{"id":7990,"date":"2009-03-23T15:36:50","date_gmt":"2009-03-23T20:36:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=7990"},"modified":"2020-09-19T13:50:15","modified_gmt":"2020-09-19T17:50:15","slug":"dolarowa-bomba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=7990","title":{"rendered":"Dolarowa bomba"},"content":{"rendered":"

Lu\u017ana polityka monetarna mo\u017ce da\u0107 tylko jeden skutek – inflacj\u0119. Poniewa\u017c dotyczy to dolara, czyli pieni\u0105dza \u015bwiatowego, jego inflacja dotknie finansowy rynek mi\u0119dzynarodowy. <\/strong><\/em><\/p>\r\n


\r\nPeter D. Schiff jest teraz jedn\u0105 z najbardziej znanych postaci w ameryka\u0144skim \u015bwiecie finans\u00f3w. Przewidzia\u0142 obecny kryzys i to wtedy, gdy indeksy ameryka\u0144skiej gie\u0142dy pi\u0119\u0142y si\u0119 w g\u00f3r\u0119 jak szalone, wszyscy brali kredyty i kupowali domy, a po\u015brednicy w imieniu bank\u00f3w wciskali kredyty bezrobotnym, maj\u0105cym na koncie jedynie d\u0142ugi. W efekcie 69 proc. Amerykan\u00f3w mia\u0142o domy! \u0179e wciskany bez opami\u0119tania kredyt by\u0142 bez pokrycia?<\/strong> C\u00f3\u017c z tego: wystarczy\u0142o – w my\u015bl tej filozofii dzia\u0142ania – poczeka\u0107 2-3 lata, w tym czasie sp\u0142aci\u0107 hipotek\u0119 (na pytanie: z czego? – nie szukano dociekliwych odpowiedzi)… i sprzeda\u0107 dom z zyskiem. P\u00f3ki co mo\u017cna by\u0142o zwi\u0119ksza\u0107 d\u0142ug na kartach kredytowych (ka\u017cdy Amerykanin mia\u0142 ich pe\u0142ny portfel), a rosn\u0105ce zad\u0142u\u017cenie sz\u0142o na konto przysz\u0142ych zysk\u00f3w. Ameryka \u017cy\u0142a w b\u0142ogim \u015bwiecie nieokie\u0142zanej konsumpcji – na kredyt.
\r\nRz\u0105d te\u017c si\u0119 zad\u0142u\u017ca\u0142, ale ca\u0142y \u015bwiat kupowa\u0142 papiery skarbowe. Alan Greenspan ci\u0105\u0142 stopy procentowe, pieni\u0105dz by\u0142 tani, sprzeda\u017c ros\u0142a. Zapowiada\u0142a si\u0119 dla Stan\u00f3w Zjednoczonych kolejna wspania\u0142a dekada. Owszem, by\u0142y spory, jak to przed wyborami: Afganistan, problem czy wystawienie choinki przed \u015bwi\u0119tami nie narusza praw obywatelskich ateist\u00f3w i czy ju\u017c zaatakowa\u0107 Pakistan.
\r\nSchiff przestrzega\u0142<\/strong>
\r\nChyba jesieni\u0105 2007 r. odby\u0142a si\u0119 przed kamerami CNN debata o stanie koniunktury w USA (mo\u017cna j\u0105 jeszcze dzisiaj obejrze\u0107 na YouTube<\/em>). Z jednej strony kilku profesor\u00f3w ekonomii – w\u015br\u00f3d nich najbardziej elokwentny Arthur Laffer<\/strong> (tak, ten od krzywej Laffera<\/em>) – z drugiej, jakby troch\u0119 prowincjonalny inwestor Peter Schiff, <\/strong>autor kilku artyku\u0142\u00f3w przedstawiaj\u0105cych obraz gospodarki ameryka\u0144skiej w zgo\u0142a odmiennym \u015bwietle. Schiff sypa\u0142 liczbami: wzrasta d\u0142ug publiczny, stopa procentowa jest praktycznie ujemna, bilans handlu zagranicznego coraz gorszy, a kraj systematycznie pozbawia si\u0119 przemys\u0142u, eksportuj\u0105c go do Azji, \u0142\u0105cznie z miejscami pracy. Ameryka \u017cyje na kredyt, mamy tylko olbrzymi sektor finansowy, kt\u00f3ry produkuje gigantyczn\u0105 ilo\u015b\u0107 papier\u00f3w i zyski, ale s\u0105 to zyski papierowe. To wszystko si\u0119 kiedy\u015b zawali, Ameryka jest bankrutem<\/em><\/strong> – kasandrycznie ostrzega\u0142 Schiff. Laffer go wy\u015bmia\u0142, twierdz\u0105c, \u017ce Schiff myli dane i w og\u00f3le jest niekompetentny. Argumentowa\u0142, \u017ce przecie\u017c ca\u0142y \u015bwiat bije si\u0119 o to, \u017ceby tylko zainwestowa\u0107 kapita\u0142 w Stanach Zjednoczonych.
\r\nDzisiaj Schiff zosta\u0142 bez ma\u0142a uznany za wizjonera, ma znan\u0105 firm\u0119 inwestycyjn\u0105. Napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 „Cash Proof. How to Profit from the Coming Economic Collapse<\/em><\/strong>„, skierowan\u0105 do inwestor\u00f3w, w kt\u00f3rej przestrzega przed gigantycznym kryzysem dolara i daje rady jak unikn\u0105\u0107 strat i osi\u0105gn\u0105\u0107 du\u017ce zyski.
\r\nKsi\u0105\u017cka jest omawiana na portalu Money Morning; je\u015bli idzie o konkretne rady dla inwestor\u00f3w, to trzeba ksi\u0105\u017ck\u0119 kupi\u0107 (49 $), ale diagnoza Schiffa jest w internecie darmo. Poniewa\u017c jak na razie diagnozy Schiffa si\u0119 sprawdzaj\u0105, mo\u017ce warto zapozna\u0107 si\u0119 z jego argumentacj\u0105. Ciekawe jest zw\u0142aszcza wyt\u0142umaczenie dlaczego mimo pog\u0142\u0119biaj\u0105cego si\u0119 kryzysu w USA i coraz gorszych perspektyw (ostatnio skorygowane dane na IV kwarta\u0142 2008 r. wykazuj\u0105 ju\u017c spadek ponad 6 proc. PKB),<\/em> dolar cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105cym powodzeniem inwestor\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Sk\u0105d ten p\u0119d do wyprzeda\u017cy aktyw\u00f3w i ucieczka w p\u0142ynno\u015b\u0107?
\r\nUcieczka w p\u0142ynno\u015b\u0107<\/strong>
\r\nPrzez ostatnie lata narasta\u0142 olbrzymi balon papier\u00f3w warto\u015bciowych. Tylko w latach 2005-2010 warto\u015b\u0107 wszystkich \u015bwiatowych akcji, obligacji, CDS-\u00f3w i innych finansowych aktyw\u00f3w ur\u00f3s\u0142 – wg McKinsey Globar Institute – ze 118 bilion\u00f3w do 200 bilion\u00f3w dolar\u00f3w. Wzrost o 69 proc. w ci\u0105gu 5 lat!<\/em><\/strong> Ta gigantyczna suma aktyw\u00f3w nie ma oczywi\u015bcie pokrycia, to tylko papiery i zapisy na kontach (PKB \u015bwiatowy wynosi ok. 40 bilion\u00f3w dolar\u00f3w).<\/em><\/strong>
\r\nNa razie tylko drobna cz\u0119\u015b\u0107 tej ba\u0144ki p\u0119k\u0142a. Poniewa\u017c nie wiadomo, kt\u00f3re aktywa i w jakim stopniu s\u0105 „puste”, wobec powszechnego braku zaufania inwestor\u00f3w do siebie, obserwujemy zjawisko ucieczki inwestor\u00f3w od wszystkich aktyw\u00f3w jakimi dysponuj\u0105, si\u0142\u0105 rzeczy r\u00f3wnie\u017c od tych dobrych. Inwestorzy uciekaj\u0105 w p\u0142ynno\u015b\u0107, to znaczy w pieni\u0105dz. A poniewa\u017c nikt nie trzyma d\u0142u\u017cej got\u00f3wki, bo to nie przynosi zysku, ucieka si\u0119 w ameryka\u0144skie papiery skarbowe.
\r\nPrzy takim popycie na pieni\u0105dz jest go ci\u0105gle za ma\u0142o, dlatego te\u017c szef Fedu Ben S. Bernanke<\/strong> zasila system w p\u0142ynno\u015b\u0107. Zwi\u0119kszaj\u0105c bilans Fed wp\u0142ywa na mo\u017cliwo\u015b\u0107 kreacji pieni\u0105dza przez banki, czasami sam staj\u0105c si\u0119 bezpo\u015brednio kredytodawc\u0105 firm (np. udzielaj\u0105c im kredytu w zamian za ich obligacje). Nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w ten spos\u00f3b nie rozwi\u0105zuje si\u0119 problemu „pustych” aktyw\u00f3w, a jedynie podtrzymuje funkcjonowanie chorego systemu.
\r\n<\/strong>G\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car zasilania systemu bankowego wzi\u0105\u0142 jednak na siebie rz\u0105d. Maj\u0105c ju\u017c i tak coraz wi\u0119kszy deficyt strukturalny w bud\u017cecie (d\u0142ug publiczny ju\u017c przekracza 10,6 bln dolar\u00f3w), prezentuje kolejne plany (bailout<\/em>) zasilania bank\u00f3w. W roku 2009 – 1,75 bln dolar\u00f3w, a w roku 2010 – 1,17 bln dolar\u00f3w.
\r\nWed\u0142ug „San Francisco Chronicle”, ca\u0142kowite zobowi\u0105zania finansowe pa\u0144stwa, a wi\u0119c kolejne programy ratowania bank\u00f3w wraz z ju\u017c uchwalonymi programami zasile\u0144 oraz zobowi\u0105zaniami przyj\u0119tymi wcze\u015bniej (gwarancje dla Fannie i Freddie, wydatki wojskowe, bud\u017cet NASA etc.)<\/em><\/strong> – wynosz\u0105 8,5 bln dolar\u00f3w. To prawie tyle ile wynosi ju\u017c istniej\u0105cy d\u0142ug publiczny (deficyt bud\u017cetowy USA w obecnym roku to 12 proc. PKB).
\r\nTaka sytuacja powoduje masow\u0105 poda\u017c rz\u0105dowych papier\u00f3w warto\u015bciowych, kt\u00f3re s\u0105 ci\u0105gle najbardziej p\u0142ynne, mimo \u017ce przy stopie procentowej bliskiej 0 ich rentowno\u015b\u0107 jest – bior\u0105c pod uwag\u0119 inflacj\u0119 – minusowa.<\/em><\/strong> Inwestorzy z ca\u0142ego \u015bwiata, uciekaj\u0105c od aktyw\u00f3w w p\u0142ynno\u015b\u0107, kupuj\u0105 te papiery. Tym samym utrzymuj\u0105 ci\u0105gle kurs dolara na wysokim poziomie i umacniaj\u0105 jednocze\u015bnie rz\u0105d ameryka\u0144ski w jego dotychczasowej strategii – w istocie kreacji z d\u0142ugu pustego pieni\u0105dza. <\/strong>Jak niekt\u00f3rzy (np. Roubini) zauwa\u017cyli, rz\u0105d ameryka\u0144ski, kiedy przyjdzie czas, nie b\u0119dzie w stanie wykupi\u0107 tych obligacji: b\u0119dzie je tylko rolowa\u0142. A wi\u0119c kupuj\u0105cy nie odzyskaj\u0105 sumy zainwestowanej, tylko – przez jaki\u015b czas – oprocentowanie. Do istniej\u0105cej ju\u017c piramidy z\u0142ych d\u0142ug\u00f3w bank\u00f3w dojdzie kolejna piramida: d\u0142ug\u00f3w rz\u0105du. W ko\u0144cu inwestorzy zorientuj\u0105 si\u0119, \u017ce rz\u0105d dzia\u0142a jak pompa zasysaj\u0105ca ich oszcz\u0119dno\u015bci – tylko w jedn\u0105 stron\u0119.
\r\nKiedy wybuchnie bomba<\/strong>
\r\nLu\u017ana polityka monetarna i lu\u017ana polityka pieni\u0119\u017cna mo\u017ce da\u0107 tylko jeden skutek – inflacj\u0119<\/em><\/strong>. Poniewa\u017c dotyczy to dolara jako ci\u0105gle pieni\u0105dza \u015bwiatowego, inflacja dolara dotknie ca\u0142y finansowy rynek mi\u0119dzynarodowy. Wtedy zacznie si\u0119 paniczna ucieczka od dolara, tak jak obecnie – do dolara. <\/strong>Mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 to kryzys na skal\u0119 du\u017co wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c obecnie. Bo b\u0119dzie to ju\u017c nie tylko kryzys systemu finansowego, ale kryzys pieni\u0105dza. Schiff pisze: „bomba dotknie ka\u017cdego, kto jest w promieniu ra\u017cenia<\/em><\/strong>„. Pierwsi (najlepiej poinformowani) uciekn\u0105, reszta pozostanie z coraz mniej warto\u015bciowym dolarem, kt\u00f3ry ka\u017cdy b\u0119dzie chcia\u0142 sprzeda\u0107. Grozi wybuch „bomby dolarowej”<\/strong> i dlatego Schiff radzi: uciekaj od dolara ju\u017c teraz. W z\u0142oto, inne waluty (np. franki szwajcarskie), w akcje dobrych firm na rynkach rozwijaj\u0105cych si\u0119, kt\u00f3re przetrwaj\u0105 kataklizm, np. Azji, Ameryki \u0141aci\u0144skiej.
\r\n<\/strong> Dlaczego ta bomba dot\u0105d nie wybuch\u0142a? Bo ci\u0105gle jest powstrzymywana przez przeciwdzia\u0142aj\u0105cy wektor ucieczki w p\u0142ynno\u015b\u0107. Ale kiedy wybuchnie, to – zdaniem Schiffa – poch\u0142onie biliony pustych dolar\u00f3w. <\/em><\/strong>W pewnym sensie inwestorzy ju\u017c „czuj\u0105 bluesa”; ro\u015bnie popyt na z\u0142oto i ro\u015bnie jego cena. Wkr\u00f3tce zapewne wzro\u015bnie popyt na surowce i cena kontrakt\u00f3w surowcowych p\u00f3jdzie w g\u00f3r\u0119. To te\u017c pewniejsze zabezpieczenie ni\u017c papier.
\r\nNa razie wszyscy my\u015bl\u0105 o gro\u017abie recesji, nie dostrzegaj\u0105c du\u017co powa\u017cniejszej gro\u017aby. Lont ju\u017c si\u0119 tli. Bernanke \u0142udzi si\u0119, \u017ce jak przyjdzie o\u017cywienie, to „poskromi tygrysa inflacji”… Tylko czy zd\u0105\u017cy…<\/p>\r\n


\r\nProf. Tomasz Gruszecki<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Autor jest pracownikiem Instytutu Ekonomii KUL<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\r\n

(Gazeta Bankowa\/16.03.2009)<\/span><\/p>\r\n

Za: dakowski.pl<\/a>
\r\n<\/span><\/p>\r\n

\u00a0<\/span><\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Model zawi\u00f3d\u0142<\/h2>\r\n
\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
Prof. Tomasz Gruszecki<\/strong>, polski ekonomista i mened\u017cer, minister Przekszta\u0142ce\u0144 W\u0142asno\u015bciowych w rz\u0105dzie Jana Olszewskiego. Pracowa\u0142 w instytucjach PAN, od 1987 zwi\u0105zany z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim.
\r\nfoto: PAP\/Witold Jab\u0142onowski, Warszawa 12.02.1992 r.<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n<\/blockquote>\r\n
Je\u015bli uto\u017csamia si\u0119 kapitalizm z danym modelem, to oczywi\u015bcie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o kryzysie, ale kryzysie danego modelu kapitalizmu.
\r\n
\r\nJe\u015bli mamy zastanawia\u0107 si\u0119 nad losem kapitalizmu, trzeba najpierw u\u015bci\u015bli\u0107 przedmiot dyskusji, zacz\u0105\u0107 od semantyki. Adam Smith pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 terminem \u201ekapita\u0142\u201d dzieli go na obrotowy i trwa\u0142y, analizuje stosunek dochod\u00f3w z kapita\u0142u, procentu i renty – jednak terminu \u201ekapitalizm\u201d nie znajdziemy w jego sztandarowym dziele \u201eBadania nad natur\u0105 i przyczynami bogactwa narod\u00f3w\u201d. II tom tego dzie\u0142a otwiera rozdzia\u0142 \u201eO zasadzie systemu handlowego, czyli merkantylistycznego\u201d – opisuj\u0105cy system oparty na prywatnej w\u0142asno\u015bci, handlu, produkcji i pracy najemnej. A. Smith uwa\u017ca\u0142 po prostu ten system za naturalny w takim sensie, w jakim dzisiaj m\u00f3wimy o \u201egospodarce rynkowej\u201d, jako naturalnej formie gospodarowania. Je\u015bli zatem przez \u201ekapitalizm\u201d rozumiemy system oparty na prywatnej w\u0142asno\u015bci, pracy najemnej i kapitale, to jest to po prostu system gospodarowania wynikaj\u0105cy z prawa naturalnego (Locke).
\r\n
\r\nTermin \u201ekapitalizm\u201d…
\r\n
\r\n<\/strong> …wprowadzi\u0142 Saint-Simon. K. Marks, kt\u00f3ry uto\u017csamia\u0142 kapitalizm z produkcj\u0105 fabryczn\u0105, stworzy\u0142 teori\u0119 kapitalistycznego sposobu produkcji, jako jednej z faz rozwoju, kt\u00f3ra ma doprowadzi\u0107 do socjalizmu w drodze jakoby koniecznej prawid\u0142owo\u015bci – i od razu nada\u0142 temu terminowi charakter ideologiczny. Z tego powodu podstawowy nurt ekonomii, nie akceptuj\u0105cy marksizmu, przez d\u0142ugi czas nie u\u017cywa\u0142 terminu \u201ekapitalizm\u201d, m\u00f3wi\u0105c po prostu o gospodarce opartej na kapitale. Poniewa\u017c jednak spory ideologiczne z marksistami (r\u00f3\u017cnych odcieni) trwa\u0142y w Europie od po\u0142owy XIX w. – w ko\u0144cu termin ten zacz\u0105\u0142 funkcjonowa\u0107 w podw\u00f3jnym znaczeniu: ideologicznym i jako system oparty na kapitale. Dzisiaj \u201emarksizm\u201d nie jest ju\u017c \u017cadn\u0105 alternatyw\u0105 i \u201ekapitalizm\u201d m\u00f3g\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do swoich naturalnych (nie ideologicznych) semantycznych korzeni.
\r\n
\r\nWszystko co zosta\u0142o wcze\u015bniej powiedziane nie oznacza, i\u017c nie istniej\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne modele kapitalizmu. Je\u015bli wi\u0119c uto\u017csamia si\u0119 kapitalizm z danym modelem, to oczywi\u015bcie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o kryzysie, ale kryzysie danego modelu kapitalizmu.
\r\n
\r\nRozbie\u017cno\u015bci ideologiczne
\r\n
\r\n<\/strong> Zako\u0144czenie epoki \u201emarksizmu\u201d w gospodarce nie oznacza, \u017ce w sprawie \u201ekapitalizmu\u201d nie wyst\u0119puj\u0105 rozbie\u017cno\u015bci terminologiczne, ale r\u00f3wnie\u017c ideologiczne. Podobnie jak niegdy\u015b marksi\u015bci wymarzyli sobie idealny socjalizm, tak z drugiej strony istnieje pewien nurt konserwatywny, kontynuuj\u0105cy wizj\u0119 z XIX w. pa\u0144stwa jako \u201enocnego str\u00f3\u017ca\u201d. Wyznawcy takiej wizji akceptuj\u0105 tylko \u201emodel idealny\u201d (w znaczeniu Weberowskim) gospodarki kapitalistycznej, w kt\u00f3rym nie ma \u017cadnych ogranicze\u0144 wolno\u015bci gospodarczej. Odrzuca si\u0119 w nim jak\u0105kolwiek rol\u0119 pa\u0144stwa w gospodarce, zar\u00f3wno regulacyjn\u0105, jak i poprzez bezpo\u015bredni\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105. Redystrybucja dochodu w skali spo\u0142ecze\u0144stwa to grzech pierworodny. Gwarancj\u0105 idealnie efektywnego funkcjonowania \u015bwiata kontrakt\u00f3w jest mikroskopijny aparat pa\u0144stwowy, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 tylko z wojska, s\u0105d\u00f3w i policji, utrzymywany z r\u00f3wnie mikroskopijnych podatk\u00f3w. W tym idealnie funkcjonuj\u0105cym \u015bwiecie istniej\u0105 tylko jednostki, kieruj\u0105ce si\u0119 w\u0142asnym interesem, infrastruktur\u0119 buduje wy\u0142\u0105cznie kapita\u0142 prywatny. Nie ma sprzeczno\u015bci interes\u00f3w r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych, zagro\u017ce\u0144 wojn\u0105, terroryzmem czy kl\u0119skami naturalnymi, a jakakolwiek inicjatywa gospodarcza pa\u0144stwa budzi oskar\u017cenia o \u201esocjalizm\u201d. Jak to uj\u0119\u0142a Margaret Thatcher: \u201enie ma takiej rzeczy jak spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d. Przy takim rozumieniu \u201ekapitalizmu\u201d dyskusja jest znacznie sp\u00f3\u017aniona – kryzys nast\u0105pi\u0142 wszak ju\u017c w ko\u0144cu XIX w., kiedy Bismarck wprowadzi\u0142 pierwsze ubezpieczenia spo\u0142eczne, a ju\u017c na pewno za czas\u00f3w prezydentury F.D. Roosevelta.
\r\n
\r\nW tym miejscu warto przypomnie\u0107 apologetom \u201eczystego kapitalizmu\u201d, powo\u0142uj\u0105cym si\u0119 na A. Smitha, \u017ce w\u0142a\u015bnie Smith ponad 200 lat temu g\u0142osi\u0142 konieczno\u015b\u0107 finansowania przez pa\u0144stwo bezp\u0142atnego szkolnictwa podstawowego, kt\u00f3re mia\u0142o przygotowywa\u0107 si\u0142\u0119 robocz\u0105 dla rozwijaj\u0105cego si\u0119 przemys\u0142u.
\r\n
\r\nW europejsko-atlantyckim kr\u0119gu kulturowym takich system\u00f3w gospodarczych i spo\u0142ecznych nie ma, \u0142\u0105cznie z najbardziej rozwini\u0119t\u0105 gospodark\u0105 ameryka\u0144sk\u0105, w kt\u00f3rej istnieje sektor publiczny (31 proc. wydatk\u00f3w pa\u0144stwa w PKB w 1997 r.). Najbardziej zbli\u017cone do \u201eidealnego kapitalizmu\u201d s\u0105 gospodarki kraj\u00f3w Azji P\u0142d.-Wschodniej (tzw. tygrysy), gdzie udzia\u0142 sektora publicznego w PKB jest najni\u017cszy, ok. 18-20 proc. Ten model nie jest jednak do przyj\u0119cia ze wzgl\u0119d\u00f3w kulturowych ani w Europie, ani nawet w USA. Dlatego przyjmuj\u0119, \u017ce norm\u0105 dla \u201ekapitalizmu\u201d jest taki stan, w kt\u00f3rym zawsze mamy do czynienia z gospodark\u0105 mieszan\u0105. R\u00f3\u017cnice dotycz\u0105 jedynie proporcji – innych w USA, a innych np. w Szwecji.
\r\n
\r\nNieodpowiedzialni Anglosasi
\r\n
\r\n<\/strong> Obecny kryzys obj\u0105\u0142 ca\u0142y \u015bwiat, ale zacz\u0105\u0142 si\u0119 w USA i Wielkiej Brytanii – w sektorze bankowym. Wydaje si\u0119 zatem, \u017ce obecna dyskusja dotyczy ewentualnego kryzysu modelu kapitalizmu anglosaskiego. Powstaje pytanie, czy kryzys sfery finansowej i sfery realnej, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 si\u0119 w USA w latach 2007\/2008, a nast\u0119pnie, w wyniku globalizacji, rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na ca\u0142y \u015bwiat, jest zwyk\u0142ym, tylko ostrzejszym, kryzysem cyklicznym, czy te\u017c na tyle istotnym kryzysem, \u017ce podwa\u017cy\u0142 ca\u0142y model i w konsekwencji nale\u017cy oczekiwa\u0107 zasadniczych zmian? Moim zdaniem odpowied\u017a na to pytanie brzmi: mamy do czynienia z tak g\u0142\u0119bokim kryzysem modelu anglosaskiego, i\u017c okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest on nieefektywny. Wymaga zasadniczych, konstrukcyjnych zmian.
\r\n
\r\n1.<\/strong> Przede wszystkim model ten charakteryzuje si\u0119 rozd\u0119t\u0105 jak balon sfer\u0105 finansow\u0105 w stosunku do sfery realnej, co okaza\u0142o si\u0119 jego najs\u0142absz\u0105 stron\u0105. W dodatku model anglosaski zacz\u0105\u0142 by\u0107 w coraz wi\u0119kszym zakresie przyjmowany w krajach UE, co spowodowa\u0142o, \u017ce zdaniem niekt\u00f3rych analityk\u00f3w kryzys systemu bankowego w strefie euro jest nawet dotkliwszy ni\u017c w USA. Wed\u0142ug Mc Kinsey Global Institute wska\u017anik globalnych aktyw\u00f3w finansowych \u015bwiata, w stosunku do rocznego PKB, wzr\u00f3s\u0142 ze 109 proc. w 1980 r. do 316 proc. w 2000 r.
\r\n
\r\n2.<\/strong> Przerost sfery finansowej w USA, przy jednoczesnym \u201ewypchni\u0119ciu\u201d przemys\u0142u ameryka\u0144skiego do Azji spowodowa\u0142, \u017ce 40 proc. zysk\u00f3w gospodarki ameryka\u0144skiej zanotowano w instytucjach finansowych. Stany Zjednoczone (w mniejszym stopniu Wielka Brytania) sta\u0142y si\u0119 pomp\u0105 zasysaj\u0105c\u0105 oszcz\u0119dno\u015bci z ca\u0142ego \u015bwiata (w tym z kraj\u00f3w ubogich) i transferuj\u0105c\u0105 je, jako kapita\u0142y, na mi\u0119dzynarodowe rynki finansowe. W latach 1980-2008 na bazie importu i sekurytyzacji d\u0142ugu sama gospodarka ameryka\u0144ska wygenerowa\u0142a 6 bln dolar\u00f3w dodatkowego kredytu. Jednocze\u015bnie stopa oszcz\u0119dno\u015bci w USA by\u0142a ujemna, wyst\u0119powa\u0142y bli\u017aniacze deficyty (bud\u017cetu i w handlu zagranicznym), co pozwala\u0142o Amerykanom \u017cy\u0107 na koszt ca\u0142ego \u015bwiata. D\u0142ug publiczny USA przekroczy\u0142 ju\u017c 10 bln dolar\u00f3w.
\r\n
\r\n3.<\/strong> Gwarancj\u0105 uprzywilejowanego standingu ameryka\u0144skiej gospodarki by\u0142 fakt, \u017ce dolar ameryka\u0144ski pe\u0142ni nadal funkcj\u0119 pieni\u0105dza \u015bwiatowego. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 emisji dolara, kt\u00f3ry funkcjonuje jednocze\u015bnie na rynku \u015bwiatowym i krajowym, daje rz\u0105dowi USA swoist\u0105 rent\u0119, kt\u00f3rej koszty pokrywa ca\u0142y \u015bwiat. Stany Zjednoczone kontroluj\u0105 jednocze\u015bnie – poprzez MFW, gdzie maj\u0105 85 proc. g\u0142os\u00f3w – zar\u00f3wno mo\u017cliwo\u015b\u0107 emisji dodatkowego pieni\u0105dza \u015bwiatowego (nie b\u0119d\u0105cego wszak czyj\u0105\u015b walut\u0105), jak i specjalne prawa ci\u0105gnienia (SDR). Nie mo\u017cna nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ci\u0105gle rosn\u0105ce zad\u0142u\u017cenie zewn\u0119trzne i wewn\u0119trzne USA grozi post\u0119puj\u0105c\u0105 deprecjacj\u0105 dolara, a zale\u017cno\u015b\u0107 gospodarki ameryka\u0144skiej od finansowania d\u0142ugu publicznego, zw\u0142aszcza przez Chiny, staje si\u0119 faktem. Wiele wskazuje na to, \u017ce wiarygodno\u015b\u0107 dolara b\u0119dzie s\u0142abn\u0105\u0107 i era Bretton Woods zbli\u017ca si\u0119 do ko\u0144ca. Warto przypomnie\u0107, \u017ce na konferencji w Bretton Woods w 1944 r. J.M. Keynes optowa\u0142 za umownym pieni\u0105dzem \u015bwiatowym – bankor – ale wtedy zwyci\u0119\u017cy\u0142a koncepcja ameryka\u0144ska. Jest prawdopodobne, \u017ce za kilka lat finanse mi\u0119dzynarodowe b\u0119d\u0105 oparte na jakim\u015b pieni\u0105dzu \u015bwiatowym, b\u0119d\u0105cym umown\u0105 walut\u0105, emitowan\u0105 proporcjonalnie do najsilniejszych gospodarek. Rozszerzenie grupy G-7 do G-20 jest pierwszym krokiem w tym kierunku.
\r\n
\r\n4.<\/strong> Krytycznej ocenie powinna zosta\u0107 poddana mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego kreowania papier\u00f3w warto\u015bciowych, a zw\u0142aszcza pochodnych (derywat\u00f3w) i obracania nimi przez fundusze hedgingowe. Kiedy te derywaty s\u0105 p\u0142ynne na rynku i korzystaj\u0105 z wysokiej wiarygodno\u015bci nadanej im przez agencje ratingowe, staj\u0105 si\u0119 w istocie substytutem pieni\u0105dza, poniewa\u017c mo\u017cna w zamian uzyska\u0107 kredyt czy got\u00f3wk\u0119. Tymczasem, w przeciwie\u0144stwie do papier\u00f3w bazowych, nie maj\u0105 one \u017cadnego realnego zabezpieczenia – jest nim tylko zaufanie. I mamy do czynienia z zabaw\u0105 w kreacj\u0119 sztucznego pieni\u0105dza i budowaniem piramidy finansowej \u017ceton\u00f3w. Swoj\u0105 drog\u0105, gdyby \u017cetony te mia\u0142y realne pokrycie w towarach, to \u201ezdj\u0119cie\u201d z rynku finansowego 14 bln dolar\u00f3w oznacza\u0142oby niewyobra\u017calne straty w produkcji i konsumpcji. Tymczasem ko\u0144czy si\u0119 tylko na zmianie umownych zapis\u00f3w na kontach.
\r\n
\r\nG. Soros w ksi\u0105\u017cce \u201eKryzys kredytowy 2008 i co on oznacza. Nowy paradygmat rynk\u00f3w finansowych\u201d podaje, \u017ce \u0142\u0105czna warto\u015b\u0107 tylko tzw. CDS zabezpieczaj\u0105cych kredyty na rynku nieruchomo\u015bci si\u0119ga\u0142a 40 bln dolar\u00f3w. To prawie 3-krotne PKB USA! Nikt nie wie ile derywat\u00f3w i o jakiej warto\u015bci jest w danej chwili na rynku \u015bwiatowym. Sekurytyzacja pozostanie, b\u0119dzie jednak podlega\u0107 \u015bcis\u0142emu nadzorowi.
\r\n
\r\n5.<\/strong> W opinii ekspert\u00f3w nie do utrzymania b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci swobodne lewarowanie w proporcji 1:30 czy 1: 40, co by\u0142o charakterystyczne dla kapitalizmu anglosaskiego (t\u0119 z\u0142\u0105 praktyk\u0119 przej\u0119\u0142y niestety inne gospodarki,). Trzeba b\u0119dzie wr\u00f3ci\u0107 do klasycznych zasad bankowo\u015bci. Bank musi mie\u0107 rozs\u0105dny minimalny udzia\u0142 w\u0142asnego kapita\u0142u, a wi\u0119c ponosi\u0107 ryzyko i nie mo\u017ce by\u0107 tylko przepompowni\u0105 \u015brodk\u00f3w – od jednych do drugich. Ponoszenie ryzyka w\u0142asnym kapita\u0142em oznacza, \u017ce banki b\u0119d\u0105 musia\u0142y mie\u0107 znacz\u0105cy kapita\u0142. Jednak wielko\u015b\u0107 tych bank\u00f3w musi by\u0107 ograniczona w przysz\u0142o\u015bci na tyle, \u017ceby ich ewentualny upadek nie zagra\u017ca\u0142 ca\u0142ej gospodarce danego kraju. Obecnie bowiem nadu\u017cyta tendencja do po\u0142\u0105cze\u0144 i przej\u0119\u0107, spowodowa\u0142a swoisty szanta\u017c \u015bwiata bankowego w stosunku do rz\u0105d\u00f3w i podatnik\u00f3w: bank jest zbyt du\u017cy \u017ceby upa\u015b\u0107, zatem pomoc musi mu by\u0107 udzielona. To przypadek Citibanku, Deutche Banku (aktywa 80 proc. PKB Niemiec), Fortis Banku (aktywa wi\u0119ksze od PKB Belgii) etc.
\r\n
\r\n6.<\/strong> Samo rozumienie kredytu musi si\u0119 zmieni\u0107. Bank, b\u0119d\u0105c nara\u017cony na upad\u0142o\u015b\u0107, bierze odpowiedzialno\u015b\u0107 za realno\u015b\u0107 i efektywno\u015b\u0107 przedsi\u0119wzi\u0119cia. Taka filozofia funkcjonowa\u0142a kiedy\u015b w \u201ewolnej bankowo\u015bci\u201d, a jeszcze 30 lat temu – w bankach europejskich, np. niemieckich. W modelu anglosaskim nast\u0105pi\u0142o natomiast zupe\u0142ne oderwanie bank\u00f3w od gospodarki realnej i pieni\u0105dza kredytowego od zwi\u0105zku z kredytowanym przedsi\u0119wzi\u0119ciem. W szczycie rozgrzanej koniunktury banki nowojorskie czy londy\u0144skie nie zajmowa\u0142y si\u0119 ju\u017c kredytowaniem – one stara\u0142y si\u0119 za wszelk\u0105 cen\u0119 \u201ewypchn\u0105\u0107\u201d pieni\u0105dze z banku, znale\u017a\u0107 jakie\u015b ich zastosowanie na rynku zalanym nadmiarem wolnych kapita\u0142\u00f3w. W wyniku delewarowania kredyt\u00f3w b\u0119dzie mniej i b\u0119d\u0105 one dro\u017csze.
\r\n
\r\nZasadnicze zmiany zachodzi\u0107 b\u0119d\u0105 w konstrukcji nadzoru nad rynkami finansowymi, i to w skali globalnej. Rynek finansowy, pod gro\u017ab\u0105 nast\u0119pnego kryzysu, musi sta\u0107 si\u0119 transparentny. Zmniejszy to elastyczno\u015b\u0107 i szybko\u015b\u0107 przep\u0142yw\u00f3w, ale w efekcie nast\u0105pi przywr\u00f3cenie zaufania do rynku i zwi\u0119kszenie tendencji do oszcz\u0119dzania.
\r\n
\r\n7.<\/strong> Model anglosaski kapitalizmu okaza\u0142 si\u0119 nie tylko nieodpowiedzialny finansowo, ale doprowadzi\u0142 do zbyt du\u017cych r\u00f3\u017cnic dochodowych i maj\u0105tkowych, kt\u00f3re politycznie dziel\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo. Szczeg\u00f3lnie w warunkach kryzysu drastyczne r\u00f3\u017cnice s\u0105 nie do akceptowania, tak\u017ce etycznie. Rozpi\u0119to\u015b\u0107 dochod\u00f3w jest konieczna w gospodarce rynkowej jako bodziec do pracy i oszcz\u0119dno\u015bci, ale jej nadmierna wysoko\u015b\u0107 powoduje odwrotny skutek – utrwalanie obrazu spo\u0142ecze\u0144stwa klasowego i spadek przedsi\u0119biorczo\u015bci. W rezultacie rz\u0105d kupuje akceptacj\u0119 polityczn\u0105 \u015bwiadczeniami i redystrybucj\u0105 dochod\u00f3w. Kapitalizm nie akceptowany przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie b\u0119dzie efektywny. Je\u015bli przyj\u0105\u0107 \u201eteori\u0119 wahad\u0142a\u201d, mamy dzi\u015b do czynienia z okresow\u0105 korekt\u0105 w lew\u0105 stron\u0119.
\r\n
\r\n8.<\/strong> Kryzys modelu anglosaskiego spowoduje r\u00f3wnie\u017c zasadnicze zmiany w kszta\u0142cie gospodarki \u015bwiatowej. Model agresywnego kapitalizmu finansowego, m\u00f3g\u0142 rozwin\u0105\u0107 si\u0119 i prosperowa\u0107 w warunkach pog\u0142\u0119biaj\u0105cej si\u0119 nier\u00f3wnowagi obrot\u00f3w handlowych i kapita\u0142owych w skali gospodarki \u015bwiatowej. Eksport chi\u0144ski, tak jak d\u0142ug ameryka\u0144ski, nie mog\u0105 rosn\u0105\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Alternatyw\u0105 jest stopniowe wyr\u00f3wnywanie poziom\u00f3w rozwoju oraz wsp\u00f3\u0142praca rz\u0105d\u00f3w i mi\u0119dzynarodowych instytucji finansowych w skali \u015bwiatowej, zw\u0142aszcza tam, gdzie zagro\u017cenia s\u0105 wsp\u00f3lne. Zmiany nie b\u0119d\u0105 proste, poniewa\u017c s\u0105 pot\u0119\u017cne grupy zainteresowane zachowaniem status quo. Na razie mamy do czynienia w USA z pr\u00f3bami reanimacji starego systemu. Ale spodziewa\u0107 si\u0119 nale\u017cy, \u017ce w ci\u0105gu kilku lat b\u0119dziemy \u015bwiadkami du\u017cych spor\u00f3w, a mo\u017ce i niepewno\u015bci, jak zwykle w okresie przej\u015bciowym. W ko\u0144cu wy\u0142oni si\u0119 jednak nowa, bardziej adekwatna do wyzwa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, forma kapitalizmu.
\r\n
\r\nAutor jest profesorem w Instytucie Ekonomii KUL
\r\n
\r\nTomasz Gruszecki<\/strong><\/em><\/blockquote>\r\n
Za: Gazeta Bankowa, 03-16-2009<\/a><\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Lu\u017ana polityka monetarna mo\u017ce da\u0107 tylko jeden skutek – inflacj\u0119. Poniewa\u017c dotyczy to dolara, czyli pieni\u0105dza \u015bwiatowego, jego inflacja dotknie finansowy rynek mi\u0119dzynarodowy. Peter D. Schiff jest teraz jedn\u0105 z najbardziej znanych postaci w ameryka\u0144skim \u015bwiecie finans\u00f3w. Przewidzia\u0142 obecny kryzys i to wtedy, gdy indeksy ameryka\u0144skiej gie\u0142dy pi\u0119\u0142y si\u0119 w g\u00f3r\u0119 jak szalone, wszyscy brali […]","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[52],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7990"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7990"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7990\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118085,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7990\/revisions\/118085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}