{"id":78906,"date":"2015-01-02T11:18:20","date_gmt":"2015-01-02T16:18:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=78906"},"modified":"2015-01-02T11:18:20","modified_gmt":"2015-01-02T16:18:20","slug":"lwow-miasto-zmyslowych-niewiast-i-wojowniczych-mnichow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=78906","title":{"rendered":"Lw\u00f3w \u2013 miasto zmys\u0142owych niewiast i wojowniczych mnich\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\u201eW tej\u017ce utarczce, mi\u0119dzy inszymi, zdarzy\u0142 si\u0119 pami\u0119tny czyn mnichowi franciszkaninowi, kt\u00f3ry przy wojsku blisko ksi\u0119cia pana hetmana [Krzysztofa Radziwi\u0142\u0142a] jecha\u0142. Skoczy\u0142 do niego rajtar jeden z pistoletem, wystrzeli\u0142 i chybi\u0142. Franciszkan, i\u017c do za\u0142ebku serce i bro\u0144 mia\u0142 gotow\u0105, pa\u0142aszem tak rajtara \u017cegna\u0107 pocz\u0105\u0142, \u017ce mu praw\u0105 r\u0119k\u0119 z uchem a\u017c do gardziela odwali\u0142.\u201d<\/strong><\/p>\r\n

W latach 1670-1672 przebywa\u0142 w Polsce fryzyjski podr\u00f3\u017cnik Ulryk Werdun. Jego opisy kraju i ludzi s\u0105 niezmiernie interesuj\u0105cym \u015bwiadectwem tamtych czas\u00f3w. Polecaj\u0105c wydan\u0105 niedawno ca\u0142o\u015b\u0107 [1], podam poni\u017cej kilka, odnosz\u0105cych si\u0119 do Lwowa, ciekawostek.<\/p>\r\n

Wojowniczy mnisi<\/strong><\/p>\r\n

\u201eReuschen-Lemberg, po polsku Lw\u00f3w, po \u0142acinie Leopolis, jest stolic\u0105 wojew\u00f3dztwa i prowincji Ma\u0142ej czyli Czarnej Rusi” [2] – zacz\u0105\u0142 sw\u00f3j opis miasta Werdun. Uwa\u017ca\u0142, i\u017c \u201emiasto jest bardzo ludne” [3]. Doda\u0107 tu trzeba, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do np. Krakowa, czy Warszawy, Lw\u00f3w by\u0142 niezdobyty przez ca\u0142y XVII wiek. W drugiej po\u0142owie tego stulecia by\u0142 drugim najludniejszym miastem Kr\u00f3lestwa Polskiego. Jedynie Gda\u0144sk przewy\u017csza\u0142 go sw\u0105 wielko\u015bci\u0105 i zamo\u017cno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

Wymieniaj\u0105c warte uwagi budowle, Werdum zauwa\u017cy\u0142:<\/p>\r\n

\u201ePomi\u0119dzy wszystkimi jednak, kamiennymi czy drewnianymi ko\u015bcio\u0142ami czy klasztorami, we Lwowie i w otoczeniu, jako i wszystkimi innymi tutejszymi budowlami \u017cadna nie mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107 z klasztorem Franciszkan\u00f3w [franciszkan\u00f3w obserwant\u00f3w], zwanych zwykle Bernardynami. Klasztor ten le\u017cy w po\u0142udniowo-wschodniej stronie miasta, pod zamkiem, na przedmie\u015bciu. Otoczony jest niezwykle grubymi murami z kamiennymi bastionami, a wewn\u0105trz ozdobiony wielkim, ci\u0119\u017ckim ko\u015bcio\u0142em. Wreszcie jest tak zaopatrzony dzia\u0142ami i innymi zapasami, \u017ce m\u00f3g\u0142by si\u0119 d\u0142u\u017cej broni\u0107 ni\u017c zamek lub miasto. Zakonnicy w tym klasztorze pochodz\u0105 z najznakomitszych rod\u00f3w polskiej szlachty, kt\u00f3rzy po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci wszyscy w m\u0142odo\u015bci s\u0142u\u017cyli w polu, a kiedy zmierzili sobie wreszcie \u015bwiat, u\u017cywszy go do syta, udaj\u0105 si\u0119 tu na spoczynek, a mimo to i wtedy jeszcze nieraz prowadz\u0105 tu \u017cycie niekoniecznie najczystsze.” [4]<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Epitafium z 1680 roku Stanis\u0142awa Wy\u017cyckiego h. Osmor\u00f3g (1614-1680), chor\u0105\u017cego kijowskiego, porucznika husarskiego. Ws\u0142awi\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi w szar\u017cy pod Kutyszczami, gdzie oko\u0142o 140 husarzy rozbi\u0142o kilkana\u015bcie razy liczniejszych Moskwicin\u00f3w [5] i Kozak\u00f3w. (Dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 bernardyn\u00f3w we Lwowie. Fot. Rados\u0142aw Szleszy\u0144ski)<\/em><\/p>\r\n

I faktycznie lwowscy bernardyni, dzielnie bronili miasta w czasie obl\u0119\u017ce\u0144 1648, 1655, czy 1672 roku. Co ciekawe, zakon franciszkan\u00f3w obserwant\u00f3w s\u0142yn\u0105\u0142 z tego, \u017ce z jego to szereg\u00f3w pochodzi\u0142o mn\u00f3stwo kapelan\u00f3w wojskowych, \u201enajch\u0119tniej bowiem i najwytrwalej dzielili trudy obozowego \u017cycia i zawsze ubodzy przestaj\u0105cy na najskromniejszych potrzebach \u017cycia byli mi\u0142owani przez ziemian, rycerstwo\u201d [6]. O wyczynach jednego z nich w bitwie ze Szwedami pod Poswolem, kt\u00f3r\u0105 stoczono 29 wrze\u015bnia 1625 roku, zachowa\u0142a si\u0119 godna pami\u0119ci wzmianka:<\/p>\r\n

\u201eW tej\u017ce utarczce, mi\u0119dzy inszymi, zdarzy\u0142 si\u0119 pami\u0119tny czyn mnichowi franciszkaninowi, kt\u00f3ry przy wojsku blisko ksi\u0119cia pana hetmana [Krzysztofa Radziwi\u0142\u0142a] jecha\u0142. Skoczy\u0142 do niego rajtar jeden z pistoletem, wystrzeli\u0142 i chybi\u0142. Franciszkan, i\u017c do za\u0142ebku serce i bro\u0144 mia\u0142 gotow\u0105, pa\u0142aszem tak rajtara \u017cegna\u0107 pocz\u0105\u0142, \u017ce mu praw\u0105 r\u0119k\u0119 z uchem a\u017c do gardziela odwali\u0142.” [7]<\/p>\r\n

Uczciwie przyzna\u0107 jednak trzeba, \u017ce i w innych zakonach zdarzali si\u0119 prawdziwi mnisi-wojownicy. Nikt chyba nie przebije jezuity, ksi\u0119dza Muchowieckiego, kt\u00f3ry w trakcie obl\u0119\u017cenia Zbara\u017ca w 1649 ws\u0142awi\u0142 si\u0119 jako strzelec wyborowy:<\/p>\r\n

\u201eZ tej baszty strzela\u0142 najwi\u0119cej jezuita ksi\u0105dz Muchowiecki, nasz Ukrainiec [8] z kolegium peryjas\u0142awskiego, kt\u00f3ry i dobrym strzelcem jest, i mia\u0142 wile\u0144sk\u0105 guldynk\u0119 prawie dobr\u0105; tak \u017ce ich [Kozak\u00f3w i Tatar\u00f3w] 215 przez to obl\u0119\u017cenie, jako si\u0119 wszyscy zgadzali, ubi\u0142 ten ksi\u0105dz z swojej ru\u015bnice.\u201d [9]<\/p>\r\n

Najbardziej zmys\u0142owe niewiasty na \u015bwiecie<\/strong><\/p>\r\n

Nie tylko \u015bwi\u0105tynie interesowa\u0142y Werduma. Charakteryzowa\u0142 te\u017c ludzi, kt\u00f3rych widzia\u0142. O Polakach mi\u0119dzy innymi zanotowa\u0142:<\/p>\r\n

\u201eW og\u00f3le co do budowy cia\u0142a Polacy s\u0105 silni, d\u0142udzy [wysocy], a przy tym ogorzali i grubawi, a cho\u0107 nigdzie pewnie nie wychowuj\u0105 dzieci wi\u0119cej nieuwa\u017cnie, to jednak rzadko kogo znajdziesz w Polsce, kt\u00f3remu by z natury czego\u015b brakowa\u0142o lub kt\u00f3ry by by\u0142 kulawy. Na zr\u0119czno\u015bci rozumu tak\u017ce im nie zbywa. S\u0105 jednak lekkomy\u015blni i zmienni i zbytecznie oddani r\u00f3\u017cnym rozpustom.\u201d [10]<\/p>\r\n

Werdum stara\u0142 si\u0119 by\u0107 obiektywnym sprawozdawc\u0105 widzianych przez siebie ludzi i miejsc. Chwal\u0105c jedne (na przyk\u0142ad zdumiewa\u0142a go powszechna znajomo\u015b\u0107 \u0142aciny w Polsce i to nawet przez ch\u0142op\u00f3w [11]), pot\u0119pia\u0142 inne zjawiska, czy obyczaje. Co do jednego nie mia\u0142 jednak w\u0105tpliwo\u015bci:<\/p>\r\n

\u201eNajwi\u0119ksze pieszczoty w s\u0142owach i gestach znajdziesz na Rusi, zw\u0142aszcza u kobiet, do czego przyczynia si\u0119 tak\u017ce ruski j\u0119zyk, kt\u00f3rego akcent nie jest tak twardy jak polski. Dlatego sami Polacy m\u00f3wi\u0105, \u017ce we Lwowie mieszkaj\u0105 tak pi\u0119kne, delikatne i zwodnicze niewiasty, jak zreszt\u0105 nigdzie na ca\u0142ej kuli ziemskiej. Spotka\u0142em tam sam dzieln\u0105 kobiet\u0119, kt\u00f3ra, kiedym chcia\u0142 co\u015b kupi\u0107 od niej, umia\u0142a mi powiedzie\u0107 zr\u0119czny komplement w \u0142aci\u0144skim j\u0119zyku i umia\u0142a si\u0119 wyra\u017ca\u0107 w bardzo pochlebnych wyrazach.\u201d [12]<\/p>\r\n

Werdun nie by\u0142 zreszt\u0105 osamotniony w swej opinii. Cudzoziemcom tak w XVII wieku, jak i p\u00f3\u017aniej, Polki bardzo si\u0119 podoba\u0142y. Na przyk\u0142ad Karol Henryk Heyking w XVIII wieku pisa\u0142:<\/p>\r\n

\u201eKobiety polskie w og\u00f3lno\u015bci wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 pi\u0119kno\u015bci\u0105 i wdzi\u0119kiem, wprawiaj\u0105c w zachwyt cudzoziemc\u00f3w. Wszystkie prawie m\u00f3wi\u0105 biegle po francusku i niemiecku, cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c po angielsku i w\u0142osku, uprawiaj\u0105 muzyk\u0119, \u015bpiew i malarstwo.\u201d [13]<\/p>\r\n

A niekt\u00f3re Polki zdobywa\u0142y sw\u0105 urod\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Zofia z Czartoryskich Zamoyska. S\u0142awna pi\u0119kno\u015b\u0107 ko\u0144ca XVIII wieku.<\/em><\/p>\r\n

\u017bydzi i Ormianie<\/strong><\/p>\r\n

Lw\u00f3w by\u0142 miastem wielu narod\u00f3w i religii. Zamieszkiwali go r\u00f3wnie\u017c liczni \u017bydzi i Ormianie. Werdun por\u00f3wna\u0142 jednych do drugich:<\/p>\r\n

\u201eZreszt\u0105 trzymaj\u0105 si\u0119 [Ormianie] z dala od Polak\u00f3w i innych narod\u00f3w i religii, prawie zupe\u0142nie na podobie\u0144stwo \u017byd\u00f3w, s\u0105 jednak [Ormianie] tak szlachetni i dumni, jak tamci [\u017bydzi] n\u0119dzni i s\u0142u\u017calczy. Mo\u017cna ich [Ormian] r\u00f3wnie \u0142atwo odr\u00f3\u017cni\u0107 od wszystkich innych ludzi po ich krewkiej i ciemnej twarzy, z wypuk\u0142ymi bezczelnymi oczami, jak \u017byd\u00f3w niezw\u0142ocznie po ich bladej g\u0142upowatej twarzy. [Ormianie] Nie\u0142atwo kojarz\u0105 si\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwem z obcymi, niepochodz\u0105cymi z ich narodowo\u015bci. Zarazem s\u0105 najwi\u0119kszymi i najbardziej przebieg\u0142ymi kupcami, jakich mo\u017cna znale\u017a\u0107.\u201d [14]<\/p>\r\n

Pi\u0119kny arsena\u0142<\/strong><\/p>\r\n

W owym czasie Lw\u00f3w cieszy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dobrze wyposa\u017conym arsena\u0142em, o czym nie omieszka\u0142 wspomnie\u0107 fryzyjczyk:<\/p>\r\n

\u201eZnajduje si\u0119 we Lwowie tak\u017ce pi\u0119kny arsena\u0142, kt\u00f3ry wybudowa\u0142 kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw IV z \u0142amanego i ciosanego kamienia.\u201d [15]<\/p>\r\n

Arsena\u0142 ten istnieje do dzi\u015b. Zamieniony w muzeum, jest jedn\u0105 z najwi\u0119kszych atrakcji miasta. Eksponowane s\u0105 w nim mi\u0119dzy innymi zbroje husarskie.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Za panowania W\u0142adys\u0142awa IV kr\u00f3la polskiego i szwedzkiego, wielkiego ksi\u0119cia litewskiego, ruskiego, pruskiego etc. pos\u0105g ten \u015bw. Micha\u0142a przez genera\u0142a artylerii Paw\u0142a Grodzickiego kosztem Rzeczypospolitej w r. 1643 z metalu odlany i niegdy\u015b na arsenale osadzony, nast\u0119pnie z zaniedbania wydobyty kosztem miasta Lwowa odrestaurowany i ustawiony w r. 1873. (Fragment ekspozycji muzeum \u201eArsena\u0142\u201d we Lwowie; fot. Rados\u0142aw Szleszy\u0144ski)<\/em><\/p>\r\n

Werdum nie przecenia\u0142 jednak mo\u017cliwo\u015bci obronnych miasta. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce o ile ilo\u015b\u0107 dzia\u0142 by\u0142a dostateczna, o tyle fortyfikacje by\u0142y \u201ezniszczone i nieregularne\u201d, a samo po\u0142o\u017cenie miasta niezbyt korzystne dla obro\u0144c\u00f3w. Nied\u0142ugo po wizycie tego podr\u00f3\u017cnika we Lwowie przysz\u0142o mu kolejny raz stan\u0105\u0107 w obliczu nieprzyjaciela. W roku 1672 oblegli je Turcy. Jednak i z tej pr\u00f3by miasto wysz\u0142o obronn\u0105 r\u0119k\u0105. Pad\u0142o dopiero w roku 1704. Pierwszy raz od \u015bredniowiecza Lw\u00f3w zosta\u0142 zdobyty. I to nie przez Kozak\u00f3w, Tatar\u00f3w, Moskali, czy Turk\u00f3w, kt\u00f3rzy tego pr\u00f3bowali w XVII w., ale przez naje\u017ad\u017ac\u00f3w z dalekiej p\u00f3\u0142nocy – Szwed\u00f3w. Tak sko\u0144czy\u0142 si\u0119 okres \u015bwietno\u015bci miasta, s\u0142awnego na ca\u0142\u0105 Rzeczpospolit\u0105 pi\u0119knymi kobietami oraz dzielnymi mnichami. Miasta, kt\u00f3re w 1658 roku uzyska\u0142o tytu\u0142 \u201eSemper Fidelis\u201d (zawsze wierne) i kt\u00f3re w tym samym 1658 roku, w uznaniu jego olbrzymich zas\u0142ug, nobilitowano.<\/p>\r\n

Rados\u0142aw Sikora<\/strong><\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

[1] \u00a0 \u00a0Ulryk Werdum, Dziennik podr\u00f3\u017cy 1670-1672. Dziennik wyprawy wojennej 1671<\/em>. Wst\u0119p, opracowanie i indeksy Dariusz Milewski. Wilan\u00f3w 2012.<\/p>\r\n

[2] \u00a0 \u00a0Tam\u017ce, s. 45. O Rusi: Rados\u0142aw Sikora, Komu s\u0142u\u017c\u0105 \u201eruscy agenci\u201d?<\/em> Artyku\u0142 dost\u0119pny pod linkiem: http:\/\/www.kresy.pl\/kresopedia,historia,rzeczpospolita?zobacz\/komu-sluza-ruscy-agenci<\/a><\/p>\r\n

[3] \u00a0 \u00a0Werdum, Dziennik<\/em>, s. 48.<\/p>\r\n

[4] \u00a0 \u00a0Werdum, Dziennik<\/em>, s. 48.<\/p>\r\n

[5] \u00a0 \u00a0O tej szar\u017cy: Rados\u0142aw Sikora, Rekordowa szar\u017ca? Kutyszcze 26 IX 1660<\/em>. Artyku\u0142 dost\u0119pny pod linkiem: http:\/\/www.kresy.pl\/kresopedia,historia,rzeczpospolita?zobacz\/rekordowa-szarza-kutyszcze-26-ix-1660<\/a><\/p>\r\n

[6] \u00a0 \u00a0Antoni Prochaska, OO. Bernardyni lwowscy<\/em>. Lw\u00f3w 1919. s. 13.<\/p>\r\n

[7] \u00a0 \u00a0Ksi\u0119cia Krzysztofa Radziwi\u0142\u0142a hetmana polnego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego sprawy wojenne i polityczne 1621-1632<\/em>. Pary\u017c 1859. s. 533.\u00a0<\/p>\r\n

[8]\u00a0\u00a0 \u00a0Ukrainiec w owym czasie nie oznacza\u0142o narodowo\u015bci, lecz miejsce zamieszkania (Rados\u0142aw Sikora, Ukrai\u0144ska okupacja Krymu? Polska okupacja Ukrainy?<\/em> Artyku\u0142 dost\u0119pny pod linkiem:\u00a0 http:\/\/www.kresy.pl\/publicystyka,opinie?zobacz\/ukrainska-okupacja-krymu-polska-okupacja-ukrainy ). Czyli chodzi\u0142o o ksi\u0119dza z Ukrainy, co potwierdza dalsza uwaga o \u201ekolegium peryjas\u0142awskim\u201d. Ufundowa\u0142 je w 1635 roku \u0141ukasz \u0179\u00f3\u0142kiewski, w le\u017c\u0105cym w wojew\u00f3dztwie kijowskim Perejas\u0142awiu.\u00a0<\/p>\r\n

[9]\u00a0\u00a0 \u00a0Akta Anni 1649 pod Zbara\u017cem Nowym albo raczej diariusz w miesi\u0105cu lipcu za regimentu jm. pana Andrzeja D\u0105mbrowice Firleja kasztelana natenczas be\u0142skiego, jm. pana Stanis\u0142awa z Brzezia Lanckoro\u0144skiego kasztelana kamienieckiego, jm. pana Miko\u0142aja Ostroroga podczaszego koronnego<\/em>. W: Relacje wojenne z pierwszych lat walk polsko-kozackich powstania Bohdana Chmielnickiego okresu \u201eOgniem i Mieczem\u201d (1648-1651)<\/em>. Opr. Miros\u0142aw Nagielski. Warszawa 1999. s. 148-149.<\/p>\r\n

[10]\u00a0\u00a0 \u00a0Werdum, Dziennik<\/em>, s. 67.<\/p>\r\n

[11]\u00a0\u00a0 \u00a0Tam\u017ce, s. 38.<\/p>\r\n

[12]\u00a0\u00a0 \u00a0Tam\u017ce, s. 68.<\/p>\r\n

[13]\u00a0\u00a0 \u00a0Cytat za: Lubomirscy w Wilanowie. Polityka i prywatno\u015b\u0107<\/em>. Red. Anna Ekielska. Warszawa 2011. s. 82.<\/p>\r\n

[14]\u00a0\u00a0 \u00a0Werdum, Dziennik<\/em>, s. 47.<\/p>\r\n

[15]\u00a0\u00a0 \u00a0Tam\u017ce, s. 48.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eW tej\u017ce utarczce, mi\u0119dzy inszymi, zdarzy\u0142 si\u0119 pami\u0119tny czyn mnichowi franciszkaninowi, kt\u00f3ry przy wojsku blisko ksi\u0119cia pana hetmana [Krzysztofa Radziwi\u0142\u0142a] jecha\u0142. Skoczy\u0142 do niego rajtar jeden z pistoletem, wystrzeli\u0142 i chybi\u0142. Franciszkan, i\u017c do za\u0142ebku serce i bro\u0144 mia\u0142 gotow\u0105, pa\u0142aszem tak rajtara \u017cegna\u0107 pocz\u0105\u0142, \u017ce mu praw\u0105 r\u0119k\u0119 z uchem a\u017c do gardziela odwali\u0142.\u201d […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[195,188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78906"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78906"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78906\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}