{"id":78346,"date":"2014-12-08T12:19:42","date_gmt":"2014-12-08T17:19:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=78346"},"modified":"2014-12-08T12:19:42","modified_gmt":"2014-12-08T17:19:42","slug":"aksamitna-rewolucja-przewrot-kontrolowany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=78346","title":{"rendered":"Aksamitna rewolucja \u2013 przewr\u00f3t kontrolowany?"},"content":{"rendered":"

Rozmowa PCh24.pl<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Procesy zmian systemowych, przeprowadzonych przecie\u017c nie tylko w samej Czechos\u0142owacji, by\u0142y w jaki\u015b spos\u00f3b planowane przez s\u0142u\u017cby. Co ciekawe, podobno szybko\u015b\u0107 takich zmian, dokonanych nad We\u0142taw\u0105, sprawi\u0142a, \u017ce w\u0142adze utraci\u0142y nad nim kontrol\u0119 – m\u00f3wi PCh24.pl Krystian \u0179elazny z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego i stypendysta Uniwersytetu Tomasza Masaryka w Brnie.<\/strong><\/p>\r\n

7 grudnia 1989 roku w Czechos\u0142owacji dosz\u0142o do nieoczekiwanej zmiany na stanowisku premiera. By\u0142o to jedno z ogniw \u0142a\u0144cucha dokonuj\u0105cej si\u0119 tam tzw. aksamitnej rewolucji. Przyspieszenie tych zmian nad We\u0142taw\u0105 nast\u0105pi\u0142o jednak stosunkowo p\u00f3\u017ano, wzi\u0105wszy po uwag\u0119 inne kraje bloku wschodniego. Dlaczego?
<\/strong><\/p>\r\n

– Odpowiem prowokacyjnie: komunistyczne w\u0142adze nie by\u0142y na to jeszcze przygotowane. Ca\u0142y aparat pa\u0144stwowy sta\u0142 w zastoju, zmiana na stanowisku premiera w 1988 r. spowodowa\u0142a, \u017ce gabinet Ladislava Adamca musia\u0142 dzia\u0142a\u0107 w po\u015bpiechu. Wszelkie przewroty w krajach bloku socjalistycznego by\u0142y inspirowane przez s\u0142u\u017cby. Przy czym owe op\u00f3\u017anienia spowodowa\u0142y, \u017ce to, co w s\u0105siednich W\u0119grach trwa\u0142o 10 miesi\u0119cy, w Czechos\u0142owacji musiano przeprowadzi\u0107 jedynie w 10 dni.<\/p>\r\n

Jakie by\u0142y przyczyny Aksamitnej Rewolucji?
<\/strong><\/p>\r\n

– Jak ju\u017c wspomnia\u0142em zmiany systemowe nie by\u0142y dzie\u0142em przypadku. Zosta\u0142y one starannie zaplanowane i inspirowane z Moskwy<\/span>. G\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 konieczno\u015bci przeprowadzenia przemian by\u0142a tragiczna sytuacja gospodarcza pa\u0144stw bloku wschodniego, cho\u0107 akurat u naszych po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w nie by\u0142a ona a\u017c tak z\u0142a, jak cho\u0107by w Polsce. Starannie przeprowadzone prowokacje, maj\u0105ce podburzy\u0107 masy w Czechos\u0142owacji, natrafi\u0142y jednak na spory op\u00f3r.<\/p>\r\n

Dlaczego? Ci\u0119\u017cko to wyja\u015bni\u0107, cho\u0107 zapewne przyczyn nale\u017cy szuka\u0107 w niepowodzeniach \u201epraskiej wiosny\u201d z 1968 r. Czesi zreszt\u0105 znani s\u0105 z tego, \u017ce nie lubi\u0105, w przeciwie\u0144stwie do Polak\u00f3w, przeprowadza\u0107 romantycznych zryw\u00f3w. Nie zapominajmy jednak o chwalebnych tradycjach czeskiego or\u0119\u017ca i waleczno\u015bci, z jakiej s\u0142yn\u0105\u0142 ten nar\u00f3d cho\u0107by w czasach wojen husyckich czy wojny trzydziestoletniej. Zreszt\u0105 mentalno\u015b\u0107 narod\u00f3w jest rzecz\u0105 do\u015b\u0107 zmienn\u0105, by tylko przytoczy\u0107 przyk\u0142ad Niemc\u00f3w z NRD i RFN\u2026<\/p>\r\n

Pocz\u0105tkiem wielkich protest\u00f3w w Czechos\u0142owacji by\u0142o pobicie i \u015bmier\u0107 pewnego studenta. Tyle, \u017ce najpewniej nie by\u0142o \u017cadnego pobicia, a ju\u017c na pewno nie dosz\u0142o do \u015bmierci\u2026
<\/strong><\/p>\r\n

– Nie zgodz\u0119 si\u0119 z tym twierdzeniem. Pocz\u0105tki przemian mo\u017cemy bowiem zauwa\u017cy\u0107 ju\u017c na jesieni 1988 r. Ju\u017c w\u00f3wczas przeprowadzano strajki i demonstracje, kt\u00f3rych dopiero kulminacj\u0105 sta\u0142a si\u0119 listopadowa fala protest\u00f3w w Pradze i wspomniana przez Pana prowokacja w postaci sfingowania \u015bmierci jednego z rzekomych opozycjonist\u00f3w. Mowa tutaj oczywi\u015bcie o poruczniku bezpieki, znanym zar\u00f3wno pod nazwiskiem Ludvik Zifcak jak i Milan Ruzicka. By\u0142 on za\u0142o\u017cycielem oraz liderem Niezale\u017cnego Porozumienia Student\u00f3w. Co ciekawe, \u201ezgin\u0105\u0142\u201d jako student o nazwisku Martin Smida, a wi\u0119c nie spos\u00f3b przej\u015b\u0107 nad tym faktem, nie okre\u015blaj\u0105c ca\u0142ego wspomnianego zdarzenia jako sytuacji wr\u0119cz komicznej.<\/p>\r\n

Jaki by\u0142 cel dzia\u0142a\u0144 porucznika Zifcaka? Kto i dlaczego zdecydowa\u0142, \u017ce ma sta\u0107 si\u0119 on pobitym i umieraj\u0105cym studentem?
<\/strong><\/p>\r\n

– Celem niew\u0105tpliwie by\u0142o sprowokowanie t\u0142umu do czynnego wyst\u0105pienia przeciwko w\u0142adzy komunistycznej. Mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 to absurdalne, ale w\u0142a\u015bnie taki zamiar przy\u015bwieca\u0142 s\u0142u\u017cbom, aby da\u0107 pretekst do rozpocz\u0119cia zaplanowanych zmian systemowych. Co warte podkre\u015blenia, zdecydowany og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa czechos\u0142owackiego nie \u017cyczy\u0142 sobie radykalizmu, a taka postawa – na poz\u00f3r brzmi to paradoksalnie – sta\u0142a w kontrze wzgl\u0119dem zamiar\u00f3w w\u0142adz. Natomiast nie spos\u00f3b obecnie ustali\u0107, kto konkretnie personalnie sta\u0142 za wspomnian\u0105 prowokacj\u0105.<\/p>\r\n

Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce fakt jej ujawnienia ju\u017c par\u0119 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej \u015bwiadczy, i\u017c musia\u0142 to by\u0107 kto\u015b, kogo mo\u017cna by\u0142o po \u201eaksamitnej rewolucji\u201d \u0142atwo szanta\u017cowa\u0107. Nie spos\u00f3b wykluczy\u0107, \u017ce o akcji dobrze poinformowani byli liderzy Forum Obywatelskiego, na czele kt\u00f3rego sta\u0142 p\u00f3\u017aniejszy prezydent Vaclav Havel.<\/p>\r\n

Czyli zmiany w Czechos\u0142owacji by\u0142y inspirowane przez s\u0142u\u017cby. W jakim stopniu?
<\/strong><\/p>\r\n

– Wszelkie procesy zmian systemowych, przeprowadzonych nie tylko przecie\u017c w samej Czechos\u0142owacji, by\u0142y w jaki\u015b spos\u00f3b planowane przez s\u0142u\u017cby. Co ciekawe, szybko\u015b\u0107 ich przeprowadzania na We\u0142taw\u0105 podobno przybra\u0142a taki obr\u00f3t, i\u017c wymkn\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142adzom spod kontroli. Dowodzi\u0142 temu w wywiadach przeprowadzonych w 1990 roku wspomniany ju\u017c porucznik Zifcak, a potwierdza to tak\u017ce nadspodziewanie szybko poczyniona zmiana na stanowisku prezydenta republiki, gdy Gustava Husaka ju\u017c 29 grudnia 1989 roku zast\u0105pi\u0142 lider opozycji Vaclav Havel.<\/p>\r\n

Wydaje si\u0119 te\u017c znamiennym, \u017ce s\u0142ynny dzia\u0142acz opozycyjny i sygnatariusz Karty 77, Pert Cibulka w otwarty spos\u00f3b oskar\u017ca dzisiaj znaczne grono swoich koleg\u00f3w z okresu walki z komun\u0105, nawet ju\u017c nie tylko o dogadanie si\u0119 z w\u0142adz\u0105, ale wr\u0119cz o jawn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bezpiek\u0105. Czy\u017c nie jest to dla nas, Polak\u00f3w a\u017c nadto znamienne, gdy spojrze\u0107 na wydarzenia zwi\u0105zane z Okr\u0105g\u0142ym Sto\u0142em?<\/p>\r\n

Jak z perspektywy czasu Czesi oceniaj\u0105 tamte wydarzenia? Jak przebiega w tym kraju o\u015b sporu o histori\u0119 i polityk\u0119?
<\/strong><\/p>\r\n

– Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce Czesi – w przeciwie\u0144stwie do Polak\u00f3w – pr\u00f3bowali w pewnym stopniu rozliczy\u0107 si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Po 1989 roku utrudniono tam wielu komunistycznym dygnitarzom partyjnym mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprawowania oficjalnej w\u0142adzy. Mo\u017cna by rzec, omawiaj\u0105c przypadek naszych po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w, \u017ce zachowano tam pozory. W Czechach nikt zatem nie pr\u00f3bowa\u0142 nawet wspomnie\u0107 o zastosowaniu tzw. grubej kreski.<\/p>\r\n

Obecna scena polityczna jest tam bardzo niesp\u00f3jna. Spowodowa\u0142 to fakt upadku lidera centro – prawicy, jakim by\u0142a jeszcze par\u0119 lat temu ODS. Na lewicy mamy siln\u0105 parti\u0119 socjalistyczn\u0105 oraz komunist\u00f3w, kt\u00f3rych w Polsce nie u\u015bwiadczymy. Na prawicy dochodzi ostatnio coraz mocniej do g\u0142osu uniosceptyczna Partia Wolnych Obywateli.<\/p>\r\n

Czechy – tu kolejne podobie\u0144stwo do Polski – s\u0105 mocno spolaryzowane je\u015bli chodzi o regionalne sympatie polityczne. Co ciekawe, w przeciwie\u0144stwie do naszego kraju prawica najsilniejsza jest nie na wsiach, a w\u0142a\u015bnie w najwi\u0119kszej aglomeracji miejskiej, jak\u0105 jest Praga. Nie obserwujemy tam jednak klasycznego podzia\u0142u w kwestii odnoszenia si\u0119 do spor\u00f3w na tle historycznym. Za znamienny przyk\u0142ad uchodzi niedawne poparcie prawicowego, by\u0142ego ju\u017c, prezydenta Vaclava Klausa, dla prezydenckiej kandydatury socjalisty, Milosa Zemana. I to w momencie gdy Zeman rywalizowa\u0142 z – wydawa\u0142oby si\u0119 bliskim Klausowi, bo deklaruj\u0105cym si\u0119 jako centro-prawicowy polityk – Karelem Schwarzenbergiem.<\/p>\r\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce w Czechach najwa\u017cniejsza obecnie jest kwestia polityki zagranicznej i jej stosunek zar\u00f3wno do UE jak i Rosji. Tutaj zatem nale\u017cy upatrywa\u0107 osi podzia\u0142u w tamtejszym spo\u0142ecze\u0144stwie.
<\/strong><\/p>\r\n

Rozmawia\u0142: Krzysztof G\u0119d\u0142ek<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Krystian \u0179elazny<\/strong> – doktorant na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu \u015al\u0105skiego i stypendysta Uniwersytetu Tomasza Masaryka w Brnie. Pisze doktorat o instytucji prezydenta w Czechach. Jest autorem pracy naukowej po\u015bwi\u0119conej ostatniej noweli czeskiej konstytucji. Prywatnie wielki mi\u0142o\u015bnik Czech.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rozmowa PCh24.pl Procesy zmian systemowych, przeprowadzonych przecie\u017c nie tylko w samej Czechos\u0142owacji, by\u0142y w jaki\u015b spos\u00f3b planowane przez s\u0142u\u017cby. Co ciekawe, podobno szybko\u015b\u0107 takich zmian, dokonanych nad We\u0142taw\u0105, sprawi\u0142a, \u017ce w\u0142adze utraci\u0142y nad nim kontrol\u0119 – m\u00f3wi PCh24.pl Krystian \u0179elazny z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego i stypendysta Uniwersytetu Tomasza Masaryka w Brnie. 7 grudnia 1989 roku w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[227,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78346"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78346"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78346\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78346"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78346"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}