{"id":80053,"date":"2015-02-26T09:20:33","date_gmt":"2015-02-26T14:20:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=80053"},"modified":"2015-02-26T09:20:33","modified_gmt":"2015-02-26T14:20:33","slug":"panie-pawlikowski-czy-nadal-jest-tak-zle-i-tak-fajnie-o-czym-bedzie-nastepny-film","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=80053","title":{"rendered":"Panie Pawlikowski, czy nadal jest tak \u017ale i\u2026 tak fajnie? O czym b\u0119dzie nast\u0119pny film?"},"content":{"rendered":"

Troch\u0119 ponad rok temu Pawe\u0142 Pawlikowski podzieli\u0142 si\u0119 z \u201eGazet\u0105 Wyborcz\u0105\u201d swoimi refleksjami na temat Polski i Polak\u00f3w. Warto przypomnie\u0107 wywiad rzucaj\u0105cy \u015bwiat\u0142o na konsekwentny brak odpowiedzialno\u015bci tw\u00f3rcy za skutki, jakie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 \u015bwiatowa emisja jego filmu. O \u201eskrajnej prawicy\u201d, kt\u00f3ra powinna demonstrowa\u0107 \u201epo cichu na przedmie\u015bciach\u201d i o tym, co w Polsce jest \u201efajne\u201d m\u00f3wi zdobywca Oscara za film Ida<\/em>.<\/strong><\/p>\r\n

\u201eTo niepokoj\u0105ce, \u017ce skrajna prawica czuje si\u0119 tutaj tak bezkarnie i jest tak blisko g\u0142\u00f3wnego nurtu polityki. Na \u015bwiecie zazwyczaj lewacy robi\u0105 takie rzeczy, a prawica demonstruje po cichu na przedmie\u015bciach\u201d –\u00a0wywiad z re\u017cyserem Idy<\/em> pe\u0142ny jest tego typu „m\u0105dro\u015bci”. Artysta, kt\u00f3ry wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 poza granicami kraju, niedawno powr\u00f3ci\u0142 na warszawski Mokot\u00f3w i przyst\u0105pi\u0142 do \u201erozliczania\u201d zastanej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\r\n

Ko\u0142tun si\u0119 je\u017cy…<\/strong><\/p>\r\n

\u201eW Polsce retoryka prawicowa robi si\u0119 coraz bardziej absurdalna, groteskowa. Naj\u015bmieszniejsze, \u017ce ci ko\u0142tuni, kt\u00f3rzy szaleli 11 listopada, s\u0105 identyczni jak ich ruscy koledzy – takie same has\u0142a, ubiory, ta sama nienawi\u015b\u0107 do abstrakcyjnych si\u0142, kt\u00f3re ow\u0142adn\u0119\u0142y ich kraj. Nacjonali\u015bci w Rosji i w Polsce s\u0105 duchowo sobie bliscy.\u201d Wygl\u0105da na to, \u017ce tw\u00f3rca pragn\u0105cy wyabstrahowania swej sztuki z reali\u00f3w \u017cycia,, podobnego zabiegu dokonuje w odniesieniu do swego \u015bwiatopogl\u0105du. \u201eNienawi\u015b\u0107 do abstrakcyjnych si\u0142, kt\u00f3re ow\u0142adn\u0119\u0142y ich kraj\u201d? Owszem, nale\u017cy przyzna\u0107, \u017ce retoryka niekt\u00f3rych tzw. \u015brodowisk prawicowych pozostawia wiele do \u017cyczenia, ale czy aby na pewno podkre\u015blana przez nie kwestia strukturalnej i mentalno\u015bciowej obecno\u015bci dawnego systemu w dzisiejszym \u017cyciu pa\u0144stwowym nale\u017cy do dziedziny abstrakcji? Istniej\u0105 podstawy nie tylko natury ideologicznej, aby w to w\u0105tpi\u0107.<\/p>\r\n

\u201eCi m\u0142odzi z Marszu Niepodleg\u0142o\u015bci byliby fantastycznymi pa\u0142karzami Moczara w 1968 roku. Ten typ cz\u0142owieka, model postsowiecki\u201d. Pawlikowski m\u00f3wi o sobie jako o cz\u0142owieku pe\u0142nym sprzeczno\u015bci i chyba tylko to mo\u017ce t\u0142umaczy\u0107 fakt, \u017ce z jednej strony twierdzi, \u017ce jego sztuka stanowi g\u0142\u0119bszy, niesztampowy namys\u0142 nad zjawiskami tego \u015bwiata, a z drugiej z tak\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 szufladkuje ludzi w spos\u00f3b nad wyraz sztampowy.<\/p>\r\n

\u201eA teraz ta m\u0142oda ho\u0142ota, kt\u00f3rej nic nie grozi, kt\u00f3ra niczym nie ryzykuje, wychodzi na ulice i wyrywa drzewka. Albo rzuca si\u0119 na ambasad\u0119 rosyjsk\u0105 i podpala budk\u0119 wartownika. Groteska\u201d. M\u0142oda ho\u0142ota? Uczestnicy marszu? Mo\u017cna mie\u0107 do marsz\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bci r\u00f3\u017cnoraki stosunek, ale nie ulega przecie\u017c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce za ekscesy w stylu zaatakowania rosyjskiej ambasady, czy inne burdy w dniu 11 listopada nie odpowiadaj\u0105 uczestnicy marszu jako tacy, lecz niewielkie grupki chuliga\u0144skich przyb\u0142\u0119d\u00f3w.<\/p>\r\n

Artysta definiuje rzeczywisto\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

Co ciekawe, ta sama prawica, tak bardzo demonizowana przez Pawlikowskiego – je\u017celi potraktujemy Redut\u0119 Dobrego Imienia jako organizacj\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b reprezentatywn\u0105 dla protest\u00f3w przeciwko Idzie<\/em> – nie krytykowa\u0142a nawet filmu jako takiego, ale domaga\u0142a si\u0119 jedynie opatrzenia go komentarzem historycznym, co w \u017caden spos\u00f3b nie uj\u0119\u0142o by sp\u00f3jno\u015bci artystycznej, a pozwoli\u0142oby unikn\u0105\u0107 rozpowszechniania szkodliwych stereotyp\u00f3w o Polakach jako mordercach \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n

Pawlikowski podzieli\u0142 si\u0119 te\u017c tym, jak pojmuje patriotyzm. \u201ePatriotyzm to robienie czego\u015b bez kompleks\u00f3w: polskiego filmu, lod\u00f3wki czy zagranie z sercem wielkiego meczu przez dru\u017cyn\u0119 narodow\u0105, a nie bicie zagranicznych kibic\u00f3w\u201d. Nie chc\u0105c upraszcza\u0107 wypowiedzi re\u017cysera, wypada jednak w kontek\u015bcie ca\u0142ego wywiadu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pewien charakterystyczny zabieg, kt\u00f3rego pr\u00f3buje on dokona\u0107 pozwalaj\u0105c sobie na swoist\u0105 redukcj\u0119 zakresu poj\u0119cia patriotyzmu\u2026<\/p>\r\n

Czy na pewno taka definicja wyczerpuje znamiona obywatelskiej postawy mi\u0142o\u015bci do ojczyzny? Czy mo\u017cna wobec ka\u017cdego kraju, szczeg\u00f3lnie europejskiego, definiowa\u0107 patriotyzm w tak \u201eameryka\u0144ski\u201d spos\u00f3b? Oczywi\u015bcie wa\u017cne jest, by z dum\u0105 robi\u0107 dobre polskie lod\u00f3wki, dobre polskie piwo, czy te\u017c dobre kino. Ale patriotyzm nie jest tylko postaw\u0105 wobec tera\u017aniejszo\u015bci, nie jest tylko pozytywnym podej\u015bciem do w\u0142asnych osi\u0105gni\u0119\u0107, ale czym\u015b wi\u0119cej. Kontekst, kt\u00f3ry definiuje poj\u0119cie patriotyzmu wykracza poza tera\u017aniejszo\u015b\u0107. Przesz\u0142o\u015b\u0107 historyczna w jaki\u015b spos\u00f3b ukierunkowuje my\u015blenie patriotyczne, stawia konkretne wyzwania, wobec kt\u00f3rych nie mo\u017cna przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie. Patriotyzm zwi\u0105zany jest z to\u017csamo\u015bci\u0105 narodow\u0105, a tej nie spos\u00f3b kszta\u0142towa\u0107 ca\u0142kiem dowolnie, z pomini\u0119ciem warunk\u00f3w historycznych, geopolitycznych etc.<\/p>\r\n

\u201eTaki film mi si\u0119 widzia\u0142\u201d<\/strong><\/p>\r\n

I znowu o kompleksach. \u201eKiedy jestem na festiwalach z filmem \u00abIda\u00bb, to zawsze trafi si\u0119 jaki\u015b Polak z zagranicy przej\u0119ty tym, jak w tym filmie poka\u017c\u0105 Polsk\u0119, czy jest tak fantastyczna, jak on by chcia\u0142 pokaza\u0107 j\u0105 \u015bwiatu. Dlaczego musimy ca\u0142y czas co\u015b udowadnia\u0107? Sk\u0105d ten kompleks?\u201d. Kompleks to, czy mo\u017ce zdrowy odruch samozachowawczy? Chcia\u0142oby si\u0119 zapyta\u0107. Znowu mo\u017cna przyzna\u0107, \u017ce o ile istnieje zjawisko \u201eprawicowego\u201d pieniactwa, kt\u00f3re odwo\u0142uje si\u0119 bardziej do kastowego poczucia honoru, ni\u017c do my\u015blenia merytorycznego, o tyle nie mo\u017cna tym argumentem zamyka\u0107 dyskusji nad \u201epolsko\u015bci\u0105\u201d, czy \u201eantypolsko\u015bci\u0105\u201d przes\u0142ania danego dzie\u0142a filmowego.<\/p>\r\n

\u201ePrzyszli\u015bcie na m\u00f3j film. Nie podoba si\u0119 wam? Nie ma problemu. Wiem, \u017ce po\u0142owie ludzi nie b\u0119dzie si\u0119 podoba\u0142. Taki film mi si\u0119 widzia\u0142, takich dokona\u0142em wybor\u00f3w, \u017ceby nie wszystkim si\u0119 podoba\u0142. Dla mnie to w porz\u0105dku. Sk\u0105d ta potrzeba, \u017ceby mi t\u0142umaczy\u0107, co powinienem inaczej zrobi\u0107. Zrobi\u0142em tak, jak chcia\u0142em\u201d – m\u00f3wi\u0142 Pawlikowski. Dobrze, tylko dlaczego w takim razie autor zrobi\u0142 film umieszczony w konkretnym historycznym kontek\u015bcie? Czy doprawdy artysta to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry mo\u017ce realizowa\u0107 swoje \u201ewidzimisi\u0119\u201d (\u201eTaki film mi si\u0119 widzia\u0142\u201d) i nie poczuwa\u0107 si\u0119 do \u017cadnej odpowiedzialno\u015bci za to, jaki przekaz niesie z sob\u0105 jego dzie\u0142o i jaki wp\u0142yw \u201epozaartystyczny\u201d b\u0119dzie mia\u0142o na jego odbiorc\u00f3w?<\/p>\r\n

\u201eCz\u0119sto publicy\u015bci czy akademicy patrz\u0105 na film kategoriami pozafilmowymi, czuj\u0105 si\u0119 o wiele m\u0105drzejsi ni\u017c ci, kt\u00f3rzy co\u015b tworz\u0105\u201d. Szanowny Artysto, a mo\u017ce warto wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce to, co si\u0119 tworzy nie jest odr\u0119bnym bytem, \u017cyj\u0105cym w\u0142asnym \u017cyciem, wyj\u0119tym z ram rzeczywisto\u015bci? \u0179e nie wszyscy widzowie uznaj\u0105 zupe\u0142n\u0105 autonomi\u0119 dzie\u0142a artystycznego, lecz postrzegaj\u0105 je w\u0142a\u015bnie w \u201ekategoriach pozafilmowych\u201d? \u0179e kino – chc\u0105c nie chc\u0105c – pe\u0142ni r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 opiniotw\u00f3rcz\u0105 i zapisuje si\u0119 w zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci widowni poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w takimi, czy innymi wyobra\u017ceniami? I mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to s\u0105 przyczyny, dla kt\u00f3rych jednak tw\u00f3rca powinien poczuwa\u0107 si\u0119 do pewnej odpowiedzialno\u015bci za wp\u0142yw swego dzie\u0142a na odbiorc\u00f3w\u2026?<\/p>\r\n

Nowy gatunek artystyczny?<\/strong><\/p>\r\n

\u201ePolitolodzy, historycy, dziennikarze stosuj\u0105 swoje modele, \u017ceby okre\u015bli\u0107 jak\u0105\u015b sytuacj\u0119, ale spraw\u0105 sztuki jest w\u0142a\u015bnie niepos\u0142ugiwanie si\u0119 takimi jak oni kategoriami\u201d. Pe\u0142na zgoda z tym, \u017ce dzie\u0142o sztuki nie jest tekstem publicystycznym, czy rozpraw\u0105 naukow\u0105. Ale mo\u017ce ono zawiera\u0107 tre\u015bci nawi\u0105zuj\u0105ce do fakt\u00f3w funkcjonuj\u0105cych w \u015bwiadomo\u015bci ludzi. Film – o ile nie jest np. dzie\u0142em science-fiction, a m\u00f3wi o konkretnej sytuacji umieszczonej w konkretnych realiach – nie stwarza ca\u0142kowicie autonomicznego \u015bwiata, kt\u00f3rego nie da si\u0119 i nie powinno si\u0119 (jak sugeruje re\u017cyser Pawlikowski) rozpatrywa\u0107 w kategoriach obowi\u0105zuj\u0105cych w tych samych realiach, w kt\u00f3rych umieszczono jego akcj\u0119. Postulat tyle\u017c paradoksalny, co niewykonalny.<\/p>\r\n

Pawlikowski zapytany o to, jakie osobiste prze\u017cycie stoi za Id\u0105<\/em>, odpowiedzia\u0142: \u201eTa Polska lat 60. by\u0142a mi bliska, ale zapami\u0119tana mo\u017ce nie do ko\u0144ca realistycznie\u201d. Prowadz\u0105ca wywiad, przytaczaj\u0105c kolejne argumenty przeciwko Idzie<\/em>, jakie powsta\u0142y w toku dyskursu na temat filmu, odnios\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do tej kwestii. \u201eTe\u017c m\u00f3wi\u0105, \u017ce ba\u015b\u0144 pan nakr\u0119ci\u0142\u201d – powiedzia\u0142a. \u201eNo, to jest ba\u015b\u0144\u201d – potwierdzi\u0142 tw\u00f3rca. \u201eBa\u015b\u0144 rozliczeniowa\u201d, \u201eba\u015b\u0144 dekonstrukcyjna\u201d – mo\u017cna zastanawia\u0107 si\u0119, jak m\u00f3g\u0142by nazywa\u0107 si\u0119 \u00f3w nowy gatunek, kt\u00f3ry wprowadza na ekrany Pawe\u0142 Pawlikowski\u2026<\/p>\r\n

Quo vadis, Pawe\u0142?<\/strong><\/p>\r\n

Z drugiej strony c\u00f3\u017c innego mo\u017cna pomy\u015ble\u0107 o wyobra\u017ceniu Pawlikowskiego na temat Polak\u00f3w, skoro pojawiaj\u0105 si\u0119 w wywiadzie takie chocia\u017cby pere\u0142ki: \u201eBy\u0142y w Polakach fajne cechy niepokory, anarchii – \u015bwiat przyj\u0105\u0142, \u017ce jest, jak jest, a Polacy, kurcz\u0119, nie. Dzia\u0142ali czasem wbrew logice, i to mi si\u0119 podoba. Nietzsche twierdzi\u0142, \u017ce mia\u0142 polskie korzenie i \u017ce w jego krwi p\u0142yn\u0119\u0142o \u00abliberum veto\u00bb\u201d. Czy na pewno uznanie dla Polski wyra\u017cone przez antyfilozofa, z kt\u00f3rego inspiracj\u0119 czerpa\u0142 towarzysz Adolf, jest dla nas a\u017c tak reprezentatywnym zaszczytem?<\/p>\r\n

M\u00f3wi\u0105c o podr\u00f3\u017cowaniu po Polsce przy okazji kr\u0119cenia Idy<\/em>, re\u017cyser zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i bogactwo temat\u00f3w, jakich dostarcza polska rzeczywisto\u015b\u0107. \u201eNo i na ka\u017cdym kroku historia, demony. Tutejsza rzeczywisto\u015b\u0107 jest o wiele bogatsza, ni\u017c pokazuje polskie kino. Mam poczucie, \u017ce co\u015b jest przede mn\u0105, co\u015b si\u0119 wydarzy, warto jeszcze zrobi\u0107 jaki\u015b film\u201d – skwitowa\u0142. Pozostaje tylko zastanawia\u0107 si\u0119 (obawia\u0107?), jaki element owego bogactwa polskiego krajobrazu spo\u0142eczno-kulturowego stanie si\u0119 tematem nast\u0119pnego dzie\u0142a zdobywcy pierwszego Oscara dla zagranicznego filmu\u2026 Czy b\u0119dzie to Polska ko\u0142tu\u0144ska, podpalaj\u0105ca ambasad\u0119 wschodniego s\u0105siada, czy te\u017c mo\u017ce ta \u201efajna\u201d, pior\u0105ca w dobrej polskiej pralce wsp\u00f3lne polskie brudy?<\/p>\r\n

Filip Obara<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Troch\u0119 ponad rok temu Pawe\u0142 Pawlikowski podzieli\u0142 si\u0119 z \u201eGazet\u0105 Wyborcz\u0105\u201d swoimi refleksjami na temat Polski i Polak\u00f3w. Warto przypomnie\u0107 wywiad rzucaj\u0105cy \u015bwiat\u0142o na konsekwentny brak odpowiedzialno\u015bci tw\u00f3rcy za skutki, jakie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 \u015bwiatowa emisja jego filmu. O \u201eskrajnej prawicy\u201d, kt\u00f3ra powinna demonstrowa\u0107 \u201epo cichu na przedmie\u015bciach\u201d i o tym, co w Polsce jest \u201efajne\u201d […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,343,92,159,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80053"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80053"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80053\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}