{"id":78877,"date":"2014-12-31T11:13:33","date_gmt":"2014-12-31T16:13:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=78877"},"modified":"2020-09-23T19:55:23","modified_gmt":"2020-09-23T23:55:23","slug":"ksiazki-pod-choinke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=78877","title":{"rendered":"Ksi\u0105\u017cki pod choink\u0119"},"content":{"rendered":"

Wydawnictwo Aletheia opublikowa\u0142o pierwsz\u0105 w Polsce powa\u017cn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 na temat tzw. globalnego ocieplenia – Fritz Vahrenholt, Sebastian L\u00fcning, Zimne S\u0142o\u0144ce. Dlaczego katastrofa klimatyczna nie nadchodzi<\/em> (prze\u0142. Lacrosse Language Consultancy). Niemieccy autorzy (na temat Vahrenholta i ksi\u0105\u017cki pisa\u0142em dwa lata temu tutaj<\/a><\/span>). Spokojna, wywa\u017cona praca pokazuje, jak dyskusja na temat klimatu z poziomu naukowego zesz\u0142a na poziom polityczno-emocjonalny. Trze\u017awy g\u0142os po\u015br\u00f3d medialnej histerii.<\/p>\r\n

W tym samym wydawnictwie ukaza\u0142o si\u0119 niedawno nowe wydanie Zmierzchu Zachodu<\/em> Oswalda Spenglera. Jak powiedzia\u0142 Hipolit Taine: \u201eDrukuje si\u0119 wiele nowych ksi\u0105\u017cek, dobrze by by\u0142o, gdyby ponownie wydrukowa\u0107 troch\u0119 tych starych\u201d. Chocia\u017c dzie\u0142o Spenglera ukaza\u0142o si\u0119 prawie sto lat temu, stale pozostaje aktualne – zmierzch Zachodu okaza\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkowo trwa\u0142ym zjawiskiem, w\u0142a\u015bciwie sta\u0142 si\u0119 ju\u017c szacown\u0105 tradycj\u0105. Znana jest anegdota o pewnej starszej damie, kt\u00f3ra napisa\u0142a do Spenglera list z zapytaniem, czy w zwi\u0105zku z \u201eupadkiem Zachodu\u201d ma jeszcze sens inwestowanie w obligacje rz\u0105dowe. Osobi\u015bcie \u017cyczy\u0142bym sobie wydania innej ksi\u0105\u017cki Spenglera Lata rozstrzygni\u0119\u0107<\/em>; zakupi\u0142em j\u0105 kiedy\u015b we wroc\u0142awskim antykwariacie w edycji z 1933 r., po\u017cyczy\u0142em nieopatrznie kt\u00f3remu\u015b z koleg\u00f3w-germanist\u00f3w i adieu Oswald! Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, spenglerowska koncepcja \u201epruskiego socjalizmu\u201d mog\u0142aby sta\u0107 si\u0119 dobrym punktem wyj\u015bcia do dyskusji o r\u00f3\u017cnych narodowych formach socjalizmu. To zadanie powinni chyba wzi\u0105\u0107 na siebie koledzy z \u201eKrytyki Politycznej\u201d.<\/p>\r\n

Takich pisarzy politycznych jak Jan Emil Skiwski polskie \u017cycie umys\u0142owe \u0142aknie jak kania d\u017cd\u017cu (a raczej \u201epowinno \u0142akn\u0105\u0107\u201d, bo wcale nie \u0142aknie). Bardzo dobrze si\u0119 wi\u0119c sta\u0142o, \u017ce na p\u00f3\u0142ki ksi\u0119garskie trafi\u0142 zbi\u00f3r jego powojennych tekst\u00f3w To, o czym si\u0119 nie m\u00f3wi. Szkice polityczne z lat 1945-1956<\/em> (zebra\u0142, opracowa\u0142, wst\u0119pem i przypisami opatrzy\u0142 Maciej Urbanowski, Wydawnictwo LTW, \u0141omianki 2014). Skiwski szed\u0142 pod pr\u0105d, sytuowa\u0142 si\u0119 poza rozgor\u0105czkowanymi, ideologiczno-politycznymi plemionami, analizowa\u0142 sprawy polskie na zimno, ale z wewn\u0119trzn\u0105 pasj\u0105. Ponadto znalaz\u0142 si\u0119 po stronie przegranych w Wielkiej Europejskiej Wojnie Domowej, a to przegrani, nie zwyci\u0119zcy, maj\u0105 szans\u0119 wnie\u015b\u0107 co\u015b nowego do my\u015bli politycznej, o ile oczywi\u015bcie my\u015blenie po kl\u0119sce nie jest podszyte resentymentem i nostalgi\u0105. Mamy ju\u017c Na prze\u0142aj oraz inne szkice o literaturze<\/em>, wi\u0119c brakuje jeszcze powie\u015bci Czad<\/em> i artyku\u0142\u00f3w z \u201ePrze\u0142omu\u201d.<\/p>\r\n

Paul Gottfried, profesor nauk humanistycznych w Elizabethtown College w Pensylwanii, historyk idei i publicysta, napisa\u0142 m.in. Strange Death of Marxism. The European Left in the New Millennium<\/em>, After Liberalism. Mass Democracy in the Managerial State<\/em>, Multiculturalism and the Politics of Guilt. Towards a Secular Theocracy<\/em>, Leo Strauss and Conservative Movement in America: A Critical Appraisal<\/em>, Encounters: My Life with Nixon, Marcuse, and Other Friends and Teachers<\/em>. Jest rzadkim ptakiem w\u015br\u00f3d \u017cydowskich intelektualist\u00f3w w USA, poniewa\u017c nie nale\u017cy ani do wp\u0142ywowej \u017cydowskiej lewicy, ani do wp\u0142ywowej \u017cydowskiej (neokonserwatywnej) prawicy, kt\u00f3ra go organicznie nienawidzi i wiele zrobi\u0142a, aby z marginesu, na kt\u00f3rym funkcjonuje (margines jest, jak pisa\u0142 Cioran w Brewiarzu zwyci\u0119\u017conych<\/em>, naturalnym terenem poznania), zepchn\u0105\u0107 go w niebyt. I nie ma si\u0119 co dziwi\u0107, poniewa\u017c ma on jedynie szyderstwo dla neokonserwatywnych \u201epod\u017cegaczy wojennych\u201d, dla \u201ebaron\u00f3w neokonserwatyzmu\u201d, kt\u00f3rym podlegaj\u0105 FOX News, \u201eWall [War] Street Journal\u201d, Heritage Foundation itd. W jeszcze bardziej kpi\u0105cym tonie wypowiada si\u0119 o ich gojowskich \u201esalonowych pieskach\u201d w typie Rumsfelda i jemu podobnych. W zbiorze jego tekst\u00f3w Wojna i demokracja. Eseje wybrane 1975-2012<\/em> (prze\u0142. Micha\u0142 Krupa, Wydawnictwo Wektory, Wroc\u0142aw 2014) znajdziemy eseje o \u201ebyciu \u017bydem\u201d, \u015bw. Marcinie (L. Kingu), postliberalnej Ameryce, I wojnie \u015bwiatowej, Spenglerze i o innych istotnych ludziach i problemach.<\/p>\r\n

Wydawnictwo Wektory wyda\u0142o tak\u017ce Fa\u0142szywy \u015bwit. Urojenia globalnego kapitalizmu Johna<\/em> Graya (prze\u0142. Mateusz Kotowski, Wroc\u0142aw 2014). Mocna rzecz, nale\u017cy jednak zachowa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107, poniewa\u017c autor jako \u201erenegat\u201d – bo ex-thatcherysta i ex-hayekowiec – w naturalny spos\u00f3b sk\u0142onny jest do przesadnie ostrej krytyki tego, co \u201ezdradzi\u0142\u201d, i nie zawsze jest to krytyka tego, co rzeczywi\u015bcie na ni\u0105 zas\u0142uguje. Jednak Gray to wybitny umys\u0142, wi\u0119c ksi\u0105\u017ck\u0119 warto podarowa\u0107 rodzinnemu przedstawicielowi lewicy. Socjalistyczne miazmaty, wydobywaj\u0105ce si\u0119 z Fa\u0142szywego \u015bwitu<\/em>, pomog\u0105 rozproszy\u0107 inne ksi\u0105\u017cki: Wielka deformacja, czyli jak skorumpowano ameryka\u0144ski kapitalizm<\/em> Davida Stockmana (t\u0142um. Jerzy Strzelecki, Fijorr Publishing, Warszawa 2014), Wielka fikcja. Pa\u0144stwo w epoce schy\u0142ku<\/em> Hansa-Hermanna Hoppego (prze\u0142. Karol Nowacki, Fijorr Publishing, Warszawa 2014), Etyka produkcji pieni\u0105dza<\/em> J\u00f6rga Guido H\u00fclsmanna (prze\u0142. Pawe\u0142 Kot, Instytut Misesa, Warszawa 2014) i \u015amier\u0107 pieni\u0105dza. Nadchodz\u0105cy upadek systemu walutowego<\/em> Jamesa Rickardsa (prze\u0142. Micha\u0142 Lipa, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2014). Ta ostatnia pozycja stanowi kontynuacj\u0119 niezwykle cennych Wojen walutowych<\/em> Rickardsa, wydanych dwa lata temu przez to samo wydawnictwo.<\/p>\r\n

Spo\u015br\u00f3d ksi\u0105\u017cek o tematyce \u017cydowskiej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119, wydany przez wroc\u0142awskie Wektory, drugi tom monumentalnej pracy Aleksandra So\u0142\u017cenicyna o stosunkach rosyjsko-\u017cydowskich Dwie\u015bcie lat razem<\/em> (prze\u0142. Adolf Mayer, Natalia Krzy\u017canowska-Barwi\u0144ska, Wroc\u0142aw 2014). Zastanawiaj\u0105ce, \u017ce przek\u0142ady tego dzie\u0142a ukaza\u0142y si\u0119 jedynie w dw\u00f3ch krajach: w Niemczech i w Polsce. Z kolei nieoceniony Shlomo Sand, autor s\u0142ynnej ksi\u0105\u017cki Kiedy i jak wynaleziono nar\u00f3d \u017cydowski<\/em> (Warszawa 2011) obdarowa\u0142 nas niewielk\u0105 ksi\u0105\u017ceczk\u0105 Dlaczego przesta\u0142em by\u0107 \u017bydem. Spojrzenie Izraelczyka<\/em> (prze\u0142. Iwana Badowska, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2014), w kt\u00f3rej izraelski historyk snuje osobiste refleksje na temat swojej \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci. Znajdziemy w niej wiele ciekawych spostrze\u017ce\u0144 i informacji, kt\u00f3re mog\u0105 niekiedy szokowa\u0107 goj\u00f3w, np. \u017ce pe\u0142na wersja znanego powiedzenia brzmi: \u201eKto ratuje \u017cycie syna Izraela, ten ratuje ca\u0142y \u015bwiat\u201d. Wypada czeka\u0107 na polskie wydanie ksi\u0105\u017cki Sanda Kiedy i jak wynaleziono Izrael<\/em>. Po Wieku \u017byd\u00f3w<\/em> Slezkine`a i Kulturze krytyki<\/em> Kevina MacDonalda, opublikowanej przez znakomite Wydawnictwo Aletheia, z problematyki \u017cydowskiej pozosta\u0142by do wydania w\u0142a\u015bciwie jeszcze tylko John Murray Cuddihy The Ordeal of Civility. Freud, Marx, L\u00c3\u00a9vi-Strauss, and the Jewish Struggle with Modernity<\/em> – ta fascynuj\u0105ca i zarazem zabawna ksi\u0105\u017cka doskonale pasowa\u0142aby do profilu warszawskiej oficyny. Do kompletu doda\u0142bym jeszcze dwie ksi\u0105\u017cki Salci Landmann \u017bydzi jako rasa<\/em> i \u017bydowski dowcip<\/em>. Natomiast Wydawnictwu \u201eKrytyki Politycznej\u201d poddaj\u0119 pod rozwag\u0119 propozycj\u0119 opublikowania klasycznej pracy Abrama Leona The Jewish Question: A Marxist Interpretation<\/em>, o niebo lepszej od niezno\u015bnego m\u0119tniactwa Karola Marksa. I tak pewien temat mieliby\u015bmy zamkni\u0119ty.<\/p>\r\n

Wydawnictwu \u201eKrytyki Politycznej\u201d sk\u0142adam wyrazy uznania za pierwsze polskie wydanie Rozwa\u017ca\u0144 o przemocy<\/em> Georges\u2019a Sorela (prze\u0142. Marek Mossakowski, wst\u0119p Igor Sztokfiszewski, Warszawa 2014). Ksi\u0105\u017cka nadaje si\u0119 pod choink\u0119 przede wszystkim w domach prawicowych, Sorela bowiem Armin Mohler zaliczy\u0142 do \u201ekonserwatywnych rewolucjonist\u00f3w\u201d a James Burnham do \u201emakiawelist\u00f3w-obro\u0144c\u00f3w wolno\u015bci\u201d (ksi\u0105\u017cka Burnhama The Machiavellians – Defenders of Freedom<\/em> jako\u015b nie ma szcz\u0119\u015bcia do polskich wydawc\u00f3w).<\/p>\r\n

Wydana po raz pierwszy w 1961 r. ksi\u0105\u017cka Jane Jacobs, \u015amier\u0107 i \u017cycie wielkich miast Ameryki<\/em> (prze\u0142. \u0141ukasz Mojsak, Centrum Architektury, Warszawa 2014), jest bibli\u0105 wszystkich, kt\u00f3rzy sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 w\u0142adzy biurokratyczno-technokratyczno-deweloperskich sit\u2026, przepraszam, bractw, planuj\u0105cych przestrze\u0144 miejsk\u0105 wed\u0142ug w\u0142asnych \u201echorych\u201d wizji. Od tej \u201eradykalnej konserwatystki\u201d o lewicowych przekonaniach spojrzenia na miasto uczy\u0107 si\u0119 powinny zar\u00f3wno lewicowe, jak prawicowe ruchy miejskie. Jednym z negatywnych bohater\u00f3w ksi\u0105\u017cki Jacobs jest wszechw\u0142adny urz\u0119dnik miejski Nowego Jorku – Robert Moses. Ju\u017c 20 lat temu na \u0142amach naszego \u201eSta\u0144czyka\u201d (nr 20, 1994) pisa\u0142 o nim ameryka\u0144ski publicysta Jacob Hornberger, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na – chwalon\u0105 przez Jacobs – ksi\u0105\u017ck\u0119 Roberta Caro The Power Broker: Robert Moses and the Fall of New York<\/em> (1974). Pozwol\u0119 sobie zacytowa\u0107 fragment:<\/p>\r\n

\r\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Chocia\u017c ma\u0142o znany poza Nowym Jorkiem, Moses by\u0142 jednym z najpot\u0119\u017cniejszych urz\u0119dnik\u00f3w publicznych w historii \u015bwiata. Jego w\u0142adza budowania dr\u00f3g i park\u00f3w – zgniatania tych, kt\u00f3rzy weszli mu w drog\u0119 – by\u0142a praktycznie nieograniczona. Nawet tak zwani \u201eBaronowie z Long Island\u201d nie zdo\u0142ali oprze\u0107 si\u0119 woli Roberta Mosesa. Korzystaj\u0105c ze specjalnego prawodawstwa, Moses wysy\u0142a\u0142 swe oddzia\u0142y szturmowe do posiad\u0142o\u015bci najbogatszych ludzi na Long Island i konfiskowa\u0142 ich ziemi\u0119, na rzecz budowy dr\u00f3g i park\u00f3w publicznych. I aby przeci\u0119tny Amerykanin nie cieszy\u0142 si\u0119 zbytnio z nieszcz\u0119\u015bcia bogatych rodak\u00f3w, Moses podobnie traktowa\u0142 ubogich, jak chocia\u017cby mieszka\u0144c\u00f3w z East Tremont (Nowy Jork). Mieszka\u0144cy s\u0142ali petycje, apelowali, b\u0142agali, by oszcz\u0119dzono ich domy i s\u0105siedztwa. Wskazywali nawet na to, \u017ce droga mo\u017ce zupe\u0142nie dobrze by\u0107 poprowadzona w pobli\u017cu, oszcz\u0119dzaj\u0105c im zniszcze\u0144 i cierpie\u0144. Ale dostali pogl\u0105dow\u0105 lekcj\u0119: je\u015bli bogaci nie s\u0105 w stanie oprze\u0107 si\u0119 nagiej politycznej w\u0142adzy, nie zdo\u0142aj\u0105 tego uczyni\u0107 i biedni. Mieszka\u0144cy Tremont zostali wyrzuceni z dom\u00f3w i zaopatrzeni w got\u00f3wk\u0119 dla znalezienia sobie innego lokum. Ich domy i s\u0105siedztwo zosta\u0142y zniszczone. Zbudowano tu drog\u0119 przecinaj\u0105c\u0105 Bronx – The Cross-Bronx Freeway.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Nie chcecie \u201eMoses\u00f3w\u201d? Kupujcie i czytajcie Jane Jacobs!<\/p>\r\n

Ze wspomnie\u0144 Augusta Kubizka Adolf Hitler. M\u00f3j przyjaciel z m\u0142odo\u015bci<\/em> (prze\u0142. Wawrzyniec Sawicki, Wydawnictwo Vesper, Czerwonak 2014) wynika, \u017ce obu m\u0142odzie\u0144c\u00f3w po\u0142\u0105czy\u0142a \u017carliwa mi\u0142o\u015b\u0107 do muzyki Wagnera. Zaraz po wojnie autor przesiedzia\u0142 16 miesi\u0119cy w wi\u0119zieniu za znajomo\u015b\u0107 sprzed 40 (!) lat. Historycy do\u015b\u0107 zgodnie uznaj\u0105, \u017ce wiarygodno\u015b\u0107 relacji Kubizka jest wysoka, ale specjali\u015bci od tamtego okresu \u017cycia przysz\u0142ego kanclerza np. Brigitte Hamann, sceptycznie ka\u017c\u0105 podchodzi\u0107 do przypisywania m\u0142odemu Adolfowi pogl\u0105d\u00f3w anty\u017cydowskich, wskazuj\u0105c na jego przyja\u017a\u0144 z wieloma \u017cydowskimi wsp\u00f3\u0142mieszka\u0144cami domu dla ubogich i bezdomnych m\u0119\u017cczyzn; nigdy te\u017c m\u0142ody Adolf nie nale\u017ca\u0142 do Austriackiego Zwi\u0105zku Antysemickiego, co insynuuje Kubizek. Wszelkiej ma\u015bci Hitler freaks<\/em> na pewno uciesz\u0105 si\u0119 z tej ksi\u0105\u017cki. Innej wa\u017cnej, cho\u0107 nie tak wa\u017cnej, postaci z historii politycznej Niemiec po\u015bwi\u0119cili swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Ralf Georg Reuth i G\u00fcnther Lachmann – Pierwsze \u017cycie Angeli M.<\/em> (prze\u0142. Ewa Stefa\u0144ska, Zysk i S-ka, Pozna\u0144 2014). Jako uzupe\u0142nienie polecam nieskromnie m\u00f3j artyku\u0142 \u201eCesarzowa Europy\u201d<\/a>.<\/p>\r\n

S\u0142yszy si\u0119 niekiedy krytyczne g\u0142osy w stosunku do nurtu historiografii zajmuj\u0105cej si\u0119 histori\u0105 PRL-u, a reprezentowanej – oczywi\u015bcie nie tylko – przez historyk\u00f3w z IPN. Zarzuca si\u0119 im, \u017ce nadmiernie i nazbyt jednostronnie skupiaj\u0105 si\u0119 na historii prze\u015bladowa\u0144 przez bezpiek\u0119, dzia\u0142alno\u015bci jej agent\u00f3w i oporu spo\u0142ecznego wobec \u201edawnego re\u017cimu\u201d. Te zarzuty s\u0105 ca\u0142kowicie niezrozumia\u0142e. Ka\u017cdy niech si\u0119 skupia na tym, na czym si\u0119 zna. Historia ma wiele warstw i wymiar\u00f3w, jedni niechaj pokazuj\u0105 jej \u201eciemn\u0105 stron\u0119\u201d, drudzy – strony szare, a jeszcze inni – jasne. \u015awietn\u0105 seri\u0119 na temat r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w PRL-u mia\u0142o wydawnictwo TRIO, z innych perspektyw portretuje \u017cycie spo\u0142eczne tamtej epoki S\u0142awomir Koper, publikowane s\u0105 wspomnienia os\u00f3b zwi\u0105zanych rodzinnie z dawn\u0105 elit\u0105 polityczno-kulturaln\u0105, np. malowane delikatn\u0105 kresk\u0105 wspomnienia z dzieci\u0144stwa i m\u0142odo\u015bci Ewy Bie\u0144kowskiej Dom na Rozdro\u017cu<\/em> (Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2012), kt\u00f3re czyta si\u0119 troch\u0119 jak – pisz\u0119 to bez ironii, chodzi jedynie o por\u00f3wnanie \u201egatunkowe\u201d – porewolucyjne wspomnienia arystokrat\u00f3w, kt\u00f3rych dwory, stroje i s\u0142u\u017cba przepad\u0142y na zawsze w odm\u0119tach historii. Je\u015bli kto\u015b znajdzie jeszcze w ksi\u0119garni ksi\u0105\u017ck\u0119 Bie\u0144kowskiej, to doradzam zakup.<\/p>\r\n

Autor kilku ksi\u0105\u017cek o tematyce historyczno-politycznej, dawny korespondent PAP-u w RFN Eugeniusz Guz, wieloletni cz\u0142onek PZPR nale\u017c\u0105cy do peerelowskiej – prosz\u0119 wybaczy\u0107 barbaryzm1<\/a><\/sup> – \u201eintelligence community\u201d, w ksi\u0105\u017cce pod tytu\u0142em Londy\u0144ski rodow\u00f3d PRL. Od Miko\u0142ajczyka do Bieruta<\/em> (Bellona, Warszawa 2014) stara si\u0119 nieco inaczej nakre\u015bli\u0107 polityczn\u0105 genez\u0119 Polski Lubelskiej. Czy mu si\u0119 to si\u0119 udaje, nie mnie wyrokowa\u0107, ale umys\u0142om nastawionym rewizjonistycznie lektura na pewno sprawi du\u017c\u0105 przyjemno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Znakomitym prezentem dla wszystkich interesuj\u0105cych si\u0119 dziejami Polski sprzed 1989 r. b\u0119dzie ksi\u0105\u017cka Krzysztofa Szujeckiego \u0179ycie sportowe w PRL<\/em> (Bellona, Warszawa 2014). Jak to by\u0142o mo\u017cliwe, \u017ce akurat w latach 60. i 70. XX w. polscy sportowcy w wielu dyscyplinach weszli do \u015bwiatowej czo\u0142\u00f3wki? Mam na ten temat w\u0142asn\u0105 teori\u0119, ale na razie zatrzymam j\u0105 dla siebie.<\/p>\r\n

Piotr Kosmala jest pomys\u0142odawc\u0105 i redaktorem, wydawanej przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, serii Biblioteka Jedno\u015bci Europejskiej, w kt\u00f3rej ukaza\u0142y si\u0119 znakomite pozycje (ksi\u0105\u017cki zbiorowe i antologie): O jedno\u015b\u0107 Europy. Antologia polskiej XX-wiecznej my\u015bli europejskiej<\/em>, To\u017csamo\u015b\u0107 Starego Kontynentu i przysz\u0142o\u015b\u0107 projektu europejskiego<\/em>, Europejskie wizje polskich pisarzy w XX wieku<\/em>, De Europa. My\u015bli o Starym Kontynencie, \u201eEuropa\u201d 1929-1930<\/em> (krytycy obecnej polskiej polityki zagranicznej mogliby chocia\u017c doceni\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 edytorsk\u0105 ministerstwa). W tym roku otrzymali\u015bmy ksi\u0119g\u0119 Orze\u0142 i p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc. 600 lat polskiej publicystyki po\u015bwi\u0119conej Turcji<\/em> (zbi\u00f3r tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych pod red. Dariusza Ko\u0142odziejczyka, wyb\u00f3r i opracowanie Adam Balcer, Dariusz Ko\u0142odziejczyk, Natalia Kr\u00f3likowska, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa 2014). Ponad 400 stron, przepi\u0119kna – o\u015bmielam si\u0119 powiedzie\u0107 – luksusowa edycja, gruba oprawa, \u015bliczna turkusowa ok\u0142adka i obwoluta; wr\u0119cz idealny prezent pod choink\u0119.<\/p>\r\n

Kiedy wertowa\u0142em grub\u0105, bogato ilustrowan\u0105, z mn\u00f3stwem fotografii, ksi\u0105\u017ck\u0119 Anny Mitu\u015b i Piotra Stasiowskiego Agresywna niewinno\u015b\u0107. Historia grupy Luxus<\/em> (BWA Wroc\u0142aw, Wroc\u0142aw 2014), przypomina\u0142em sobie wroc\u0142awskie sytuacje z dawnych lat, pejza\u017ce, miejsca, ludzi. Wroc\u0142aw, po\u0142owa lat 80. zesz\u0142ego wieku, gdzie\u015b z pami\u0119ci wy\u0142ania si\u0119 nocna odlotowa w\u0119dr\u00f3wka po mie\u015bcie z Krzychem B., w kt\u00f3rej trakcie trafili\u015bmy do mieszkania jednej z cz\u0142onki\u0144 Luxusu Ewy Ciepielewskiej, gdzie ogl\u0105dali\u015bmy jej rysunki. Przed oczyma staje mi chuda sylwetka kr\u0119c\u0105cego si\u0119 w tym \u015brodowisku Bogusia T., libacja w jego norze gdzie\u015b na ty\u0142ach placu Grunwaldzkiego, stara kamienica pami\u0119taj\u0105ca pocz\u0105tki II Rzeszy Niemieckiej, obsyfiona klatka schodowa z kiblem na korytarzu. Zna\u0142em te\u017c wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cego z grup\u0105, w\u00f3wczas anarchosyndykalist\u0119, a dzi\u015b biznesmena, Jacka D. Ale, rzecz jasna, najwa\u017cniejszy by\u0142, nale\u017c\u0105cy do Luxusu performer, Jurek Kosa\u0142ka; to on na prze\u0142omie lat 1984\/1985 robi\u0142 opraw\u0119 graficzn\u0105 dla naszego podziemnego pisemka \u201eKoliber\u201d, kt\u00f3re po secesji z solidarno\u015bciowego mainstreamu wydawali\u015bmy z Krzychem B., Olkiem P. i Andrzejem M. Jurek zrobi\u0142 layout, logo, rysunki do rubryk i tekst\u00f3w, do trzech numer\u00f3w, a\u017c panowie ze S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa niegrzecznie przerwali nasz\u0105 niewinn\u0105 antypa\u0144stwow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Pami\u0119tam redakcyjne nasiad\u00f3wki u Krzycha B. na Szczytnickiej, przy winie, w k\u0142\u0119bach zielonego dymu. Tak, tak, walczy\u0142o si\u0119 z komun\u0105. To by\u0142a bardzo przyjemna walka.<\/p>\r\n

I na koniec dary dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w literatury:<\/p>\r\n

Konstanty Ildefons Ga\u0142czy\u0144ski, Wiersze zebrane<\/em>, t.1, Szarlatan\u00f3w nikt nie kocha<\/em>, t.2, Portret muzy<\/em> (Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2014);<\/p>\r\n

Julia Hartwig, B\u0142yski zebrane<\/em> (Zeszyty Literackie, Warszawa 2014);<\/p>\r\n

Szczepan Twardoch, Drach<\/em> (Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2014);<\/p>\r\n

Jacek \u0141ukasiewicz, Rytmy jesienne<\/em> (Biuro Literackie, Wroc\u0142aw 2014) – do zakupu tomiku poezji Jacka \u0141ukasiewicza zach\u0119cam nie tylko dlatego, \u017ce zaj\u0119cia z literatury wsp\u00f3\u0142czesnej prowadzone przeze\u0144 na wroc\u0142awskiej polonistyce, zachowuj\u0119 do dzi\u015b we wdzi\u0119cznej pami\u0119ci.<\/p>\r\n

\r\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Go\u015bciu, zdejmij powieki,<\/em><\/p>\r\n

\u00a0\u00a0\u00a0 kt\u00f3re ci\u0105\u017c\u0105 przecie\u017c.<\/em><\/p>\r\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Ciemny czas si\u0119 przetacza<\/em><\/p>\r\n

\u00a0\u00a0\u00a0 nad ognistym miastem.<\/em><\/p>\r\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Zamiast trunku w kieliszkach<\/em><\/p>\r\n

\u00a0\u00a0\u00a0 wida\u0107 suche dna.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Polecam Plus-Minus. Podr\u0119cznik do my\u015blenia<\/em> (Zysk i S-ka, Pozna\u0144 2014) rysownika, filozofa i aforysty Janusza Kapusty. Okre\u015blenie \u201epodr\u0119cznik do my\u015blenia\u201d wcale nie jest na wyrost, dlatego ksi\u0105\u017cka przyda si\u0119 nam wszystkim.<\/p>\r\n

Olga Tokarczuk napisa\u0142a Ksi\u0119gi Jakubowe<\/em> (Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2014). Gruba ksi\u0119ga, prawie 1000 stron, w sam raz na d\u0142ugie, zimowe wieczory; usi\u0105\u015b\u0107 sobie w wygodnym fotelu przy kominku ze szklaneczk\u0105 koniaku i fajk\u0105, i pogr\u0105\u017cy\u0107 si\u0119 w lekturze. To, co mnie zach\u0119ca do przyj\u0119cia jej jako prezentu pod choink\u0119, to opr\u00f3cz obj\u0119to\u015bci – powie\u015b\u0107 musi by\u0107 gruba – deklaracja autorki, \u017ce jej ksi\u0105\u017cka jest \u201eprzeciwko Sienkiewiczowi\u201d. I bardzo dobrze. Czytajmy Sienkiewicza przez Tokarczuk, a Tokarczuk przez Sienkiewicza. Niechaj si\u0119 Sienkiewicz i Tokarczuk gryz\u0105, niech sobie skacz\u0105 do gard\u0142a, a nam z tego uciecha.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie, twierdzenie S\u0142awomira Sierakowskiego, \u017ce powie\u015b\u0107 Tokarczuk zamyka epok\u0119 Sienkiewicza w polskiej kulturze i otwiera now\u0105, nie jest ani s\u0142uszne, ani nies\u0142uszne, a jedynie \u015bmieszne (zob. tutaj<\/a>). Jedna powie\u015b\u0107 i od razu nowa epoka! Chyba tylko warszawski intelektualista mo\u017ce takie pompatyczne dyrdyma\u0142y z pe\u0142n\u0105 powag\u0105 wypowiada\u0107. R\u00f3wnie groteskowo brzmi deklaracja Tokarczuk, \u017ce powie\u015b\u0107 \u201ewsadzi szpil\u0119, przebije ten balon, jakim jest mit czy stereotyp naszej polskiej, katolickiej to\u017csamo\u015bci\u201d. Powie\u015b\u0107 przebije balon mitu? To\u017c to nie powie\u015b\u0107 zwyk\u0142a jest, ale wype\u0142nienie narodowej misji, to czyn, ba, Czyn! Jakie\u017c to polskie, arcypolskie! Ponak\u0142ada\u0107 ko\u0142paki, kt\u00f3re, jak dowodzi\u0142 Witkacy w Niemytych duszach<\/em>, Polak bierze za sw\u00f3j rzeczywisty wzrost.<\/p>\r\n

Powie\u015b\u0107 nie ma \u017cadnych epok ani zamyka\u0107, ani otwiera\u0107, ani niczego przebija\u0107: wystarczy, \u017ce nas poruszy, zachwyci, skieruje na nowy trop poznawczy, ods\u0142oni fragment nieprzeczuwanej dot\u0105d rzeczywisto\u015bci, sk\u0142oni do zastanowienia si\u0119 np. nad nasz\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105. To w zupe\u0142no\u015bci wystarczy. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce Tokarczuk-pisarka odniesie zwyci\u0119stwo nad Tokarczuk-pogromczyni\u0105 narodowych mit\u00f3w.<\/p>\r\n

W kontek\u015bcie walki Tokarczuk z Sienkiewiczem, do kt\u00f3rej jako pisarka ma pe\u0142ne prawo, przypomina mi si\u0119 polityk, pose\u0142, prezes partii Janusz Palikot, kt\u00f3ry w jednym z wywiad\u00f3w o\u015bwiadczy\u0142 ni mniej, ni wi\u0119cej, \u017ce walczy z Mickiewiczem! No i si\u0119 doigra\u0142, doprowadzi\u0142 swoj\u0105 parti\u0119 do upadku, poniewa\u017c z Mickiewiczem jeszcze nikt nie wygra\u0142. Gdyby by\u0142 pisarzem, to takie bu\u0144czuczne deklaracje mia\u0142yby racj\u0119 bytu, ale jest politykiem bior\u0105cym udzia\u0142 w \u201edebacie\u201d, kt\u00f3rej uczestnicy – wszyscy bez wyj\u0105tku – musz\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 najprostszymi sloganami, frazesami zrozumia\u0142ymi dla masowych elektorat\u00f3w, prymitywnymi strz\u0119pami my\u015bli wype\u0142niaj\u0105cymi kr\u00f3ciutkie przydzia\u0142y czasu w mediach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z \u201edebatuj\u0105cych\u201d jest przynajmniej na tyle inteligentna i ostro\u017cna, \u017ce nie podejmuje si\u0119 tak herkulesowych prac, jak beznadziejna \u201ewalka z Mickiewiczem\u201d. Tymczasem pose\u0142 Palikot nieopatrznie rzuci\u0142 wyzwanie Wieszczowi. Po prostu zwyczajny \u201eoszo\u0142om\u201d, nic zatem dziwnego, \u017ce los \u201eoszo\u0142oma\u201d go spotka\u0142.<\/p>\r\n

Tomasz Gabi\u015b<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Artyku\u0142 pierwotnie opublikowany w portalu Nowa Debata: http:\/\/nowadebata.pl\/2014\/12\/05\/ksiazki-pod-choinke<\/a><\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

1<\/a><\/sup>\u00a0Barbaryzm (\u0142ac. barbarus<\/em> – barbarzy\u0144ski, obcy; ang. barbarism<\/em>, fr. barbarisme<\/em>, niem. Barbarismus<\/em>, ros. \u00d0\u00b1\u00d0\u00b0\u00d1\u20ac\u00d0\u00b1\u00d0\u00b0\u00d1\u20ac\u00d0\u00b8\u00d0\u00b7\u00d0\u00bc<\/em>) – wyraz, zwrot lub konstrukcja sk\u0142adniowa pochodz\u0105ce z innego j\u0119zyka ni\u017c ten, w kt\u00f3rym sformu\u0142owana zosta\u0142a dana wypowied\u017a lub grupa wypowiedzi (za: Micha\u0142 G\u0142owi\u0144ski, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopie\u0144-S\u0142awi\u0144ska, Janusz S\u0142awi\u0144ski, S\u0142ownik termin\u00f3w literackich<\/em>, pod redakcj\u0105 J. S\u0142awi\u0144skiego, Wyd. Ossolineum, Wroc\u0142aw 1988, s. 55). Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w artyku\u0142ach prasowych i w wypowiedziach medialnych barbaryzmy – czerpane przede wszystkim z j\u0119zyka angielskiego – szerz\u0105 si\u0119 niczym po\u017car na prerii. Spotyka si\u0119 coraz wi\u0119cej potworkowatych zda\u0144 w rodzaju \u201eKanclerz Merkel jest zwolenniczk\u0105 austerity\u201d, \u201eBanki musz\u0105 zmniejszy\u0107 moral hazard\u201d, \u201eMam nadziej\u0119, \u017ce Donald Tusk b\u0119dzie playmaker\u201d itp. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce coraz popularniejszy staje si\u0119 w Polsce tak popularny w XVII i XVIII w. styl makaroniczny, z tym \u017ce zwroty i s\u0142owa \u0142aci\u0144skie zast\u0119puje si\u0119 angielskimi. Czy\u017cby to by\u0142 prawdziwy powr\u00f3t do kultury sarmatyzmu? Przejawem tego zjawiska by\u0142y te\u017c biesiady uwiecznione na tzw. ta\u015bmach \u201eWprost\u201d, zw\u0142aszcza ta z udzia\u0142em Sienkiewicza (minister) i Belki (prezes banku). To mieszanie spraw wagi pa\u0144stwowej z marnymi dowcipami ze sfery \u201eod pasa w d\u00f3\u0142\u201d, krowiociep\u0142a atmosfera alkoholowego zbratania, rozp\u0142ywanie si\u0119 rzeczowo\u015bci w coraz bardziej be\u0142kotliwych dialogach – tu potrzeba jakiego\u015b nowego J\u0119drzeja Kitowicza, \u017ceby te neosarmackie obyczaje opisa\u0142.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wydawnictwo Aletheia opublikowa\u0142o pierwsz\u0105 w Polsce powa\u017cn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 na temat tzw. globalnego ocieplenia – Fritz Vahrenholt, Sebastian L\u00fcning, Zimne S\u0142o\u0144ce. Dlaczego katastrofa klimatyczna nie nadchodzi (prze\u0142. Lacrosse Language Consultancy). Niemieccy autorzy (na temat Vahrenholta i ksi\u0105\u017cki pisa\u0142em dwa lata temu tutaj). Spokojna, wywa\u017cona praca pokazuje, jak dyskusja na temat klimatu z poziomu naukowego zesz\u0142a na […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[162],"tags":[278,429,412],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78877"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78877"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78877\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118810,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78877\/revisions\/118810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78877"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78877"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78877"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}