{"id":81847,"date":"2015-06-05T08:17:40","date_gmt":"2015-06-05T12:17:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=81847"},"modified":"2015-06-05T08:17:40","modified_gmt":"2015-06-05T12:17:40","slug":"zbrodnie-terrorystow-z-tzw-zachodnioukrainskiej-republiki-ludowej-na-polakach-1918-19-preludium-wolynia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=81847","title":{"rendered":"Zbrodnie terroryst\u00f3w z tzw. Zachodnioukrai\u0144skiej Republiki Ludowej na Polakach 1918-19. Preludium Wo\u0142ynia"},"content":{"rendered":"

Gdy wyrzucamy z duszy zrozumia\u0142\u0105 nienawi\u015b\u0107 do Polski, kt\u00f3ra szczeg\u00f3lnie pod wp\u0142ywem obecnych zn\u0119ca\u0144 si\u0119 nad ludno\u015bci\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 w Galicji opanowuje nas i zimnym rozumem obejmujemy powstanie narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej (jako fundamentu pa\u0144stwa) musimy przyzna\u0107, \u017ce w walce z Polsk\u0105 i tylko dzi\u0119ki niej mamy oblicze narodowe [\u2026] Z jednej strony nie wiadomo, czy na wypadek zgody z Rosj\u0105 nie zatrze si\u0119 ponownie nasze oblicze narodowe i to razem z Galicj\u0105. Gdy\u017c rzec mo\u017cna z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, \u017ce gdy raz zatrzymamy si\u0119 zdecydowanie na plac\u00f3wce rusofilstwa politycznego to pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej odbierzemy Polsce Galicj\u0119 nie tylko po San, a po Poprad i Lublin – ukrai\u0144ska gazeta \u201eStrile\u0107\u201d, 25 listopada 1919<\/strong><\/p>

Funkcjonuj\u0105ca na prze\u0142omie 1918 i 1919 roku m.in. na terenie dawnej austriackiej Galicji Zachodnioukrai\u0144ska Republika Ludowa (ZURL) by\u0142a konkurentem dla odradzaj\u0105cej si\u0119 Rzeczypospolitej do obj\u0119cia w\u0142adzy nad tym terytorium. Wysuwaj\u0105c argumenty etniczne, proklamowana 28 pa\u017adziernika 1918 roku we Lwowie m\u0142oda ukrai\u0144ska pa\u0144stwowo\u015b\u0107 d\u0105\u017cy\u0142a do obj\u0119cia swoj\u0105 w\u0142adz\u0105 p\u00f3\u0142nocnej Bukowiny, Galicji Wschodniej i cz\u0119\u015bci Zachodniej oraz Rusi Zakarpackiej. Pretendowa\u0142a wi\u0119c ona mi\u0119dzy innymi do tych teren\u00f3w, kt\u00f3re zamieszkiwali licznie Polacy. Spowodowa\u0142o to, \u017ce nieuchronnie pojawi\u0107 si\u0119 musia\u0142 w ZURL \u201eproblem polski\u201d.<\/p>

Pa\u0144stwo zachodnioukrai\u0144skie istnia\u0142o stosunkowo kr\u00f3tko, jednak na tyle d\u0142ugo – obejmuj\u0105c dostatecznie du\u017cy obszar zamieszkiwany przez Polak\u00f3w – i\u017c zd\u0105\u017cy\u0142o wypracowa\u0107 praktyk\u0119 post\u0119powania z nimi. Ta cz\u0119sto wynika\u0142a bezpo\u015brednio z postulat\u00f3w g\u0142oszonych przez r\u00f3\u017cne o\u015brodki wzywaj\u0105ce do ukrai\u0144skiego samostanowienia narodowego na tym terytorium i ustanowienia okre\u015blonego stosunku narodu panuj\u0105cego (Ukrai\u0144c\u00f3w) do \u00a0narod\u00f3w nieukrai\u0144skich (czyli przede wszystkim polskiego). Ten nierzadko na obszarach kontrolowanych przez ZURL okazywa\u0142 si\u0119 w stosunku do Polak\u00f3w zbrodniczy, a niekiedy wr\u0119cz ludob\u00f3jczy.<\/p>

Zbli\u017ca si\u0119 nowa wojna, do kt\u00f3rej winni\u015bmy si\u0119 przygotowa\u0107, Z chwil\u0105, kiedy ten dzie\u0144 nadejdzie, bodziemy bez lito\u015bci, zobaczymy powstaj\u0105cych \u0179ele\u017aniak\u00f3w i Gont\u0119, i nikt nie znajdzie lito\u015bci, a poeta b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 za\u015bpiewa\u0107 „ojciec zamordowa\u0142 w\u0142asnego syna”. Nie b\u0119dziemy badali, kto bez winy, tak jak bolszewicy, b\u0119dziemy najpierw rozstrzeliwali, a polem dopiero s\u0105dzili i przeprowadzali \u015bledztwo.<\/em><\/p>

Fragment artyku\u0142u w ukrai\u0144skim czasopi\u015bmie \u201eRozbudowa Nacji\u201d<\/p>

Polskie dzieci wrogami Ukrai\u0144c\u00f3w<\/strong><\/p>

Zapowiadana krwawa rozprawa z Polakami, jak si\u0119 mia\u0142o wkr\u00f3tce okaza\u0107, dotyczy\u0142a wszystkich grup wiekowych. Ofiary – wcale nieprzypadkowe – liczne by\u0142y w\u015br\u00f3d dzieci. Czasami za dow\u00f3d wrogiej wobec narodu ukrai\u0144skiej postawy wystarczy\u0142o noszenie polskich insygni\u00f3w narodowych:<\/p>

Na placu D\u0105browskiego r\u00f3g ul. Chor\u0105szczyzny wybieg\u0142 z restauracji 15-letni ch\u0142opiec, kt\u00f3ry mia\u0142 w klapie miniatur\u0119 polskiego god\u0142a. Trzej ukrai\u0144scy \u017co\u0142nierze kazali mu ukl\u0119kn\u0105\u0107 i zastrzelili na oczach ludno\u015bci. \u015awiadkiem wydarzenia by\u0142a Wiktoria Rozwadowska<\/em> – czytamy w relacji \u201eZ dni grozy we Lwowie\u201d.<\/p>

Zastrzelony zosta\u0142 tak\u017ce m.in. rok m\u0142odszy Adam Michalewski, p\u00f3\u0142sierota, kt\u00f3ry 3 dni wcze\u015bniej straci\u0142 ojca. Pod nieobecno\u015b\u0107 za\u0142atwiaj\u0105cej formalno\u015bci zwi\u0105zane z pogrzebem matki znalaz\u0142 on zardzewia\u0142y i nienabity rewolwer. W zwi\u0105zku z tym ukrai\u0144scy \u017co\u0142nierze oddali do niego trzy strza\u0142y – w brzuch i klatk\u0119 piersiow\u0105. Jego matka, powr\u00f3ciwszy do domu, zasta\u0142a w nim martwe cia\u0142o swojego dziecka. Za podobn\u0105 przewin\u0119 – rzekome posiadanie rewolweru – zlewano zimn\u0105 wod\u0105 i bito 12-letniego ch\u0142opca.<\/p>

W ci\u0105gu pierwszego tygodnia walk zgin\u0105\u0142 wraz z rodzin\u0105 Micha\u0142 Mozima, legionista i inwalida wojenny. Nie oszcz\u0119dzono tak\u017ce \u017cycia jego \u017cony, a tak\u017ce 8-miesi\u0119cznego dziecka.<\/p>

\u00a0\u201eNa ulicach patroluj\u0105cy \u017co\u0142nierze ruscy strzelaj\u0105 co chwila, powoduj\u0105c ofiary w zabitych i rannych, przewa\u017cnie kobietach i dzieciach\u201d – g\u0142osi jeden z list\u00f3w z 6 listopada 1918. Praktyk\u0119 post\u0119powania z najbardziej bezbronn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ludno\u015bci – dzie\u0107mi – opisa\u0142 autor wspomnie\u0144 pt. \u201eRuski miesi\u0105c\u201d. Stosunek do dzieci nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie od og\u00f3lnego traktowania Polak\u00f3w przez Ukrai\u0144c\u00f3w:<\/p>

Bestyalstwo okupant\u00f3w nie zna\u0142o hamulca nawet wtedy, gdy ofiara mia\u0142y by\u0107 dzieci. I tak: na ul. Krupiarskiej, pod Zamkiem, \u017co\u0142nierz ruski strzeli\u0142 na go\u015bci\u0144cu do gromadki bawi\u0105cych si\u0119 wyrostk\u00f3w. Jeden z nich, trafiony w kr\u0119gos\u0142up, zmar\u0142 niebawem<\/em> – czytamy.<\/p>

Przypadki ofiar w\u015br\u00f3d najm\u0142odszych \u015bwiadczy\u0142y niezbicie o tym, i\u017c gin\u0119\u0142y one wy\u0142\u0105cznie dlatego, \u017ce by\u0142y dzie\u0107mi polskimi. Za podstaw\u0119 do zadawania im \u015bmierci, a wcze\u015bniej tak\u017ce cierpie\u0144, by\u0142a wy\u0142\u0105cznie ich polska narodowo\u015b\u0107. Ofiarami pada\u0142y bowiem tak\u017ce te dzieci i m\u0142odzie\u017c, kt\u00f3re w konflikt polsko-ukrai\u0144ski nie by\u0142y bezpo\u015brednio zaanga\u017cowane.<\/p>

Ukrai\u0144scy rewizorzy<\/strong><\/p>

Pami\u0119taj ukrai\u0144ski \u017co\u0142nierzu, \u017ce tylko cham i niewolnik mo\u017ce teraz m\u00f3wi\u0107 o mi\u0142osierdziu i \u0142agodno\u015bci wzgl\u0119dem<\/em> Polak\u00f3w<\/em> [\u2026]Bij lackiego gada, gdzie go dopadniesz.<\/em><\/p>

Jedna z odezw administracji ukrai\u0144skiej do \u017co\u0142nierzy UHA<\/p>

(na podstawie: Rafa\u0142 Ga\u0142uba, \u201eNiech nas rozs\u0105dzi miecz i krew\u201d)<\/p>

Polacy nie mogli czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie nawet we w\u0142asnych domach. Dotyczy\u0142o to tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy – czy to z w\u0142asnej woli, czy to z konieczno\u015bci – nie byli zaanga\u017cowani w walki polsko-ukrai\u0144skie. Cz\u0119sto wystarczy\u0142 pojedynczy donos, by zgin\u0119\u0142a na miejscu ca\u0142a rodzina. Tak by\u0142o chocia\u017cby w przypadku donosu na 30-letniego Bronis\u0142awa Miecho\u0144skiego, zamieszka\u0142ego przy \u0179\u00f3\u0142kiewskiej 88. Ukrai\u0144cy przyszli do jego domostwa na wie\u015b\u0107 o tym, i\u017c przebywa w nim legionista. Podejrzenia Ukrai\u0144c\u00f3w potwierdzi\u0142y si\u0119 – legionist\u0105 by\u0142 starszy brat Miecho\u0144skiego, jednak nie m\u00f3g\u0142 on stwarza\u0107 z tego powodu \u017cadnego zagro\u017cenia ze wzgl\u0119du na bezw\u0142adn\u0105 r\u0119k\u0119 i nog\u0119. Wizyt\u0119 ukrai\u0144skich \u017co\u0142nierzy prze\u017cy\u0142 jedynie 12-letni syn gospodarza, kt\u00f3ry wcze\u015bniej na rozkaz Ukrai\u0144c\u00f3w wraz z \u017cydowskim ch\u0142opcem wykopa\u0142 na podw\u00f3rzu domu gr\u00f3b swojej rodzinie. 12-latek zd\u0105\u017cy\u0142 jednak uciec.<\/p>

R\u00f3wnie\u017c na Podzamczu zabili Ukrai\u0144cy dw\u00f3ch innych Legionist\u00f3w: S\u0142o\u0144skiego (drugie nazwisko niestwierdzone). Mordu tego dokonano na podstawie denuncyacyi piekarza, Malarczuka, kt\u00f3ry i w wielu innych wypadkach t\u0119 sam\u0105 rol\u0119 szpiega ruskiego odgrywa\u0142. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, zbieg\u0142 wraz z Ukrai\u0144cami. Przy exhumacyi zw\u0142ok straconych w ten spos\u00f3b, stwierdzono, i\u017c doko\u0142a g\u0142owy jednego z justyfikowanych, ziemia, mi\u0119kka glina, by\u0142a jakby rozbita i rozsuni\u0119ta. Nie jest ustalonem, lecz zachodzi podejrzenie, \u017ce nieszcz\u0119sny ten zosta\u0142 zagrzebany, \u017cyj\u0105c jeszcze<\/em> – opisuje autor wspomnie\u0144 pt. \u201eRuski miesi\u0105c\u201d.<\/p>

Inny legionista o nazwisku Schildhaus zosta\u0142 ci\u0119\u017cko postrzelony 7 listopada, mimo \u017ce jako inwalida nie m\u00f3g\u0142 bra\u0107 udzia\u0142u w walkach. Na jego t\u0142umaczenia o niepe\u0142nosprawno\u015bci ukrai\u0144ski \u017co\u0142nierz pozosta\u0142 niewzruszony.<\/p>

Dramatyczny przebieg mia\u0142a rewizja w domu profesora Gluzi\u0144skiego, by\u0142ego rektora uniwersytetu. Zamieszka\u0142y przy Akademickiej 36 (obecnie prospekt Szewczenki) profesor przez 4,5 godziny by\u0142 wraz z rodzin\u0105 \u015bwiadkiem nieprzejednanego stanowiska Ukrai\u0144c\u00f3w wobec Polak\u00f3w.<\/p>

\u015awiadkiem rewizji chcia\u0142a by\u0107 \u017cona profesora. \u201eNiech si\u0119 pani nie boi, tu niczego nie zabraknie, najwy\u017cej kogo\u015b mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107\u201d – us\u0142ysza\u0142a w odpowiedzi. W mieszkaniu ponadto zdetonowano bomb\u0119, za\u015b na uwag\u0119, \u017ce trzy okazane rewolwery s\u0105 stare, Ukrainiec obecny w mieszkaniu odpowiedzia\u0142, \u017ce \u201ez ch\u0119ci\u0105 wypr\u00f3buje ich na g\u0142owach syn\u00f3w\u201d. Z kolei na pro\u015bb\u0119, by dopu\u015bci\u0107 lekarza do chorej na serce synowej profesora, rewidowani us\u0142yszeli, \u017ce \u201ejeden trup mniej, jeden wi\u0119cej, nic nie znaczy\u201d. Ostatecznie profesor sp\u0119dzi\u0142 14 godzin w koszarach na \u0141yczakowskiej, w tym czasie rodzina nie otrzymywa\u0142a \u017cadnych wie\u015bci o ich losie. Wreszcie uwi\u0119zionych Polak\u00f3w przyprowadzono do Narodnego Domu, po drodze bito ich pi\u0119\u015bciami, kopano, za\u015b profesora usi\u0142owano przebi\u0107 bagnetem. Gdy Polakom oznajmiono, \u017ce id\u0105 na \u015bmier\u0107, ci chcieli si\u0119 wyspowiada\u0107. W odpowiedzi us\u0142yszeli od Ukrai\u0144c\u00f3w: \u201eU nas takich obrz\u0119d\u00f3w nie ma\u201d. Sytuacj\u0119 uratowa\u0142 ostatecznie p\u0142k Stefaniuk, by\u0142y pacjent profesora.<\/p>

Jak czytamy w relacji pt. \u201eRuski miesi\u0105c\u201d, wiedziano, \u017ce spotkanie si\u0119 z \u017co\u0142nierzem ukrai\u0144skim jest cz\u0119sto niebezpieczniejszem od spotkania zawodowego bandyty, gdy\u017c uprawomocnieni ci rycerze stosowali terror, gwa\u0142t i mord, jako zemst\u0119 w imieniu naj\u015bwi\u0119tszych praw narodowych i ka\u017cdy taki czyn bezecny poczytywali sobie za zas\u0142ug\u0119 przed w\u0142adz\u0105. <\/em><\/p>

W poszukiwaniu broni \u017co\u0142nierze ukrai\u0144scy dawali istotnie dowody niebywa\u0142ej energii, przywiduj\u0105c sobie strza\u0142y padaj\u0105ce rzekomo z mieszka\u0144, w kt\u00f3rych w rzeczywisto\u015bci nikt broni palnej nie posiada\u0142 <\/em>– podaje to samo \u017ar\u00f3d\u0142o. Nie mo\u017ce wi\u0119c dziwi\u0107 konkluzja jego autora, kt\u00f3ry pisze wreszcie:<\/p>

Widok ukrai\u0144skiego \u017co\u0142nierza, w pierwszych dniach do\u015b\u0107 oboj\u0119tny, sta\u0142 si\u0119 niebawem synonimem najwi\u0119kszego niebezpiecze\u0144stwa. <\/em><\/p>

Stosunek do Polak\u00f3w mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako wrogi. Przeciwnikiem \u017co\u0142nierzy ukrai\u0144skich nie byli bowiem tylko \u017co\u0142nierze polscy, lecz wszyscy Polacy. Jak stwierdza\u0142a ca\u0142a prasa polska: Lw\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 podda\u0107, gdy\u017c zosta\u0142by wymordowany <\/em>– relacjonuje autor \u201eRuskiego miesi\u0105ca\u201d.<\/p>

Niszczenie polskiej kultury<\/strong><\/p>

Gdy wyrzucamy z duszy zrozumia\u0142\u0105 nienawi\u015b\u0107 do Polski, kt\u00f3ra szczeg\u00f3lnie pod wp\u0142ywem obecnych zn\u0119ca\u0144 si\u0119 nad ludno\u015bci\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 w Galicji opanowuje nas i zimnym rozumem obejmujemy powstanie narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej (jako fundamentu pa\u0144stwa) musimy przyzna\u0107, \u017ce w walce z Polsk\u0105 i tylko dzi\u0119ki niej mamy oblicze narodowe<\/em> [\u2026] Z jednej strony nie wiadomo, czy na wypadek zgody z Rosj\u0105 nie zatrze si\u0119 ponownie nasze oblicze narodowe i to razem z Galicj\u0105. Gdy\u017c rzec mo\u017cna z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, \u017ce gdy raz zatrzymamy si\u0119 zdecydowanie na plac\u00f3wce rusofilstwa politycznego to pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej odbierzemy Polsce Galicj\u0119 nie tylko po San, a po Poprad i Lublin<\/em><\/p>

Ukrai\u0144ska gazeta \u201eStrile\u0107\u201d, 25 listopada 1919<\/p>

Ukrai\u0144cy z r\u00f3wnie wielk\u0105 determinacj\u0105 niszczyli nie tylko ludno\u015b\u0107, ale tak\u017ce dobra polskiej kultury. W ten spos\u00f3b na niebezpiecze\u0144stwo zosta\u0142 nara\u017cony Zak\u0142ad Narodowy imienia Ossoli\u0144skich, w budynku kt\u00f3rego strona ukrai\u0144ska zaj\u0119\u0142a pozycje z karabinami. Nie dopu\u015bci\u0142y si\u0119 tego nawet wojska rosyjskie podczas okupacji miasta w 1915 roku, kt\u00f3re mimo wszystko oszcz\u0119dza\u0142y budynek.<\/p>

Dotkliwie odczu\u0142y ukrai\u0144sk\u0105 okupacj\u0119 Zak\u0142ady Naukowe im. Zofii Strza\u0142kowskiej. 18 listopada rano podczas trwaj\u0105cego zawieszenia broni 50-osobowy oddzia\u0142 napad\u0142 na instytucj\u0119, pobito dw\u00f3ch str\u00f3\u017c\u00f3w w taki spos\u00f3b, \u017ce powybijano im z\u0119by. Co ciekawe, jeden z nich by\u0142 Ukrai\u0144cem. W samym budynku zrzucano ze \u015bcian portrety polskich kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3re nast\u0119pnie deptano. Kazano te\u017c zakry\u0107 god\u0142o polskie na frontonie pod gro\u017ab\u0105 zbombardowania budynku. Podczas tych dramatycznych wydarze\u0144 w budynku Zak\u0142ad\u00f3w by\u0142y dzieci i m\u0142ode dziewcz\u0119ta, pensjonariusze zak\u0142adu.<\/p>

Polacy nie mogli by\u0107 te\u017c spokojnie o dobra kultury sakralnej. I tak, arcybiskup Hryniewiecki straci\u0142 po rewizji Ukrai\u0144c\u00f3w XVIII-wieczny z\u0142otych \u0142a\u0144cuch. Dramatyczny przebieg mia\u0142a rewizja w domu ksi\u0119dza Tyrolczyka, kapelana zak\u0142ada dla nieuleczalnie chorych przy ulicy Kurkowej:<\/p>

Zrabowano najpierw ornat, potem 3 stu\u0142y i sukienk\u0119 do ubrania kielicha, wreszcie naczynia z olejami \u015bwi\u0119tymi. Gdy przysz\u0142a kolej na monstrancj\u0119, kap\u0142an krzykn\u0105\u0142 rozpaczliwie: \u201eNie bierzcie tego!\u201d. Wykrzyk ten widocznie zdetonowa\u0142 \u015bwi\u0119tokradc\u0119, gdy\u017c opu\u015bci\u0142 z rak kielich i wt\u0142oczy\u0142 go, wraz z rozsypanemi hostyami, pod \u0142\u00f3\u017cko kopni\u0119ciem nogi. Patyn\u0119 za\u015b umie\u015bci\u0142 w swoim plecaku<\/em> (\u201eRuski miesi\u0105c\u201d). Jednocze\u015bnie podczas rewizji w zak\u0142adzie, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 7 listopada, stanowczo odrzucono pro\u015bb\u0119 zakonnic, by przeszukania dokona\u0142a kobieta.<\/p>

Zachodnioukrai\u0144ska Republika Ludowa zamkn\u0119\u0142a te\u017c wszystkie polskie katedry na Uniwersytecie Lwowskim. Prze\u015bladowane by\u0142o tak\u017ce polskie szkolnictwo. Gdy w opanowanym przez ZURL Z\u0142oczowie otworzono 15 stycznia 1919 gimnazjum, j\u0119zyk polski by\u0142 drastycznie sekowany. Surowo by\u0142o wzbronione w zak\u0142adzie u\u017cywanie j\u0119z. Polskiego, kt\u00f3rego nawet jako nadobowi\u0105zkowego w plan nauki szkolnej nie wprowadzono<\/em> – pisze autor \u201eZ krwawych dni Z\u0142oczowa\u201d. Ten sam autor charakteryzuje r\u00f3wnie\u017c postaw\u0119 tamtejszych nauczycieli\u201d<\/p>

Ale na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje robota ruskiej cz\u0119\u015bci grona nauczycielskiego z\u0142oczowskiego gimnazjum. Zar\u00f3wno ci, kt\u00f3rzy z urz\u0119du swego kap\u0142a\u0144skiego obowi\u0105zani byli raczej g\u0142osi\u0107 ewangeli\u0119 pojednania i zgody, jak i ci, po kt\u00f3rych ruskie spo\u0142ecze\u0144stwo winno by\u0142o oczekiwa\u0107, \u017ce stan\u0105 si\u0119 siewcami patriotyzmu dobrze rozumianego, uwa\u017cali za swe powo\u0142anie wszczepia\u0107 w serca m\u0142odzie\u017cy ruskiej tylko niczem nieprzejednan\u0105 nienawi\u015b\u0107 do Polak\u00f3w<\/em> – czytamy.<\/p>

W tym samym Z\u0142oczowie ofiar\u0105 Ukrai\u0144c\u00f3w pad\u0142 pomnik Adama Mickiewicza. Popiersie wieszcza \u015bci\u0105gni\u0119to drutem na ziemi\u0119 i rozbito. W takim stanie postawiono go z powrotem na miejsce. Walczono tak\u017ce z samym j\u0119zykiem polskim. Wiemy z relacji \u015bwiadka, jak wygl\u0105da\u0142o to we wspomnianym Z\u0142oczowie:<\/p>

A wi\u0119c ze spraw\u0105 j\u0119zyka polskie za\u0142atwiono si\u0119 w spos\u00f3b r\u00f3wnie prosty, jak skuteczny. Kazano policjantowi miejskiemu wyb\u0119bni\u0107 na targowicy zakaz m\u00f3wienia na ulicach i placach publicznych po polsku i sprawa sko\u0144czona <\/em>(\u201eZ krwawych dni Z\u0142oczowa\u201d).<\/p>

W spos\u00f3b skuteczny uniemo\u017cliwiono funkcjonowanie polskich towarzystw i organizacji. Ukrai\u0144ski terror przynosi\u0142 op\u0142akane dla polskiego \u017cycia kulturalnego skutki:<\/p>

Wszystkie towarzystwa polskie przesta\u0142y funkcjonowa\u0107, a Polacy, znajomi i przyjaciele, bali si\u0119 wzajemnie odwiedza\u0107 i z l\u0119kiem tylko dla za\u0142atwienia jakiego\u015b sprawunku pokazywali si\u0119 publicznie <\/em>(\u201eZ krwawych dni Z\u0142oczowa\u201d). Pod koniec maja, gdy Ukrai\u0144cy byli zmuszenia wycofa\u0107 si\u0119 ze Z\u0142oczowa, oblano benzyn\u0105 scen\u0119 w gmachu \u201eSoko\u0142a\u201d i wrzucono tam granat, powoduj\u0105c pustosz\u0105cy po\u017car.<\/p>

Prze\u015bladowania cierpia\u0142a tak\u017ce polska prasa. Robiono wszystko, by uniemo\u017cliwi\u0107 jej wydawanie:<\/p>

6 listopada z polecenia szefa ukrai\u0144skiej policji Stepana Barana zdemolowano drukarnie gazet polskich, aby pozbawi\u0107 Polak\u00f3w mo\u017cliwo\u015bci informowania si\u0119 o przebiegu walk. \u201eWiek Nowy\u201d, \u201eGazeta Codzienna\u201d, \u201eGazeta Wieczorna\u201d – pod pretekstem rzekomego rzucania z \u201eKuryera Lwowskiego\u201d granat\u00f3w r\u0119cznych. Najpierw jednak zdemolowano wcze\u015bniej wymienione drukarnie, a potem \u201eKuryer Lwowski\u201d. Gro\u017c\u0105c za\u0142odze broni\u0105 przy\u0142o\u017con\u0105 do g\u0142owy, wrzucali granaty do drukarni <\/em>(\u201dRuski miesi\u0105c\u201d).<\/p>

Polityk\u0119 Zachodnioukrai\u0144skiej Republiki Ludowej mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako umy\u015bln\u0105 degradacj\u0119 polskiej kultury b\u0105d\u017a celowe jej niszczenie. W wielu przypadkach rabunek by\u0142 powodowany \u017c\u0105dz\u0105 zysku b\u0105d\u017a podobnymi niskimi pobudkami. I tak na przyk\u0142ad dwa dni i dwie noce trwa\u0142o rabowanie budynku lwowskiej Poczty G\u0142\u00f3wnej. Ukrai\u0144cy kradli stamt\u0105d myd\u0142a, wina perfumy i bi\u017cuteri\u0119, rozdawano potem te przedmioty dziewczynom b\u0105d\u017a – jak w przypadku wina – pos\u0142u\u017cy\u0142y do mycia si\u0119. Z podobn\u0105 zach\u0142anno\u015bci\u0105 mieszka\u0144cy Lwowa spotkaj\u0105 si\u0119 we wrze\u015bniu 1939.<\/p>

Polska kultura zakwalifikowana zosta\u0142a jako wroga i maj\u0105ca by\u0107 w ostateczno\u015bci zniszczona. Ten zamiar r\u00f3wnie\u017c zostanie zrealizowany, ale przez okupant\u00f3w, kt\u00f3rzy we Lwowie pojawi\u0105 si\u0119 po 20 latach od opisywanych wydarze\u0144.<\/p>

Eksterminowa\u0107 Polak\u00f3w<\/strong><\/p>

Nasza rodzona ziemia, nasze ukrai\u0144skie wioski, nasi ojcowie, bracia i dzieci wyzwolili si\u0119 spod 600-letniej polskiej niewoli. W ludowej republice nie b\u0119dzie pan\u00f3w dziedzic\u00f3w, kt\u00f3rzy zagarniaj\u0105 w swoje r\u0119ce ziemi\u0119 i bogactwo wie\u015bniaczej pracy ani pan\u00f3w fabrykant\u00f3w, na kt\u00f3rych musz\u0105 pracowa\u0107 fabryczni robotnicy. Ludowa republika da wie\u015bniakom ziemi\u0119, a robotnik\u00f3w zabezpieczy od wyzysku i n\u0119dzy [\u2026] Wszyscy b\u0119d\u0105 wolni, r\u00f3wnie, o\u015bwieceni, wszyscy b\u0119d\u0105 \u017cy\u0107 w dobrobycie. Jednak nasza republika ma wielu wrog\u00f3w. Polscy dziedzice, polscy urz\u0119dnicy i wszyscy ci Polacy, kt\u00f3rzy dot\u0105d panowali w naszym kraju nad naszym narodem, bogacili si\u0119 praca ukrai\u0144skiego wie\u015bniaka i robotnika,<\/em> wszyscy oni postanowili nie dopu\u015bci\u0107, \u017ceby nasz ukrai\u0144ski nar\u00f3d zaprowadzi\u0142 na swojej ziemi<\/em> swoj\u0105 ludow\u0105 republik\u0119\u201d. \u201eNiech polscy buntownicy poznaj\u0105 wasz\u0105 tward\u0105 wie\u015bniacz\u0105 r\u0119k\u0119!<\/em><\/p>

Gazeta \u201eDi\u0142o\u201d, odezwa \u201eWr\u00f3g ukrai\u0144skiego narodu\u201d, 20 listopada 1918<\/p>

W wielu wypadkach polityka ukrai\u0144ska wobec Polak\u00f3w spe\u0142nia\u0142a wszelkie znamiona celowej fizycznej eksterminacji. Terror objawia\u0142 si\u0119 nie tylko w d\u0105\u017ceniu do finalnego celu, jakim by\u0142a depolonizacja opanowanych obszar\u00f3w, ale tak\u017ce w metodach, kt\u00f3re musia\u0142y budzi\u0107 groz\u0119 potencjalnych ofiar. \u00a0<\/p>

Jak pisze Florentyna Rzemieniuk w pracy \u201eUnici polscy 1596-1946\u201d, nowa w\u0142adza przyst\u0105pi\u0142a natychmiast do likwidowania wszystkiego, co polskie<\/em>. Rozprawiono si\u0119 z materialnymi oznakami polsko\u015bci, jakimi by\u0142y polskie nazwy ulic czy polskie szyldy, kt\u00f3ra kazano zast\u0105pi\u0107 ukrai\u0144skimi. Przyst\u0105piono te\u017c do zamykania szk\u00f3\u0142 polskich, za\u015b urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 ZURL, pozbawiano pracy.<\/p>

Ryzykowne by\u0142o niesienie pomocy Polakom mieszkaj\u0105cym w miastach przez rodak\u00f3w ze wsi. Tego rodzaju wsparcie nara\u017ca\u0142o na podejrzenie o przygotowywanie spisku przeciwko w\u0142adzy ukrai\u0144skiej b\u0105d\u017a do odwetu. Zarzuty te by\u0142y pretekstem do przeprowadzania niezwykle krwawych rewizji. Sprowadza\u0142y si\u0119 one do grabie\u017cy i gwa\u0142tu, Ukrai\u0144cy pope\u0142nili oko\u0142o 90 morderstw. Najbardziej nara\u017cone na rabunek by\u0142y polskie dwory i katolickie ko\u015bcio\u0142y, z kt\u00f3rych wiele sprofanowano. Jak pisa\u0142 w li\u015bcie z 14 listopada 1918 abp J\u00f3zef Bilczewski, obecnie \u015bwi\u0119ty Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, \u201ena wsiach patrole ukrai\u0144skie \u0142upi\u0105 moich ksi\u0119\u017cy do ostatniej koszuli\u201d.<\/p>

Represje ukrai\u0144skie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 na du\u017c\u0105 skal\u0119 p 24 listopada 1918 r. Polacy stali si\u0119 obywatelami drugiej kategorii w ZURL (ZOURL). Polak\u00f3w internowano, aresztowano oraz wydalano ze s\u0142u\u017cby publicznej<\/em> – pisa\u0142 Rafa\u0142 Ga\u0142uba (\u201eNiech nas rozs\u0105dzi miecz i krew\u201d).<\/p>

Polityka w\u0142adz ukrai\u0144skich sprowadza\u0142a si\u0119 do materialnego i fizycznego niszczenia Polak\u00f3w. Odbierano im \u015brodki do \u017cycia pod pozorem wymiany monety austriackiej na ukrai\u0144sk\u0105. W\u0142adze ZURL zorganizowa\u0142y obozy jenieckie dla polskiej ludno\u015bci cywilnej, z czego najokrutniej obchodzono si\u0119 z Polakami w \u0179\u00f3\u0142kwi, Z\u0142oczowie, Mikuli\u0144cach, Strusowie, Jaz\u0142owcu, Ko\u0142omyi i na Kosaczu. Je\u0144c\u00f3w pocz\u0105tkowo pozbawiono jedzenia, p\u00f3\u017aniej co rano otrzymywali ciep\u0142\u0105 kaw\u0119 i jeden raz w tygodniu kawa\u0142ek chleba i ewentualnie ko\u0144skiego mi\u0119sa.<\/p>

W ten spos\u00f3b na 1500 przetrzymywanych w obozie w Kosowie zmar\u0142o 900, w Mikuli\u0144cach 300 os\u00f3b, w tym kobiety i dzieci w wieku 8-14 lat, zmar\u0142o na tyfus, \u0142\u0105cznie \u015bmier\u0107 ponios\u0142o tam ponad 600 os\u00f3b. Z kolei w Brze\u017canach na 40 internowanych os\u00f3b 16 zmar\u0142o z zimna, gdy\u017c by\u0142y one przetrzymywane w temperaturze minus 15-20 stopni Celsjusza. W obozie w Stryju natomiast bito nawet rannych i chorych je\u0144c\u00f3w.<\/p>

Z uwagi na to, \u017ce barak\u00f3w nie ogrzewano, powszechne by\u0142y odmro\u017cenia. Warunki sanitarne doprowadzi\u0142y do zachorowania przez wielu je\u0144c\u00f3w na tyfus. Nie dbano przy tym o oddzielenie chorych od zdrowych. Jednocze\u015bnie je\u0144c\u00f3w wyniszczano fizycznie, u\u017cywaj\u0105c ich jako si\u0142y roboczej przy budowie dr\u00f3g kolejowych czy przy pracach drogowych. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce powszechny by\u0142 w\u015br\u00f3d je\u0144c\u00f3w brak odpowiedniej odzie\u017cy, w tym but\u00f3w, co prowadzi\u0142o do licznych chor\u00f3b i zgon\u00f3w.<\/p>

Dochodzi\u0142o te\u017c do pacyfikacji wsi, szczeg\u00f3lnie nasili\u0142o si\u0119 to zjawisko po odbiciu Lwowa z r\u0105k ukrai\u0144skich przez jego obro\u0144c\u00f3w. W podlwowskiej Bi\u0142ce sp\u0142on\u0119\u0142o 96 gospodarstwa, zabito ponad 50 mieszkaj\u0105cych tam Polak\u00f3w.<\/p>

Ofiarami eksterminacyjnej polityki Ukrai\u0144c\u00f3w pada\u0142y tak\u017ce polskie kobiety, dochodzi\u0142o do przypadk\u00f3w gwa\u0142t\u00f3w i nast\u0119puj\u0105cych po nich mord\u00f3w na Polkach. We wsi Chodacz\u00f3w Wielki pod Tarnopolem zgin\u0119\u0142y w ten spos\u00f3b cztery kobiety, z kolei w \u0179\u00f3\u0142kwi ataman Klee – Niemiec na s\u0142u\u017cbie ukrai\u0144skiej – zorganizowa\u0142 dom publiczny, w kt\u00f3rym gwa\u0142cono polskie dziewcz\u0119ta. Obci\u0119to im piersi i grano nimi jak pi\u0142kami<\/em> (G. \u0141ukomski, Cz. Partacz, B. Bolak, \u201eWojna polsko-ukrai\u0144ska 1918-1919, Koszalin-Warszawa 1994, s. 103). Ofiarami podobnych zbrodni bywa\u0142y i zakonnice.<\/p>

Jak pisze Florentyna Rzemieniuk we wspomnianej pracy, odnotowano jednocze\u015bnie wiele wypadk\u00f3w rozstrzeliwania polskich je\u0144c\u00f3w wojennych, co mia\u0142o np. miejsce w miejscowo\u015bci Szk\u0142o i w lesie Grabnik k. Szk\u0142a, gdzie rozstrzelano 17 rannych polskich \u017co\u0142nierzy. Podobnie sta\u0142o si\u0119 z 26 je\u0144cami polskimi w Janowie<\/em>. Stosowanie s\u0105d\u00f3w dora\u017anych by\u0142o pod w\u0142adza ukrai\u0144sk\u0105 zjawiskiem na porz\u0105dku dziennym. Jego ofiar\u0105 padli r\u00f3wnie\u017c m.in. polscy kolejarze w Z\u0142oczowie aresztowanych w nocy z 26 na 27 marca 1919 roku. Wszystkich 28 Polak\u00f3w zamordowano, podobny los spotka\u0142 17 innych Polak\u00f3w w Jaworowie.<\/p>

Przyk\u0142ad potraktowania polskiego je\u0144ca opisuje autor wspomnie\u0144 \u201eZ krwawych dni Z\u0142oczowa\u201d:<\/p>

\u015a.p.\u00a0 Edward Szemberski zgin\u0105\u0142 \u015bmierci\u0105 gwa\u0142town\u0105 wskutek zgruchotania czaszki i zmia\u017cd\u017cenia m\u00f3zgu. Uszkodzenie to powsta\u0142o wskutek uderzenia z wielk\u0105 si\u0142\u0105 w szczyt g\u0142owy mo\u017cliwie kolb\u0105. Ponadto stwierdzono na jego zw\u0142okach rany postrza\u0142owe za uchem lewem i na ko\u015bci czo\u0142owej, te by\u0142y r\u00f3wnie\u017c ci\u0119\u017ckie i jego \u017cyciu zagra\u017caj\u0105ce – jednakowo\u017c niespowodowa\u0142y w tym wypadku jeszcze \u015bmierci. Za \u017cycia by\u0142 Szemberski bezlito\u015bnie katowany i bity, czego niezbitym dowodem najr\u00f3\u017cnorodniejsze i na ca\u0142ym ciele rozprzestrzenione si\u0144ce z nader g\u0142\u0119bokiemi wynaczynieniami w mi\u0119\u015bniach, a nawet ubytki ca\u0142ej sk\u00f3ry. <\/em>W tym samym \u017ar\u00f3dle opisano te\u017c zwyrodnienie ukrai\u0144skich \u017candarm\u00f3w:<\/p>

Wszyscy oni pod tem wzgl\u0119dem zdradzaj\u0105 jakie\u015b psychiczne zwyrodnienie. Czuj\u0105 si\u0119 dobrze tylko w\u015br\u00f3d krzyk\u00f3w bole\u015bci i j\u0119k\u00f3w torturowanych i \u0142akn\u0105 krwi, krwi jaknajwiecej.<\/em><\/p>

R\u00f3wnocze\u015bnie dochodzi\u0142y do miasta straszne wiadomo\u015bci o zn\u0119caniu si\u0119 nad bezbronnymi je\u0144cami i sanitariuszkami w r\u0119kach ukrai\u0144skich. Rewelacye te, ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 stwierdzone przez wiarygodnych \u015bwiadk\u00f3w, poparte zdj\u0119ciami fotograficznemi i orzeczeniami lekarskiemi na podstawie obdukcji zw\u0142ok, budzi\u0142y groz\u0119 i krew w \u017cy\u0142ach \u015bcina\u0142y. Szczeg\u00f3lnie los kobiet mia\u0142 by\u0107 op\u0142akanym<\/em> – pisze z kolei autor relacji \u201eRuski miesi\u0105c\u201d.<\/p>

\u015awiadectwa ukrai\u0144skiego terroru zosta\u0142y potwierdzone tak\u017ce w innym \u017ar\u00f3dle:<\/p>

[\u2026] naszych wzi\u0119tych do niewoli zam\u0119czaj\u0105 [\u2026] odkopali\u015bmy konnego go\u0144ca, kt\u00f3ry mia\u0142 wyci\u0119ty j\u0119zyk, wy\u0142amane r\u0119ce, wydarte oczy. W par\u0119 dni p\u00f3\u017aniej gdy\u015bmy si\u0119 wdarli do Dobromila, opowiadano nam, \u017ce ich biedak\u00f3w tak bili, zwo\u0142ali ca\u0142\u0105 wie\u015b, najch\u0119tniej to dziewki si\u0119 zbieg\u0142y i przysypano ich a\u017c po szyj\u0119, uszy im odrywali, pod nos ogie\u0144 przyk\u0142adali, potem dziewki siada\u0142y na ich g\u0142owy i uryn\u0119 oddawa\u0142y i tak konali ku uciesze wsi<\/em> (\u201eSze\u015b\u0107 lat wojny. Pami\u0119tnik polskiego \u017co\u0142nierza\u201d, \u0141\u00f3d\u017a 1936).<\/p>

Spokojni o sw\u00f3j los nie mogli by\u0107 nawet ci, kt\u00f3rzy nie\u015bli pomoc rannym. 8 listopada w siedzibie Polskiej S\u0142u\u017cby Sanitarnej nr 3 przy ulicy Tarnawskiego 69 aresztowano dr Kaczanowskiego, kt\u00f3ry udost\u0119pnia\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 pomieszcze\u0144 stacji oraz kierownika samej stacji o nazwisku \u0141azarewicz. Wywo\u0142a\u0142o to reakcj\u0119 prof. Antoniego Cieszy\u0144skiego, kierownika PSS. W pi\u015bmie skierowanym do Komitetu Narodowego Ukrai\u0144skiego zwr\u00f3ci\u0142 on uwag\u0119, \u017ce jego plac\u00f3wka niesie tak\u017ce pomoc rannym Ukrai\u0144com.<\/p>

Z kolei 12 listopada ostrzelano szpital na Politechnice, tego samego dnia trzy sanitariuszki zosta\u0142y zabite w pobli\u017cu uniwersytetu. Polityka ukrai\u0144ska by\u0142a wobec polskich instytucji bezwzgl\u0119dna. Jak pisze Rafa\u0142 Ga\u0142uba, polskie organizacje charytatywne i opieku\u0144cze zosta\u0142y zamkni\u0119te, a ich maj\u0105tek skonfiskowany przez administracj\u0119 ZOURL. <\/em>Jednocze\u015bnie, jak podaje ten sam autor, ludno\u015b\u0107 polska by\u0142a dyskryminowana przy rozdziale artyku\u0142\u00f3w \u017cywno\u015bciowych w stosunku do Ukrai\u0144c\u00f3w i \u017byd\u00f3w<\/em>. Z kolei pr\u00f3by tworzenia przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 komitet\u00f3w niesienia pomocy dla internowanych by\u0142a traktowana przez administracj\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 jako dzia\u0142alno\u015b\u0107 wymierzona w bezpiecze\u0144stwo ZURL i surowo karane. Administracja ukrai\u0144ska i UHA niszczy\u0142y wsie polskie <\/em>(Rafa\u0142 Ga\u0142uba, \u201eNiech nas rozs\u0105dzi miecz i krew\u201d).<\/p>

Ludno\u015b\u0107 cierpia\u0142a tak\u017ce w wyniku bombardowa\u0144. W wyniku eksplozji turbiny w zak\u0142adach na Persenk\u00f3wce Lw\u00f3w pogr\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 28 grudnia w ciemno\u015bciach. Sta\u0142o si\u0119 to mimo umowy z 9 listopada o oszcz\u0119dzaniu zak\u0142ad\u00f3w miejskich. Bombardowano tak\u017ce domy cywilne oraz ratusz, kamienice na rynku, archikatedr\u0119, ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bwi\u0119tej El\u017cbiety, ko\u015bci\u00f3\u0142 jezuit\u00f3w i inne.<\/p>

Powszechne stawa\u0142y si\u0119 grabie\u017c polskiego mienia i terror. Z biegiem czasu okrucie\u0144stw by\u0142o coraz wi\u0119cej. Niekiedy polska ludno\u015b\u0107 stara\u0142a si\u0119 uprzedzi\u0107 dzia\u0142ania wojska i samorzutnie opanowa\u0107 miasta. Czasami ko\u0144czy\u0142o si\u0119 to tragicznie. Tak by\u0142o w Stanis\u0142awowie, gdzie siedmiu ma\u0142oletnich ch\u0142opc\u00f3w polskich dosta\u0142o si\u0119 do niewoli. Zostali zamordowani, a ekshumacja wykaza\u0142a, \u017ce mieli wydarte oczy, j\u0119zyki i poobcinane uszy <\/em>(G. \u0141ukomski, Cz. Partacz, B. Bolak, \u201eWojna polsko-ukrai\u0144ska 1918-1919, Koszalin-Warszawa 1994, s. 92-99).<\/p>

\u0179o\u0142nierze ukrai\u0144scy obok zwyk\u0142ego rabunku zbezcze\u015bcili wiele ko\u015bcio\u0142\u00f3w, np. w Zbara\u017cu, Fradz, Samborze, Niemirowie. Organizowano w ko\u015bcio\u0142ach ta\u0144ce, niszczono figury \u015bwi\u0119tych, zn\u0119cano si\u0119 nad duchowie\u0144stwem rzymskokatolickim. Ksi\u0119dza Rysia z Wi\u015bniewa zakopano \u017cywcem (g\u0142ow\u0105 w d\u00f3\u0142). Zgwa\u0142cono zakonnice w klasztorach, a nast\u0119pnie zabito je granatami<\/em> (G. \u0141ukomski, Cz. Partacz, B. Bolak, op.cit. 2. 103).<\/p>

Pocz\u0105wszy od Lwowa, gdzie mi\u0119dzy 1 a 21 listopada 1918 r. Ukrai\u0144cy dopu\u015bcili si\u0119 ponad 100 gwa\u0142t\u00f3w i mord\u00f3w na ludno\u015bci polskiej, nie licz\u0105c zn\u0119cania si\u0119 nad bezbronnymi cywilami, napad\u00f3w, rabunk\u00f3w, a\u017c po rozlanie si\u0119 fali terroru, po odsieczy Lwowa, na ca\u0142\u0105 Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodni\u0105 <\/em>(L. Kuli\u0144ska, \u201eDzia\u0142alno\u015b\u0107 terrorystyczna i sabota\u017cowa nacjonalistycznych organizacji ukrai\u0144skich w Polsce w latach 1922-39, Krak\u00f3w 2009, s. 38).<\/p>

Ostatecznie Zachodnioukrai\u0144ska Republika Ludowa zosta\u0142a zlikwidowana. W ten spos\u00f3b kreatorami i wykonawcami polityki pa\u0144stwowej na opanowanych terenach stali si\u0119 Polacy.<\/p>

W ok\u00f3lniku z 25 maja zalecono post\u0119powanie \u201ewobec Rusin\u00f3w\u201d jako r\u00f3wnoprawnych obywateli, kt\u00f3rym przys\u0142uguj\u0105 wszystkie zagwarantowane ustawami prawa. W\u0142adze administracyjne mia\u0142y obowi\u0105zek nie dopu\u015bci\u0107, by wobec nich dochodzi\u0142o do odwet\u00f3w, za\u015b winnych kara\u0107 na podstawie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa. Ok\u00f3lnik otrzyma\u0142 do r\u0119ki ka\u017cdy starosta powiatowy. W wiecach witaj\u0105cych wojsko polskie uczestniczy\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci pochodzenia ukrai\u0144skiego (zw\u0142aszcza Starorusin\u00f3w). Administracja polska obawia\u0142a si\u0119 rewan\u017cu i samos\u0105du na Ukrai\u0144cach po odkryciu licznych \u015blad\u00f3w przest\u0119pstw, zab\u00f3jstwa, rabunk\u00f3w i gwa\u0142t\u00f3w na Polakach. Nie uda\u0142o si\u0119 ca\u0142kowicie temu zapobiec z uwagi na niech\u0119tny stosunek \u017co\u0142nierzy polskich do Ukrai\u0144c\u00f3w po tym, jak opinia publiczna dowiedzia\u0142a si\u0119 o zbrodniach <\/em>(R. Ga\u0142uba, \u201eNiech nas rozs\u0105dzi miecz i krew\u201d). Z kolei po zaj\u0119ciu rejonu Borys\u0142awia i Drohobycza zapanowa\u0142 w tym rejonie zupe\u0142ny spok\u00f3j. Po zako\u0144czeniu walk nie dosz\u0142o do \u017cadnych pogrom\u00f3w ludno\u015bci ukrai\u0144skiej i rozruch\u00f3w antypolskich w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w, o czym informowa\u0142a prasa w Europie Zachodniej <\/em>(R.Ga\u0142uba, \u201eNiech nas rozs\u0105dzi miecz i krew\u201d).<\/p>

Nale\u017cy przyzna\u0107, \u017ce Polacy maj\u0105 tak\u017ce na sumieniu zbrodnie. Rafa\u0142 Ga\u0142uba opisuje je w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>

\u0179o\u0142nierze polscy tak\u017ce dopu\u015bcili si\u0119 gwa\u0142t\u00f3w, rabunk\u00f3w i zbrodni wobec ludno\u015bci ukrai\u0144skiej, w wielu przypadkach nosi\u0142y one znamiona zemsty. Jednak nie otrzymywali oni od rz\u0105du polskiego \u017cadnych dyrektyw, by post\u0119powa\u0107 w ten spos\u00f3b z ludno\u015bci\u0105 i kultur\u0105 ukrai\u0144sk\u0105<\/em>. Jednak wed\u0142ug tego samego autora sama ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144ska sk\u0142ada\u0142a podania o usuwanie tych urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rzy w czasach ZURL dopuszczali si\u0119 nadu\u017cy\u0107. Na froncie walki z Polsk\u0105 karno\u015b\u0107 i pos\u0142usze\u0144stwo utrzymywano bowiem przyzwoleniem na masowe rabunki i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 bezkarnego mordowania je\u0144c\u00f3w i ludno\u015bci cywilnej. W ten spos\u00f3b dokonywano zarazem czystki etnicznej. Jak pisze wspomniany Rafa\u0142 Ga\u0142uba, Polacy w obawie przed okrucie\u0144stwami wojska i administracji ukrai\u0144skiej masowo emigrowali z obszar\u00f3w zaj\u0119tych przez UHA.<\/em><\/p>

Podsumowanie<\/strong><\/p>

Ostatecznym zwyci\u0119zc\u0105 w wojnie polsko-ukrai\u0144skiej o Galicj\u0119 Wschodni\u0105 zosta\u0142a Polska. W ukrai\u0144skiej historiografii nast\u0119puj\u0105cy po wojnie okres nazywa si\u0119 \u201epolsk\u0105 okupacj\u0105\u201d. Jednak udokumentowane zbrodnie ukrai\u0144skie na Polakach m\u00f3wi\u0105 wystarczaj\u0105co wiele o tym, co czeka\u0142oby ludno\u015b\u0107 polsk\u0105, gdyby nie nasta\u0142a \u201eokupacja\u201d ze strony Rzeczypospolitej.<\/p>

Jednocze\u015bnie okres w\u0142adzy ZURL na opisywanym terytorium ujawni\u0142, do jakich metod nale\u017ca\u0142o si\u0119 ucieka\u0107, by wcieli\u0107 w \u017cycie koncept \u201eWielkiej Ukrainy\u201d. Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 jednolite etnicznie ukrai\u0144skie pa\u0144stwo, trzeba by\u0142o uciec si\u0119 do fizycznej eliminacji \u017cywio\u0142\u00f3w nieukrai\u0144skich. By\u0142a to zapowied\u017a dramatycznych wydarze\u0144 z lat \u201940, kiedy zabrak\u0142o pa\u0144stwa polskiego, kt\u00f3re mog\u0142oby obroni\u0107 Polak\u00f3w. Historia pokaza\u0142a dobitnie, \u017ce to sami Polacy, a nie jakiekolwiek obce pa\u0144stwo, s\u0105 najlepszym gwarantem swojego bezpiecze\u0144stwa. Postaw\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w wobec Polak\u00f3w t\u0142umaczy Rafa\u0142 Ga\u0142uba w wielokrotnie cytowanej pozycji \u201eNiech nas rozs\u0105dzi miecz i krew\u201d:<\/p>

Dla nich najwi\u0119kszym wrogiem nie by\u0142a Rosja bolszewicka lub \u201ebia\u0142a\u201d, lecz Polska. Rosjanie i bolszewicy byli postrzegani jako potencjalni sojusznicy w przekre\u015bleniu koncepcji budowy \u201eWielkiej Polski\u201d. Agresywny antypolonizm tym ruch\u00f3w, umiej\u0119tnie podsycany przez propagand\u0119 Niemiec, Rosjan i bolszewik\u00f3w, by\u0142 w wielu wypadkach najwa\u017cniejszym elementem ich odrodzenia narodowego.<\/em><\/strong><\/p>

Jednocze\u015bnie ten krwawy epizod stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich ostatecznie odbiera zasadno\u015b\u0107 tezie, jakoby zbrodnie na Wo\u0142yniu i Galicji Wschodniej w latach ’40 by\u0142y rewn\u017cem za rzekomy polski ucisk. Wcze\u015bniejsza praktyka pokaza\u0142a, \u017ce metody budowania Wielkiej Ukrainy by\u0142y starsze ni\u017c II Rzeczpospolita.<\/p>

Tomasz Jasi\u0144ski<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Gdy wyrzucamy z duszy zrozumia\u0142\u0105 nienawi\u015b\u0107 do Polski, kt\u00f3ra szczeg\u00f3lnie pod wp\u0142ywem obecnych zn\u0119ca\u0144 si\u0119 nad ludno\u015bci\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 w Galicji opanowuje nas i zimnym rozumem obejmujemy powstanie narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej (jako fundamentu pa\u0144stwa) musimy przyzna\u0107, \u017ce w walce z Polsk\u0105 i tylko dzi\u0119ki niej mamy oblicze narodowe [\u2026] Z jednej strony nie wiadomo, czy na wypadek […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,30,188,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81847"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=81847"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81847\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=81847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=81847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=81847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}