{"id":82238,"date":"2015-06-24T11:44:49","date_gmt":"2015-06-24T15:44:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=82238"},"modified":"2015-06-25T14:35:20","modified_gmt":"2015-06-25T18:35:20","slug":"ludobojstwo-dokonane-przez-nacjonalistow-ukrainskich-na-ludnosci-polskiej-wolynia-1939-1945","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=82238","title":{"rendered":"Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia 1939-1945"},"content":{"rendered":"

1. PRZEDMOWA<\/strong><\/h4>

I. Monumentalna praca W\u0142adys\u0142awa i Ewy Siemaszk\u00f3w (ojca i c\u00f3rki) o ludob\u00f3jstwie ukrai\u0144skim na Wo\u0142yniu w okresie II wojny \u015bwiatowej jest jakby woluminem w nieistniej\u0105cym wielotomowym dziele o ca\u0142okszta\u0142cie ludob\u00f3jstwa na Polakach w tamtych latach.<\/p>

Polacy byli w\u00f3wczas obiektem ludob\u00f3jstwa – w r\u00f3\u017cnych postaciach i rozmiarach – niemieckiego, sowieckiego oraz ukrai\u0144skiego. Dwa pierwsze s\u0105 nie\u017ale znane i udokumentowane. Natomiast ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie, jak dot\u0105d – znacznie gorzej. To ostatnie, terytorialnie, nie ogranicza\u0142o si\u0119 zreszt\u0105, jak wiadomo, do obszaru Wo\u0142ynia (i cz\u0119\u015bci po\u0142udniowego Polesia), lecz obj\u0119to r\u00f3wnie\u017c ca\u0142\u0105 Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodni\u0105, a nawet cz\u0119\u015b\u0107 powiat\u00f3w po\u0142udniowowschodniej Polski w jej obecnych poja\u0142ta\u0144skich granicach.<\/p>

<\/span>Ale trzeba pami\u0119ta\u0107, i\u017c teren by\u0142ego wojew\u00f3dztwa wo\u0142y\u0144skiego by\u0142 pierwszym obszarem ukrai\u0144skiego ludob\u00f3jstwa na Polakach, z ilo\u015bci\u0105 zamordowanych znacznie wy\u017csz\u0105 ni\u017c na terenach poszczeg\u00f3lnych by\u0142ych wojew\u00f3dztw Ma\u0142opolski Wschodniej (wojew\u00f3dztwa: tarnopolskie, stanis\u0142awowskie i wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 lwowskiego) (1). Zatem s\u0142usznie Autorzy wzi\u0119li to w\u0142a\u015bnie wojew\u00f3dztwo w pierwszym rz\u0119dzie na warsztat.<\/p>

Poj\u0119cie i sam termin \u201eludob\u00f3jstwo\u201d (angielskie genocide) stworzone zosta\u0142y we wczesnych latach czterdziestych przez Rafa\u0142a Lemkina. Lemkin (1901-1959) by\u0142 w latach trzydziestych podprokuratorem S\u0105du Okr\u0119gowego w Brze\u017canach (woj. tarnopolskie), p\u00f3\u017aniej delegowanym na r\u00f3wnorz\u0119dne stanowisko w Warszawie, wreszcie adwokatem i wyk\u0142adowc\u0105 Wolnej Wszechnicy Polskiej tam\u017ce. Nad problematyk\u0105 ludob\u00f3jstwa (okre\u015blan\u0105 przez niego w\u00f3wczas jako \u201eakty barbarzy\u0144stwa\u201d) pracowa\u0142 ju\u017c przed wojn\u0105. Do Stan\u00f3w Zjednoczonych przedosta\u0142 si\u0119 w 1941 r. i tam w 1944 r. wyda\u0142 swoje prze\u0142omowe dzie\u0142o (2). By\u0142 r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u00f3wnym tw\u00f3rc\u0105 podstawowego w tej dziedzinie traktatu mi\u0119dzynarodowego: Konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludob\u00f3jstwa, przyj\u0119tej przez Zgromadzenie Og\u00f3lne ONZ 9 grudnia 1948 r. W zwi\u0105zku z tym w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych dwukrotnie proponowano go do Pokojowej Nagrody Nobla (3).<\/p>

Zapisy cytowanej K o n w e n c j i , kt\u00f3ra jest ratyfikowana przez olbrzymi\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw \u015bwiata, musz\u0105 by\u0107 dzi\u015b traktowane jako ius cogens, innymi s\u0142owy takie, od kt\u00f3rych \u201enie mo\u017ce by\u0107 odwrotu\u201d (przeciwie\u0144stwem jest ius dispositiuum) (4). Jednocze\u015bnie zbrodnia ludob\u00f3jstwa wpisana jest do wi\u0119kszo\u015bci kodeks\u00f3w karnych pa\u0144stw wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata (5).<\/p>

W rozumieniu art. II tej K o n w e n c j i \u201eludob\u00f3jstwem jest kt\u00f3rykolwiek z nast\u0119puj\u0105cych czyn\u00f3w, dokonany w zamiarze zniszczenia w ca\u0142o\u015bci lub cz\u0119\u015bci grup narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych jako takich\u201d, dokonanych w r\u00f3\u017cnych postaciach: na pierwszym miejscu (art. II, pkt a\/) figuruje, rzecz jasna, \u201ezab\u00f3jstwo cz\u0142onk\u00f3w grupy\u201d, dalej jednak (punkty b\/-e\/) uj\u0119te s\u0105 r\u00f3wnie\u017c: \u201eb\/ spowodowanie powa\u017cnego uszkodzenia cia\u0142a lub rozstroju zdrowia psychicznego cz\u0142onk\u00f3w grupy; c\/ rozmy\u015blne stworzenie dla cz\u0142onk\u00f3w grupy warunk\u00f3w \u017cycia obliczonych na spowodowanie ich ca\u0142kowitego lub cz\u0119\u015bciowego zniszczenia fizycznego; d\/ stosowanie \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 na celu wstrzymanie urodzin w obr\u0119bie grupy; e\/ przymusowe przekazywanie dzieci cz\u0142onk\u00f3w grupy do innej grupy\u201d.<\/p>

Trzeba tu wyra\u017anie powiedzie\u0107, \u017ce ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie na Polakach ma w stosunku do ludob\u00f3jstwa niemieckiego i sowieckiego szereg fatalnych wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w (okoliczno\u015bci obci\u0105\u017caj\u0105cych):<\/p>

Po pierwsze, w swoim za\u0142o\u017ceniu obejmowa\u0142o ono jak najszybsz\u0105 eksterminacj\u0119 fizyczn\u0105 (wymordowanie) – \u201etam i wtedy\u201d – wszystkich Polak\u00f3w, kt\u00f3rych uda\u0142o si\u0119 dosi\u0119gn\u0105\u0107 (6), od niemowl\u0105t po starc\u00f3w, bez jakiejkolwiek r\u00f3\u017cnicy p\u0142ci lub wieku. Pod tym wzgl\u0119dem por\u00f3wnywalne jest ono jedynie do niemieckiego totalnego ludob\u00f3jstwa na \u017bydach – lecz nie na Polakach (7). Zreszt\u0105, dodajmy, je\u015bli chodzi o eksterminacj\u0119 \u017byd\u00f3w – obywateli polskich – na Kresach po\u0142udniowowschodnich RP, Ukrai\u0144cy mieli nie tylko olbrzymi udzia\u0142 we wszystkich masowych aktach ludob\u00f3jstwa wsp\u00f3lnie z Niemcami lub samodzielnie pod niemieckim nadzorem (8), ale dokonywali r\u00f3wnie\u017c podobnych akt\u00f3w na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, ju\u017c latem 1941 r. w momencie wkraczania wojsk niemieckich (9). P\u00f3\u017aniej, ju\u017c po wsp\u00f3lnej z Niemcami likwidacji gett, a wi\u0119c g\u0142\u00f3wnie od drugiej po\u0142owy 1942 r., Ukrai\u0144cy wy\u0142apywali i mordowali jeszcze pojedynczych ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w (10). Wszystkie te \u201eakcje\u201d po\u0142\u0105czone by\u0142y, przypomnijmy, z olbrzymim rabunkiem mienia (11).<\/p>

Po drugie, ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie po\u0142\u0105czone by\u0142o z regu\u0142y ze stosowaniem najbardziej barbarzy\u0144skich tortur. Chodzi tu o si\u0119gaj\u0105ce XVII i XVIII w. tradycje hajdamackie (powstania Chmielnickiego (12) i \u201ekoliszczyzny\u201d (13)), stosowane ju\u017c wtedy r\u0105banie ofiar siekierami, wrzucanie rannych do studzien, przerzynanie pi\u0142\u0105, wleczenie koniem, wyd\u0142ubywanie oczu, wyrywanie j\u0119zyk\u00f3w itp. (14). Takich barbarzy\u0144skich czyn\u00f3w Niemcy, a nawet Sowieci (z regu\u0142y) nie dokonywali. Oczywi\u015bcie by\u0142o bicie i cz\u0119sto bestialskie zn\u0119canie si\u0119 w czasie \u015bledztw (15) oraz w obozach koncentracyjnych (gdzie dochodzi\u0142o jeszcze wielkie g\u0142odowanie i praca ponad si\u0142y, zbrodnicze eksperymenty medyczne u Niemc\u00f3w etc.), ale nie mia\u0142o miejsca mordowanie po\u0142\u0105czone z obcinaniem czy wyrywaniem cz\u0119\u015bci cia\u0142a, przepi\u0142owywaniem, rozpruwaniem brzuch\u00f3w i wywlekaniem wn\u0119trzno\u015bci itp. (16).<\/p>

W og\u00f3le, dodajmy, w skali europejskiej – rozpatrywane pod k\u0105tem stosowanych straszliwych tortur – ukrai\u0144skie ludob\u00f3jstwo na Polakach por\u00f3wnywalne jest jedynie cz\u0119\u015bciowo z ludob\u00f3jstwem chorwackim (ustasze Ante Pavelicia) na Serbach w okresie II wojny \u015bwiatowej od wiosny 1941 r. Jednak tam praktykowano szeroko masowe wyp\u0119dzanie oraz \u201enawracanie\u201d na katolicyzm, co oznacza\u0142o pozostanie przy \u017cyciu du\u017cej wi\u0119kszo\u015bci Serb\u00f3w, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w granicach stworzonego w kwietniu 1941 r. – z \u0142aski Niemiec i W\u0142och pa\u0144stwa chorwackiego (17). Natomiast w przypadku ludob\u00f3jstwa ukrai\u0144skiego praktycznie wszystkich Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy wpadli w r\u0119ce siepaczy – mordowano. Bowiem, wbrew k\u0142amstwom strony ukrai\u0144skiej, ca\u0142kowicie obalonym w pracy Siemaszk\u00f3w, nie by\u0142o \u017cadnych \u201ewezwa\u0144 do opuszczenia\u201d Wo\u0142ynia przez Polak\u00f3w czy wprost ich \u201ewysiedlania\u201d. Odwrotnie, bardzo cz\u0119sto Polak\u00f3w chc\u0105cych ucieka\u0107 przed ludob\u00f3jstwem maj\u0105cym ju\u017c miejsce w s\u0105siednim powiecie czy gminach zach\u0119cano do pozostania, \u201egwarantuj\u0105c\u201d im bezpiecze\u0144stwo\u00a0(sporadycznie nawet na pi\u015bmie!) lub wr\u0119cz gro\u017cono, \u017ce ucieczka traktowana b\u0119dzie jak \u201ezdrada\u201d wobec Ukrai\u0144c\u00f3w – wszystko po to, by ich wszystkich na miejscu wymordowa\u0107! (o czym jeszcze dalej).<\/p>

Po trzecie, o ile ludob\u00f3jstwo niemieckie i sowieckie dokonywane by\u0142o wy\u0142\u0105cznie przez \u201ewyspecjalizowane\u201d zbrodnicze formacje mundurowe: po stronie niemieckiej w szczeg\u00f3lno\u015bci tzw. Einsatzgruppen der Sicherheitspolizei oraz SD (Sicherheitsdienst); po stronie sowieckiej wojska NKWD – to inaczej by\u0142o je\u015bli chodzi o ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie. W tym przypadku obok dominuj\u0105cej scen\u0119 banderowskiej Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii i (na Wo\u0142yniu) konkurencyjnych formacji bulbowc\u00f3w i melnykowc\u00f3w oraz stworzonej przez Niemc\u00f3w w drugiej po\u0142owie 1941 r. policji ukrai\u0144skiej (kt\u00f3ra w pocz\u0105tkach 1943 r. zdezerterowa\u0142a), zw\u0142aszcza przy wi\u0119kszych ludob\u00f3jczych akcjach, uczestniczy\u0142y w nich r\u00f3wnie\u017c w sumie dziesi\u0105tki tysi\u0119cy lokalnych ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w, w tym tzw. Somooboronni Kuszczowi Widdi\u0142y (formalnie wiejskie oddzia\u0142y \u201esamoobrony\u201d, kt\u00f3re jednak w praktyce stanowi\u0142y si\u0142y pomocnicze UPA w ludob\u00f3jstwie na Polakach), s\u0105siedzi, bandy uzbrojone w siekiery, wid\u0142y itp. – rodzaj ukrai\u0144skiego pospolitego ruszenia. Ma\u0142o tego, towarzyszy\u0142y im czasem kobiety, wyrostki, a nawet dzieci ukrai\u0144skie, zajmuj\u0105cy si\u0119 masowym rabunkiem mienia, podpaleniami i dobijaniem rannych Polak\u00f3w (18). Dzia\u0142o si\u0119 tak mimo nieraz wzajemnej wieloletniej rzekomej przyja\u017ani, czy wr\u0119cz istniej\u0105cych w stosunku do pewnych Polak\u00f3w d\u0142ug\u00f3w wdzi\u0119czno\u015bci (19).<\/p>

Dlatego ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu w okresie II wojny \u015bwiatowej okre\u015blam jednoznacznie jako ludob\u00f3jstwo u k r a i \u0144 s k i e (a nie, na przyk\u0142ad, jako dokonane przez UPA, banderowc\u00f3w, nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich, czy podobnie)<\/strong>. Wbrew bowiem temu, co niejednokrotnie zaznacza w swych publikacjach Wiktor Poliszczuk (pochwalnie cytowany dalej w tej Przedmowie), genocyd na Wo\u0142yniu – jak to dokumentuje praca Siemaszk\u00f3w – dokonany zosta\u0142 przez szerokie rzesze tamtejszych Ukrai\u0144c\u00f3w, nie tylko \u201ebojownik\u00f3w\u201d UPA, ale r\u00f3wnie\u017c grube tysi\u0105ce zwyk\u0142ych ch\u0142op\u00f3w (cz\u0119sto zreszt\u0105 do tego przez UPA przymuszanych), oraz nieraz niestety wspomagaj\u0105cych ich w dobijaniu, podpalaniu, a zw\u0142aszcza rabunku masy kobiet, wyrostk\u00f3w, a czasem nawet dzieci.<\/p>

Dla ca\u0142kowitej jasno\u015bci:<\/p>

1) Nikt nie twierdzi, \u017ce w ludob\u00f3jstwie i zjawiskach temu towarzysz\u0105cych uczestniczy\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w wo\u0142y\u0144skich, tym bardziej i\u017c, jak ju\u017c o tym by\u0142a mowa (por. przypis 6), ludob\u00f3jstwo na Polakach ograniczy\u0107 si\u0119 musia\u0142o w zasadzie do teren\u00f3w wiejskich; niemniej chodzi\u0142o tu o powa\u017cny segment ludno\u015bci ukrai\u0144skiej Wo\u0142ynia. A wi\u0119c fakty oraz pewna uczciwo\u015b\u0107 nakazuj\u0105, a co najmniej pozwalaj\u0105 m\u00f3wi\u0107 w tym przypadku o Ukrai\u0144cach tout court, podobnie jak cytowany dalej prezydent RFN Roman Herzog m\u00f3wi nie o zbrodniach pope\u0142nionych przez nazist\u00f3w czy podobnie, ale o zbrodniach pope\u0142nionych przez Niemc\u00f3w.<\/p>

2) Jednocze\u015bnie trzeba wyrazi\u0107 wysokie uznanie dla tych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy – do\u015b\u0107 liczne takie przyk\u0142ady znajdujemy w pracy Siemaszk\u00f3w – pomagali Polakom przez ostrze\u017cenie, kr\u00f3tkie ukrywanie, czy przetransportowywanie do najbli\u017cszego miasta. Za tak\u0105 pomoc fanatycy z OUN i UPA (zw\u0142aszcza tzw. S\u0142u\u017cba Bezpeky) cz\u0119sto karali swoich rodak\u00f3w \u015bmierci\u0105 (por. np. Rozdzia\u0142 V, wie\u015b Lisznia, gm. Uhorsk). Ale ca\u0142a ta pomoc by\u0142a, niestety, tylko kropl\u0105 w morzu wobec dziesi\u0105tk\u00f3w tysi\u0119cy wymordowanych w\u00f3wczas Polak\u00f3w.<\/p>

Po czwarte, osobnej wzmianki wymaga zjawisko szczeg\u00f3lnie zbrodniczego podej\u015bcia do ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych polsko-ukrai\u0144skich. W takich mianowicie przypadkach ukrai\u0144scy ludob\u00f3jcy nierzadko mordowali – gdzie si\u0119 da\u0142o – ca\u0142e takie rodziny, \u0142\u0105cznie z dzie\u0107mi (!), lub dochodzi\u0142o co najmniej do mordu na polskim wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conku. Ma\u0142o tego, niekiedy pod gro\u017ab\u0105 kary \u015bmierci zmuszali ukrai\u0144skiego m\u0119\u017ca czy nawet ukrai\u0144sk\u0105 \u017con\u0119 do w\u0142asnor\u0119cznego zamordowania polskiego wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka (20) (!!). Takie barbarzy\u0144stwo nie mia\u0142o, w podobnych sytuacjach ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych (na przyk\u0142ad polsko-rosyjskich), nigdy miejsca u Sowiet\u00f3w (21), lub w przypadku ma\u0142\u017ce\u0144stw niemiecko-\u017cydowskich u Niemc\u00f3w. U tych ostatnich w przypadkach male\u0144stw mieszanych niemiecko-\u017cydowskich (mimo quasi totalnej Ausrottung niemieckich \u017byd\u00f3w) wydaje si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 owych ma\u0142\u017ce\u0144stw, cho\u0107 mocno szykanowanych i doprowadzanych do stanu g\u0142odowego, jednak przetrwa\u0142a do ko\u0144ca wojny (22). Jako charakterystyczny mo\u017cna tu przytoczy\u0107 znany casus prof. Karla Jaspersa, kt\u00f3ry o\u017ceniony by\u0142 z \u017byd\u00f3wk\u0105; jednak ma\u0142\u017ce\u0144stwo to by\u0142o przez lata w tragicznej Suizidbereilschafl (gotowo\u015bci do pope\u0142nienia samob\u00f3jstwa) (23). Za\u015b \u017c\u0105danie zabicia przez Niemca czy Niemk\u0119 swego \u017cydowskiego wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka – by\u0142o nie do pomy\u015blenia.<\/p>

Po pi\u0105te, w przypadkach ludob\u00f3jstwa niemieckiego i sowieckiego na Polakach chodzi\u0142o o zbrodnie dokonane przez okupant\u00f3w. Tymczasem ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie dokonane zosta\u0142o przez Ukrai\u0144c\u00f3w – obywateli polskich, mieszka\u0144c\u00f3w tamtych teren\u00f3w w okresie II RP, kt\u00f3rzy nie wykazali cho\u0107by minimalnej lojalno\u015bci (24). Ale, dodajmy, gdy by\u0142o to dla nich korzystne, Ukrai\u0144cy nadal skwapliwie na polskie obywatelstwo si\u0119 powo\u0142ywali (25), albo wr\u0119cz, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 zrabowanymi dokumentami osobistymi zamordowanych Polak\u00f3w, \u201erepatriowali si\u0119\u201d pod ich nazwiskami do Polski lub przemieszczali na Zach\u00f3d (26).<\/p>

Po sz\u00f3ste (tu w\u0105tek poboczny) z ludob\u00f3jstwem ukrai\u0144skim zwi\u0105zana by\u0142a przewa\u017cnie barbarzy\u0144ska \u201etaktyka spalonej ziemi\u201d. Po zrabowaniu ruchomo\u015bci i inwentarza zamordowanych Polak\u00f3w, ich budynki byty przewa\u017cnie palone (wycinano nawet sady!), cz\u0119sto niszczono tak\u017ce budynki publiczne, np. szkolne. W tych ramach zniszczono te\u017c ca\u0142kowicie du\u017c\u0105 liczb\u0119 zabytkowych polskich dwor\u00f3w z zabudowaniami gospodarczymi oraz ko\u015bcio\u0142\u00f3w i kaplic katolickich (27). Takiego dodatkowego barbarzy\u0144stwa nie demonstrowali na og\u00f3\u0142 ani Niemcy, ani Sowieci (28).<\/p>

Wreszcie po si\u00f3dme, Niemcy od dawna przyznaj\u0105 si\u0119 do swoich zbrodni i publicznie za nie przeprosili. Tak np. prezydent RFN Roman Herzog przemawiaj\u0105c w Warszawie na uroczysto\u015bciach zwi\u0105zanych z 50-leciem Powstania Warszawskiego 1 sierpnia 1994 r. powiedzia\u0142 wyra\u017anie: \u201ePochylam g\u0142ow\u0119 przed bojownikami Powstania Warszawskiego jak te\u017c przed wszystkimi polskimi ofiarami wojny. Prosz\u0119 o przebaczenie za to, co wyrz\u0105dzili Niemcy\u201d (podkre\u015blenie R. S.) (29).<\/p>

Na par\u0119 gest\u00f3w zdoby\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c prezydent Rosji Borys Jelcyn, m. in. kiedy sk\u0142adaj\u0105c 25 sierpnia 1993 r. ho\u0142d ofiarom Kalania na Pow\u0105zkach w Warszawie, poca\u0142owa\u0142 w r\u0119k\u0119 pra\u0142ata Zdzis\u0142awa Peszkowskiego i wyszepta\u0142 s\u0142owo \u201eprzepraszam\u201d. Wieczorem pokaza\u0142a to ca\u0142ej Polsce nasza Telewizja (30). Tak\u017ce w literaturze niemieckiej i od 10 lat – rosyjskiej, omawia si\u0119 otwarcie ludob\u00f3jstwo na Polakach.<\/p>

Natomiast zachowanie Ukrai\u0144c\u00f3w w tym wzgl\u0119dzie jest na og\u00f3l kompletnie inne: demonstrowane jest milczenie, wielkie kr\u0119tactwo lub wr\u0119cz grube k\u0142amstwo. Ten aspekt b\u0119dzie jeszcze rozwini\u0119ty dalej.
Podsumowuj\u0105c punkt I: ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie na Polakach w okresie II wojny \u015bwiatowej pod wzgl\u0119dem swej bezwzgl\u0119dno\u015bci i barbarzy\u0144stwa, a po jego dokonaniu – po dzi\u015b dzie\u0144! – ze wzgl\u0119du na zaprzeczenia lub co najmniej grubymi ni\u0107mi szyte relatywizowanie i wykr\u0119ty – znacznie \u201eprzewy\u017csza\u201d ludob\u00f3jstwo niemieckie i sowieckie.<\/p>

II. By\u0142e wojew\u00f3dztwo wo\u0142y\u0144skie, kt\u00f3re Autorzy wzi\u0119li na warsztat pod k\u0105tem ukrai\u0144skiego ludob\u00f3jstwa, by\u0142o terenem, gdzie przed 1940 r. mieszka\u0142o oko\u0142o 350 tys. Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili zaledwie nieca\u0142e 17% ludno\u015bci. Masowe wyw\u00f3zki sowieckie w okresie 1940-1941 zredukowa\u0142y jeszcze ten procent. Globalne straty Polak\u00f3w z r\u0105k ukrai\u0144skich Autorzy oceniaj\u0105 na 50 do 60 tysi\u0119cy. Ale trzeba jeszcze raz podkre\u015bli\u0107, \u017ce niezale\u017cnie od ludob\u00f3jstwa na Polakach, Ukrai\u0144cy uczestniczyli wsz\u0119dzie, wsp\u00f3lnie z Niemcami lub samodzielnie, dos\u0142ownie wsz\u0119dzie, w ludob\u00f3jstwie dokonanym na oko\u0142o 200 tys. wo\u0142y\u0144skich \u017byd\u00f3w-obywatelach polskich – sprawa, do kt\u00f3rej w pracy r\u00f3wnie\u017c si\u0119 nawi\u0105zuje, cho\u0107 nie stanowi ona jej w\u0142a\u015bciwego tematu (31).<\/p>

W pracy metodycznie przebadane s\u0105 tereny wszystkich 11 powiat\u00f3w by\u0142ego wojew\u00f3dztwa wo\u0142y\u0144skiego – od Bugu po granic\u0119 polsko-sowieck\u0105 z 1939 r. W ramach powiat\u00f3w uwzgl\u0119dnione s\u0105 wszystkie gminy wiejskie (\u0142\u0105cznie 103) i miejskie, wreszcie – \u201ebaza podstawowa\u201d – pojedyncze wsie, osady, kolonie, futory etc., \u0142\u0105cznie oko\u0142o 1720 jednostek!, w kt\u00f3rych zdo\u0142ano ustali\u0107 (cz\u0119sto, je\u015bli nie przewa\u017cnie -w spos\u00f3b niepe\u0142ny) ludob\u00f3jstwo na Polakach. Niezale\u017cnie od tego przy ka\u017cdej z gmin odnotowane s\u0105 te jednostki administracyjne (wsie, kolonie, osady itp.), w kt\u00f3rych r\u00f3wnie\u017c mieszkali Polacy, ale co do kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 jakichkolwiek wiadomo\u015bci – w sumie jest ich nieco wi\u0119cej (oko\u0142o 1790), ni\u017c owych, o kt\u00f3rych jakie\u015b wiadomo\u015bci zosta\u0142y zebrane.<\/p>

Poniewa\u017c jednak ukrai\u0144skie ludob\u00f3jstwo na Polakach, wyra\u017anie \u201ecentralnie sterowane\u201d, przebiega\u0142o w 1943 r. metodycznie i globalnie przez wszystkie tereny Wo\u0142ynia od wschodu na zach\u00f3d – nie ma najmniejszych powod\u00f3w do z\u0142udze\u0144, \u017ce owe \u201eciemne plamy\u201d by\u0142y jakimi\u015b wyspami spokoju. Odwrotnie, jako pewnik przyj\u0105\u0107 trzeba, \u017ce w znakomitej ich wi\u0119kszo\u015bci Polacy, kt\u00f3rzy nie zdo\u0142ali uciec lub stawi\u0107 skutecznego oporu, poddani zostali ludob\u00f3jstwu tak, jak ich rodacy w miejscowo\u015bciach, w kt\u00f3rych owo ludob\u00f3jstwo uda\u0142o si\u0119 udokumentowa\u0107. A wi\u0119c trafnie, a jednocze\u015bnie z ostro\u017cno\u015bci\u0105, Autorzy przedstawiaj\u0105 dla tych miejscowo\u015bci og\u00f3lne dane szacunkowe.<\/p>

Dodajmy, nie pomijaj\u0105 oni r\u00f3wnie\u017c \u201edelikatnej\u201d sprawy nielicznych polskich odwet\u00f3w na ukrai\u0144skich ludob\u00f3jcach, gdy zrozpaczeni bliscy okrutnie torturowanych i zamordowanych Polak\u00f3w atakowali wsie ukrai\u0144skie. Na ten temat sprawiedliwie pisze prof. Tadeusz Piotrowski (32): \u201ezaiste by\u0142oby zdumiewaj\u0105ce, gdyby nie by\u0142o takich akcji odwetowych\u201d. Za\u015b Wiktor Poliszczuk stwierdza: \u201e(\u2026) Chocia\u017c by\u0142y akcje odwetowe ze strony Polak\u00f3w (\u2026), to one, je\u015bli chodzi o zasi\u0119g, by\u0142y kropl\u0105 w morzu masowych mord\u00f3w, jakich dopu\u015bci\u0142a si\u0119 OUN-UPA na Polakach\u201d (33).<\/p>

Imponuj\u0105cy jest zakres wykorzystanych przez Autor\u00f3w \u017ar\u00f3de\u0142 (por. szczeg\u00f3\u0142y w Bibliografii). Wielk\u0105 wag\u0119 maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c umieszczone w Dokumentach liczne relacje \u015bwiadk\u00f3w ukrai\u0144skiego ludob\u00f3jstwa oraz inne dokumenty. W sumie jest to praca wzorcowa, stanowi\u0105ca przyk\u0142ad dla podobnej pracy cry prac o ukrai\u0144skim ludob\u00f3jstwie na Polakach w Ma\u0142opo\u0142sce Wschodniej (34), r\u00f3wnie\u017c pilnie potrzebnych.<\/p>

III. Warto rzuci\u0107 okiem na to, jak owo szczeg\u00f3lnie barbarzy\u0144skie ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie na Polakach potraktowane jest w o\u015bwiadczeniach ukrai\u0144skich i polsko-ukrai\u0144skich oraz w literaturze ukrai\u0144skiej i polskiej.<\/p>

A. Wspomnieli\u015bmy ju\u017c wy\u017cej o wypowiedziach w spraw\u0119 ludob\u00f3jstwa, ci\u0105\u017c\u0105cego na ich w\u0142asnych rodakach, prezydent\u00f3w Niemiec i Rosji. Nic podobnego dot\u0105d nie mia\u0142o miejsca ze strony ukrai\u0144skiej. Mocno reklamowane \u201ewsp\u00f3lne o\u015bwiadczenie prezydent\u00f3w Polski i Ukrainy o porozumieniu i pojednaniu\u201d z 21 maja 1997 r., deklaruj\u0105ce w preambule, \u017ce \u201eprzysz\u0142o\u015b\u0107 stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich nale\u017cy budowa\u0107 na prawdzie i sprawiedliwo\u015bci\u201d, wspomina jedynie w p\u00f3\u0142 zdania – \u201enie mo\u017cna zapomina\u0107 o krwi Polak\u00f3w przelanej na Wo\u0142yniu, zw\u0142aszcza w latach 1942-1993 (\u2026) \u201e, przemilcza jednak dalej ca\u0142kowicie tak\u0105\u017c krew polsk\u0105 przelan\u0105 w Malopolsce Wschodniej, za\u015b przypominaj\u0105c \u201eakcj\u0119 Wis\u0142a\u201d jakby zestawia rzeczy ca\u0142kowicie niepor\u00f3wnywalne, bo w tej akcji, podyktowanej zreszt\u0105 stanem wy\u017cszej konieczno\u015bci pa\u0144stwowej (konieczno\u015b\u0107 pozbawienia UPA bazy logistycznej, kt\u00f3ra funkcjonowa\u0142a wy\u0142\u0105cznie w oparciu o miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 i mog\u0142a zapewnia\u0107 upowcom kwatery, wy\u017cywienia oraz materia\u0142 ludzki jeszcze przez dalsze lata), nie by\u0142o \u015bladu ludob\u00f3jstwa. W sumie o\u015bwiadczenie z 1997 r. nie rozwi\u0105zuje zasadniczej sprawy przyznania si\u0119 strony ukrai\u0144skiej do ludob\u00f3jstwa na Polakach i publicznego przeproszenia za to Polak\u00f3w (35).<\/p>

Co do stanowiska – w interesuj\u0105cej nas dziedzinie – co najmniej du\u017cego od\u0142amu wysokiego szczebla kleru ko\u015bcio\u0142a greckokatolickiego (obecnie okre\u015blaj\u0105cego si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nazw\u0105 ko\u015bcio\u0142a bizantyjsko-ukrai\u0144skiego) wystarczy zacytowa\u0107 wypowied\u017a mitrata Stefana Dziubiny z Przemy\u015bla w \u201ehomilii\u201d na uroczysto\u015bciach 11 maja 1997 w Jaworznie, gdzie m. in. przedstawi\u0142 \u201eUkrai\u0144sk\u0105 Powsta\u0144cz\u0105 Armi\u0119 jako ukrai\u0144sk\u0105 samoobron\u0119 przed Polakami\u201d, kt\u00f3rzy \u201eulegaj\u0105c hitlerowskiej prowokacji mordowali i palili wsie ukrai\u0144skie na Wo\u0142yniu, wobec czego Ukrai\u0144cy uzbroili si\u0119 i zacz\u0119li bi\u0107 i Niemc\u00f3w, i Polak\u00f3w\u201d (36). Takie twierdzenie, kt\u00f3re nie mog\u0142o by\u0107 wypowiedziane bez akceptacji g\u0142owy ko\u015bcio\u0142a greckokatolickiego w Polsce, pad\u0142o wobec obecnych tam m. in. prezydent\u00f3w Polski i Ukrainy (37). Ten\u017ce mitrat 7 lipca 2000 r. wyg\u0142osi\u0142 arcyk\u0142amliwe, prowokacyjne i wprost bulwersuj\u0105ce polsk\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105 kazanie z okazji poch\u00f3wku cz\u0142onk\u00f3w UPA w Pikulicach na obrze\u017cach Przemy\u015bla (38). Jak pisali\u015bmy ju\u017c w zwi\u0105zku z tym par\u0119 lat temu: \u201euwa\u017camy, \u017ce za tak\u0105 publiczn\u0105 perwersj\u0119 podstawowej i silnie moralnie zabarwionej prawdy historycznej powinno si\u0119 u nas kara\u0107, podobnie jak w RFN karze si\u0119 tzw. Auschwitzluge\u2026 \u201d (39).<\/p>

Natomiast w\u015br\u00f3d polskich Ukrai\u0144c\u00f3w \u015bwieckich w ostatnich latach na czo\u0142o wysun\u0105\u0142 si\u0119 niejaki R. Drozd z publikacj\u0105 o UPA, z\u0142o\u017con\u0105 g\u0142\u00f3wnie ze \u201estarannie dobranych\u201d dokument\u00f3w i kr\u00f3tkich wprowadze\u0144 (40). Uderza k\u0142amliwo\u015b\u0107 owej publikacji, gdzie na przyk\u0142ad na s. 117-118 czytamy: \u201eKonflikt polsko-ukrai\u0144ski na prze\u0142omie 1942\/93 r. przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w swoist\u0105 polsko-ukrai\u0144sk\u0105 wojn\u0119 partyzanck\u0105 [!], trwaj\u0105c\u0105 do 1947 r., kt\u00f3ra poch\u0142on\u0119\u0142a po obu stronach kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy ofiar. (\u2026) Moim zdaniem liczby poniesionych ofiar po obu stronach b\u0119d\u0105 bardzo przybli\u017cone\u201d (po polsku powinno by\u0107 \u201ezbli\u017cone\u201d). Takiego megak\u0142amstwa nikt z Ukrai\u0144c\u00f3w bodaj dot\u0105d nie wysun\u0105\u0142! Oceni\u0107 to trzeba jako wielk\u0105 UPA-Luge.<\/p>

Dalej (s. 118) Drozd nast\u0119puj\u0105co pr\u00f3buje \u201emaskowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107\u201d: \u201eOczywi\u015bcie trudno tutaj wskaza\u0107, kto by\u0142 stron\u0105 atakuj\u0105c\u0105, a kto broni\u0105c\u0105 si\u0119, gdy\u017c na napad odpowiadano napadem, mordem na mord, grabie\u017c\u0105 na grabie\u017c, podpaleniem na podpalenie, a wszystko to usprawiedliwiano przeprowadzaniem akcji odwetowej. Mo\u017cna jedynie przyj\u0105\u0107, \u017ce stron\u0105 atakuj\u0105c\u0105 by\u0142a ta, kt\u00f3ra stanowi\u0142a wi\u0119ksz\u0105 sil\u0119 na danym terenie. (\u2026) \u201e. Ot\u00f3\u017c pomijaj\u0105c ju\u017c fakt, i\u017c – jak Drozd doskonale wie – na Wo\u0142yniu na terenach wiejskich mniejszo\u015b\u0107 polska prawie wsz\u0119dzie stanowi\u0142a mniejsz\u0105 si\u0142\u0119 (a wi\u0119c nawet wed\u0142ug niego musieli atakowa\u0107 Ukrai\u0144cy!), praca Siemaszk\u00f3w doskonale dokumentuje, jak to UPA w 1943 r. rozpocz\u0119\u0142a ludob\u00f3jstwo ca\u0142kowicie nieprzygotowanych Polak\u00f3w. Ci ostatni byli w stanie zorganizowa\u0107 jedynie ograniczone samoobrony, za\u015b do odwet\u00f3w dosz\u0142o w niewielu przypadkach.<\/p>

B. Je\u015bli chodzi o ukrai\u0144sk\u0105 literatur\u0119 historyczn\u0105, w przeciwie\u0144stwie do niemieckiej i rosyjskiej (41), w swej znakomitej wi\u0119kszo\u015bci \u201etwardo\u201d stoi ona na stanowisku nie przyznawania si\u0119 do pope\u0142nionego przez swych rodak\u00f3w ludob\u00f3jstwa na Polakach w okresie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>

Totalne k\u0142amstwo w tej dziedzinie zaingurowa\u0142 bezpo\u015brednio po II wojnie \u015bwiatowej sam M. \u0141ebed\u2019, g\u0142\u00f3wny herszt ukrai\u0144skiego ludob\u00f3jstwa na Polakach (pe\u0142ni\u0105cy obowi\u0105zki osadzonego w\u00f3wczas, w wyj\u0105tkowo dobrych warunkach, w Sachsenhausen S. Bandery), w ksi\u0105\u017cce o UPA wydanej ju\u017c w 1946 r. (42) \u0141ebed\u2019 zauwa\u017ca (s. 51), \u017ce \u201edu\u017cym ciosem\u201d dla Niemc\u00f3w by\u0142o przej\u015bcie do szereg\u00f3w UPA (w pocz\u0105tkach 1943 r.) ca\u0142ej ukrai\u0144skiej policji i tzw. szucman\u00f3w-Ukrai\u0144c\u00f3w na terenie ca\u0142ego Wo\u0142ynia i Polesia (oczywi\u015bcie przemilcza, \u017ce owa wys\u0142uguj\u0105ca si\u0119 Niemcom policja mia\u0142a wielki udzia\u0142 w ludob\u00f3jstwie wo\u0142y\u0144skich \u017byd\u00f3w, o czym by\u0142a ju\u017c mowa wy\u017cej, oraz \u017ce zd\u0105\u017cy\u0142a ona wymordowa\u0107 licznych Polak\u00f3w). Dalej \u0141ebed\u2019 pisze (s. 52): \u201eNa ich miejsce Niemcy zaproponowali Polakom stworzy\u0107 polsk\u0105 policj\u0119. W\u015br\u00f3d polskiej spo\u0142eczno\u015bci Wo\u0142ynia znalaz\u0142o si\u0119 wielu ludzi za\u015blepionych historyczn\u0105 nienawi\u015bci\u0105 do narodu ukrai\u0144skiego, kt\u00f3rzy poszli na us\u0142ugi Niemc\u00f3w. (\u2026) Z tych polskich oddzia\u0142\u00f3w stworzyli Niemcy odr\u0119bne karne oddzia\u0142y policyjne, kt\u00f3re ws\u0142awi\u0142y si\u0119 najwi\u0119kszymi i najokrutniejszymi mordami i grabie\u017cami ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. (\u2026) Historyczna nienawi\u015b\u0107 Polak\u00f3w wobec narodu ukrai\u0144skiego zbiera\u0142a swoje \u017cniwo. (\u2026) Przekonana przez poprzednie rz\u0105dy Polski do kolonizacji ziem ukrai\u0144skich, wychowana w duchu szowinistycznym i w \u015blepej nienawi\u015bci do wszystkiego co ukrai\u0144skie, polska ludno\u015b\u0107 Wo\u0142ynia i Polesia zdawa\u0142a obecnie kolejny raz sw\u00f3j egzamin. Do tego trzeba jeszcze wspomnie\u0107, \u017ce bolszewickie oddzia\u0142y partyzanckie otrzymywa\u0142y pewn\u0105 pomoc i informacje w polskich koloniach co do ukrai\u0144skiego ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego. Zatem nic dziwnego, \u017ce cierpliwo\u015b\u0107 narodu si\u0119 sko\u0144czy\u0142a. (\u2026) On przeszed\u0142 do samoobrony i odp\u0142aci\u0142 za wszystkie, wiekami nabrzmia\u0142e krzywdy. – Aby nie dopu\u015bci\u0107 do \u017cywio\u0142owej masowej akcji antypolskiej i wzajemnej walki ukrai\u0144sko-polskiej (\u2026) Ukrai\u0144ska Powsta\u0144cza Armia usi\u0142owa\u0142a wci\u0105gn\u0105\u0107 Polak\u00f3w do wsp\u00f3lnej walki przeciw Niemcom i bolszewikom. Kiedy jednak nie da\u0142o to \u017cadnego wyniku, UPA da\u0142a ludno\u015bci polskiej rozkaz opuszczenia ukrai\u0144skich teren\u00f3w Wo\u0142ynia i Polesia. (s. 73) (\u2026) Latem 1943 r. prawie ca\u0142y Wo\u0142y\u0144 znajduje si\u0119 we w\u0142adaniu UPA. Polacy, kt\u00f3rzy otrzymali rozkaz opu\u015bci\u0107 teren, przewa\u017cnie dobrowolnie ten rozkaz wykonali. Ich maj\u0105tek nieruchomy przeszed\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 narodu ukrai\u0144skiego. Tym samym przesta\u0142y istnie\u0107 stworzone po 1920 r. polskie kolonie, jak r\u00f3\u017cnego rodzaju Sienkiewicz\u00f3wki, Ludwik\u00f3wki itp. (\u2026)\u201d.<\/p>

Dokonajmy, w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie, przegl\u0105du k\u0142amstw \u0141ebedia.<\/p>

1) Przypisywanie polskim \u201ekarnym oddzia\u0142om policyjnym\u201d \u201enajwi\u0119kszych i najokrutniejszych mord\u00f3w\u201d i to jeszcze p r z e d u k r a i \u0144 s k i m l u d o b \u00f3 j s t w e m n a P o l a k a c h (bo tak\u0105 sekwencj\u0119 \u0141ebed\u2019 zastosowa\u0142) nie znajduje potwierdzenia w pracy Siemaszk\u00f3w, ani w innych powa\u017cnych polskich pracach naukowych.<\/p>

2) Co do rzekomego wychowywania Polak\u00f3w w duchu szowinistycznym i w \u015blepej nienawi\u015bci \u201edo wszystkiego co ukrai\u0144skie\u201d, sytuacja przedstawia\u0142a si\u0119 wr\u0119cz odwrotnie: w szczeg\u00f3lno\u015bci w \u015bwietle setek relacji wykorzystanych w pracy Siemaszk\u00f3w, wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 dobre, nieraz wr\u0119cz przyjazne stosunki mi\u0119dzy ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 a ukrai\u0144sk\u0105 na Wo\u0142yniu w okresie przedwojennym, prowadz\u0105ce do mieszanych ma\u0142\u017ce\u0144stw itp. Te dobre stosunki ca\u0142kowicie zrujnowa\u0142a dopiero przeprowadzana na wielk\u0105 skal\u0119 akcja g\u0142\u00f3wnie galicyjskich agitator\u00f3w OUN-UPA, propaguj\u0105cych skrajny, wr\u0119cz ludob\u00f3jczy szowinizm ukrai\u0144ski.<\/p>

3) Fabrykacje wskazane w dwu poprzednich punktach potrzebne by\u0142y jednak \u0141ebediowi po to, aby wylansowa\u0107 k\u0142amstwo o tym, \u017ce na Wo\u0142yniu sami Polacy \u201espowodowali\u201d krwawe akcje ukrai\u0144skie. W owej rzekomej \u201esamoobronie\u201d, wprost sprowokowanej przez Polak\u00f3w, nar\u00f3d ukrai\u0144ski jedynie \u201eodp\u0142aci\u0142 za wszystkie, wiekami nabrzmia\u0142e krzywdy\u201d. Rodzaj tej \u201eodp\u0142aty\u201d nie jest sprecyzowany, nie mniej jest oczywiste, \u017ce w spos\u00f3b nieco zawoalowany usi\u0142uje si\u0119 tu usprawiedliwia\u0107 ukrai\u0144skie ludob\u00f3jstwo na niemal bezbronnych Polakach.<\/p>

4) Dalej – do\u015b\u0107 niespodziewanie i jakby chc\u0105c pomniejszy\u0107 rozmiary \u201eukrai\u0144skiej odp\u0142aty za wszystko\u201d – \u0141ebed\u2019 oferuje dalsze k\u0142amstwa o tym, jak to UPA, \u201eaby nie dopu\u015bci\u0107 do \u017cywio\u0142owej masowej akcji antypolskiej\u201d, usi\u0142owa\u0142a przyci\u0105gn\u0105\u0107 Polak\u00f3w do wsp\u00f3lnej walki przeciw Niemcom i bolszewikom. Tymczasem w rzeczywisto\u015bci \u017cadnych takich autentycznych pr\u00f3b nie by\u0142o – poza zdradzieckim \u201ewabieniem\u201d, a potem mordowaniem Polak\u00f3w (43).<\/p>

5) Co do rzekomego upowskiego \u201erozkazu\u201d, aby ludno\u015b\u0107 polska opu\u015bci\u0142a teren Wo\u0142ynia, nigdy – jak wykazuje praca Siemaszk\u00f3w – czego\u015b takiego nie by\u0142o. Odwrotnie – perfidnie zach\u0119cano Polak\u00f3w do pozostania na miejscu, udzielano im nawet gwarancji na pi\u015bmie, by ich \u201ewe w\u0142a\u015bciwym czasie\u201d wymordowa\u0107 (bli\u017cej o tym dalej). Zreszt\u0105 sam taki \u201erozkaz\u201d by\u0142by zbrodniczym bezprawiem.<\/p>

6) Przechwa\u0142ki \u0141ebedia o tym, jakoby latem 1943 r. \u201eprawie ca\u0142y Wo\u0142y\u0144\u201d znajdowa\u0142 si\u0119 we w\u0142adaniu UPA s\u0105 kolejn\u0105 fabrykacj\u0105. Bowiem miasta i w wi\u0119kszo\u015bci miasteczka wo\u0142y\u0144skie by\u0142y w\u00f3wczas nadal obsadzone przez za\u0142ogi niemieckie (cz\u0119\u015bciowo przez sprzymierzonych z nimi W\u0119gr\u00f3w) i w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu tysi\u0105com Polak\u00f3w uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107, tam si\u0119 chroni\u0105c. \u201eKonkretna\u201d wiadomo\u015b\u0107 \u0141ebedia (s. 50) o tym, jakoby upowcom uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 powiatowe miasto Horoch\u00f3w na po\u0142udniowozachodnim Wo\u0142yniu, jest ca\u0142kowicie sfabrykowana (44).<\/p>

7) Twierdzenie \u0141ebedia, \u017ce Polacy, kt\u00f3rzy otrzymali \u201erozkaz\u201d opu\u015bci\u0107 teren, \u201eprzewa\u017cnie dobrowolnie ten rozkaz wykonali\u201d – jest ca\u0142kowitym zmy\u015bleniem. W rzeczywisto\u015bci – co zn\u00f3w wykazuje praca Siemaszk\u00f3w – by\u0142y jedynie nie zawsze udane, gdy rze\u017a ju\u017c bezpo\u015brednio zagra\u017ca\u0142a, ucieczki do miast i miasteczek spod kul, no\u017cy i siekier ukrai\u0144skich ludob\u00f3jc\u00f3w.<\/p>

8) Wzmiankowane przez \u0141ebedia przej\u015bcie \u201emaj\u0105tku nieruchomego\u201d Polak\u00f3w \u201ena w\u0142asno\u015b\u0107 narodu ukrai\u0144skiego\u201d (pomijaj\u0105c ca\u0142kowite bezprawie takiej upowskiej \u201enacjonalizacji\u201d) – jak to dokumentuje praca Siemaszk\u00f3w – wyrazi\u0142o si\u0119 w tym, \u017ce domy i zabudowania polskie by\u0142y z regu\u0142y przez upowc\u00f3w barbarzy\u0144sko palone, pozostawa\u0142a sama ziemia. Jednocze\u015bnie \u0141ebed\u2019 przemilcza spraw\u0119 wielkiego maj\u0105tku ruchomego Polak\u00f3w, kt\u00f3ry masowo rozgrabi\u0142y tysi\u0105ce Ukrai\u0144c\u00f3w i Ukrainek – zjawisko r\u00f3wnie\u017c szeroko udokumentowane w pracy Siemaszk\u00f3w.<\/p>

9) Wreszcie nacechowana satysfakcj\u0105 uwaga \u0141ebedia o tym, \u017ce \u201eprzesta\u0142y istnie\u0107 stworzone po 1920 r. polskie kolonie, jak r\u00f3\u017cnego rodzaju Sienkiewicz\u00f3wki, Ludwik\u00f3wki itp. \u201d r\u00f3wnie\u017c zawiera przewrotne fa\u0142szerstwo, a mianowicie spraw\u0119 tysi\u0119cy pomordowanych Polak\u00f3w oraz ich spalonych domostw sprowadza do powsta\u0142ych po Traktacie Ryskim 1921 r. \u201epolskich kolonii\u201d. Tymczasem owe \u201ekolonie\u201d (cywilne i wojskowe) stanowi\u0142y zaledwie niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 polskich gospodarstw rolnych istniej\u0105cych na Wo\u0142yniu od pokole\u0144. Nawet wskazana przez \u0141ebedia Ludwik\u00f3wka (gm. M\u0142yn\u00f3w, pow. Dubno) by\u0142a tego rodzaju star\u0105 osad\u0105 polsk\u0105.<\/p>

Podsumowuj\u0105c ten w\u0105tek: niemal bezpo\u015brednio po wielkim, dokonanym pod kierownictwem \u0141ebedia ukrai\u0144skim ludob\u00f3jstwie na Polakach na Wo\u0142yniu, \u00f3w zbrodniarz przygotowa\u0142 i og\u0142osi\u0142 w 1946 r. arcyk\u0142amliw\u0105 publikacj\u0119, usi\u0142uj\u0105c\u0105 ca\u0142kowicie zanegowa\u0107 owo ludob\u00f3jstwo. Tymi cz\u0119\u015bciowo zmodyfikowanymi k\u0142amstwami, co najmniej w pewnym zakresie, pos\u0142uguje si\u0119 nadal wi\u0119kszo\u015b\u0107 ukrai\u0144skich historyk\u00f3w, wzmiankowany ju\u017c grekokatolicki mitrat oraz, na przyk\u0142ad ostatnio, polski autor R. Torzecki (o kt\u00f3rym dalej).<\/p>

Dodajmy i\u017c \u0141ebed\u2019, na pocz\u0105tku wojny wyszkolony przez gestapo, po kapitulacji Niemiec w 1945 r. ukrywa\u0142 si\u0119 w Rzymie, korzystaj\u0105c m. in. z pomocy pewnych grekokatolickich dygnitarzy ko\u015bcielnych z Watykanu. Do\u015b\u0107 szybko nawi\u0105za\u0142 kontakt z CIA. W 1949 r. wpuszczono go do USA jako \u201eeksperta\u201d CIA na bazie no questions asked. \u0179y\u0142 tam do chwili \u015bmierci w 1998 r. absolutnie nie niepokojony (45), podczas gdy jego czyny jednoznacznie kwalifikowa\u0142y go do kary \u015bmierci.<\/p>

Przyjrzyjmy si\u0119 obecnie Historii Ukrainy J. Hrycaka, \u201edyrektora Instytutu Bada\u0144 Historycznych Uniwersytetu we Lwowie\u201d, \u015bwie\u017co wydanej w przek\u0142adzie polskim (46). Hrycak pisze m. in. o \u201e\u2026 \u201erzezi wo\u0142y\u0144skiej\u201d -wzajemnej i krwawej czystce etnicznej, kt\u00f3rej ofiarami pad\u0142o po obu stronach tysi\u0105ce spokojnych mieszka\u0144c\u00f3w\u201d. Dalej czytamy m.in.: \u201eBy\u0142o to krwawe starcie dw\u00f3ch nacjonalizm\u00f3w, posiadaj\u0105cych d\u0142ug\u0105 list\u0119 wzajemnych krzywd i nienawi\u015bci. \u0179adna ze stron konfliktu nie by\u0142a ani ca\u0142kowicie niewinna, ani ca\u0142kowicie winna\u201d. Rzuca si\u0119 w oczy, \u017ce Hrycak pisz\u0105c o liczbie zamordowanych Polak\u00f3w wspomina, i\u017c \u201ezawodowi polscy historycy szacuj\u0105 liczb\u0119 ofiar z polskiej strony na 60-100 tysi\u0119cy os\u00f3b (z tego oko\u0142o 50 tysi\u0119cy przypada na Wo\u0142y\u0144), a z ukrai\u0144skiej na oko\u0142o trzykrotnie mniejsz\u0105\u201d (a wi\u0119c na oko\u0142o 20-30 tysi\u0119cy – sic!) (47). Tak wi\u0119c, ukrai\u0144skie ludob\u00f3jstwo na Polakach przedstawione zosta\u0142o jako \u201ewzajemna krwawa czystka etniczna\u201d (podkr. R. S.), rodzaj \u201ebratob\u00f3jczego konfliktu\u201d, albo – jak to okre\u015blaj\u0105 niekt\u00f3rzy inni Ukrai\u0144cy – \u201ewojny domowej\u201d, czy wr\u0119cz \u201ewojny polsko-ukrai\u0144skiej\u201d (sic!) (48). Z r\u00f3wnym powodzeniem, jak to uj\u0105\u0142 prof. T Piotrowski, mo\u017cna by\u0142oby m\u00f3wi\u0107 o wojnie niemiecko-\u017cydowskiej! (49).<\/p>

Podobne pozycje zajmuj\u0105, w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu r\u00f3\u017cni ukrai\u0144scy naukowcy, uczestnicz\u0105cy w organizowanych od 1996 r mi\u0119dzynarodowych seminariach historycznych na temat \u201estosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich w latach II wojny \u015bwiatowej\u201d (50). Ukrai\u0144cy ci (podobnie jak ju\u017c cytowany Hrycak, kt\u00f3ry w tych seminariach udzia\u0142u nie bierze) w spos\u00f3b skoncertowany m\u00f3wi\u0105 przewa\u017cnie o obop\u00f3lnej polsko-ukrai\u0144skiej rzezi, maj\u0105 \u201ew\u0105tpliwo\u015bci\u201d, kto t\u0119 rze\u017a rozpocz\u0105\u0142, operuj\u0105 nieprawd\u0105, na poparcie swych tez nie przedstawiaj\u0105 dowod\u00f3w etc. Systematyczn\u0105 krytyk\u0119 czterech pierwszych seminari\u00f3w w tej serii da\u0142 W Poliszczuk (51). Omawiaj\u0105c wypowied\u017a jednego z ukrai\u0144skich dyskutant\u00f3w, formu\u0142uje on nast\u0119puj\u0105ce og\u00f3lne uwagi (s. 19-20): \u201ePrawie ka\u017cde zdanie, ka\u017cda wypowied\u017a nie tylko tego, ale te\u017c innych ukrai\u0144skich uczestnik\u00f3w seminarium, wymaga\u0142aby zasadniczej polemiki, tak one nasycone s\u0105 propagand\u0105, k\u0142amstwem, wypaczeniami\u201d. Je\u015bli chodzi o stron\u0119 polsk\u0105, Poliszczuk podkre\u015bla cz\u0119sto niezbyt dobre przygotowanie, dopuszczanie si\u0119 \u201edeformacji\u201d (kiedy na przyk\u0142ad cytowany przez nas r\u00f3wnie\u017c R. Torzecki u\u017cywa w odniesieniu do wydarze\u0144 wo\u0142y\u0144skich 1943 r. sformu\u0142owania \u201ewalki bratob\u00f3jcze\u201d), kierowanie si\u0119 nie prawd\u0105, lecz \u201epoprawno\u015bci\u0105 polityczn\u0105\u201d. W pewnych publikacjach ukrai\u0144skich dochodz\u0105 do tego nieraz wprost prowokacyjne \u017c\u0105dania rewizji obecnych granic z Polsk\u0105, grube i wr\u0119cz niepoczytalne oskar\u017canie i obra\u017canie Polak\u00f3w itp. (52).<\/p>

Cennym wyj\u0105tkiem jest ma\u0142o znana w Polsce, wydana w Moskwie 270-stronicowa praca ukrai\u0144skiego profesora Witalego Mas\u0142ow\u015bkiego, zatytu\u0142owana Z kim i przeciw komu wojowali ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci w latach II wojny \u015bwiatowej (53). Autor opiera si\u0119 cz\u0119\u015bciowo na \u017ar\u00f3d\u0142ach archiwalnych oraz na literaturze, g\u0142\u00f3wnie ukrai\u0144skiej i polskiej. W ostatnim rozdziale swej pracy z du\u017cym uznaniem wielokrotnie cytuje Poliszczuka (o kt\u00f3rym dalej), zreszt\u0105 ca\u0142y \u00f3w rozdzia\u0142 zatytu\u0142owa\u0142 \u201eOUN-UPA oczyma Ukrai\u0144ca Wiktora Poliszczuka\u201d. Ujawnia i pi\u0119tnuje ludob\u00f3jstwo pope\u0142nione na ludno\u015bci polskiej na Wo\u0142yniu i w Ma\u0142opolsce Wschodniej. Jednocze\u015bnie pi\u0119tnuje niebezpieczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 poslupowskich nacjonalist\u00f3w na obecnej Ukrainie, nie tylko we Lwowie, ale nawet w Kijowie, \u201egalicyjski fundamentalizm\u201d itp. (54), propagowanie \u201edoncowszczyzny\u201d, \u201estawianie pomnik\u00f3w SS-owcom 14. Dywizji Strzelc\u00f3w SS-Halyczyna, kierownikom OUN-UPA E. Konowalcowi, A. Melnykowi, S. Banderze, R. Szuchewiczowi i innym, s\u0142awienie morderc\u00f3w Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w, Rosjan, Ukrai\u0144c\u00f3w jako \u201enarodowych bohater\u00f3w Ukrainy\u201d, ich nazwiskami nazywa si\u0119 ulice i place, wydobywa si\u0119 nienawistny ludziom duch doncowszczyzny i banderowszcryzny\u201d (55). Dodajmy, \u017ce prof. Mas\u0142ow\u015bkyj zosta\u0142 zamordowany w pa\u017adzierniku 1999 r. we Lwowie przez tzw. \u201enieznanych sprawc\u00f3w\u201d, w rzeczywisto\u015bci wyra\u017anie ludzi z kr\u0119g\u00f3w zbrodniczych fanatyk\u00f3w postupowskich, co kojarzy si\u0119 z podobnymi mordami OUN w latach mi\u0119dzywojennych oraz UPA w latach p\u00f3\u017aniejszych (56).<\/p>

Prawdom\u00f3wne i warto\u015bciowe s\u0105 r\u00f3wnie\u017c pewne artyku\u0142y og\u0142oszone w dw\u00f3ch czasopismach ukrai\u0144skich na Wo\u0142yniu w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych – \u201eDiatoh\u201d (R\u00f3wne) i \u201eSprawed\u0142ywist\u201d (\u0141uck). Na przyk\u0142ad w pierwszym z nich (nr 49, grudzie\u0144 1993) ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 pod wszystko m\u00f3wi\u0105cym tytu\u0142em (t\u0142umaczymy z ukrai\u0144skiego): Tragedia Wo\u0142ynia: ludob\u00f3jstwo na ludno\u015bci polskiej. \u015awiadcz\u0105 dokumenty.<\/p>

Podobnie do Hrycaka i innych autor\u00f3w z Ukrainy, z drobnymi wyj\u0105tkami, przedstawia si\u0119 literatura ukrai\u0144ska ukazuj\u0105ca si\u0119 na Zachodzie, g\u0142\u00f3wnie w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej. Takim duchem przepojony jest np. wydawany od wielu lat w Toronto \u201eLitopys UPA\u201d (57). Cytowany ju\u017c O. Subtelny pisze o ludob\u00f3jstwie na Wo\u0142yniu m.in. (58): \u201eWed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 polskich, w latach 1943-4 oko\u0142o 60.000-80.000 polskich m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci zosta\u0142o zmasakrowanych na Wo\u0142yniu przez Ukrai\u0144c\u00f3w. (\u2026) Ukrai\u0144cy twierdz\u0105, \u017ce masakry ich rodak\u00f3w rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 wcze\u015bniej, w 1942 r., kiedy Polacy zlikwidowali tysi\u0105ce ukrai\u0144skich wie\u015bniak\u00f3w w przewa\u017cnie zamieszka\u0142ych przez Polak\u00f3w rejonach Che\u0142mszczyzny [!] i \u017ce kontynuowali to oni w latach 1944-45 w stosunku do bezbronnej ukrai\u0144skiej mniejszo\u015bci na zach\u00f3d od Sanu [!]. W ka\u017cdym razie jest rzecz\u0105 jasn\u0105, \u017ce zar\u00f3wno ukrai\u0144skie, jak i polskie jednostki zbrojne, zaanga\u017cowa\u0142y si\u0119 w totaln\u0105 rze\u017a doprowadzaj\u0105c do krwawego apogeum nienawi\u015b\u0107, kt\u00f3ra wzrasta\u0142a mi\u0119dzy oboma narodami przez pokolenia\u201d. A wi\u0119c rzekomo Polacy zacz\u0119li masowo mordowa\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w (59), a potem dosz\u0142o do rodzaju wojny domowej mi\u0119dzy jednostkami zbrojnymi obu stron.
Wyj\u0105tkiem godnym najwy\u017cszego uznania s\u0105 liczne publikacje znanego w Polsce Wiktora Poliszczuka, Ukrai\u0144ca z Wo\u0142ynia, doktora nauk politycznych Uniwersytetu we Wroc\u0142awiu, od dwudziestu lat zamieszka\u0142ego w Kanadzie, ale cz\u0119sto odwiedzaj\u0105cego Polsk\u0119 (60). Z jego prac nas tu szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cych wymieni\u0107 nale\u017cy cytowane ju\u017c: Gorzk\u0105 prawd\u0119. Zbrodniczo\u015b\u0107 OUN-UPA, oraz Manowce polskich historyk\u00f3w, dalej tr\u00f3jj\u0119zyczn\u0105 Ocen\u0119 polityczn\u0105 i prawn\u0105 OUN-UPA (61). Ideologi\u0119 nacjonalizmu ukrai\u0144skiego wed\u0142ug Dmytra Doncowa (62) oraz Integralny nacjonalizm ukrai\u0144ski jako odmiano faszyzmu (dwa tomy: 1998 i 2000) (63). Wymie\u0144my r\u00f3wnie\u017c cytowane ju\u017c wspomnienia Dany\u0142y Szumuka, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 jako \u201epolitruk\u201d w UPA, nast\u0119pnie wiele lat sp\u0119dzi\u0142 w \u0142agrach sowieckich, a kt\u00f3ry wspomina krytycznie o mordach na Polakach (64).<\/p>

Je\u015bli chodzi o literatur\u0119 polsk\u0105 z lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, ukaza\u0142o si\u0119 par\u0119 mniejszych prac, raczej przyczynkowych, odnosz\u0105cych si\u0119 do ludob\u00f3jstwa na Polakach na Wo\u0142yniu. S\u0105 to przewa\u017cnie zbiory dokument\u00f3w (zw\u0142aszcza relacji \u015bwiadk\u00f3w, maj\u0105cych walor dokumentarny) (65); inne z owych prac trajluj\u0105 o ludob\u00f3jstwie ukrai\u0144skim w poszczeg\u00f3lnych powiatach czy wr\u0119cz gminach Wo\u0142ynia (66). Jednak \u017cadna z nich, nawet w przybli\u017ceniu nie dor\u00f3wnuje pracy Siemaszk\u00f3w – nie ma charakteru kompleksowego, nie zawiera takiej ilo\u015bci przeprowadzonych bada\u0144 i bogactwa \u017ar\u00f3de\u0142, \u017cadna z nich nie posiada r\u00f3wnie\u017c walor\u00f3w definitive work, o czym jest mowa przy ko\u0144cu tej Przedmowy.<\/p>

Wa\u017cna rol\u0119 dokumentacyjn\u0105 spe\u0142nia wydawane we Wroc\u0142awiu czasopismo \u201eNa Rubie\u017cy\u201d (67). Z drugiej strony co najmniej paru zawodowych historyk\u00f3w wypisuje rzeczy, kt\u00f3re nieraz s\u0105 jedynie jakimi\u015b p\u00f3\u0142prawdami lub wr\u0119cz k\u0142amstwem, d\u0105\u017cy do przemilczania spraw jednoznacznie obci\u0105\u017caj\u0105cych stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105, usi\u0142uje tworzy\u0107 im jakie\u015b alibi. Prace te s\u0105 inspirowane, jak si\u0119 wydaje, m.in. duchem \u201eKultury\u201d Giedroycia oraz jego w tym zakresie eksperta, wzmiankowanego ju\u017c Osadczuka oraz importowan\u0105 z USA, w tym wypadku wprost absurdaln\u0105 political correctness, \u201epolityczn\u0105 poprawno\u015bci\u0105\u201d, fa\u0142szuj\u0105c\u0105 w tym zakresie prawd\u0119.<\/p>

Mo\u017cna tu wymieni\u0107 m.in. publikacje W Serczyka (68) i T. Olsza\u0144skiego (69), za\u015b z publikacji ostatnich: H. Dyldgow\u0105 (70) oraz wr\u0119cz g\u0142\u0119boko k\u0142amliwy w interesuj\u0105cym nas zakresie artykulik R. Torzeckiego. W tek\u015bcie tym wprost pora\u017ca nast\u0119puj\u0105cy fragment (71): \u201eCz\u0119sto s\u0142yszy si\u0119, \u017ce konfrontacja by\u0142a planowym dzia\u0142aniem Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli ca\u0142kowicie pozby\u0107 si\u0119 Polak\u00f3w, morduj\u0105c ich, na co dzi\u015b nie mamy \u017cadnych dowod\u00f3w [!]. Ukrai\u0144cy podj\u0119li decyzj\u0119 usuni\u0119cia Polak\u00f3w ze spornych teren\u00f3w przez ich wyrugowanie, a nie wymordowanie [!]. Dopiero kiedy si\u0119 to nie powiod\u0142o, a Polacy nie chcieli opu\u015bci\u0107 teren\u00f3w, dosz\u0142o do u\u017cycia si\u0142y [!]\u201d.<\/p>

Czy\u017cby, jak twierdzi Torzecki, \u201enie ma \u017cadnych dowod\u00f3w\u201d na to, \u017ce Ukrai\u0144cy dok\u0142adnie planowali ludob\u00f3jstwo na Polakach ? Mo\u017cna tu odes\u0142a\u0107 do pracy zbiorowej pod red. W\u0142adys\u0142awa Filara, w kt\u00f3rej powo\u0142uje si\u0119 on na dokument z Archiwum SBU Obwodu Wo\u0142y\u0144skiego zawieraj\u0105cy odno\u015bn\u0105 tajn\u0105 dyrektyw\u0119 terytorialnego dow\u00f3dztwa UPA-Piwnicz, podpisanej przez \u201eK\u0142yma Sawura\u201d (Roman Dmytro Klaczkiw\u015bkyj) (72). Natomiast praca Siemaszk\u00f3w drobiazgowo dokumentuj\u0105ca przebieg systematycznego ludob\u00f3jstwa na Wo\u0142yniu latem 1993 r. wed\u0142ug jednego schematu i obejmuj\u0105cego w tych samych interwa\u0142ach czasowych du\u017ce obszary, w wyniku kt\u00f3rego dokonywano miesi\u0105c po miesi\u0105cu \u201eoczyszczanie\u201d Wo\u0142ynia ze wschodu na zach\u00f3d z ludno\u015bci polskiej – ostatecznie potwierdza wybitnie planowy charakter tych zbrodni. Dalej – sprawa ju\u017c poruszona w zwi\u0105zku z k\u0142amstwami \u0141ebedia – na jakiej to podstawie prawnej i moralnej rzekomo \u201eUkrai\u0144cy podj\u0119li decyzj\u0119 [!] usuni\u0119cia Polak\u00f3w\u201d z ziemi, na kt\u00f3rej oni \u017cyli w wi\u0119kszo\u015bci od pokole\u0144, \u201eprzez ich wyrugowanie\u201d (!?). Chodzi\u0142o tutaj o ca\u0142kowicie bezprawne rzekome \u201eultimatum\u201d, co do kt\u00f3rego strona ukrai\u0144ska po dzi\u015b dzie\u0144 rozpowszechnia k\u0142amstwa (np. \u201ena Wo\u0142yniu informowano ludno\u015b\u0107 polsk\u0105, \u017ce w ci\u0105gu 98 godzin musi wyjecha\u0107 za Bug, w przeciwnym razie b\u0119dzie ona podlega\u0142a likwidacji\u201d – por. Polska-Ukraina\u2026, op. cit., t. 3, s. 83), a kt\u00f3rego to \u201eultimatum\u201d, jak praca Siemaszk\u00f3w dokumentuje, na Wo\u0142yniu w og\u00f3le nie by\u0142o.<\/p>

Przeciwnie, jak to wykazuj\u0105 Siemaszkowie, w du\u017cej ilo\u015bci przypadk\u00f3w Ukrai\u0144cy perfidnie odradzali Polakom ucieczk\u0119 pod pretekstem, i\u017c \u201enic im nie grozi\u201d, czasem daj\u0105c nawet \u201egwarancje\u201d na pi\u015bmie (!); niekiedy m\u00f3wili im, \u017ce ucieczka b\u0119dzie wr\u0119cz traktowana jako zdrada (!); lub nawet wabili Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy uciekli np. do Krzemie\u0144ca, do powrotu na wie\u015b i tych, kt\u00f3rzy w dobrej wierze lam powr\u00f3cili, zamordowali. Wreszcie, wed\u0142ug Torzeckiego, dopiero kiedy \u201ePolacy nie chcieli opu\u015bci\u0107 teren\u00f3w\u201d – dlaczego i dok\u0105d konkretnie mieli si\u0119 oni uda\u0107 na n\u0119dz\u0119 i poniewierk\u0119 na \u017c\u0105danie bandyt\u00f3w? – \u201edosz\u0142o do u\u017cycia si\u0142y\u201d (co zn\u00f3w zosta\u0142o sformu\u0142owane w ten spos\u00f3b, \u017ce mog\u0142o by oznacza\u0107 \u201etylko\u201d usuni\u0119cie przy u\u017cyciu si\u0142y!). W taki oto po\u017ca\u0142owania godny spos\u00f3b Torzecki opisa\u0142 i podsumowa\u0142 ludob\u00f3jstwo na 50-60 tysi\u0105cach wo\u0142y\u0144skich Polak\u00f3w.<\/p>

Wielu autor\u00f3w tej grupy, w wi\u0119kszym czy mniejszym zakresie, forsuje \u201enaukowo\u201d to, co \u201epraktycznie\u201d postulowa\u0142 by\u0142y wicemarsza\u0142ek Sejmu III RP Aleksander Ma\u0142achowski, kt\u00f3ry na \u201eKongresie Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce\u201d w 1997 r. o\u015bwiadczy\u0142: \u201eOdkrywanie prawdy o historii jest rozdrapywaniem ran, a my musimy rany goi\u0107 (\u2026)\u201d (73). Dzieje si\u0119 to wszystko w sytuacji, gdy jeszcze dzisiaj ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie jest znane wielu Polakom ze strasznego osobistego do\u015bwiadczenia (74).<\/p>

IV Podsumowuj\u0105c ca\u0142o\u015b\u0107: dzie\u0142o Siemaszk\u00f3w doskonale dokumentuje ca\u0142okszta\u0142t ludob\u00f3jstwa ukrai\u0144skiego na Polakach na Wo\u0142yniu w latach II wojny \u015bwiatowej. Stanowi w swej dziedzinie to, co w \u015bwiecie anglosaskim okre\u015bla si\u0119 cz\u0119sto jako definitive work – prac\u0119 ostateczn\u0105 w sensie pe\u0142nego, dog\u0142\u0119bnego i obiektywnego przebadania tematu. Oczywi\u015bcie w przysz\u0142o\u015bci potrzebne jeszcze b\u0119d\u0105 pewne uzupe\u0142nienia tu czy tam, pewne poprawki tu i \u00f3wdzie, badania w archiwach zagranicznych. Ale ca\u0142o\u015b\u0107 tematu jest ju\u017c w zasadzie wyczerpana, prawid\u0142owe wnioski wysnute.<\/p>

Ju\u017c nikt – z wyj\u0105tkiem notorycznych falsyfikator\u00f3w- nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 mie\u0107 cienia w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, kto interesuj\u0105ce nas ludob\u00f3jstwo \u201ezacz\u0105\u0142\u201d. Nikt nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 nadal fabrykowa\u0107 legendy na temat tego, jak to rzekomo na Wo\u0142yniu – pomijaj\u0105c zreszt\u0105 krzycz\u0105ce bezprawie, kt\u00f3re taka akcja musia\u0142aby oznacza\u0107 – Ukrai\u0144cy najpierw \u201etylko\u201d \u017c\u0105dali, aby Polacy \u201edobrowolnie\u201d opu\u015bcili t\u0119 ziemi\u0119. Nikt nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 kwestionowa\u0107 fakt\u00f3w planowego i szczeg\u00f3lnie barbarzy\u0144skiego ukrai\u0144skiego ludob\u00f3jstwa na wo\u0142y\u0144skich Polakach, stanowi\u0105cych tam zaledwie kilkana\u015bcie procent ludno\u015bci, a w dodatku niemal zupe\u0142nie bezbronnych. Nikt uczciwy wreszcie nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 cho\u0107by tylko bezmy\u015blnie okre\u015bla\u0107 interesuj\u0105cych nas tu wydarze\u0144 na Wo\u0142yniu po prostu jako \u201ewojn\u0119 domow\u0105\u201d, \u201ebratob\u00f3jczy konflikt\u201d, \u201ezderzenie dwu nacjonalizm\u00f3w\u201d, \u201ewojn\u0119 polsko-ukrai\u0144sk\u0105\u201d itp.<\/p>

Praca Siemaszk\u00f3w, produkt ponad dziesi\u0119cioletniego trudu, stanowi obszerne i podstawowe dzie\u0142o w zakresie podj\u0119tej tematyki, zrealizowane na skal\u0119 u nas w tej dziedzinie dot\u0105d nie spotykan\u0105, zape\u0142niaj\u0105c\u0105 poka\u017an\u0105 luk\u0119 w historii Polski okresu II wojny \u015bwiatowej w og\u00f3le, a historii ludob\u00f3jstwa na Polakach w tamtym okresie w szczeg\u00f3lno\u015bci.<\/p>

W sumie wy\u0142ania si\u0119 obraz szczeg\u00f3lnie bestialskiego ludob\u00f3jstwa, do kt\u00f3rego druga strona nie chce si\u0119 do tej pory przyzna\u0107. Bowiem Ukrai\u0144cy, jak dot\u0105d, nie poszli drog\u0105 Niemc\u00f3w, ani nawet Rosjan, kt\u00f3rzy oficjalnie uznali pope\u0142nione przez siebie ludob\u00f3jstwo. Ukrai\u0144cy wybrali tu raczej \u201emetod\u0119 tureck\u0105\u201d – poniewa\u017c Turcy, jak wiadomo, do dzi\u015b nie chc\u0105 si\u0119 przyzna\u0107 do pope\u0142nionego w latach I wojny \u015bwiatowej ludob\u00f3jstwa na oko\u0142o p\u00f3\u0142tora milionie Ormian (75). Urz\u0119dowe czynniki tureckie przez cale dziesi\u0119ciolecia na ten lemat milcza\u0142y. Dopiero kiedy m\u0142odzi Ormianie zacz\u0119li w latach siedemdziesi\u0105tych i osiemdziesi\u0105tych – \u201edla przypomnienia imperialistycznemu rz\u0105dowi tureckiemu zbrodni dokonanych na narodzie ormia\u0144skim\u201d – zabija\u0107 tureckich dyplomat\u00f3w (ofiar\u0105 padli m.in. ambasadorzy w Wiedniu, Pary\u017cu, Watykanie i Belgradzie), konsul\u00f3w etc., ruszy\u0142a spora turecka \u201ekontrofensywa publicystyczna\u201d (76). W jej ramach usi\u0142uje si\u0119 przedstawi\u0107 wydarzenia z roku 1915 i z lat p\u00f3\u017aniejszych jako tragiczn\u0105 \u201ewojn\u0119 domow\u0105\u201d, w dodatku wywo\u0142an\u0105 przez mniejszo\u015b\u0107 ormia\u0144sk\u0105 (dziwne podobie\u0144stwo do ukrai\u0144skich k\u0142amstw odno\u015bnie wydarze\u0144 na Wo\u0142yniu!). Padaj\u0105 te\u017c takie sformu\u0142owania, jak: \u201e\u0179adna przemoc, \u017caden w \u015bwiecie terror nie spowoduje aby\u015bmy prosili o przebaczenie za zbrodni\u0119, kt\u00f3ra nie zosta\u0142a pope\u0142niona\u201d (!) (77).<\/p>

Dzisiejsza, od niedawna wolna Armenia, nie waha si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o tym ludob\u00f3jstwie otwarcie, m.in. w ONZ (78). Apeluje r\u00f3wnie\u017c do Turcji o bezpo\u015brednie rozmowy w tej sprawie (79). Ma\u0142o tego: pot\u0119piaj\u0105 to ludob\u00f3jstwo publicznie niekt\u00f3re parlamenty zagraniczne, ostatnio, w listopadzie 2000 r., Senat francuski (80) (w 1998 r. francuskie Zgromadzenie Narodowe), za\u015b wcze\u015bniej parlament Grecji, Senat Belgii i 14 kwietnia 1995 Duma rosyjska. Tymczasem w\u0142adze III RP wprost \u201eboj\u0105 si\u0119\u201d porusza\u0107 temat ludob\u00f3jstwa ukrai\u0144skiego.<\/p>

Rzuca si\u0119 wreszcie w oczy brak jakiegokolwiek pryncypialnego, uczciwego ustosunkowania si\u0119 do interesuj\u0105cego nas ludob\u00f3jstwa cho\u0107 cz\u0119\u015bci ukrai\u0144skiej elity umys\u0142owej, w szczeg\u00f3lno\u015bci pisarzy i uczonych. Przypomnijmy, \u017ce chluba literatury niemieckiej, noblista Thomas Mann, w swej powie\u015bci \u201eDoklor Fauslus\u201d, po wzmiance o tym, jak pewien \u201etransatlantycki\u201d (tj. p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144ski) genera\u0142 w 1945 r. kaza\u0142 defilowa\u0107 mieszka\u0144com Weimaru przed krematoriami tamtejszego obozu koncentracyjnego, pisa\u0142 m.in. (81): \u201eCzy\u017c chorobliwa to jedynie skrucha zadawa\u0107 sobie pytanie, jak w og\u00f3le w przysz\u0142o\u015bci \u201eNiemcy\u201d w jakiejkolwiek swej postaci b\u0119d\u0105 si\u0119 mog\u0142y odwa\u017cy\u0107 na zabranie g\u0142osu w jakiejkolwiek ludzkiej sprawie? \u201e.<\/p>

Dalej, p\u00f3\u017aniejszy niemiecki noblista Gunter Grass, ju\u017c jako m\u0142ody cz\u0142owiek, pod silnym wp\u0142ywem og\u0142oszonej w 1951 r. pracy wybitnego filozofa i socjologa Theodora Adorno (82), zawsze mocno pot\u0119pia niemieckie ludob\u00f3jstwo dokonane w okresie II wojny \u015bwiatowej. Dochodzi\u0142o do tego, \u017ce kiedy w 1990 r. pojawi\u0142a si\u0119 sprawa po\u0142\u0105czenia NRD z RFN, Grass by\u0142 temu przeciwny. Argumentowa\u0142, \u017ce to zjednoczone Niemcy (Rzesza) zorganizowa\u0142y ludob\u00f3jstwo i przeprowadzi\u0142y je. M\u00f3wi\u0142 o do\u015bwiadczeniu, jakie \u201emy kryminali\u015bci, z naszymi ofiarami mieli\u015bmy jako zjednoczone Niemcy\u201d, m\u00f3wi\u0142 o Auschwitz jako \u201etrwa\u0142ym stygmacie na naszej [to jest niemieckiej] historii\u201d etc. (83). Powt\u00f3rzy\u0142 to podobnie w 2000 r. (84). Cz\u0119sto spotykali\u015bmy si\u0119 z podobnymi, silniej lub s\u0142abiej wyartyku\u0142owanymi, wypowiedziami na uniwersytetach w RFN. \u015aladu czego\u015b podobnego nie wida\u0107 w\u015br\u00f3d ukrai\u0144skiej inteligencji tw\u00f3rczej! (85).
Tym bardziej wi\u0119c praca Siemaszk\u00f3w jest potrzebna i cenna. Zas\u0142uguje ona na najszersze rozpowszechnienie nie tylko w Polsce, ale tak\u017ce na Ukrainie i w og\u00f3le na Wschodzie. Zas\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c na mo\u017cliwie szerokie rozpowszechnienie na Zachodzie, w tym na staranne wykorzystanie w wy\u0142aniaj\u0105cej si\u0119 tam dyscyplinie comparative genocide (ludob\u00f3jstwo por\u00f3wnawcze) (86).<\/p>

Je\u015bli wreszcie chodzi o wymiar moralny, widziany zw\u0142aszcza z perspektywy polskiej, nie mo\u017cna wybaczy\u0107 tego ludob\u00f3jstwa nie tylko tym, kt\u00f3rzy masowo torturowali, a polem mordowali, ale tak\u017ce owym \u201enaukowcom\u201d, a nawet duchownym ukrai\u0144skim, kt\u00f3rzy przez nast\u0119pne dziesi\u0119ciolecia – do dzi\u015b w\u0142\u0105cznie! – na ten temat bezwstydnie k\u0142amali lub nadal k\u0142ami\u0105, oferuj\u0105 r\u00f3\u017cne p\u00f3\u0142prawdy, \u015bwiadomie pl\u0105cz\u0105 lub \u201erelatywizuj\u0105\u201d, albo demonstracyjnie milcz\u0105.<\/p>

Ale prawda w ko\u0144cu musi si\u0119 przebi\u0107, r\u00f3wnie\u017c po stronie ukrai\u0144skiej: DUCUNT FACTA VOLENTEM, NOLENTEM TRAHUNT. Tego ludob\u00f3jstwa ju\u017c po prostu zak\u0142ama\u0107 si\u0119 nie da.<\/p>

Prof. dr Ryszard Szaw\u0142owski<\/em>
Listopad 2000<\/em><\/p>

Materia\u0142y pochodz\u0105 z ksi\u0105\u017cki W\u0142adys\u0142awa i Ewy Siemaszk\u00f3w pt. \u201eLudob\u00f3jstwo\u201d<\/em>
http:\/\/www.genocide.pl<\/a><\/em><\/p>

 <\/p>

2. ZARYS WYDARZE\u0143<\/strong><\/h4>

2.1. Uwagi wst\u0119pne<\/strong><\/p>

Terror i ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie na ludno\u015bci polskiej.<\/strong><\/p>

Na Wo\u0142yniu, gdzie obok siebie \u017cyli Polacy i Ukrai\u0144cy, wsp\u00f3\u0142\u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w tych narodowo\u015bci, w odczuciu wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w by\u0142o dobre, przynajmniej do wybuchu wojny w 1939 r. W ten spos\u00f3b wsp\u00f3\u0142\u017cycie to zosta\u0142o przedstawione przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>

<\/span>Przejawami dobrego wsp\u00f3\u0142\u017cycia by\u0142o zawieranie zwi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich polsko-ukrai\u0144skich, dobros\u0105siedzkie albo wr\u0119cz przyjacielskie stosunki, wzajemne \u015bwiadczenie sobie przez Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w r\u00f3\u017cnych przys\u0142ug, zapraszanie si\u0119 na \u015bwi\u0119ta oraz uroczysto\u015bci rodzinne, wyst\u0119powanie w roli rodzic\u00f3w chrzestnych, dru\u017cb\u00f3w i dru\u017cek na \u015blubach, wzajemne poszanowanie \u015bwi\u0105t religijnych przez nie wykonywanie w tym czasie prac polowych.<\/p>

We wspomnieniach polskich \u015bwiadk\u00f3w spotyka si\u0119 r\u00f3wnie\u017c uwagi, \u017ce w szko\u0142ach, do kt\u00f3rych chodzi\u0142y dzieci r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci, a nauczycielami byli Polacy, Ukrai\u0144cy, \u017bydzi, wszyscy uczniowie byli traktowani r\u00f3wno, niezale\u017cnie od narodowo\u015bci i pochodzenia spo\u0142ecznego. Nie oznacza to, \u017ce nie by\u0142o mi\u0119dzys\u0105siedzkich wa\u015bni, niech\u0119ci, kt\u00f3re s\u0105 naturalnym zjawiskiem w ka\u017cdej zbiorowo\u015bci ludzkiej, jednak\u017ce wyst\u0119powa\u0142y one pomi\u0119dzy pojedynczymi osobami i rodzinami r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci, a nie mi\u0119dzy dwiema spo\u0142eczno\u015bciami r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci \u017cyj\u0105cymi w okre\u015blonym miejscu.<\/p>

Niemniej ju\u017c w pierwszym dziesi\u0119cioleciu mi\u0119dzywojennym niech\u0119\u0107, a nawet wrogo\u015b\u0107, posuni\u0119ta do pr\u00f3b napad\u00f3w Ukrai\u0144c\u00f3w na Polak\u00f3w, pojawi\u0142a si\u0119 w stosunku do osadnik\u00f3w wojskowych. Tylko incydentalnie wyst\u0105pi\u0142o publiczne nawo\u0142ywanie do rzezi Polak\u00f3w i to ze strony ukrai\u0144skich pos\u0142\u00f3w na Sejm RP (!) (zob. Dok. 1 i 2).<\/p>

Do pojedynczych nale\u017c\u0105 uwagi o przejawach niech\u0119ci Ukrai\u0144c\u00f3w wobec Polak\u00f3w w ostatnich latach przed wojn\u0105 i dotycz\u0105cych Polak\u00f3w \u017cyj\u0105cych na Wo\u0142yniu od pokole\u0144 1. Dlatego te\u017c dla wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w ludob\u00f3jcze akcje skierowane przeciw nim ze strony wsp\u00f3\u0142mieszka\u0144c\u00f3w-Ukrai\u0144c\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej, a zw\u0142aszcza ze strony \u201eprzyjaci\u00f3\u0142\u201d, \u201edobrych s\u0105siad\u00f3w\u201d, by\u0142y ca\u0142kowicie niezrozumia\u0142e i niespodziewane, by\u0142y czym\u015b z czym do dzi\u015b nie mog\u0105 si\u0119 pogodzi\u0107.<\/p>

Dla wydarze\u0144 na Wo\u0142yniu w latach 1939-1945, maj\u0105cych charakter zbrodniczych wyst\u0105pie\u0144 nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich i wci\u0105gni\u0119tej do tego ludno\u015bci ukrai\u0144skiej przeciw ludno\u015bci polskiej, wyr\u00f3\u017cniamy nast\u0119puj\u0105ce o k r e s y, kt\u00f3re zostan\u0105 dalej om\u00f3wione szczeg\u00f3\u0142owo:<\/p>

I o k r e s : wrzesie\u0144 i pa\u017adziernik 1939 roku – napady na wybrane grupy os\u00f3b cywilnych oraz ma\u0142e grupy i pojedynczych \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego.<\/p>

I I o k r e s : rok 1941 – rozw\u00f3j ukrai\u0144skiego terroru nacjonalistycznego; i rok 1942 – napady na pojedyncze polskie gospodarstwa, nauczycieli, le\u015bnik\u00f3w i osoby, kt\u00f3re mog\u0142y odgrywa\u0107 przyw\u00f3dcz\u0105 rol\u0119 w spo\u0142eczno\u015bci polskiej – zapowied\u017a ludob\u00f3jstwa.<\/p>

I I I o k r e s : rok 1943 – ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu w stosunku do ludno\u015bci polskiej w wyniku dobrze zorganizowanych napad\u00f3w na osiedla polskie i Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych w rozproszeniu we wsiach ukrai\u0144skich – \u00f3wcze\u015bnie w dokumentach Polski Podziemnej zwane rzeziami wo\u0142y\u0144skimi (zreszt\u0105 termin \u201eludob\u00f3jstwo\u201d w\u00f3wczas jeszcze nie istnia\u0142 – por., Przedmowa).<\/p>

I V o k r e s : rok 1944 i 1945 – pojedyncze akty mordowania \u017cyj\u0105cych jeszcze na Wo\u0142yniu Polak\u00f3w.<\/p>

Materia\u0142y pochodz\u0105 z ksi\u0105\u017cki W\u0142adys\u0142awa i Ewy Siemaszk\u00f3w pt. \u201eLudob\u00f3jstwo\u201d.<\/em><\/p>

http:\/\/www.genocide.pl<\/a><\/em><\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>

2.2 Lata 1939 – 1942<\/strong><\/h4>

I okres – wrzesie\u0144-pa\u017adziernik 1939 roku.<\/strong><\/p>

Istnienie na Wo\u0142yniu silnie antypolskich grup, kt\u00f3re \u015bwiadkowie nazywaj\u0105 bandami ukrai\u0144skimi, ujawni\u0142o si\u0119 w zamieszaniu wojennym wrze\u015bnia 1939 r., gdy wszystkie si\u0142y bezpiecze\u0144stwa i administracja by\u0142y zaanga\u017cowane w obron\u0119 pa\u0144stwa przed wrogiem zewn\u0119trznym – najpierw Niemcami, p\u00f3\u017aniej Sowietami.<\/p>

Do antypolskich wyst\u0105pie\u0144 ze strony Ukrai\u0144c\u00f3w dochodzi\u0142o wprawdzie ju\u017c w pierwszej po\u0142owie wrze\u015bnia 1939 r., przed agresj\u0105 sowieck\u0105 na terytorium pa\u0144stwa polskiego, ale akty te szczeg\u00f3lnie wzmog\u0142y si\u0119 od 17 wrze\u015bnia 1939 r., pod wp\u0142ywem propagandy prowadzonej przez agresora, kt\u00f3rej celem by\u0142o os\u0142abienie czy uniemo\u017cliwienie ewentualnego polskiego oporu.<\/p>

<\/span>W\u00f3wczas to mia\u0142y miejsce: zab\u00f3jstwa oraz rabunki, rozbrajanie pojedynczych i ma\u0142ych grupek \u017co\u0142nierzy, oddawanie w r\u0119ce NKWD licz\u0105cych si\u0119 w \u017cyciu spo\u0142ecznym os\u00f3b, zastraszanie i poni\u017canie Polak\u00f3w, podpalanie gospodarstw. Do akt\u00f3w terroru i zab\u00f3jstw dochodzi\u0142o przez ca\u0142y wrzesie\u0144 i pierwsze dni pa\u017adziernika 1939 r.<\/p>

Ofiarami zab\u00f3jstw po\u0142\u0105czonych z rabunkiem byli \u017co\u0142nierze, policjanci na s\u0142u\u017cbie i policjanci ewakuowani z Polski centralnej i zachodniej, osadnicy wojskowi, le\u015bnicy, uciekinierzy cywilni z Polski centralnej i zachodniej, a nawet Polacy miejscowi, mieszka\u0144cy wsi – ziemianie i ch\u0142opi. Atmosfera wrogo\u015bci wobec Polak\u00f3w ze strony Ukrai\u0144c\u00f3w by\u0142a ju\u017c w\u00f3wczas na tyle silna, \u017ce gdyby nie wprowadzenie terroru NKWD zaraz po sowieckiej agresji, morderstwa Polak\u00f3w na du\u017c\u0105 skal\u0119 mog\u0142yby wyst\u0105pi\u0107 znacznie wcze\u015bniej, ni\u017c w okresie p\u00f3\u017aniejszej okupacji niemieckiej.<\/p>

Cz\u0119stym zjawiskiem by\u0142y napady du\u017cych grup uzbrojonych Ukrai\u0144c\u00f3w na pojedynczych \u017co\u0142nierzy polskich powracaj\u0105cych do dom\u00f3w i ma\u0142e grupki wojska maszeruj\u0105cego na zach\u00f3d lub wycofuj\u0105cego si\u0119 w kierunku granicy z Rumuni\u0105 i W\u0119grami. \u0179o\u0142nierze byli przez napastnik\u00f3w rozbrajani, obdzierani z mundur\u00f3w oraz mordowani. Zdobyte w ten spos\u00f3b mundury, pozbawione dystynkcji, oraz bro\u0144, by\u0142y p\u00f3\u017aniej u\u017cywane przez UPA podczas napad\u00f3w na polskie osady 2.<\/p>

Drug\u0105 grup\u0105, wobec kt\u00f3rej powszechnie skierowana by\u0142a agresja w r\u00f3\u017cnej formie (pocz\u0105wszy od poni\u017cania i zastraszania, a sko\u0144czywszy na zab\u00f3jstwach), byli osadnicy wojskowi. Liczn\u0105 grup\u0119 ofiar, lecz ma\u0142o rozpoznan\u0105, stanowili uciekinierzy z Polski centralnej i zachodniej. Wykonawcami mord\u00f3w i rabunk\u00f3w byli miejscowi Ukrai\u0144cy, zar\u00f3wno o pogl\u0105dach nacjonalistycznych, jak i komunistycznych.<\/p>

Pocz\u0105wszy od 17 wrze\u015bnia 1939 r. samorzutnie organizowa\u0142y si\u0119 tzw. \u201ekomitety\u201d, kt\u00f3re dokonywa\u0142y u Polak\u00f3w rewizji i przy tej okazji grabie\u017cy mienia oraz aresztowa\u0144, by zatrzymanych przekaza\u0107 p\u00f3\u017aniej dla NKWD. Pomoc Ukrai\u0144c\u00f3w NKWD w aresztowaniach Polak\u00f3w i wskazywaniu os\u00f3b i rodzin do deportacji w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Sowieckiego mia\u0142a miejsce tak\u017ce w latach 1940 i 1941.<\/p>

Rozmiary antypolskich wyst\u0105pie\u0144 w 1939 r. nie s\u0105 w pe\u0142ni rozpoznane, a stopie\u0144 ustalenia zaistnia\u0142ych w tym czasie akt\u00f3w terroru i zab\u00f3jstw jest znacznie ni\u017cszy ni\u017c w pozosta\u0142ych okresach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 morderstw dokonywano poza osiedlami ludzkimi, na wsiach ukrai\u0144skich oraz terenach, gdzie mieszka\u0142o bardzo ma\u0142o Polak\u00f3w, co znacznie zaw\u0119zi\u0142o potencjaln\u0105 liczb\u0119 \u015bwiadk\u00f3w. Ofiarami byli g\u0142\u00f3wnie ludzie nieznani w miejscowych \u015brodowiskach, przybysze, a wi\u0119c ofiary anonimowe, co sprzyja\u0142o zatarciu si\u0119 w pami\u0119ci os\u00f3b mieszkaj\u0105cych na Wo\u0142yniu szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych takich przypadk\u00f3w. Wielu \u015bwiadk\u00f3w, spo\u015br\u00f3d grup najcz\u0119\u015bciej w\u00f3wczas b\u0119d\u0105cych obiektem ukrai\u0144skiej agresji, tj. deportowanych w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Sowieckiego, nie do\u017cy\u0142o ko\u0144ca wojny, jak i czas\u00f3w, gdy zaistnia\u0142y warunki do przekazania relacji.<\/p>

Z uzyskanego materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego wynika, \u017ce w 1939 r. dosz\u0142o do: 155 oraz niesprecyzowanej liczby (+?) r\u00f3\u017cnego rodzaju akt\u00f3w terroru; 113 i niesprecyzowanej liczby (+?) napad\u00f3w ze skutkami \u015bmiertelnymi, w kt\u00f3rych zgin\u0119\u0142o 1036-1136 3 oraz niesprecyzowana liczba (+?) Polak\u00f3w. Zab\u00f3jstw dokonano w co najmniej 86 jednostkach administracyjnych. W\u015br\u00f3d zamordowanych by\u0142o: 222 \u017co\u0142nierzy WP, 130 uchod\u017ac\u00f3w z Polski centralnej i p\u00f3\u0142nocno-zachodniej oraz niesprecyzowana (+?) liczba ofiar z obu grup i oko\u0142o 70 osadnik\u00f3w wojskowych (Tab. 3, 4, 5, 6, 12). W przypadku zamordowanych \u017co\u0142nierzy i uchod\u017ac\u00f3w z Polski centralnej wykazane liczby ofiar s\u0105 dalekie od rzeczywistych:<\/p>

Tabela 3.<\/strong> Akty terroru nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich wobec Polak\u00f3w, w tym rabunki, podpalenia, usi\u0142owania zab\u00f3jstw napad\u00f3w. Jednostki administracyjne jako miejsca pope\u0142nienia zbrodni s\u0105 to jednostki administracyjne najni\u017cszego szczebla przedwojennego podzia\u0142u administracyjnego, a wi\u0119c: miasta, miasteczka, wsie, kolonie, futory, osady, za\u015bcianki, maj\u0105tki, folwarki, stacje kolejowe, uroczyska*<\/p>

\"\"<\/a><\/p>

* Liczby ustalone na podstawie wykorzystanych \u017ar\u00f3de\u0142 – dane niepe\u0142ne.
** \u201e+?\u201d oznacza liczb\u0119 niesprecyzowan\u0105, opr\u00f3cz liczby ustalonej, wynikaj\u0105c\u0105 z materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego.<\/p>

Tabela 4.<\/strong> Liczby napad\u00f3w na Polak\u00f3w ze skutkami \u015bmiertelnymi dokonane przez OUN-UPA i policjant\u00f3w ukrai\u0144skich*<\/p>

\"\"<\/a><\/p>

* Liczby ustalone na podstawie wykorzystanych \u017ar\u00f3de\u0142 – dane niepe\u0142ne.
** \u201e+? \u201d oznacza liczb\u0119 niesprecyzowan\u0105, opr\u00f3cz liczby ustalonej, wynikaj\u0105c\u0105 z materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego.<\/p>

Podczas okupacji sowieckiej, po kr\u00f3tkim okresie zbrodniczych napad\u00f3w ukrai\u0144skich na Polak\u00f3w we wrze\u015bniu i w pocz\u0105tkach pa\u017adziernika 1939 r., nast\u0105pi\u0142 pod tym wzgl\u0119dem spok\u00f3j, zak\u0142\u00f3cany jedynie szykanami ukrai\u0144skich komitet\u00f3w, wiejskich rad i zarz\u0105d\u00f3w, rabunkami i donosami Ukrai\u0144c\u00f3w do w\u0142adz sowieckich. Sowieci, w chwili zajmowania ziem polskich zach\u0119cali Ukrai\u0144c\u00f3w do rozprawiania si\u0119 z \u201epolskimi panami i p\u00f3\u0142pankami\u201d, jednak\u017ce mia\u0142 to by\u0107 stan przej\u015bciowy, zanim sami nie ustanowili w\u0142adzy, potem nie tolerowali dzia\u0142a\u0144 pozostaj\u0105cych poza ich kontrol\u0105, a wi\u0119c nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy nie mieli mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania w stosunku do Polak\u00f3w na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119.<\/p>

II okres – rok 1941 i rok 1942<\/strong><\/p>

Poczynaj\u0105c od 22 czerwca 1941 r. okupacja sowiecka zosta\u0142a zamieniona na okupacj\u0119 niemieck\u0105. Ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144ska entuzjastycznie wita\u0142a wojska niemieckie. Budowano bramy powitalne 4, delegacje ukrai\u0144skie wita\u0142y nowych okupant\u00f3w chlebem i sol\u0105. Dzia\u0142acze ukrai\u0144scy z okresu okupacji sowieckiej, deklaruj\u0105cy si\u0119 komunistami, przechodzili metamorfoz\u0119 i stawali si\u0119 dzia\u0142aczami nacjonalistycznymi (zob. np. wie\u015b Bia\u0142ka \/gm. Berezne, pow. Kostopol\/; wie\u015b K\u0105ty \/gm. w Szumsk, pow. Krzemieniec\/; wie\u015b Staweczki \/gm. Olesk, pow. W\u0142odzimierz Wo\u0142.) 5. Wraz z wojskami niemieckimi na Wo\u0142y\u0144 przybyli dzia\u0142acze OUN jako tzw. grupy marszowe (pochidni hrupy) 6.<\/p>

Cz\u0142onkowie tych grup dokonywali mord\u00f3w na Polakach i \u017bydach (zob. np. Olgan\u00f3wka Nowa i Stara \/gm. Ro\u017cyszcze, pow. Luck\/; miasto Kostopol), organizowali ukrai\u0144sk\u0105 \u201ew\u0142adz\u0119\u201d. Pierwsze dni okupacji niemieckiej w materia\u0142ach konspiracyjnych zrelacjonowano nast\u0119puj\u0105co: \u201eZanim jeszcze w\u0142adze okupacyjne zdo\u0142a\u0142y wyda\u0107 jakiegokolwiek deklaracje w odniesieniu do okupowanych teren\u00f3w – OUN (Banderowcy), [na Wo\u0142yniu] podobnie jak w Ma\u0142opolsce Wschodniej, plakatowali odezwy, zapowiadali tworzenie pa\u0144stwa i rz\u0105du ukrai\u0144skiego oraz wzywaj\u0105ce ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 do walki z Polakami, \u017bydami i Moskalami jako wrogami narodu ukrai\u0144skiego\u201d 7<\/p>

Z chwil\u0105 wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej prawie na ca\u0142ym Wo\u0142yniu natychmiast i samorzutnie zorganizowa\u0142a si\u0119 policja ukrai\u0144ska, zwana najpierw milicj\u0105, kt\u00f3r\u0105 w\u0142adze niemieckie zaakceptowa\u0142y, w\u0142\u0105czaj\u0105c j\u0105 w tzw. Schutzmannschaften, i poza uzbrojeniem oraz umundurowaniem wyposa\u017cy\u0142y w szerokie uprawnienia, np. dokonywania rewizji, aresztowa\u0144, przes\u0142ucha\u0144, przetrzymywania w aresztach, \u015bci\u0105gania kontyngent\u00f3w, odstawiania do transportu wyznaczonych na przymusowe roboty do Niemiec (zob. przypis 18 do Rozdzia\u0142u XIII).<\/p>

Chocia\u017c policja ukrai\u0144ska podlega\u0142a Niemcom, w zasadzie nie wtr\u0105cali si\u0119 oni w jej dzia\u0142ania w stosunku do Polak\u00f3w. Policja by\u0142a obsadzona przez dzia\u0142aczy OUN, w tym cz\u0142onk\u00f3w grup marszowych (pochidnych) – tak na stanowiskach komendant\u00f3w posterunk\u00f3w, jak i szeregowych policjant\u00f3w – faktycznie wi\u0119c realizowa\u0142a cele OUN. W\u0142adza administracyjna ni\u017cszego szczebla, kt\u00f3r\u0105 Niemcy pozostawili Ukrai\u0144com, r\u00f3wnie\u017c by\u0142a opanowana przez OUN. Z punktu widzenia wojskowego Niemcy na Wo\u0142yniu nie dysponowali poka\u017anymi si\u0142ami bezpiecze\u0144stwa. W terenie wiejskim sprawowali wi\u0119c w\u0142adz\u0119 z pomoc\u0105 i za po\u015brednictwem policji ukrai\u0144skiej 9 oraz ukrai\u0144skiej administracji.<\/p>

Te fakty postawi\u0142y ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 w szczeg\u00f3lnie niekorzystnej sytuacji. Z jednej strony okupant, kt\u00f3rego represyjne dzia\u0142ania by\u0142y skierowane g\u0142\u00f3wnie przeciw Polakom (i \u017bydom), a z drugiej strony w wi\u0119kszo\u015bci niech\u0119tna lub wroga ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144ska, kt\u00f3rej sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 w imieniu okupanta liczni przedstawiciele byli popierani przez jej wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/p>

B\u0119d\u0105ca w mniejszo\u015bci ludno\u015b\u0107 polska (na jednego Polaka przypada\u0142o sze\u015bciu Ukrai\u0144c\u00f3w), w dodatku na wsi przewa\u017cnie rozproszona po\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w, znalaz\u0142a si\u0119 w osaczeniu. By\u0142a pod sta\u0142\u0105 kontrol\u0105 policji ukrai\u0144skiej (i obserwacj\u0105 s\u0105siad\u00f3w Ukrai\u0144c\u00f3w), co by\u0142o przez policj\u0119 wykorzystywane do eliminowania organizowania dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej i zbrojenia si\u0119. Policjanci dokonywali cz\u0119stych rewizji polskich dom\u00f3w w poszukiwaniu broni (posiadanie broni przez Polak\u00f3w by\u0142o zagro\u017cone kar\u0105 \u015bmierci), pod r\u00f3\u017cnymi pretekstami aresztowali m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rych po ci\u0119\u017ckim pobiciu wypuszczali z aresztu lub pod r\u00f3\u017cnymi oskar\u017ceniami przekazywali do wi\u0119zie\u0144 w miastach. Tymczasem gromadzeniu broni przez ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 nikt nie przeszkadza\u0142 – pobojowiska po starciach niemiecko-sowieckich w czerwcu 1941 r. zosta\u0142y przez ni\u0105 spenetrowane z dobrymi efektami.<\/p>

Ju\u017c w 1941 r. Ukrai\u0144cy jawnie demonstrowali zamiar wyniszczenia Polak\u00f3w. Policja ukrai\u0144ska \u015bpiewa\u0142a podczas marsz\u00f3w: \u201eSmert\u2019, smert\u2019, lacham smert\u2019, smert\u2019 moskow\u015bko-\u017cydiw\u015bkij komuni\u201d (\u201e\u015amier\u0107, \u015bmier\u0107, Polakom \u015bmier\u0107, \u015bmier\u0107 moskiewsko-\u017cydowskiej komunie\u201d), a t\u0119 sam\u0105 piosenk\u0119 (jak i inne o podobnej wymowie) \u015bpiewa\u0142y p\u00f3\u017aniej oddzia\u0142y UPA, co \u015bwiadczy o d\u0142ugo przygotowywanym planie eksterminacji Polak\u00f3w 10. Tu\u017c po zaj\u0119ciu przez Niemc\u00f3w Wo\u0142ynia nacjonalistyczni dzia\u0142acze rozwiesili w wielu miejscowo\u015bciach plakaty wzywaj\u0105ce do zniszczenia Polak\u00f3w i innych narodowo\u015bci 11.<\/p>

Z miejsca OUN Bandery przyst\u0105pi\u0142o do systematycznego u\u015bwiadamiania ludno\u015bci ukrai\u0144skiej o konieczno\u015bci wyr\u017cni\u0119cia wszystkich, kt\u00f3rzy nie s\u0105 Ukrai\u0144cami (zob. np. kolonia Kamionka Nowa, gm. Ludwipol, pow. Kostopol). Byli w to wci\u0105gni\u0119ci r\u00f3wnie\u017c duchowni prawos\u0142awni (zob. np. wie\u015b Chor\u0142upy, gm. O\u0142yka, pow. Luck). Wobec Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w Ukrai\u0144cy zacz\u0119li demonstrowa\u0107 wrogo\u015b\u0107 i izolowa\u0107 si\u0119.<\/p>

Prawdopodobnie w tym czasie agitacja antypolska nie osi\u0105gn\u0119\u0142a jeszcze po\u017c\u0105danego nastroju spo\u0142ecznego, poniewa\u017c nie by\u0142o w\u00f3wczas zbrodni na Polakach na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119.<\/p>

W pierwszym roku okupacji niemieckiej, a g\u0142\u00f3wnie w pierwszych tygodniach, Ukrai\u0144cy dokonali co najmniej: 40 akt\u00f3w terroru wobec ludno\u015bci polskiej, 24 napady ze skutkami \u015bmiertelnymi w 17 jednostkach administracyjnych, w kt\u00f3rych zgin\u0119\u0142o 41 os\u00f3b i liczba niesprecyzowana (+?) (Tab. 3, 4, 5, 6). Chocia\u017c nie jest to pe\u0142ny rejestr pope\u0142nionych w tym czasie zbrodni, ale bior\u0105c pod uwag\u0119 wymow\u0119 prowadzonej w tym czasie antypolskiej agitacji, liczby dotycz\u0105ce fakt\u00f3w ustalonych nie s\u0105 wysokie. Wydaje si\u0119, \u017ce agresja skierowana zosta\u0142a wtedy g\u0142\u00f3wnie przeciwko \u017bydom.<\/p>

Tabela 5. Liczby Polak\u00f3w zamordowanych przez OUN-UPA i policjant\u00f3w ukrai\u0144skich w latach 1939-1945*<\/p>

\"\"<\/a><\/p>

* Liczby ustalone na podstawie wykorzystanych \u017ar\u00f3de\u0142 – dane niepe\u0142ne.
** \u201e+?\u201d oznacza liczb\u0119 niesprecyzowan\u0105, opr\u00f3cz liczby ustalonej, wynikaj\u0105c\u0105 z materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego.
1 W tym 3 osoby z ca\u0142kowicie wymordowanych rodzin polsko-ukrai\u0144skich.
2 W tym 277 os\u00f3b z ca\u0142kowicie wymordowanych rodzin polsko-ukrai\u0144skich i 2 rodziny polsko-czeskie.
3 W tym 23 osoby z ca\u0142kowicie wymordowanych rodzin polsko-ukrai\u0144skich.
4 W tym 303 osoby z ca\u0142kowicie wymordowanych rodzin polsko-ukrai\u0144skich.
5 W tym 221 Polak\u00f3w zamordowanych przez policjant\u00f3w ukrai\u0144skich
6 W tym 131 os\u00f3b zamordowanych przez policjant\u00f3w ukrai\u0144skich.<\/p>

Wydarzenia z pierwszych dni i tygodni okupacji niemieckiej by\u0142y nast\u0119pnymi, po wydarzeniach z 1939 r., zwiastunami zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 totalnej eksterminacji Polak\u00f3w.<\/p>

Rok 1942 r. by\u0142 rokiem ostatecznej zag\u0142ady wo\u0142y\u0144skich \u017byd\u00f3w, w kt\u00f3rej obok Niemc\u00f3w masowo uczestniczyli Ukrai\u0144cy, dla Polak\u00f3w – rokiem terroru, niepokoju i pocz\u0105tkiem eksterminacji.<\/p>

\u017bydzi, b\u0119d\u0105c \u015bwiadomymi swego ko\u0144ca, tak przed likwidacj\u0105 gett, jak i po niej ostrzegali Polak\u00f3w, \u017ce spotka ich ten sam los. Bezpo\u015brednio po tzw. Aktaonen, a gdzieniegdzie w trakcie ich trwania, Ukrai\u0144cy odgra\u017cali si\u0119 Polakom: \u201eSko\u0144czyli\u015bmy \/ sko\u0144czymy z \u017bydami, zabierzemy si\u0119 za was\u201d (zob. np. wie\u015b To\u0142py\u017cyn w gm. Boremel, pow. Dubno). Cho\u0107 by\u0142y to kolejne sygna\u0142y o planowanym w stosunku do Polak\u00f3w ludob\u00f3jstwie 12, wi\u0119kszo\u015b\u0107 wo\u0142y\u0144skich Polak\u00f3w nie chcia\u0142a wierzy\u0107, \u017ce mo\u017ce to nast\u0105pi\u0107.<\/p>

W drugiej po\u0142owie roku 1942, w okresie organizacji UPA, Polacy zauwa\u017cali gromadzenie si\u0119 w masywach le\u015bnych zbrojnych grup Ukrai\u0144c\u00f3w. OUN zintensyfikowa\u0142a akcj\u0119 propagandow\u0105. Po wsiach ukrai\u0144skich, cz\u0119sto w nocy, odbywa\u0142y si\u0119 zebrania. Do nielicznych Polak\u00f3w z zebra\u0144 tych zacz\u0119\u0142y dociera\u0107 wiadomo\u015bci o \u201eu\u015bwiadamianiu\u201d ch\u0142op\u00f3w ukrai\u0144skich przez dzia\u0142aczy OUN, \u017ce dop\u00f3ki cho\u0107 jeden Polak b\u0119dzie na ukrai\u0144skiej ziemi, to nigdy nie b\u0119dzie samostijnej Ukrainy, a wi\u0119c o konieczno\u015bci pozbycia si\u0119 wszystkich Polak\u00f3w. Agitacji towarzyszy\u0142 terror, kt\u00f3rego celem by\u0142o podporz\u0105dkowanie si\u0119 ludno\u015bci ukrai\u0144skiej wytyczonym przez OUN zadaniom 13.<\/p>

W tym czasie nasili\u0142y si\u0119, dokonywane od pocz\u0105tku 1942 r., mordy pojedynczych Polak\u00f3w i rodzin polskich. Zab\u00f3jcami byli ukrai\u0144scy policjanci i Ukrai\u0144cy-cywile zwi\u0105zani z kt\u00f3rym\u015b z nacjonalistycznych ugrupowa\u0144, czy te\u017c podjudzeni przez nacjonalist\u00f3w. Morderstwa te mia\u0142y miejsce prawie we wszystkich powiatach Wo\u0142ynia, co wskazywa\u0142oby na zorganizowan\u0105 akcj\u0119.<\/p>

Nie w pe\u0142ni jest wiadome, czym kierowali si\u0119 nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy w wyborze ofiar: w\u015br\u00f3d ofiar obok os\u00f3b niewygodnych dla nacjonalist\u00f3w (np. le\u015bnicy w rejonach opanowanych przez oddzia\u0142y UPA, osoby, kt\u00f3re w spo\u0142eczno\u015bciach polskich cieszy\u0142y si\u0119 autorytetem i osoby podejrzane o organizowanie konspiracji), byli mieszka\u0144cy wsi, niczym nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119, w tym kobiety i dzieci. W\u015br\u00f3d ofiar policjant\u00f3w ukrai\u0144skich by\u0142y osoby (rodziny) udzielaj\u0105ce pomocy \u017bydom lub o ni\u0105 podejrzane.<\/p>

Obok napad\u00f3w, w wyniku kt\u00f3rych gin\u0119li Polacy, by\u0142y napady rabunkowe. W\u0142a\u015bciwym celem cz\u0119\u015bci napad\u00f3w rabunkowych by\u0142 zamierzony mord, do kt\u00f3rego nie dochodzi\u0142o, gdy potencjalna ofiara uciek\u0142a. Terror policji ukrai\u0144skiej i boj\u00f3wkarzy nacjonalistycznych nasila\u0142 si\u0119. Np. w gminach Stepa\u0144 i Stydy\u0144 powiatu kostopolskiego od jesieni 1942 r. Polakom wolno by\u0142o porusza\u0107 si\u0119 tylko na podstawie przepustek wydawanych przez policj\u0119 ukrai\u0144sk\u0105. Owych przepustek \u017c\u0105dali tak policjanci, jak i boj\u00f3wkarze ukrai\u0144scy, patroluj\u0105cy drogi.<\/p>

Dla cel\u00f3w OUN zosta\u0142 te\u017c wykorzystany pob\u00f3r na przymusowe roboty do Niemiec: administracja ukrai\u0144ska wraz z policj\u0105 typowa\u0142a do wyjazdu opr\u00f3cz m\u0142odzie\u017cy by\u0142ych rezerwist\u00f3w, dawnych cz\u0142onk\u00f3w Zwi\u0105zku Strzeleckiego, pracownik\u00f3w administracji, a wi\u0119c osoby szczeg\u00f3lnie przydatne dla przysz\u0142ych samoobron.<\/p>

Liczbowe uj\u0119cie opisanych wydarze\u0144 dotycz\u0105cych Polak\u00f3w w 1942 r. przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: ustalona liczba akt\u00f3w terroru wynosi co najmniej 58, liczba napad\u00f3w ze skutkami \u015bmiertelnymi – 127 oraz liczba niesprecyzowana (+?), zamordowanych zosta\u0142o co najmniej 301 Polak\u00f3w w 101 jednostkach administracyjnych (Tab. 3, 4, 5, 6).<\/p>

Liczba ustalonych przypadk\u00f3w zab\u00f3jstw, napad\u00f3w rabunkowych i innych akt\u00f3w terroru w 1942 r. jest ni\u017csza od liczby czyn\u00f3w faktycznie pope\u0142nionych. We wszystkich relacjach, w kt\u00f3rych \u015bwiadkowie starali si\u0119 odtworzy\u0107 przebieg wydarze\u0144 na Wo\u0142yniu i wskaza\u0107 na pocz\u0105tek rozprawy z Polakami, zaznaczali oni, \u017ce tym pocz\u0105tkiem by\u0142y morderstwa pojedynczych os\u00f3b i rodzin w 1942 r., zw\u0142aszcza pod koniec roku. Ale z powodu zatarcia si\u0119 w pami\u0119ci obrazu wydarze\u0144 nie wszyscy byli w stanie poda\u0107 dok\u0142adnie szczeg\u00f3\u0142y i przypadki, prawdopodobnie dlatego, \u017ce pocz\u0105tkowo przypadk\u00f3w tych nie uwa\u017cano za znak pocz\u0105tku mord\u00f3w masowych, raczej podejrzewano, \u017ce t\u0142em s\u0105 porachunki osobiste. Jako fakt nale\u017cy przyj\u0105\u0107, \u017ce zjawisko to by\u0142o powszechne, skoro tak mocno utkwi\u0142o w pami\u0119ci \u015bwiadk\u00f3w, a jego rozmiary by\u0142y znacznie wi\u0119ksze ni\u017c wynika to z ustale\u0144 po kilkudziesi\u0119ciu latach.<\/p>

Tabela 6. Liczby jednostek administracyjnych, w kt\u00f3rych Polacy zostali zamordowani przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich*.<\/p>

\"\"<\/a><\/p>

* Liczby ustalone na podstawie wykorzystanych \u017ar\u00f3de\u0142 – dane niepe\u0142ne.
1 Liczby w tej kolumnie nie s\u0105 sum\u0105 liczb miejscowo\u015bci z poszczeg\u00f3lnych lat, poniewa\u017c w cz\u0119\u015bci miejscowo\u015bci Polacy zostali zamordowani w r\u00f3\u017cnych latach.<\/p>

Z zebranych informacji wynika, \u017ce rok 1942 r. by\u0142 okresem przygotowa\u0144 do ludob\u00f3jczych akcji roku 1943. Morderstwa pojedynczych os\u00f3b i rodzin by\u0142y prawdopodobnie testem OUN, kt\u00f3ra sprawdza\u0142a, jakie b\u0119d\u0105 na to reakcje Polak\u00f3w, czy ujawni\u0105 si\u0119 organizacje, kt\u00f3re s\u0105 przygotowane do obrony lub atakowania, czy kontrakcj\u0105 nie b\u0119d\u0105 odwety.<\/p>

Nie jest wykluczone, \u017ce OUN liczy\u0142a w\u0142a\u015bnie na jakie\u015b kontrakcje ze strony polskiej, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142oby wykorzysta\u0107 propagandowo, to znaczy twierdzi\u0107, \u017ce to Polacy pierwsi wyst\u0105pili przeciw Ukrai\u0144com i dlatego Ukrai\u0144cy musieli si\u0119 broni\u0107. Tak\u0105 k\u0142amliw\u0105 wersj\u0119 wydarze\u0144 przedstawiaj\u0105 obecnie ukrai\u0144scy historycy, mimo \u017ce nigdzie podstaw do takich twierdze\u0144 Polacy nie dostarczyli. Mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c, \u017ce napady w 1942 r. mia\u0142y na celu zastraszy\u0107 polsk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, wyeliminowa\u0107 jednostki zdolne do kierowania ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 i utrudni\u0107 lokalnie organizowanie zbrojnej obrony.<\/p>

Materia\u0142y pochodz\u0105 z ksi\u0105\u017cki W\u0142adys\u0142awa i Ewy Siemaszk\u00f3w pt. \u201eLudob\u00f3jstwo\u201d.<\/em><\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>

Za: Dziennik gajowego Maruchy – cz\u0119\u015b\u0107 I (2015-06-23)<\/a>; cz\u0119\u015b\u0107 II (2015-06-24)<\/a>; cz\u0119\u015b\u0107 III (2015-06-25)<\/a><\/p>

\u00a0<\/h4>

\u00a0<\/h4>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"1. PRZEDMOWAI. Monumentalna praca W\u0142adys\u0142awa i Ewy Siemaszk\u00f3w (ojca i c\u00f3rki) o ludob\u00f3jstwie ukrai\u0144skim na Wo\u0142yniu w okresie II wojny \u015bwiatowej jest jakby woluminem w nieistniej\u0105cym wielotomowym dziele o ca\u0142okszta\u0142cie ludob\u00f3jstwa na Polakach w tamtych latach.Polacy byli w\u00f3wczas obiektem ludob\u00f3jstwa – w r\u00f3\u017cnych postaciach i rozmiarach – niemieckiego, sowieckiego oraz ukrai\u0144skiego. Dwa pierwsze s\u0105 nie\u017ale […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82238"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82238"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82238\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}