{"id":82344,"date":"2015-07-01T12:04:28","date_gmt":"2015-07-01T16:04:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=82344"},"modified":"2015-07-01T12:04:28","modified_gmt":"2015-07-01T16:04:28","slug":"wszystko-co-nie-jest-tradycja-jest-plagiatem-wywiad-z-prof-jackiem-bartyzelem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=82344","title":{"rendered":"\u201eWszystko, co nie jest Tradycj\u0105, jest plagiatem” \u00e2\u20ac\u201d wywiad z prof. Jackiem Bartyzelem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Z prof. Jackiem Bartyzelem, historykiem idei, konserwatywnym publicyst\u0105, rozmawia Mateusz Rawicz.<\/em><\/strong><\/p>

Pa\u0144ska najnowsza ksi\u0105\u017cka po\u015bwi\u0119cona jest hiszpa\u0144skiemu karlizmowi. Czym jest karlizm?<\/strong><\/p>

Nazewniczo i w sensie formalnym karlizm (carlismo<\/em>) to obrona prawowito\u015bci dynastycznej, pogwa\u0142conej w 1833 roku przez kr\u00f3la Ferdynanda VII z korzy\u015bci\u0105 dla jego c\u00f3rki Izabeli, a ze szkod\u0105 dla jego brata Karola (Don Carlosa). Jednak karlizm jest oczywi\u015bcie czym\u015b wi\u0119cej, a mianowicie tradycjonalistyczn\u0105 (nie \u201ekonserwatywn\u0105\u201d, albowiem konserwatyzmem w Hiszpanii nazywa si\u0119 obron\u0119 \u201enowego porz\u0105dku\u201d liberalnego w jego pierwotnym kszta\u0142cie, ustanowionego w tym samym roku, wraz z uzurpacj\u0105 i odg\u00f3rn\u0105 \u201erewolucj\u0105 bur\u017cuazyjn\u0105\u201d) kosmowizj\u0105 polityczn\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 nierozerwalnym splotem czterech pierwiastk\u00f3w: teocentrycznej koncepcji \u015bwiata i \u017cycia wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 w jedno\u015bci katolickiej Hiszpanii, jako jej publicznej ortodoksji (\u201ew Hiszpanii jest si\u0119 albo katolikiem, albo niczym\u201d); kontynuacji historycznej jedno\u015bci Ojczyzny hiszpa\u0144skiej, ale w wielo\u015bci sfederowanych i zachowuj\u0105cych swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 kr\u00f3lestw, ksi\u0119stw i seniorii (las Espa\u00c3\u00b1as<\/em>, a nie la Espa\u00c3\u00b1a<\/em>), a nawet – od czasu konkwisty Nowego \u015awiata – imperialnej, transkontynentalnej i wieloetnicznej Monarqu\u00c3\u00ada Hisp\u00e1nica<\/em>; \u201ewolno\u015bci konkretnych\u201d – zamiast abstrakcyjnej wolno\u015bci liberalizmu – rodzin, stan\u00f3w, wsp\u00f3lnot profesjonalnych, gminnych, lokalnych i regionalnych, istniej\u0105cych w ich prawach nabytych i samorz\u0105dzie; monarchii tradycyjnej, czyli chrze\u015bcija\u0144skiej, misyjnej, ograniczonej (prawem boskim, naturalnym i historycznym), reprezentacyjnej (przez cia\u0142a spo\u0142eczne, a nie partie), spo\u0142ecznej i prawowitej, zar\u00f3wno w sensie prawowito\u015bci pochodzenia (legitimidad de origen<\/em>), jak wykonywania w\u0142adzy (legitimidad de ejercicio<\/em>). Splot \u00f3w wyra\u017ca karlistowski \u201ekwadrylemat\u201d: B\u00f3g – Ojczyzna – Stare Prawa – Kr\u00f3l (Dios – Patria – Fueros – Rey<\/em>).<\/p>

Jeden z ideolog\u00f3w przedwojennego polskiego Obozu Narodowego, J\u0119drzej Giertych, pisa\u0142: \u201eJeste\u015bmy jak karlizm w Hiszpanii\u201d. Podobie\u0144stwa ideowe by\u0142y a\u017c tak du\u017ce?<\/strong><\/p>

J\u0119drzej Giertych by\u0142 autentycznie zafascynowany karlizmem, z kt\u00f3rym zetkn\u0105\u0142 si\u0119 jako korespondent wojenny w czasie Krucjaty i znalaz\u0142 w karlistach dusze pokrewne temu, co o\u017cywia\u0142o jego pokolenie ruchu narodowego w Polsce, kt\u00f3ry wszed\u0142 na\u00f3wczas w faz\u0119 okre\u015blan\u0105 przez historyk\u00f3w mianem \u201esyntezy narodowo-katolickiej\u201d. Bardzo trafnie tak\u017ce zdefiniowa\u0142 r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy karlist\u0105 (i narodowcem polskim jego pokroju), kt\u00f3ry jest katolikiem i tradycjonalist\u0105 tak samo (by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 znanym aforyzmem Carla Schmitta), \u201ejak drzewo jest zielone\u201d, to znaczy katolicyzm i tradycjonalizm stanowi esencj\u0119 jego duszy, bez kt\u00f3rej nie m\u00f3g\u0142by istnie\u0107 – a falangist\u0105, kt\u00f3ry jest \u201em\u00f3zgowcem\u201d, wi\u0119c doszed\u0142 do (mniej wi\u0119cej) podobnych pogl\u0105d\u00f3w drog\u0105 rozumowania, ta za\u015b mo\u017ce go w innych warunkach doprowadzi\u0107 do stanowiska zupe\u0142nie innego. Wszelako Giertych – w dobrej wierze i zapewne bezwiednie – przeszacowywa\u0142 podobie\u0144stwa, czyni\u0105c to z jednej strony przez (bezpodstawne) bagatelizowanie legitymistycznej komponenty karlizmu, z drugiej za\u015b – uznaj\u0105c karlizm za ruch nacjonalistyczny. A to jest zupe\u0142ne nieporozumienie, poniewa\u017c karlizm jest tradycjonalizmem przednowoczesnym, wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c i przednacjonalistycznym. Mo\u017ce to zabrzmie\u0107 jak paradoks, ale \u201enar\u00f3d\u201d (naci\u00f3n<\/em>) dla tradycjonalisty hiszpa\u0144skiego to s\u0142owo cudzoziemskie i kosmopolityczne, przywleczone za Pireneje przez \u201esfrancuzia\u0142ych\u201d (afrancesados<\/em>) jakobin\u00f3w i na ostrzu bagnet\u00f3w napoleo\u0144skich. Protokarli\u015bci w czasie wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 (1808-1813) i w wojnie domowej z libera\u0142ami (1820-1823) wznosili okrzyk: \u201eNiech \u017cyje Religia, \u015bmier\u0107 Narodowi!\u201d (\u00a1Viva la Religi\u00f3n, muera la Naci\u00f3n!<\/em>). Karli\u015bci nie s\u0105 nacjonalistami ani w sensie zrodzonym w epoce rewolucji francuskiej (czyli \u201enarodu obywatelskiego\u201d, zbuntowanego przeciwko kr\u00f3lowi), ani w p\u00f3\u017aniejszym sensie narodu etnicznego. Znaj\u0105 jedynie r\u00f3\u017cne hiszpa\u0144skie ludy (pueblos<\/em>) maj\u0105ce wsp\u00f3ln\u0105 wiar\u0119, ojczyzn\u0119 i kr\u00f3la. Co wi\u0119cej, karlist\u0105 mo\u017cna by\u0107 nie tylko w Hiszpaniach iberyjskich (\u0142\u0105cznie z Portugali\u0105), ale wsz\u0119dzie tam, gdzie kiedykolwiek panowali najpierw arago\u0144scy, potem za\u015b og\u00f3lno-hiszpa\u0144scy kr\u00f3lowie z dynastii habsburskiej i wreszcie burbo\u0144skiej, wi\u0119c w Kr\u00f3lestwie Neapolu, na Sycylii i Sardynii, w hiszpa\u0144skich Niderlandach czy we Franche-Comt\u00c3\u00a9 (dla karlist\u00f3w: Franco-Contado), a tak\u017ce oczywi\u015bcie w Hispanoameryce czy na Filipinach. Karli\u015bci mogliby wi\u0119c znale\u017a\u0107 wsp\u00f3lny j\u0119zyk z pokoleniem \u201em\u0142odej endecji\u201d lat 30. (a karlistowscy requet\u00c3\u00a9s<\/em> z \u017co\u0142nierzami NSZ), ale na pewno nie z Pop\u0142awskim, Balickim i \u201ewczesnym\u201d Dmowskim. \u0179aden karlista nie napisa\u0142by My\u015bli nowoczesnego Hiszpana<\/em>; do \u201enowoczesnych Hiszpan\u00f3w\u201d karli\u015bci strzelali.<\/p>

Karli\u015bci wzi\u0119li udzia\u0142 w hiszpa\u0144skiej krucjacie antykomunistycznej. Jaki by\u0142 stosunek karlist\u00f3w do rz\u0105d\u00f3w Caudillo<\/em>, a szczeg\u00f3lnie do przekazania przez niego tronu Janowi Karolowi I?<\/strong><\/p>

Kiedy w 1937 roku gen. Francisco Franco postanowi\u0142 skorzysta\u0107 z modnych w \u00f3wczesnej Europie wzorc\u00f3w totalitarnych i mechanicznie zjednoczy\u0107 wszystkie si\u0142y \u201enarodowe\u201d w podporz\u0105dkowan\u0105 Wodzowi monoparti\u0119 (partido \u00c3\u00banico<\/em>), w karlizmie nast\u0105pi\u0142o p\u0119kni\u0119cie. Bardziej oportunistyczna cz\u0119\u015b\u0107 karlist\u00f3w, kt\u00f3rym przewodzi\u0142 VII hr. de Rodezno (Tom\u00e1s Dom\u00c3\u00adnguez Arevalo), w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 w struktury tzw. Falangi Tradycjonalistycznej, staj\u0105c si\u0119 tym samym jednym z sektor\u00f3w ideowych (tzw. familias pol\u00c3\u00adticas<\/em>) obozu w\u0142adzy i de facto<\/em> rozp\u0142ywaj\u0105c si\u0119 w nim. Nieuchronn\u0105 konsekwencj\u0105 tego by\u0142o te\u017c odej\u015bcie od dynastycznego legitymizmu i przej\u015bcie na pozycje zwolennik\u00f3w restauracji pod ber\u0142em Jana hr. Barcelony (syna \u00abAlfonsa XIII\u00bb), a p\u00f3\u017aniej – wobec liberalnych eksces\u00f3w tego\u017c – jego syna, Jana Karola (w\u0142a\u015bciwie: Jana Alfonsa), kt\u00f3ry, jak wiadomo, przyni\u00f3s\u0142 im (i wszystkim autentycznym frankistom) jeszcze sro\u017cszy zaw\u00f3d. Karli\u015bci \u201enieprzejednani\u201d (intransigentes<\/em>) natomiast, kt\u00f3rym przewodzi\u0142 charyzmatyczny Manuel Fal Conde, zepchni\u0119ci do mniej lub bardziej tolerowanego \u201enielegalu\u201d, pozostawali ca\u0142y czas w ostrej opozycji wobec dyktatury personalnej, a po jej upadku oczywi\u015bcie tym bardziej wobec \u201eukoronowanej demokracji\u201d. O ich stosunku do \u00abJana Karola I\u00bb, nazywanego nie inaczej jak \u201eszef pa\u0144stwa de facto<\/em>\u201d, \u015bwiadczy oficjalne o\u015bwiadczenie Wsp\u00f3lnoty Tradycjonalistycznej po jego zesz\u0142orocznej abdykacji, \u017ce nie mo\u017cna abdykowa\u0107 z czego\u015b (czyli praw do tronu), czego si\u0119 nie posiada, a jedynie, \u017ce uzurpator poda\u0142 si\u0119 do dymisji i przeszed\u0142 na emerytur\u0119.<\/p>

Mottem Pana ksi\u0105\u017cki s\u0105 dwie sentencje \u201eWszystko, co nie jest Tradycj\u0105, jest plagiatem\u201d i \u201eWszelka polityka, kt\u00f3ra nie jest Tradycj\u0105, jest z pewno\u015bci\u0105 zdrad\u0105\u201d. Jak nale\u017cy dzi\u015b te s\u0142owa rozumie\u0107? O jak\u0105 Tradycj\u0119 chodzi? <\/strong><\/p>

Oba te motta (autorstwa katalo\u0144skiego pisarza Eugenia d\u2019Orsa i brazylijskiego – czarnosk\u00f3rego! – karlisty Arlinda Veigi dos Santosa) wyra\u017caj\u0105 podobn\u0105 my\u015bl, i\u017c jedynie Tradycja (katolicka i hiszpa\u0144ska) jest autentyczna i rdzenna, to znaczy nie istnieje nic, co by j\u0105 poprzedza\u0142o, gdy\u017c pierwsza pochodzi od Boga, druga za\u015b zosta\u0142a wytworzona w toku rozwoju historycznego hiszpa\u0144skiej wsp\u00f3lnoty. Tradycja winna by\u0107 zatem zachowywana i przekazywana jako bezcenny depozyt z pokolenia w pokolenie, atoli nieszcz\u0119\u015bciem Hiszpanii od XVIII wieku jest pojawienie si\u0119 w niej imitator\u00f3w cudzych do\u015bwiadcze\u0144, a zw\u0142aszcza ideologii, kt\u00f3rzy uwierzyli w \u201eczarn\u0105 legend\u0119\u201d Hiszpanii jako kraju rzekomo zap\u00f3\u017anionego, bo odpornego dot\u0105d na wszystkie rewolucje religijne, polityczne i intelektualne, kt\u00f3re dokona\u0142y si\u0119 w Europie nowo\u017cytnej (protestantyzm, makiawelizm, absolutyzm, hobbesowski kontraktualizm, zast\u0105pienie prawa naturalnego pochodzenia boskiego \u201eprawami cz\u0142owieka\u201d, zerwanie z uniwersalizmem przez pa\u0144stwa narodowe), a kt\u00f3re w sumie oznacza\u0142y kolejne fazy sekularyzacji i zerwania z jedno\u015bci\u0105 Christianitas<\/em>. \u201ePlagiatorzy\u201d i \u201eimitatorzy\u201d, a w konsekwencji zdrajcy Tradycji, to wszyscy ci, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 Hiszpani\u0119 – m\u00f3wi\u0105c s\u0142owami Podkomorzego z Pana Tadeusza<\/em> – \u201ecywilizowa\u0107 i europeizowa\u0107\u201d pod\u0142ug kolejnych m\u00f3d europejskich: o\u015bwieconego despotyzmu w wieku XVIII, liberalizmu i pozytywizmu w wieku XIX, socjalizmu, komunizmu, faszyzmu, chadecji, technokratyzmu i demoliberalizmu w wieku XX oraz jeszcze nowszych ideologii \u201eponowoczesnych\u201d w wieku XXI. Karlizm jest oporem wobec tych wszystkich imitacji tak bezkompromisowym, \u017ce jeden z anglosaskich historyk\u00f3w nazwa\u0142 go \u201emaniakalnym antymodernizmem\u201d. W istocie karlizm odrzuca i ma w pogardzie wszystkie \u201ewarto\u015bci europejskie\u201d. Jak powiedzia\u0142 jeden z jego wybitnych reprezentant\u00f3w w XIX wieku, Antonio Aparisi – \u201egdyby karlizm umar\u0142, Hiszpania naszych ojc\u00f3w umar\u0142aby razem z nim\u201d. Tragizm wsp\u00f3\u0142czesnego karlizmu polega na tym, \u017ce jako \u201eostatnia rezerwa duchowa\u201d tradycyjnego katolicyzmu w tym kraju, \u201etradycjonalistyczna arystokracja katakumb\u201d (jak w zesz\u0142ym roku o\u015bwiadczy\u0142 historyk i socjolog Javier Barraycoa), jeszcze istnieje w \u201enuklearnej\u201d i nieco \u201eprofesorskiej\u201d (a nie, jak kiedy\u015b, ludowej) postaci, ale \u201eHiszpania ojc\u00f3w\u201d wydaje si\u0119 ju\u017c martwa.<\/p>

Za: \u201eNasza Polska. Tygodnik Polityczno-Spo\u0142eczny\u201d nr 24 (1022), 16 VI 2015, s. 18.","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. Jackiem Bartyzelem, historykiem idei, konserwatywnym publicyst\u0105, rozmawia Mateusz Rawicz.Pa\u0144ska najnowsza ksi\u0105\u017cka po\u015bwi\u0119cona jest hiszpa\u0144skiemu karlizmowi. Czym jest karlizm?Nazewniczo i w sensie formalnym karlizm (carlismo) to obrona prawowito\u015bci dynastycznej, pogwa\u0142conej w 1833 roku przez kr\u00f3la Ferdynanda VII z korzy\u015bci\u0105 dla jego c\u00f3rki Izabeli, a ze szkod\u0105 dla jego brata Karola (Don Carlosa). Jednak karlizm […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82344"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82344"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82344\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}