Dodano: 2014-11-9 11:41 pm<\/small><\/p>\r\n
W swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce \u201eOpcja niemiecka, czyli jak polscy antykomuni\u015bci pr\u00f3bowali porozumie\u0107 si\u0119 z Trzeci\u0105 Rzesz\u0105\u201d Piotr Zychowicz omawia wszystkie pr\u00f3by, podejmowane przez rozmaite polskie \u015brodowiska polityczne z lat 1939-1945, kt\u00f3rych celem by\u0142a kolaboracja z Rzesz\u0105 Niemieck\u0105. Niew\u0105tpliw\u0105 zas\u0142ug\u0105 Zychowicza jest ich zebranie i przedstawienie w jednej ksi\u0105\u017cce, co pozwala wyrobi\u0107 sobie lepszy pogl\u0105d na ich temat. Do tej pory te, niepoddaj\u0105ce si\u0119 \u0142atwym ocenom, zjawiska, nale\u017c\u0105ce do jak\u017ce pogmatwanej i tragicznej historii politycznej Polski, traktowano zazwyczaj po macoszemu, a kiedy ju\u017c kto\u015b si\u0119 nimi zaj\u0105\u0142, to musia\u0142 rutynowo opatrzy\u0107 je nieod\u0142\u0105czn\u0105 porcj\u0105 moralnych pot\u0119pie\u0144 i \u201epatriotycznych\u201d z\u0142orzecze\u0144.<\/strong><\/p>\r\n Zychowicz deklaruje, \u017ce napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 antyhitlerowsk\u0105, z czym nietrudno si\u0119 zgodzi\u0107, wszak dzisiaj wszyscy nale\u017cymy do jednego wielkiego \u201eobozu antyhitlerowskiego\u201d (jak wiadomo, w naszych czasach \u201eop\u00f3r przeciwko Hitlerowi ro\u015bnie z ka\u017cdym dniem\u201d). Oskar\u017ca Niemc\u00f3w o g\u0142upot\u0119 polityczn\u0105, polegaj\u0105ca na prowadzeniu wobec polskiej elity polityki brutalnej represji \u0142\u0105cznie z fizyczn\u0105 likwidacj\u0105 jej wielu przedstawicieli zamiast szukania z ni\u0105 porozumienia. A porozumienia Niemcy nie szukali ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 ideologi\u0119, \u201eniezr\u00f3wnowa\u017cenie psychiczne\u201d, rasowe i narodowe uprzedzenia, jak r\u00f3wnie\u017c emocjonalne urazy: Adolf Hitler si\u0119 na nas pogniewa\u0142, bo \u201enie poszli\u015bmy z nim na Moskw\u0119\u201d, i z zemsty postanowi\u0142 z nami nie kolaborowa\u0107.<\/p>\r\n Zasadnicza teza Zychowicza brzmi: do kolaboracji z Niemcami nie dosz\u0142o, poniewa\u017c ci jej nie chcieli. Dlatego te\u017c wszystkie polskie inicjatywy kolaboracyjne skazane by\u0142y na niepowodzenie. Teza ta jednak powinna, moim zdaniem, zosta\u0107 lekko skorygowana i zrelatywizowana poprzez umieszczenie sytuacji w Polsce w kontek\u015bcie por\u00f3wnawczym. Zychowicz zdaje si\u0119 bowiem nie zauwa\u017ca\u0107, \u017ce zarzuty, jakie stawia stronie niemieckiej, odrzucaj\u0105cej wszelkie propozycje kolaboracji politycznej wysuwane przez \u201epolskich antykomunist\u00f3w\u201d, powinny odnosi\u0107 si\u0119 tak\u017ce do innych kraj\u00f3w, gdzie – inaczej ni\u017c w Polsce – istnia\u0142y rz\u0105dy kolaboracyjne. Powody, przynajmniej niekt\u00f3re, niech\u0119ci Niemc\u00f3w do kolaborowania z \u201epolskimi antykomunistami\u201d, powinny zachowywa\u0107 wa\u017cno\u015b\u0107 tak\u017ce w przypadku np. antykomunist\u00f3w francuskich, norweskich i czeskich. A tak nie by\u0142o.<\/p>\r\n Francuzi zamiast p\u00f3j\u015b\u0107 na ugod\u0119 z Niemcami w 1939 r., wypowiedzieli Hitlerowi wojn\u0119, zatem powinien on pa\u0142a\u0107 wobec nich \u017c\u0105dz\u0105 zemsty tak jak w przypadku Polak\u00f3w, ale jako\u015b nie pa\u0142a\u0142 i z nimi kolaborowa\u0142. Niemcy, wbiwszy si\u0119 w pych\u0119 po do\u015b\u0107 szybkim zwyci\u0119stwie nad Polakami, nie zamierzali z nimi kolaborowa\u0107. Jednak dziwnym trafem zdecydowali si\u0119 na kolaboracj\u0119 z r\u00f3wnie szybko pokonanymi Francuzami, Czechami i Norwegami. Czesi (nie m\u00f3wi\u0105c o S\u0142owakach, kt\u00f3rzy zachowali formaln\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107) byli jak my S\u0142owianami, czyli \u017cadne rasowo-etniczne uprzedzenia (antyslawizm) ze strony Niemc\u00f3w nie wchodzi\u0142y w gr\u0119. Zychowicz twierdzi, \u017ce g\u0142upim Niemcom nie zale\u017ca\u0142o na wsp\u00f3\u0142pracy z Polakami, nie t\u0142umaczy jednak, dlaczego zale\u017ca\u0142o im na wsp\u00f3\u0142pracy z Francuzami, Norwegami czy Czechami. Tam widzieli w niej korzy\u015b\u0107 polityczn\u0105, a w przypadku Polski takiej korzy\u015bci nie dostrzegali. Dziwne.<\/p>\r\n Przypomnijmy tutaj, \u017ce – o czym pisa\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo Zychowicz w ksi\u0105\u017cce \u201ePakt Ribbentrop-Beck\u201d – szanse na porozumienie z Berlinem istnia\u0142y przed wybuchem wojny, jednak \u00f3wczesny rz\u0105d polski nie chcia\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 na \u017cadne ust\u0119pstwa, wola\u0142 sojusz z Angli\u0105 i Francj\u0105 (w konsekwencji ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim) skierowany przeciwko Niemcom. Nawet pakt Hitler-Stalin z sierpnia 1939 r. nie sk\u0142oni\u0142 Warszawy do zmiany stanowiska. Polska \u201ezdradzona\u201d przez sojusznik\u00f3w, wojn\u0119 we wrze\u015bniu 1939 r. przegra\u0142a.<\/span> Druga szansa na porozumienie pojawi\u0142aby si\u0119, gdyby rz\u0105d polski, widz\u0105c, \u017ce sojusznicy nie kwapi\u0105 si\u0119 z przyj\u015bciem Polsce z realn\u0105 pomoc\u0105, wysun\u0105\u0142 po dw\u00f3ch tygodniach propozycj\u0119 zawieszenia broni i zacz\u0105\u0142 negocjowa\u0107 z Berlinem jak\u0105\u015b form\u0119 istnienia polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Ba, m\u00f3g\u0142 tak\u0105 pr\u00f3b\u0119 podj\u0105\u0107 nawet po 17 wrze\u015bnia, \u017ceby ratowa\u0107 jakie\u015b kad\u0142ubowe pa\u0144stwo polskie, cho\u0107by nawet o statusie protektoratu Czech i Moraw. Zamiast tego g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy wojska marsza\u0142ek Rydz-\u015amig\u0142y, jak i ca\u0142y rz\u0105d ewakuowali si\u0119 do Rumunii. W tym momencie dokona\u0142a si\u0119 samolikwidacja owego polityczno-administracyjnego bufora, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by ewentualnie – wed\u0142ug Zychowicza – chroni\u0107 w jakiej\u015b mierze polsk\u0105 substancj\u0119 narodow\u0105 w tej tragicznej sytuacji, kiedy wszystkie inne rachuby polityczne ponios\u0142y definitywne fiasko. Wszystkie podejmowane p\u00f3\u017aniej inicjatywy polityczne by\u0142y, powiedzmy to sobie szczerze, raczej \u015bmieszne. Wida\u0107 to jaskrawo, kiedy por\u00f3wna\u0107 je dzia\u0142aniami Philippe\u2019a P\u00e9taina, kt\u00f3rego rz\u0105dy s\u0142u\u017c\u0105 za sztandarowy przyk\u0142ad udanej kolaboracji. Dzi\u0119ki istnieniu kolaboracyjnego rz\u0105du, stanowi\u0105cego bufor pomi\u0119dzy okupantem a ludno\u015bci\u0105, Francja unikn\u0119\u0142a okupacyjnego losu Polski, czyli nie zosta\u0142a \u201espolonizowana\u201d.<\/p>\r\n Nale\u017cy sobie uprzytomni\u0107, \u017ce marsza\u0142ek P\u00e9tain by\u0142 postaci\u0105 we Francji powszechnie znan\u0105 i szanowan\u0105. 18 maja 1940 r. zosta\u0142 wicepremierem, a 17 czerwca prezydent Albert Lebrun desygnowa\u0142 go na premiera. Jako szef rz\u0105du P\u00e9tain natychmiast zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do rz\u0105du Rzeszy z pro\u015bb\u0105 o negocjacje o zawieszeniu broni, kt\u00f3re zosta\u0142o podpisane 22 czerwca. 10 lipca parlament 569 g\u0142osami przeciwko 80 upowa\u017cni\u0142 premiera P\u00e9taina do nadania Francji nowej konstytucji. Zgodnie z ni\u0105 P\u00e9tain zosta\u0142 szefem pa\u0144stwa francuskiego. Dysponuj\u0105cy siln\u0105 pozycj\u0105 polityczn\u0105, popularno\u015bci\u0105, autorytetem moralnym, poparciem wi\u0119kszo\u015bci si\u0142 politycznych i szerokich kr\u0119g\u00f3w spo\u0142ecznych, stoj\u0105cy na czele pa\u0144stwa zar\u00f3wno prawowitego, jak i legalnego by\u0142 P\u00e9tain – mimo kl\u0119ski militarnej Francji i konieczno\u015bci oddania pod niemieck\u0105 administracj\u0119 wojskow\u0105 ponad 50% terytorium na zachodzie i p\u00f3\u0142nocy kraju (wojna przeciwko Niemcom prowadzona od 3 wrze\u015bnia 1939 r. przez Wielk\u0105 Brytani\u0119) – na tyle silny politycznie, \u017ce m\u00f3g\u0142 sta\u0107 si\u0119 politycznym partnerem dla kanclerza Hitlera. Kanclerz liczy\u0142 si\u0119 z nim, poniewa\u017c uwa\u017ca\u0142, \u017ce b\u0119dzie on gwarantem wewn\u0119trznego spokoju we Francji. To ta polityczna kalkulacja sprawi\u0142a, \u017ce zdecydowa\u0142 si\u0119 na kolaboracj\u0119 z P\u00e9tainem.<\/p>\r\n Inny przyk\u0142ad w miar\u0119 udanej kolaboracji to Protektorat Czech i Moraw. Emil H\u00e1cha, jeszcze w niepodleg\u0142ej Czechos\u0142owacji 30 listopada 1938 r. wybrany przygniataj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w przez Zgromadzenie Narodowe na trzeciego prezydenta Republiki, pe\u0142ni\u0142 ten urz\u0105d tak\u017ce po utworzeniu Protektoratu Czech i Moraw. Istnia\u0142a zatem \u2013 w pewnym zakresie \u2013 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 legalnej w\u0142adzy pa\u0144stwowej. Premierzy i wielu ministr\u00f3w rz\u0105du Protektoratu Czech i Moraw jak Rudolf Beran, Alois Eli\u00e1\u0161, Jaroslav Krej\u010d\u00ed, Richard Bienert, Emanuel Moravec by\u0142o ju\u017c przez 1939 r. znanymi osobisto\u015bciami czechos\u0142owackiego \u017cycia politycznego. Masow\u0105 baz\u0119 spo\u0142eczn\u0105 kolaboracyjnym w\u0142adzom Czech i Moraw zapewnia\u0142a organizacja Narodowe Zjednoczenie (co\u015b w rodzaju Frontu Jedno\u015bci Narodu) i inne ugrupowania polityczne jak Vlajka, Narodowo-Socjalistyczna Partia Czeskich Robotnik\u00f3w i Ch\u0142op\u00f3w, Czeska Liga przeciw Bolszewizmowi czy Narodowy Zwi\u0105zek Pracuj\u0105cych. Z punktu widzenia Berlina istnienie czeskich struktur politycznych mia\u0142o wi\u0119c polityczny sens.<\/p>\r\n W Norwegii, podobnie jak w Polsce, w\u0142adze rz\u0105dowe (wraz z kr\u00f3lem Haakonem VII, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 poddanych, zostawiaj\u0105c ich swojemu losowi) uda\u0142y si\u0119 na emigracj\u0119, aby tam – jak Sikorski czy de Gaulle – kolaborowa\u0107 z Brytyjczykami. W powsta\u0142ej pr\u00f3\u017cni politycznej na g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0119 polityczn\u0105 wyros\u0142o Nasjonal Samling Vidkuna Quislinga, partia, kt\u00f3ra przed wojn\u0105 by\u0142a wprawdzie nieliczna i nie odnosi\u0142a wi\u0119kszych sukces\u00f3w, jednak nale\u017ca\u0142a do norweskiego establishmentu politycznego. Quisling zyska\u0142 wcze\u015bniej uznanie w oczach norweskiej opinii publicznej jako wsp\u00f3\u0142pracownik Fridtjofa Nansena; by\u0142 dyplomat\u0105 i ministrem, a nie politycznym \u201enobody\u201d. Jego parti\u0119 popiera\u0142o, przed wojn\u0105 i w czasie wojny, wiele znanych osobisto\u015bci \u017cycia publicznego z najwi\u0119kszym pisarzem norweskim, laureatem nagrody Nobla, Knutem Hamsunem na czele. Zatem tak\u017ce i w tym wypadku jaka\u015b forma kolaboracji by\u0142a dla Niemc\u00f3w politycznie op\u0142acalna.<\/p>\r\n Po jednej stronie mamy P\u00e9taina, H\u00e1ch\u0119 i Quislinga a po drugiej \u015awietlickiego, Cybichowskiego, Kowalewskiego i innych bohater\u00f3w ksi\u0105\u017cki Zychowicza, kt\u00f3rzy nie wyrobili sobie wcze\u015bniej \u017cadnej pozycji politycznej i nie dysponowali \u017cadn\u0105 realn\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105. Dlatego byli dla Niemc\u00f3w ca\u0142kowicie bezu\u017cyteczni. Mo\u017cemy ich desperackie wysi\u0142ki docenia\u0107 i pochwala\u0107, mo\u017cemy uzna\u0107, \u017ce mieli szlachetne intencje i dzia\u0142ali z pobudek patriotycznych, nie zmienia to jednak faktu, \u017ce strona niemiecka nie mia\u0142a \u017cadnych powod\u00f3w, aby traktowa\u0107 ich powa\u017cnie. Byli dla niej quantit\u00e9 n\u00e9gligeable<\/em>. Kolaboracja musi przynosi\u0107 obop\u00f3ln\u0105 korzy\u015b\u0107 polityczn\u0105 i tak\u0105 korzy\u015b\u0107 Niemcy odnosili, kolaboruj\u0105c z P\u00e9tainem, H\u00e1ch\u0105 i Quislingiem. A jak\u0105 korzy\u015b\u0107 polityczn\u0105 mogli odnie\u015b\u0107 Niemcy kolaboruj\u0105c z, ma\u0142o komu znanymi, pozbawionymi politycznego znaczenia i niemaj\u0105cymi \u017cadnego wp\u0142ywu na rozw\u00f3j sytuacji w okupowanej Polsce, \u015awietlickim, Cybichowskim czy Kowalewskim? \u0179adn\u0105.<\/p>\r\n W Polsce rzeczywi\u015bcie nie by\u0142o ani \u201eP\u00e9taina\u201d, ani \u201eHachy\u201d, ani \u201eQuislinga\u201d. Gdyby si\u0119 pojawi\u0142, w\u00f3wczas Niemcy – jak mo\u017cna zasadnie przypuszcza\u0107 – podj\u0119liby z nim pertraktacje na temat kolaboracji. Rozmawia\u0107 ze Studnickim, Skiwskim, Cybichowskim, Kowalewskim czy dzia\u0142aczami \u201eMiecza i P\u0142uga\u201d nie zamierzali, bo i po co, wszak ci niczego im nie mogli zaoferowa\u0107, chyba \u017ce dobre rady, a tych nie potrzebowali, gdy\u017c uwa\u017cali, \u017ce sami wszystko wiedz\u0105 najlepiej. Dlatego z punktu widzenia realpolitik<\/em> narzekania Zychowicza na Niemc\u00f3w, \u017ce nie chcieli polskich kolaborant\u00f3w, s\u0105 po prostu naiwne. Co innego, gdyby z propozycj\u0105 kolaboracji zwr\u00f3cili si\u0119 do Berlina polscy politycy b\u0119d\u0105cy odpowiednikami P\u00e9taina, H\u00e1chy czy Quislinga – Beck, Mo\u015bcicki, Rydz-\u015amig\u0142y, Sikorski, Witos czy Bielecki, a Niemcy by t\u0119 propozycj\u0119 odrzucili. By\u0142by to bez w\u0105tpienia przejaw skrajnej g\u0142upoty politycznej, kt\u00f3rej – podkre\u015blmy – nie wykazali, decyduj\u0105c si\u0119 na kolaboracj\u0119 z P\u00e9tainem, H\u00e1ch\u0105 i Quislingiem. Ale o tym, czy rzeczywi\u015bcie byliby tak g\u0142upi, nigdy si\u0119 ju\u017c nie dowiemy.<\/p>\r\n Tomasz Gabi\u015b<\/em><\/strong><\/p>\r\n