{"id":7783,"date":"2009-03-16T18:07:35","date_gmt":"2009-03-16T23:07:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=7783"},"modified":"2009-03-19T22:19:19","modified_gmt":"2009-03-20T03:19:19","slug":"holokaust-polakow-marek-jan-chodakiewicz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=7783","title":{"rendered":"Holokaust Polak\u00f3w – Marek Jan Chodakiewicz<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jak pisa\u0142em ju\u017c, o mordach bolszewik\u00f3w na Polakach dowiedzia\u0142em si\u0119 w domu. M\u00f3wi\u0142o si\u0119 o zabiciu mego pradziadka J\u00f3zefa i o zagini\u0119ciu najm\u0142odszym brata mego drugiego pradziadka w czasie rewolucji, oraz o \u015bmierci mego wice-pradziadka w latach trzydziestych na Ukrainie. To ostanie sta\u0142o si\u0119 podczas tzw. \u201epolskiej operacja\u201d komunistycznego aparatu terroru.<\/p>\r\n\r\n

W 1921 r. czerwoni – po przelaniu morza krwi – porzucili tzw. \u201ekomunizm wojenny\u201d na rzecz Nowej Polityki Ekonomicznej (NEP), takiej perestrojki. Z r\u0105k komunist\u00f3w w ci\u0105gu tej liberalnej dekady zgin\u0119\u0142o \u201etylko\u201d milion os\u00f3b. W 1929 r. partia zmieni\u0142a lini\u0119. Stalin nakaza\u0142 industrializacj\u0119 i przymusow\u0105 kolektywizacj\u0119 rolnictwa. Oko\u0142o 15 milion\u00f3w ludzi pad\u0142o ofiarami w wyniku sztucznie wywo\u0142anego g\u0142odu, deportacji i egzekucji.<\/p>\r\n\r\n

W Ukrainie wschodniej zanotowano od 3 do 7 milion\u00f3w zmar\u0142ych. Ponadto wi\u0119cej ni\u017c 10 milion\u00f3w obywateli sowieckich zgin\u0119\u0142o w masowych represjach p\u00f3\u017anych lat trzydziestych. Razem w ci\u0105gu tej dekady \u015bmier\u0107 ponios\u0142o 25 milion\u00f3w ludzi. G\u0142\u00f3wnymi ofiarami byli Rosjanie i Ukrai\u0144cy. Wygl\u0105da jednak na to, \u017ce mniejszo\u015bci narodowe by\u0142y proporcjonalnie reprezentowane w\u015br\u00f3d ofiar komunistycznego terroru. Straszliwym wyj\u0105tkiem s\u0105 w\u0142a\u015bnie sowieccy Polacy, ogromnie nadreprezentowani w Wielkiej Czystce.<\/p>\r\n\r\n

Mi\u0119dzy 1934 a 1938 przynajmniej 150,000 Polak\u00f3w (z 900,000 Polonii w ZSSR) pad\u0142o ofiar\u0105 \u201epolskiej operacji\u201d NWKD. Wielu Polak\u00f3w poddano represjom w St. Petersburgu. Zlikwidowano te\u017c dwa obwody autonomiczne polskie na dalekich Kresach. Aleksandr Gurianov i Andrzej Paczkowski szacuj\u0105, \u017ce Polacy stanowili 10% wszystkich ofiar Wielkiej Czystki oraz 40% ofiar czystek skierowanych przeciw mniejszo\u015bciom narodowym. Amir Weiner stwierdza, \u017ce do 1939 r. 16,860 Polak\u00f3w w Gu\u0142agu stanowi\u0142o 1.28% wi\u0119\u017ani\u00f3w podczas gdy Polonia wtedy stanowi\u0142a zaledwie 0.37% spo\u0142ecze\u0144stwa sowieckiego.<\/p>\r\n\r\n

Procentowo r\u00f3\u017cnica nadreprezentacji Polak\u00f3w w\u015br\u00f3d prze\u015bladowanych – 0.91% – by\u0142a najwi\u0119ksza w\u015br\u00f3d wszystkich grup etnicznych opr\u00f3cz Rosjan. Terry Martin (The Affirmative Action Empire: Nations and Nationalism in the Soviet Union, 1923-1939 (Ithaca and London: Cornell University Press, 2001) twierdzi, \u017ce Polacy byli \u201epoddani najwi\u0119kszemu nat\u0119\u017ceniu popularnej i lokalnej komunistycznej wrogo\u015bci podczas kolektywizacji\u2026 Polakom m\u00f3wiono otwarcie, \u017ce \u2018jeste\u015b odku\u0142aczany nie dlatego, \u017ce jeste\u015b ku\u0142akiem, ale dlatego, \u017ce jeste\u015b Polakiem.\u2019 To odzwierciedla\u0142o powszechne uczucie powszechnej czystki etnicznej.\u201d Wed\u0142ug Martina, \u201ePolacy podlegali egzekucjom 30.94 razy cz\u0119\u015bciej ni\u017c nie-Polacy. Dla innych narodowo\u015bci prze\u015bladowania nie by\u0142y tak ekstremalne.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Na przyk\u0142ad, wydaje si\u0119, \u017ce \u017cydowska mniejszo\u015b\u0107 wycierpia\u0142a proporcjonalnie chyba najmniej w latach trzydziestych. Yuri Slezkine podaje, \u017ce w latach 1937 i 1938 tylko oko\u0142o 1% sowieckich \u017byd\u00f3w aresztowano za zbrodnie polityczne – a Polak\u00f3w 16%. Na pocz\u0105tku 1939 r. liczba \u017byd\u00f3w w Gu\u0142agu by\u0142a ni\u017csza o 15.7% ni\u017c ich ilo\u015b\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie sowieckim. Slezkine podkre\u015bla, \u017ce \u201eby\u0142o to spowodowane faktem, \u017ce \u017byd\u00f3w nie \u015bcigano jako grup\u0119 etniczn\u0105\u2026 Zaprawd\u0119, \u017bydzi byli jedyn\u0105 du\u017c\u0105 sowieck\u0105 grup\u0105 narodowo\u015bciow\u0105 bez swego \u2018narodowego\u2019 terytorium, kt\u00f3r\u0105 nie \u015bcigano w celach czystki podczas Wielkiego Terroru.\u201d Wyniki czerwonych prze\u015bladowa\u0144 by\u0142y straszliwe. Oko\u0142o 80% os\u00f3b aresztowanych w operacjach przeciw Grekom, Finom i Polakom zosta\u0142o rozstrzelanych (Yuri Slezkine, The Jewish Century (Princeton and Oxford: Princeton University Press, 2004).<\/p>\r\n\r\n

Jak przypomnia\u0142 Bogdan Musia\u0142, Zwi\u0105zek Sowiecki uznawa\u0142 Polsk\u0119 jako \u201ewroga numer jeden,\u201d a sowieck\u0105 Poloni\u0119 jako gniazdo agent\u00f3w RP. St\u0105d rze\u017a Polonii, st\u0105d logika paktu Stalin-Hitler w 1939 r. \u015awiadomo\u015b\u0107 o tym wszystkim przenika bardzo powoli do spo\u0142ecze\u0144stwa post-PRLowskiego, a w tym do po sowiecku \u201ewykszta\u0142conych\u201d historyk\u00f3w i ich klon\u00f3w. Ale wy\u0142om jest. Chyba jako pierwszy po 1989 r. pisa\u0142 o rzezi Polonii Wojciech Lizak, Rozstrzelana Polonia: Polacy w ZSRR, 1917-1939 (Szczecin: Prywatny Instytut Analiz Spo\u0142ecznych, 1990). Pioniersk\u0105 prac\u0119 o antypolskim aspekcie czerwonego terroru opublikowa\u0142 bia\u0142oruski uczony Miko\u0142aj Iwanow, Pierwszy nar\u00f3d ukarany: Polacy w Zwi\u0105zku Radzieckim, 1921-1939 (Warszawa and Wroc\u0142aw: Polskie Wydawnictwo Naukowe, 1991).<\/p>\r\n\r\n

Lodo\u0142amaczem naukowym w sprawach m\u0119cze\u0144stwa sowieckiej Polonii jest bezsprzecznie ks. Roman Dzwonkowski, kt\u00f3ry jest autorem b\u0105d\u017a redaktorem m.in., Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w ZSRR 1917- 1939: Zarys historii (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1997); Losy duchowie\u0144stwa katolickiego w ZSRR 1917- 1939: Martyrologium (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1998); Bez s\u0105d\u00f3w, \u015bwiadk\u00f3w i prawa\u2026 Listy z wi\u0119zie\u0144, \u0142agr\u00f3w i zes\u0142ania do Delegatury PCK w Moskwie 1924-1937 (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2002). Uzupe\u0142nienia temat Tadeusz Mada\u0142a, Polscy ksi\u0119\u017ca katoliccy w wi\u0119zieniach i \u0142agrach sowieckich od 1918 r. (Lublin: Retro, 1996).<\/p>\r\n\r\n

Pewne aspekty masakry Polonii mo\u017cna odnale\u015b\u0107 u Andrzeja Marya\u0144skiego, Przemiany ludno\u015bciowe w ZSRR (Warszawa i Krak\u00f3w: Centrum Bada\u0144 Wschodnich Uniwersytetu Warszawskiego i Wy\u017csza Szko\u0142a Pedagogiczna w Krakowie, 1995); oraz w dw\u00f3ch pracach Piotra Eberhardta, Przemiany ludno\u015bciowe na Ukrainie XX wieku (Warszawa: Biblioteka \u201eObozu,\u201d 1994) i Przemiany narodowo\u015bciowe na Bia\u0142orusi (Warszawa: Editions Spotkania, [1994]. Potem troch\u0119 jeszcze powiedziano w pionierskich kompediach pod redakcj\u0105 Krzysztofa Jasiewicza (e.g., Europa nieprowincjonalna: Przemiany na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (Bia\u0142oru\u015b, Litwa, \u0141otwa, Ukraina, wschodnie pogranicze III Rzeczypospolitej Polskiej) w latach 1772-1999 (Warsaw and London: Instytut Studi\u00f3w Politycznych PAN, Rytm, Polonia Aid Foundation Trust, 1999). Przyczynki o antypolskim terrorze opisywali te\u017c Janusz M. Kupczak, Polacy na Ukrainie w latach 1921-1939 (Wroc\u0142aw: Wydawnictwo Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, 1994); czy Wojciech Materski, Pobocza Dyplomacji: Wymiana wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych pomi\u0119dzy II Rzecz\u0105pospolit\u0105 a Sowietami w okresie mi\u0119dzywojennym (Warszawa: ISP PAN, 2002).<\/p>\r\n\r\n

W\u015br\u00f3d mikrohistorii wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 praca Wasyla Haniewicza, Tragedia syberyjskiego Bia\u0142egostoku (Pelplin: Bernardinum, 2008), monografia wioski na Syberii gdzie bolszewicy rozstrzelali wszystkich Polak\u00f3w rodzaju m\u0119skiego pod koniec lat trzydziestych. A Stanis\u0142aw Morozow zaj\u0105\u0142 si\u0119, „Deportacjami polskiej ludno\u015bci cywilnej z radzieckich teren\u00f3w zachodnich w g\u0142\u0105b ZSRR w latach 1935-1936\u201d w Pami\u0119\u0107 i Sprawiedliwo\u015b\u0107: Biuletyn G\u0142\u00f3wnej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu-Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, nr. 40 (1997-1998).<\/p>\r\n\r\n

Co\u015b tam mo\u017cna nawet wyczyta\u0107 u post-komunist\u00f3w: Hieronim Kubiak et al., eds., Mniejszo\u015bci polskie i Polonia w ZSRR [Polish minorities and the Polonia in the USSR] (Wroc\u0142aw, Warszawa, and Krak\u00f3w: Zak\u0142ad Narodowy imienia Ossoli\u0144skich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1992). Dziennikarze te\u017c niekiedy wspominaj\u0105 czerwony terror przeciw Polakom, a ostatnio cho\u0107by Wojciech Grzelak w Rosja bez z\u0142udze\u0144: Uroki demokracji suwerennej (Warszawa: 3SMedia, 2008).<\/p>\r\n\r\n

Niezast\u0105pione s\u0105 wspomnienia. Ks. Roman Dzwonkowski zredagowa\u0142 G\u0142\u00f3d i represje wobec ludno\u015bci polskiej na Ukrainie, 1932-1947: Relacje (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2005). Swoje \u015bwiadectwo terrorystycznej kolektywizacji odda\u0142 Podolak J\u00f3zef \u015awiderski, \u015amier\u0107 na czarnoziemie (\u0141\u00f3d\u017a: Nak\u0142adem autora, 2000). Mieczys\u0142aw \u0141ozi\u0144ski z \u0179ytomierza wspomina lata 1918-1939 w Polonia nieznana (K\u0142odawa and Konin: Drukarnia Braci Wieli\u0144skich, 2005), a Maria Kuberska opowiada o 70 latach polskiej rodziny w ZSSR: To by\u0142o \u017cycie\u2026Wspomnienia z Kazachstanu 1936-1996 (Warszawa: Pax, 2006). Nast\u0119pnie Walenty Woronowicz opowiada o swych prze\u017cyciach w Gu\u0142agu w Przypadki XX wieku: 20 lat na Wyspach So\u0142owieckich i Ko\u0142ymie, 1935-1955 [Events of the 20th century: 20 years on the Solovki Islands and in Kolyma] (Warszawa: Instytut Historii PAN and Gryf, 1994).<\/p>\r\n\r\n

Dalej Leon Piskorski i Eugeniusz Wolski zredagowali”Przechodniu powiedz Polsce\u2026\u201d: Ksi\u0119ga Pami\u0119ci Polak\u00f3w-ofiar komunizmu-pochwanych na Lewaszowskim Pustkowiu pod Sankt Petersburgiem t. 1 (Sankt Petersburg: Rada Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa, 1995). Troch\u0119 polonik\u00f3w (albo przynajmniej kontekstu) mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 z G.N. Mozgunova, A. V. Korsak i M. N. Levitin, eds., Sud\u2019by natsional\u2019nykh men\u2019shinstv na Smolenshchine, 1918-1938 gg. Dokumenty i materialy Arkhivnogo upravleniia Administratsii Smolenskoi oblasti (Smolensk: Gosudarstvennyi arkhiv Smolenskoi oblasti, 1994). A ostatnio s\u0142u\u017cba bezpiecze\u0144stwa Ukrainy przekaza\u0142a IPN dalsze materia\u0142y o rzezi sowieckiej Polonii. Ca\u0142y czas wre praca na poziomie mikrohistorii. Mam nadziej\u0119, \u017ce wnet przyjdzie czas na wst\u0119pn\u0105 syntez\u0119. Mo\u017ce zrobi to Andrzej Nowak? Jak ma\u0142o kto w Polsce zna si\u0119 na Sowietach.<\/p>\r\n\r\n

Marek Jan Chodakiewicz<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Najwy\u017cszy Czas, 4 Marca 2009<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Za: Blog ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego<\/a><\/p>\r\n\r\n


<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jak pisa\u0142em ju\u017c, o mordach bolszewik\u00f3w na Polakach dowiedzia\u0142em si\u0119 w domu. M\u00f3wi\u0142o si\u0119 o zabiciu mego pradziadka J\u00f3zefa i o zagini\u0119ciu najm\u0142odszym brata mego drugiego pradziadka w czasie rewolucji, oraz o \u015bmierci mego wice-pradziadka w latach trzydziestych na Ukrainie. To ostanie sta\u0142o si\u0119 podczas tzw. \u201epolskiej operacja\u201d komunistycznego aparatu terroru. W 1921 r. czerwoni […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,50],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7783"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7783"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7783\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}