{"id":80157,"date":"2015-03-02T17:33:37","date_gmt":"2015-03-02T22:33:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=80157"},"modified":"2015-03-02T17:33:37","modified_gmt":"2015-03-02T22:33:37","slug":"wykleci-czy-niezlomni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=80157","title":{"rendered":"Wykl\u0119ci czy Niez\u0142omni?"},"content":{"rendered":"

Od pewnego czasu w \u015brodowiskach patriotycznych toczy si\u0119 debata, czy o \u017co\u0142nierzach polskiego podziemia po II wojnie \u015bwiatowej powinno si\u0119 m\u00f3wi\u0107 jako o \u0179o\u0142nierzach Wykl\u0119tych czy te\u017c o \u0179o\u0142nierzach Niez\u0142omnych. Obie formy maj\u0105 swoich zwolennik\u00f3w, jednak nowsze okre\u015blenie – Niez\u0142omni – coraz cz\u0119\u015bciej u\u017cywane jest przez zaznajomionych z tematem. Czy aby na pewno s\u0142usznie?
<\/strong><\/p>\r\n

Chc\u0105c odpowiedzie\u0107 na pytanie postawione w tytule nale\u017cy najpierw przeanalizowa\u0107 racje, kt\u00f3re przemawiaj\u0105 za oboma okre\u015bleniami. Rzecz jasna zar\u00f3wno w czasach, gdy \u017co\u0142nierze powojennego podziemia dzia\u0142ali w latach 1944-1963, jak r\u00f3wnie\u017c przez pozosta\u0142y okres PRL, propaganda komunistyczna nazywa\u0142a \u00f3w ruch \u201ereakcyjnym podziemiem\u201d lub po prostu \u201ereakcyjnymi bandami\u201d, a samych \u017co\u0142nierzy – \u201ebandytami\u201d, \u201efaszystami\u201d czy \u201ezaplutymi kar\u0142ami reakcji\u201d. Cho\u0107 w tak zwanym drugim obiegu wydawane by\u0142y publikacje po\u015bwi\u0119cone prawdziwej historii, traktuj\u0105ce ich jako bohater\u00f3w, jednak nie u\u017cywano tam konkretnego okre\u015blenia, a je\u015bli nawet, to \u017cadne z nich szerzej si\u0119 nie przyj\u0119\u0142o. Na prze\u0142omie lat 80. i 90. rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 powolne odzyskiwanie przez spo\u0142ecze\u0144stwo pami\u0119ci o \u017co\u0142nierzach drugiej konspiracji.<\/p>\r\n

Wykl\u0119ci przez komunist\u00f3w
<\/strong><\/p>\r\n

Historyk Leszek \u017bebrowski uku\u0142 okre\u015blenie \u201e\u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci\u201d. Zosta\u0142o ono spopularyzowane przez publikacj\u0119 Jerzego \u015alaskiego o tym samym tytule, przez co wielu w\u0142a\u015bnie jemu przypisuje autorstwo popularnego dzi\u015b has\u0142a. S\u0142ownikowa definicja przymiotnika \u201ewykl\u0119ty\u201d stawia nacisk na wykluczenie z pewnej spo\u0142eczno\u015bci. Rzecz jasna s\u0142owo to ma charakter pejoratywny. Owo okre\u015blenie zatem ma odpowiednio wyartyku\u0142owa\u0107 dekady represji, jakim poddawani byli zar\u00f3wno \u017cyj\u0105cy, jak i zmarli partyzanci z lat powojennych, bezwzgl\u0119dn\u0105 walk\u0119 toczon\u0105 przez aparat komunistyczny, skrytob\u00f3jcze i s\u0105dowe mordy oraz zainicjowan\u0105 na szerok\u0105 skal\u0119 inwigilacj\u0119. W znacznym stopniu sformu\u0142owanie to przyj\u0119\u0142o si\u0119 zar\u00f3wno w polskiej historiografii, publikacjach popularyzatorskich, jak r\u00f3wnie\u017c w ustawodawstwie.<\/p>\r\n

Ju\u017c 14 marca 2001 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w specjalnej uchwale odda\u0142 cze\u015b\u0107 poleg\u0142ym i represjonowanym cz\u0142onkom Zrzeszenia Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107. Ustawodawca u\u017cy\u0142 jednak opisowego okre\u015blenia zamiast nazwy w\u0142asnej: \u201eorganizacje i grupy niepodleg\u0142o\u015bciowe, kt\u00f3re po zako\u0144czeniu II Wojny \u015awiatowej zdecydowa\u0142y si\u0119 na podj\u0119cie nier\u00f3wnej walki o suwerenno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski\u201d.<\/p>\r\n

Nazwa w ustawodawstwie
<\/strong><\/p>\r\n

Wprowadzenie do naszego prawodawstwa okre\u015blenia \u201e\u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci\u201d nast\u0105pi\u0142o ostatecznie 15 lutego 2011 roku, gdy w \u017cycie wesz\u0142a ustawa o ustanowieniu Narodowego Dnia Pami\u0119ci \u201e\u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych\u201d, kt\u00f3ry to dzie\u0144 obchodzimy co roku 1 marca. Inicjatyw\u0119 ustawodawcz\u0105 rozpocz\u0105\u0142 \u015bp. Lech Kaczy\u0144ski, natomiast ustaw\u0119 podpisa\u0142 Bronis\u0142aw Komorowski. W owym akcie prawnym czytamy legaln\u0105 definicj\u0119 sformu\u0142owania \u201e\u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci\u201d – \u201eBohaterowie antykomunistycznego podziemia, kt\u00f3rzy w obronie niepodleg\u0142ego bytu Pa\u0144stwa Polskiego, walcz\u0105c o prawo do samostanowienia i urzeczywistnienie d\u0105\u017ce\u0144 demokratycznych spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, z broni\u0105 w r\u0119ku, jak i w inny spos\u00f3b, przeciwstawili si\u0119 sowieckiej agresji i narzuconemu si\u0142\u0105 re\u017cimowi komunistycznemu\u201d.<\/p>\r\n

Zawarta w preambule ustawy definicja r\u00f3\u017cni si\u0119 w dw\u00f3ch szczeg\u00f3\u0142ach od pierwotnej wersji, znajduj\u0105cej si\u0119 w projekcie Lecha Kaczy\u0144skiego. Zamiast s\u0142\u00f3w \u201ebohaterowie Powstania Antykomunistycznego\u201d ostatecznie znalaz\u0142o si\u0119 – jak wy\u017cej – \u201ebohaterowie antykomunistycznego podziemia\u201d. Zmian\u0119 zasugerowali pos\u0142owie z lewicowych formacji podczas posiedzenia Komisji Kultury i \u015arodk\u00f3w Przekazu. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce ustawa by\u0142a procedowana bardzo szybko, poniewa\u017c spieszono si\u0119, aby ju\u017c w 2011 roku obchodzi\u0107 1 marca jako \u015bwi\u0119to pa\u0144stwowe. Dlatego te\u017c pos\u0142owie z PO oraz partii prawicowych nie sprzeciwiali si\u0119 tej poprawce, aby jak najszybciej osi\u0105gn\u0105\u0107 konsensus.<\/p>\r\n

Druga z kolei poprawka to dodanie obok frazy \u201ez broni\u0105 w r\u0119ku\u201d s\u0142\u00f3w \u201ejak i w inny spos\u00f3b\u201d. Zosta\u0142a ona wniesiona przez pos\u0142a Tadeusza S\u0142aweckiego z PSL-u oraz poparta przez pos\u0142a Sylwestra Paw\u0142owskiego z SLD. Paradoksalnie by\u0142a to bardzo dobra poprawka, maj\u0105ca na celu rozszerzenie zakresu definiowanego okre\u015blenia \u201e\u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci\u201d tak\u017ce o tych, kt\u00f3rzy niekoniecznie z broni\u0105 w r\u0119ku, ale r\u00f3wnie\u017c poprzez kolporta\u017c ulotek czy prasy podziemnej, prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci wywiadowczej oraz zaopatrywanie walcz\u0105cych oddzia\u0142\u00f3w w \u015brodki potrzebne do \u017cycia, przeciwstawiali si\u0119 systemowi komunistycznemu. Dzi\u0119ki tej poprawce w definicj\u0119 legaln\u0105 \u201e\u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych\u201d wpisuje si\u0119 na przyk\u0142ad rotmistrz Witold Pilecki.<\/p>\r\n

Cieszy, \u017ce g\u0142osami 406 spo\u015br\u00f3d 417 obecnych pos\u0142\u00f3w ustaw\u0119 uda\u0142o si\u0119 przeg\u0142osowa\u0107. Nale\u017cy wyrazi\u0107 jedynie \u017cal, \u017ce przez wiele instytucji pa\u0144stwowych i samorz\u0105dowych \u015bwi\u0119to pa\u0144stwowe 1 marca jest bojkotowane, gdy\u017c pomimo obowi\u0105zku prawnego nie podnosi si\u0119 flag narodowych w ten dzie\u0144 na budynkach organ\u00f3w administracji rz\u0105dowej i innych organ\u00f3w pa\u0144stwowych oraz pa\u0144stwowych jednostek organizacyjnych, a tak\u017ce organ\u00f3w jednostek samorz\u0105du terytorialnego i samorz\u0105dowych jednostek organizacyjnych.<\/p>\r\n

Okre\u015blenia kompatybilne
<\/strong><\/p>\r\n

Drugie ze sformu\u0142owa\u0144 – \u201e\u0179o\u0142nierze Niez\u0142omni\u201d – funkcjonuje w patriotycznym obiegu od dobrych kilku lat. Powsta\u0142o ono na zasadzie opozycji wobec starszej formy. Zdaniem jego zwolennik\u00f3w – a jest po\u015br\u00f3d nich dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, niezwykle zas\u0142u\u017cony dla sprawy \u017co\u0142nierzy drugiej konspiracji – nie przywo\u0142uje ono tak negatywnych skojarze\u0144 jak formu\u0142a \u201e\u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci\u201d. Co wi\u0119cej, id\u0105c za s\u0142ownikiem, okre\u015bla ono \u017co\u0142nierzy powojennego podziemia jako tych, kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 zwyci\u0119\u017cy\u0107. Cho\u0107 w sensie polityczno-militarnym partyzanci ponie\u015bli kl\u0119sk\u0119 – walczyli z uporem przeciwko druzgoc\u0105cej przewadze przeciwnika – to jednak ich idea obecnie powoli zwyci\u0119\u017ca. Wystarczy popatrze\u0107 na ilo\u015b\u0107 marsz\u00f3w i wydarze\u0144 patriotycznych organizowanych w wi\u0119kszo\u015bci polskich miast i miasteczek 1 marca, a tak\u017ce spos\u00f3b identyfikacji m\u0142odego pokolenia z \u017co\u0142nierzami drugiej konspiracji.<\/p>\r\n

Prof. Jan \u0179aryn oraz publicysta Tadeusz P\u0142u\u017ca\u0144ski nawo\u0142uj\u0105, by u\u017cywa\u0107 obu form zamiennie. W pewnym sensie s\u0105 one ze sob\u0105 kompatybilne.<\/p>\r\n

Wykl\u0119ci nadal wykl\u0119ci
<\/strong><\/p>\r\n

Moja osobista opinia przewa\u017ca jednak za starszym okre\u015bleniem – \u201e\u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci\u201d. Pami\u0119tajmy, \u017ce nazwa w\u0142asna paradoksalnie nie jest ma\u0142o istotn\u0105 kwesti\u0105, stanowi ona wyartyku\u0142owanie najistotniejszych cech, jakimi charakteryzowa\u0142 si\u0119 – w tym przypadku zbiorowy – desygnat nazwy. W mojej opinii jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w historii powojennego podziemia to masowe i brutalne represje, kt\u00f3re spad\u0142y na samych \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych, jak i na ich rodziny. Trwa\u0142y one przecie\u017c przez ca\u0142y okres PRL. Jednak czy obecnie ju\u017c usta\u0142y? Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce mamy specjaln\u0105 uchwa\u0142\u0119 sejmow\u0105, mamy te\u017c Narodowy Dzie\u0144 Pami\u0119ci \u201e\u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych\u201d. Z drugiej jednak strony spotykamy si\u0119 z wieloma dzia\u0142aniami w\u0142adz zar\u00f3wno na szczeblu og\u00f3lnopolskim jak i regionalnym, gdy inicjatywy zmierzaj\u0105ce do upami\u0119tnienia \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych s\u0105 blokowane.<\/p>\r\n

Do\u015b\u0107 wspomnie\u0107 trudno\u015bci, kt\u00f3re co rusz napotykaj\u0105 na pow\u0105zkowskiej \u201e\u0141\u0105czce\u201d i w innych miejscach ekshumatorzy z ekipy prof. Krzysztofa Szwagrzyka, czy te\u017c odmow\u0119 dofinansowania przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego budowy Muzeum \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych w Ostro\u0142\u0119ce. Znamiennym przyk\u0142adem jest tak\u017ce wszcz\u0119cie przez prokuratur\u0119 post\u0119powania wyja\u015bniaj\u0105cego wzgl\u0119dem uczestnik\u00f3w 5. Podlaskiego Rajdu \u015aladami \u0179o\u0142nierzy 5. Wile\u0144skiej Brygady Armii Krajowej, kt\u00f3rych lewacki dzia\u0142acz Rafa\u0142 G. oskar\u017cy\u0142 o \u201egloryfikowanie czy propagowanie tre\u015bci faszystowskich\u201d oraz \u201epochwalanie pope\u0142nienia przest\u0119pstwa\u201d. Rzecz jasna s\u0105 to tylko przyk\u0142ady, jedne z wielu. Czy dzia\u0142alno\u015b\u0107 instytucji pa\u0144stwowych nie \u015bwiadczy o tym, \u017ce \u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci w ich mniemaniu nadal s\u0105 \u201ewykl\u0119ci\u201d? Czy nadal owo \u201ewykl\u0119cie\u201d nie jest cech\u0105 istotn\u0105 \u017co\u0142nierzy powojennego podziemia?<\/p>\r\n

G\u0142os weteran\u00f3w NSZ – jednak \u201eWykl\u0119ci\u201d!
<\/strong><\/p>\r\n

Drugi argument, kt\u00f3ry wyra\u017ca w\u0105tpliwo\u015bci wobec formu\u0142y \u201e\u0179o\u0142nierze Niez\u0142omni\u201d polega na tym, \u017ce jest to okre\u015blenie wyj\u0105tkowo nieostre. Przecie\u017c \u017co\u0142nierzy z wielu polskich wojen i powsta\u0144 tak\u017ce mo\u017cna okre\u015bli\u0107 tym mianem. \u201eWykl\u0119tych\u201d Polska nie mia\u0142a a\u017c tak wielu. Ostatecznie jednak za pozostaniem przy starszym okre\u015bleniu przekona\u0142o mnie o\u015bwiadczenie Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zrzeszenia \u0179o\u0142nierzy NSZ z 1 lutego 2014 roku, w kt\u00f3rym czytamy: \u201eZwi\u0105zek \u0179o\u0142nierzy Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, obraduj\u0105c w przededniu Narodowego Dnia Pami\u0119ci \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych, wyra\u017ca stanowisko, i\u017c miano \u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci dobrze odpowiada istocie walki podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego lat 1944-63\u201d. \u0179yj\u0105cy jeszcze weterani zaznaczyli, \u017ce \u201enazwa \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych<\/em> jest mocno osadzona w historiografii, sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej i przekazie medialnym. Pod nazw\u0105 \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych<\/em> rozumiemy \u017co\u0142nierzy formacji patriotycznych, niepodleg\u0142o\u015bciowych, narodowych i antykomunistycznych, kt\u00f3rzy za walk\u0119 o Polsk\u0119 bez sowiet\u00f3w byli wyklinani i wykl\u0119ci przez oficjaln\u0105 propagand\u0119 komunistyczn\u0105. Dla zrozumienia tego aspektu polskiej historii nazw\u0119 \u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci<\/em>, uj\u0119t\u0105 tak\u017ce w ustawie Sejmu RP, nale\u017cy zachowa\u0107<\/strong>\u201d.<\/p>\r\n

\u0179o\u0142nierze Narodowych Si\u0142 Zbrojnych podkre\u015blili tak\u017ce, \u017ce \u201eka\u017cda inna nazwa mo\u017ce by\u0107 u\u017cywana uzupe\u0142niaj\u0105co, ale nie wyra\u017ca tej samej tre\u015bci, co \u0179o\u0142nierze Wykl\u0119ci<\/em>\u201d. Warto zatem pozosta\u0107 wiernym temu starszemu okre\u015bleniu nie tylko z powodu przekonywuj\u0105cych racji przedstawionych w powy\u017cszym o\u015bwiadczeniu, ale tak\u017ce ze wzgl\u0119du na szacunek ostatnich spo\u015br\u00f3d niez\u0142omnych \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych.<\/p>\r\n

Kajetan Rajski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Kajetan Rajski, autor ksi\u0105\u017cek \u201eWilcz\u0119ta. Rozmowy z dzie\u0107mi \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych\u201d oraz \u201eWilcz\u0119ta 2. Rozmowy z dzie\u0107mi \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych\u201d.
Ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cna zam\u00f3wi\u0107 w ksi\u0119garni internetowej\u00a0libriselecti.pl<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od pewnego czasu w \u015brodowiskach patriotycznych toczy si\u0119 debata, czy o \u017co\u0142nierzach polskiego podziemia po II wojnie \u015bwiatowej powinno si\u0119 m\u00f3wi\u0107 jako o \u0179o\u0142nierzach Wykl\u0119tych czy te\u017c o \u0179o\u0142nierzach Niez\u0142omnych. Obie formy maj\u0105 swoich zwolennik\u00f3w, jednak nowsze okre\u015blenie – Niez\u0142omni – coraz cz\u0119\u015bciej u\u017cywane jest przez zaznajomionych z tematem. Czy aby na pewno s\u0142usznie? Chc\u0105c […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80157"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80157"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80157\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80157"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80157"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80157"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}