d, nr.3, 2008.
\r\n [2] Podaj\u0119 za \u201eForum\u201d, 22-28.09.2008 s.14.
\r\n [3] Ka\u017amierczak A.: \u201ePolityka pieni\u0119\u017cna w gospodarce rynkowej\u201d; PWN, Warszawa 2000,s.63-65.
\r\n [4] Pogonowski I.: \u201eWielki atak rabunkowy …\u201d; http:\/\/www.snpp.pl<\/a>
\r\n [5] Encyklika \u201eQuadragesimo Anno\u201d p. 105-106, Watykan 1931.
\r\n [6] Encyklika \u201eDivini Redemptoris\u201d p. 32, Watykan 1937.
\r\n [7] Encyklika \u201ePopulorum progressio\u201d p.24 i p.26, Watykan 1967.
\r\n [8] G\u00f3rski S.: \u201eKryzys kapitalizmu – dramat zagro\u017ce\u0144 i sposobno\u015bci\u201d; W: \u201eSystem finansowy w s\u0142u\u017cbie cz\u0142owieka\u201d; wyd. Akcja Katolicka, Zakopane 2003 oraz inne.
\r\n [9] Rossakiewicz J.: \u201eDemokracja finansowa\u201d; wyd. Media, Warszawa 2003 oraz inne.
\r\n [10] Bojarski W.: \u201eGospodarka na z\u0142ej liberalnej drodze\u201d; cz\u0119\u015b\u0107 I-IV; \u201eNasz Dziennik\u201d, 13.12.2006, 15.12; 19.12 i 21.12.2006, Neoliberalne za\u015blepienie; \u201eNasz Dziennik\u201d, 4.01.2008.
\r\n [11] Encyklika „Sollicitudo rei socialis\u201d; p.36, Watykan 1987.
\r\n [12] Childs M.W.: „Sweden, the Middle Way\u201d; New Haven-London,1936.
\r\n [13] Patrz: S. Rudnicki (red): \u201eRoman Rybarski o narodzie, ustroju i gospodarce\u201d; Wyd. Sejmowe, Warszawa 1997.
\r\n [14] Pe\u0142en przegl\u0105d w: S. Krajski: \u201eFilozofia polityczna w uj\u0119ciu wybranych polskich my\u015blicieli katolickich okresu mi\u0119dzywojennego\u201d; Wyd. \u015aw. Tomasza z Akwinu, Warszawa 2003.<\/p>\r\n\r\n
\r\n Fot.: Hank Paulson
\r\n Nr 13 (29.03.2009)<\/p>\r\n\r\n