![\"\"](\"http:\/\/nowa.myslpolska.pl\/sites\/default\/files\/gospodarka%201.jpg\")
Sterowany ba\u0142agan<\/strong><\/p>\r\n\r\nNa prze\u0142omie lat 1989\/90 \u00f3wczesne w\u0142adze rozpocz\u0119\u0142y przygotowania do przemian w\u0142asno\u015bciowych w naszym kraju. Jednym z motyw\u00f3w tych posuni\u0119\u0107 by\u0142 jeden z niepisanych punkt\u00f3w uk\u0142adu \u201eokr\u0105g\u0142ego sto\u0142u\u201d, polegaj\u0105cy na oddaniu w\u0142adzy politycznej \u201eSolidarno\u015bci\u201d w zamian za uw\u0142aszczenie nomenklatury partyjnej. Pierwszy krok stanowi\u0142o usamodzielnienie przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych, co oznacza\u0142o zdj\u0119cie gwarancji w\u0142adz, natomiast pa\u0144stwo przej\u0119\u0142o d\u0142ugi zagraniczne tych zak\u0142ad\u00f3w. (W\u00f3wczas tylko pa\u0144stwo, a nie podmioty gospodarcze by\u0142o zad\u0142u\u017cone wzgl\u0119dem zagranicy.) W tym okresie pojawi\u0142y si\u0119 trzy rodzaje w\u0142asno\u015bci: samodzielne przedsi\u0119biorstwa u\u017cywaj\u0105ce jeszcze przymiotnika \u201epa\u0144stwowy\u201d, w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa i w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna. Przywr\u00f3cono funkcjonowanie przedwojennego Kodeksu handlowego (nota bene nigdy nie zosta\u0142 on formalnie uchylony), kt\u00f3ry zezwala\u0142 na powstawanie nowych podmiot\u00f3w gospodarczych r\u00f3\u017cnego rodzaju. Na pocz\u0105tku lat 90. wyodr\u0119bniono czwarty rodzaj w\u0142asno\u015bci – w\u0142asno\u015b\u0107 komunaln\u0105..<\/p>\r\n\r\n
Za tymi gwa\u0142townymi zmianami nie nad\u0105\u017ca\u0142o jednak ustawodawstwo gospodarcze – w praktyce obowi\u0105zywa\u0142o r\u00f3wnolegle nowe i stare prawo. Zasypywany pytaniami S\u0105d Najwy\u017cszy podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119 z dnia 12 grudnia 1989 roku nr III CRN 401\/89 (nie publikowan\u0105!), w kt\u00f3rej uzasadnia\u0142, \u017ce maj\u0105tek pa\u0144stwowych zak\u0142ad\u00f3w jest ich w\u0142asno\u015bci\u0105 i nie stanowi w\u0142asno\u015bci Skarbu Pa\u0144stwa. Tym samym zak\u0142ady pa\u0144stwowe zosta\u0142y uw\u0142aszczone maj\u0105tkiem od stycznia 1989 roku. Oznacza\u0142o to, \u017ce mog\u0105 one tworzy\u0107 sp\u00f3\u0142ki z innymi podmiotami gospodarczymi – g\u0142\u00f3wnie akcyjne i z ograniczon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105, bez uzyskiwania zgody bran\u017cowych ministr\u00f3w. Na podstawie nowych regulacji prawnych w latach1989 – 1990 zak\u0142ady sta\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bcicielami grunt\u00f3w i innych nieruchomo\u015bci dot\u0105d przez niezarz\u0105dzanymi w imieniu pa\u0144stwa. W 1993 roku S\u0105d Najwy\u017cszy inn\u0105 uchwa\u0142\u0105 (tym razem opublikowan\u0105) potwierdzi\u0142 rozr\u00f3\u017cnienie w\u0142asno\u015bci formu\u0142uj\u0105c termin \u201eSkarbu Pa\u0144stwa\u201d.<\/p>\r\n\r\n
Tak szybki proces przekszta\u0142ce\u0144 w\u0142asno\u015bciowych sta\u0142 si\u0119 przyczyn\u0105 maj\u0105tkowego ataku na zad\u0142u\u017cone zak\u0142ady ze strony r\u00f3\u017cnych si\u0142 krajowych i zagranicznych oraz bankowych kredytodawc\u00f3w. Banki obejmuj\u0105c czy przejmuj\u0105c akcje lub udzia\u0142y w nowych sp\u00f3\u0142kach szybko zacz\u0119\u0142y je rozparcelowywa\u0107, dzieli\u0107, likwidowa\u0107 i zbywa\u0107 ich maj\u0105tek o r\u00f3wnowarto\u015bci nale\u017cno\u015bci kredytowych czy akcji b\u0105d\u017a udzia\u0142\u00f3w. Cz\u0119\u015bciowo r\u00f3wnie\u017c z winy bank\u00f3w nast\u0105pi\u0142 lawinowy proces upad\u0142o\u015bci, bankructw, likwidacji, sprzeda\u017cy i r\u00f3\u017cnorodnych spekulacji maj\u0105tkiem wypracowanym przez Nar\u00f3d w latach 1945 – 1989. Mia\u0142o miejsce ra\u017c\u0105ce marnotrawstwo maj\u0105tku narodowego, na przy zezwoleniu w\u0142adz pa\u0144stwowych wszystkich szczebli. Co gorsza, ju\u017c na pocz\u0105tku realizowania doktryny prywatyzacyjnej odrzucono zasad\u0119 zachowania w r\u0119kach pa\u0144stwa pewnej liczby przedsi\u0119biorstw o znaczeniu strategicznym.<\/p>\r\n\r\n
Opisany tu ba\u0142agan wynika\u0142 nie tylko z braku do\u015bwiadczenia czy te\u017c niechlujstwa. Przy braku jasnego, czytelnego prawa, nieprecyzyjnych zasadach wyceny (o czym poni\u017cej), braku okre\u015blenia, co powinno pozosta\u0107 w r\u0119ku pa\u0144stwa lub pod jego kontrol\u0105, mo\u017cna by\u0142o za bezcen – ale za to za \u0142ap\u00f3wki – wyprzeda\u0107 zagranicznemu kapita\u0142owi ca\u0142y maj\u0105tek narodowy.<\/p>\r\n\r\n
Wycena wed\u0142ug uznania<\/strong><\/p>\r\n\r\n W pierwszych latach 90. zastanawiano si\u0119 nad metod\u0105 wyceny podmiot\u00f3w pa\u0144stwowych oraz nad tym, co ma by\u0107 i komu sprzedane. W rezultacie mienie pa\u0144stwowe podzielono na trzy grupy:<\/p>\r\n\r\n a) <\/span>nieb\u0119d\u0105ce przedmiotem obrotu, zawsze pozostaj\u0105ce jako w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, np. z\u0142o\u017ca kopalin czy dobra kultury;<\/p>\r\n\r\n b) <\/span>dobra nieprzeznaczone do obrotu, nabyte lub wytworzone za \u015brodki publiczne przez jednostki pa\u0144stwowe;<\/p>\r\n\r\n c) <\/span>mienie stanowi\u0105ce obecnie lub w przysz\u0142o\u015bci przedmiot obrotu, a przeznaczone do prywatyzacji<\/p>\r\n\r\n Wed\u0142ug tej metodologii mienie zaliczone do grupy \u201ea\u201d okre\u015blano tylko rzeczowo, w uj\u0119ciu opisowym lub rodzajowo-opisowym, ale wyceny dokonywano jak dla mienia b\u0119d\u0105cego w stanie naturalnym, d\u00f3br kultury, zasob\u00f3w dokumentacyjnych czy archiwali\u00f3w. Maj\u0105tek z grupy \u201eb\u201d, ujmowano warto\u015bciowo, stosuj\u0105c warto\u015b\u0107 szacunkow\u0105, g\u0142\u00f3wnie w odniesieniu do grunt\u00f3w. Natomiast mienie z grupy \u201ec\u201d, ujmowano warto\u015bciowo na podstawie przepis\u00f3w o rachunkowo\u015bci oraz odnosz\u0105cych si\u0119 do jednostek pa\u0144stwowych. Te po\u015bpiesznie przyj\u0119te zasady wyceny sprawi\u0142y, \u017ce nadano im szczeg\u00f3\u0142owy charakter i przyj\u0119to odmienne wymogi.<\/p>\r\n\r\n Tak sformu\u0142owane zasady powodowa\u0142y nieadekwatno\u015b\u0107 przyjmowanych kwot wyceny do rzeczywistej warto\u015bci mienia oraz niemo\u017cno\u015b\u0107 stosowania jednego miernika warto\u015bci. Maj\u0105tek pa\u0144stwowy wyceniano poprzez szacunek ekspercki, szacunek w\u0142asny Ministerstwa Skarbu Pa\u0144stwa, poprzez operat szacunkowy, w oparciu o informacje przekazywane przez starost\u00f3w, a tak\u017ce wyceniano wed\u0142ug warto\u015bci wynikaj\u0105cej z protoko\u0142\u00f3w przekazania zak\u0142adu pracy nowemu u\u017cytkownikowi – w\u0142a\u015bcicielowi.<\/p>\r\n\r\n Stosunkowo najwi\u0119ksza uznaniowo\u015b\u0107 wyst\u0119powa\u0142a przy wycenie grunt\u00f3w pa\u0144stwowych, b\u0119d\u0105cych obiektem szczeg\u00f3lnego zainteresowania rolnik\u00f3w – z jednej strony a wszelkiej ma\u015bci spekulant\u00f3w krajowych i zagranicznych – z drugiej. Pami\u0119tajmy, \u017ce w roku 1987 grunty Skarbu Pa\u0144stwa obejmowa\u0142y 42% terytorium kraju, co stanowi\u0142o niemal 13 mln hektar\u00f3w. Gminy i r\u00f3\u017cne osoby prawne zajmowa\u0142y tylko 6% obszaru pa\u0144stwa, a osoby fizyczne mia\u0142y prawo w\u0142asno\u015bci do 52% powierzchni kraju. Warto\u015b\u0107 tych grunt\u00f3w ujmowano tylko wtedy, gdy nieruchomo\u015b\u0107 by\u0142a znana. W zasobach Agencji Nieruchomo\u015bci Rolnych Skarbu Pa\u0144stwa w 1997 roku znajdowa\u0142o si\u0119 2.435.214 hektar\u00f3w o uznaniowo okre\u015blonej warto\u015bci 6 021 160 110 z\u0142. Po 2004 roku grunty wyceniano bardziej precyzyjnie.<\/p>\r\n\r\n Ile mieli\u015bmy<\/strong><\/p>\r\n\r\n W 1997 roku. dzia\u0142a\u0142o 415 jednoosobowych sp\u00f3\u0142ek Skarbu Pa\u0144stwa o warto\u015bci nominalnej akcji 26.494.319.033 z\u0142. Z liczby tej 39, o warto\u015bci akcyjnej 110.684.200 z\u0142, by\u0142o w stanie likwidacji. Natomiast sp\u00f3\u0142ek z cz\u0119\u015bciowym udzia\u0142em Skarbu Pa\u0144stwa istnia\u0142o 1.347, o warto\u015bci udzia\u0142\u00f3w pa\u0144stwa wynosz\u0105cej 8.983.367.950, w tym 33 sp\u00f3\u0142ki o warto\u015bci 74.567.470 z\u0142 znajdowa\u0142y si\u0119 w stanie likwidacji. Wszystkie sp\u00f3\u0142ki z ca\u0142kowitym i cz\u0119\u015bciowym udzia\u0142em Skarbu Pa\u0144stwa, podlega\u0142y nadzorowi Ministra Skarbu Pa\u0144stwa. Do organ\u00f3w zarz\u0105dzaj\u0105cych tych sp\u00f3\u0142ek partie polityczne desygnowa\u0142y swoich delegat\u00f3w, co nadzwyczaj sprzyja\u0142o ich prywatyzacji.<\/p>\r\n\r\n Jeszcze w 1997 r. przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowe i banki pa\u0144stwowe, dla kt\u00f3rych organem za\u0142o\u017cycielskim i zarz\u0105dzaj\u0105cym byli minister skarbu i wojewodowie, posiada\u0142y fundusze w\u0142asne o \u0142\u0105cznej, szacunkowej warto\u015bci 42.099.088 tys. z\u0142, kt\u00f3ra w czasie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej powinna wzrasta\u0107, a nie male\u0107, bo stanowi to przecie\u017c cel ich dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\r\n\r\n Poza tym maj\u0105tkiem Skarbu Pa\u0144stwa, Minister SP wni\u00f3s\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tku narodowego do 38 r\u00f3\u017cnego rodzaju fundacji o \u0142\u0105cznej warto\u015bci 17,098.mln z\u0142. Maj\u0105tek ten w wielu przypadkach zosta\u0142 dziwnie \u201euw\u0142aszczony\u201d i nadal po cichu si\u0119 rozp\u0142ywa. Z czego wynika konieczno\u015b\u0107 rzetelnej ewidencji maj\u0105tk\u00f3w wszelkich fundacji, kt\u00f3rym rz\u0105d powierzy\u0142 mienie narodowe do czasowego gospodarowania. Minister powinien ka\u017cdego roku sk\u0142ada\u0107 dok\u0142adne sprawozdanie z gospodarowania tym maj\u0105tkiem przez fundacje. Ponadto do wiadomo\u015bci publicznej powinien podawa\u0107 wykaz fundacji z wyszczeg\u00f3lnieniem, jakim maj\u0105tkiem narodowym dysponuj\u0105 i jak go u\u017cytkuj\u0105. A s\u0105 to grunty, budynki, pa\u0142ace, nawet te znacjonalizowane, a niezwr\u00f3cone ich prawowitym w\u0142a\u015bcicielom, budynki wybudowane po wojnie. Maj\u0105tek ten nie powinien pozostawa\u0107 bez nadzoru pa\u0144stwa, mimo i\u017c umkn\u0105\u0142 z dotychczasowej publicznie dost\u0119pnej ewidencji.<\/p>\r\n\r\n Po 10 latach, w 2007 roku. Skarb Pa\u0144stwa dysponowa\u0142 akcjami i udzia\u0142ami w 1.344 sp\u00f3\u0142kach, z kt\u00f3rych 982 prowadzi\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, a warto\u015b\u0107 akcji i udzia\u0142\u00f3w w tych sp\u00f3\u0142kach wynosi\u0142a 198 mld z\u0142otych. Z tych 1.344 sp\u00f3\u0142ek tylko 410 by\u0142o jednoosobowymi sp\u00f3\u0142kami Skarbu Pa\u0144stwa z kapita\u0142em o warto\u015bci 80 mld z\u0142otych. Na gie\u0142dzie papier\u00f3w warto\u015bciowych notowano tylko 40 sp\u00f3\u0142ek dysponuj\u0105cych akcjami o warto\u015bci 73 mld z\u0142. Najdro\u017csze by\u0142y sp\u00f3\u0142ki energetyczne wycenione na ok. 56 mld z\u0142otych, kt\u00f3rych warto\u015b\u0107 znacznie wzros\u0142a. Za nimi znajdowa\u0142y si\u0119 sp\u00f3\u0142ki kolejowe o warto\u015bci 12 mld z\u0142otych. Do nieodp\u0142atnego nabycia akcji w sp\u00f3\u0142kach w samym tylko 2007 roku uprawnionych by\u0142o 1,64 mln pracownik\u00f3w r\u00f3\u017cnych zak\u0142ad\u00f3w, a tak\u017ce rolnik\u00f3w, kt\u00f3rzy \u0142\u0105cznie otrzymali nieodp\u0142atnie 950 mln akcji. W ca\u0142ym dotychczasowym procesie prywatyzacyjnym nieodp\u0142atnie akcje uzyska\u0142o oko\u0142o 4 mln pracownik\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n CDN<\/p>\r\n\r\n