{"id":7750,"date":"2009-03-15T15:58:44","date_gmt":"2009-03-15T20:58:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=7750"},"modified":"2009-03-15T16:02:01","modified_gmt":"2009-03-15T21:02:01","slug":"o-chorobie-rzeczypospolitej-ktora-jest-z-oslabienia-krolewskiej-dostojnosci-i-wladzy-ks-piotr-skarga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=7750","title":{"rendered":"O chorobie Rzeczypospolitej, kt\u00f3ra jest z os\u0142abienia kr\u00f3lewskiej dostojno\u015bci i w\u0142adzy – Ks. Piotr Skarga<\/em>"},"content":{"rendered":"

„Postaw nam kr\u00f3la, aby nas sadzi\u0142, jako wszytkie narody maj\u0105”. <\/em><\/strong>l Sm 8, [5]<\/em><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

W ciele ludzkim dwa s\u0105 przedniejsze cz\u0142onki, kt\u00f3rymi si\u0119 cia\u0142o o\u017cywia i umacnia: serce i g\u0142owa. Weso\u0142e serce a g\u0142owa zdrowa czyni\u0105 cz\u0142owieka mocnego i do wszystkiego sposobnego. A smutne serce, jako m\u00f3wi Izajasz, i g\u0142owa chora cia\u0142o wszystko os\u0142abia, i\u017c od stopy nogi a\u017c do wierzchu nic w nim pot\u0119\u017cnego nie b\u0119dzie. Religia i stan duchowny w ciele Rzeczypospolitej jest jako serce zakryte i wn\u0119trzne, z kt\u00f3rego \u017cywot wieczny pochodzi; a stan kr\u00f3lewski jest jako g\u0142owa, w kt\u00f3rej s\u0105 do rz\u0105du cz\u0142onk\u00f3w wszytkich oczy, uszy i inne zmys\u0142y powierzone, do tych widomych d\u00f3br Rzeczypospolitej nale\u017c\u0105ce. Gdy wiara katolicka i duchowny stan naruszony jest, jako ranne serce, pr\u0119dk\u0105 \u015bmier\u0107 Rzeczypospolitej przywodzi. Gdy te\u017c stan kr\u00f3lewski s\u0142abieje i boleje, jako g\u0142owa chora, w\u0142adza cz\u0142onk\u00f3w wszytkich ginie i kr\u00f3lestwo wszytko upada. M\u00f3wili\u015bmy o pierwszej chorobie Rzeczypospolitej na serce, ju\u017c o drugiej za pomoc\u0105 Bo\u017c\u0105 m\u00f3wmy, kt\u00f3ra jest na g\u0142ow\u0119, to jest o kr\u00f3lewskiej w\u0142adzy os\u0142abionej i nadw\u0105tlonej.<\/p>\r\n\r\n

Przyrodzony spos\u00f3b jest w ciele, aby jedna g\u0142owa rz\u0105dzi\u0142a. Tak te\u017c w Rzeczypospolitej przyrodzona i najlepsza, i najw\u0142a\u015bniejsza rozumowi ludzkiemu jest monarchia albo jedynow\u0142adztwo i rz\u0105d jednego. Kt\u00f3ry gdy si\u0119 mieni a na wiele si\u0119 g\u0142\u00f3w dzieli, ci\u0119\u017cka jest i \u015bmiertelna Rzeczypospolitej choroba.<\/p>\r\n\r\n

Na to pierwej powiedzmy, co si\u0119 za wst\u0119p kazania tego z Pisma prze\u0142o\u017cy\u0142o. Gdy lud on wybrany kr\u00f3la sobie prosi\u0142 od Samuela, s\u0119dziego i kap\u0142ana, kt\u00f3ry nimi na on czas rz\u0105dzi\u0142, m\u00f3wi Pismo, i\u017c si\u0119 to Samuelowi nie podoba\u0142o, i\u017c rzekli: „Daj nam kr\u00f3la, aby nas s\u0105dzi\u0142”. I \u017ca\u0142owa\u0142 si\u0119 na nie przed Panem Bogiem, modl\u0105c si\u0119. A Pan B\u00f3g mu powiedzia\u0142: Us\u0142uchaj g\u0142osu ludu tego we wszytkim, o co\u0107 m\u00f3wi\u0105: bo nie ciebie, ale mnie porzucili, abych nad nimi nie kr\u00f3lowa\u0142”. Z kt\u00f3rych s\u0142\u00f3w pokazuje si\u0119, i\u017c im to Pan B\u00f3g gani\u0142, cho\u0107 im tego dopu\u015bci\u0142, a i\u017c od nich tym zel\u017cony by\u0142, jakoby mu kr\u00f3lowanie nad sob\u0105 brali.<\/p>\r\n\r\n

Na co to zrozumie\u0107 potrzeba, i\u017c tu Pan B\u00f3g nie zgani\u0142 monarchii ani w\u0142adzy jednego nad wszytkimi. Bo jako byli z Egiptu wyszli, w kt\u00f3rym si\u0119 rozmno\u017cyli, pocz\u0105wszy od Moj\u017cesza a\u017c do onego czasu Samuela proroka, przez trzysta lat nigdy innego nad sob\u0105 rz\u0105du nie mieli, jedno pod jednym prze\u0142o\u017conym. Jacy byli po Moj\u017ceszu: Jozue, Judas, Otoniel, Aod, Barak, Gedeon, Jefte, a\u017c do Samsona. Po kt\u00f3rym by\u0142o interregnu3, jako Pismo m\u00f3wi: „Czasu onego nie by\u0142o kr\u00f3la w Izraelu, ale ka\u017cdy czyni\u0142, co mu si\u0119 zda\u0142o”, gdy najgorsze one czasy by\u0142y, kt\u00f3rych sami z sob\u0105 wojn\u0119 bardzo krwaw\u0105 wiedli.<\/p>\r\n\r\n

Gdyby te\u017c by\u0142a z\u0142a monarchia, nigdy by jej by\u0142 Pan B\u00f3g ludowi swemu nie \u017cyczy\u0142 i na tym miejscu kr\u00f3la im dawa\u0107 by nie rozkaza\u0142. Lecz sam go im da\u0142 i naznaczy\u0142 bardzo dobrego na przodku Saula onego, pierwszego kr\u00f3la, i po nim Dawida i inne potomki jego, jako Abramowi obieca\u0142: i\u017c ze krwi jego kr\u00f3lowie wychodzi\u0107 mieli, a\u017c do Mesyjasza, Kr\u00f3la nad nad kr\u00f3lami i Pana nad pany. A co wi\u0119cej, w Zakonie u Moj\u017cesza opowiedzia\u0142 Pan B\u00f3g, i\u017c kr\u00f3le sobie stawi\u0107 mieli, i nauczy\u0142 ich, jaki kr\u00f3l ich by\u0107 mia\u0142, i prawa mu postawi\u0142.<\/p>\r\n\r\n

C\u00f3\u017c tedy jest, i\u017c si\u0119 Panu Bogu ona pro\u015bba o danie kr\u00f3la nie podoba\u0142a? To, i\u017c s\u0119dziaki, kt\u00f3re im dawa\u0142, nie mia\u0142 Pan B\u00f3g za kr\u00f3le ludu onego swego, ale jako za namiestniki swojego kr\u00f3lestwa. Bo nie u\u017cywali kr\u00f3lewskiego prawa i pompy, i majestatu; ale rol\u0105 orali jako i drudzy, dworu \u017cadnego nie chowaj\u0105c, ani podatk\u00f3w bior\u0105c, ani d\u00f3br pospolitych u\u017cywaj\u0105c. Lecz tylko s\u0105dzili ludzi, a gdy wojna naleg\u0142a, zwo\u0142ywali lud, a Pan B\u00f3g im sam hetmanem by\u0142, i zaw\u017cdy bili nieprzyjaciele swoje. Nie mieli te\u017c dziedzicznego kr\u00f3lestwa, ani synowie ich na nie wst\u0119powali, jedno kogo naznaczy\u0142 Pan B\u00f3g znakiem swoim jakim. I gdy po wielkim zwyci\u0119stwie do Gedeona, s\u0119dziaka swego i hetmana, m\u00f3wili: „Panuj nad nami, i syn tw\u00f3j, i syn syna twego, bo\u015b nas wybawi\u0142 z mocy Madyja\u0144czyk\u00f3w”, on im odpowiedzia\u0142: „Panowa\u0107 nad wami nie b\u0119d\u0119, ani syn m\u00f3j, ale Pan B\u00f3g niech nad wami panuje”. I dobre im by\u0142o ono panowanie. Bo kr\u00f3l\u00f3w nie \u017cywili ani ich majestatu i pompy opatrowali, a jednak s\u0105dy i wojny szcz\u0119\u015bliwie odprawowali, abo sam Pan B\u00f3g, jako kr\u00f3l ich, odprawowa\u0142, naznaczaj\u0105c sobie namiestniki one prze\u0142o\u017cone ich.<\/p>\r\n\r\n

Lecz gdy si\u0119 kr\u00f3l\u00f3w naparli takich, jakie maj\u0105 inne narody z rozumu przyrodzonego, kt\u00f3rzy by byli jako panowie i dziedzicy z potomkami swymi nad nimi, maj\u0119tno\u015bci ich na sw\u00f3j stan u\u017cywali i ozdob\u0119 wszytkie ziemie na sobie, i dostatek, i s\u0142aw\u0119 nosili i okazowali. A dw\u00f3r i \u017co\u0142nierzy ustawicznie chowaj\u0105c, onych bronili, \u017ceby si\u0119 nie zaw\u017cdy sami na wojny w\u0142\u00f3czyli i wyci\u0105gali; tedy im Pan B\u00f3g tego nie zgani\u0142, ale raczej dopu\u015bci\u0142. To zgani\u0142, i\u017c on spos\u00f3b prostych s\u0119dziak\u00f3w odmienili, a wi\u0119cej si\u0119 na kr\u00f3lewsk\u0105 ozdob\u0119 i pot\u0119\u017cno\u015b\u0107 ni\u017ali na jego w niepot\u0119\u017cnych s\u0119dziakach obrony spuszcza\u0107 chcieli. Lecz monarchia, kt\u00f3ra tak\u017ce za s\u0119dziak\u00f3w, jako i za kr\u00f3l\u00f3w by\u0142a, pochwali\u0142 Pan B\u00f3g tym samym, i\u017c nigdy dwu ani trzech, ani posp\u00f3lstwa do rz\u0105du ludu swego nie sadza\u0142, ani w zakonie ustawi\u0142. Bowiem monarchia jest na\u015bladowanie niebieskich rz\u0105d\u00f3w, na kt\u00f3rych sam jeden B\u00f3g siedzi. I tak zacz\u0105\u0142, i ukaza\u0142 ludzkiemu narodowi, i napisa\u0142 na duszach ich, aby si\u0119 takiego rz\u0105du trzymali, gdzie jeden w\u0142ada. Bo stworzy\u0142 jednego samego cz\u0142owieka i, m\u0119\u017ca onego pierwszego, aby by\u0142 g\u0142ow\u0105 i ojcem wszytkim synom swoim. Nie stworzy\u0142 dwu ani trzech; aby si\u0119 wszyscy do jednego odzywali i jego i rz\u0105du i rozumu, jako starszego, s\u0142uchali.<\/strong> I przeto\u017c \u017con\u0119 mu da\u0142, nierozumn\u0105 we w\u0142adzy, ale poddan\u0105, aby dwa nie rz\u0105dzili, a w domu jednym \u017cony, cho\u0107 jednego cia\u0142a s\u0105 z m\u0119\u017cmi, drugim si\u0119 abo r\u00f3wnym panem w domu nie czyni\u0142y.<\/p>\r\n\r\n

I jako \u015bwiat nasta\u0142, ludzie kr\u00f3lestwa sobie stawili i jednemu si\u0119 poddawali, jednego nad sob\u0105 obierali. Czym sta\u0142y one wielkie monarchie: asyryjska, perska, grecka, rzymska. Ta ostatnia, rzymska, gdy ros\u0142a, kr\u00f3le wygna\u0142a. Co si\u0119 jej \u017ale powiod\u0142o, gdy abo wiele przednich, abo lud sam w jednym onym mie\u015bcie rz\u0105dzi\u0142. Musieli przecie jednemu dyktatorowi, abo konsulowi wszytko zleca\u0107. I nigdy si\u0119 ono pa\u0144stwo nie rozszerzy\u0142o po wszytkim \u015bwiecie, a\u017c gdy jeden wszytkim w\u0142adn\u0105\u0142, pocz\u0105wszy od Juliusza i Augusta.<\/p>\r\n\r\n

Co jedno jest uczonych u Grek\u00f3w i \u0141acinnik\u00f3w, filozof\u00f3w, retor\u00f3w, historyk\u00f3w, wszyscy ten rz\u0105d pod jednym chwal\u0105, a inne gani\u0105. Filo-\u017bydowin on s\u0142awny, chwali one Homerusowe s\u0142owa: „Z\u0142a rzecz, gdy wielu rozkazuje: niech\u017ce kr\u00f3l jeden b\u0119dzie”. <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Nasi doktorowie to\u017c m\u00f3wi\u0105. Justinus: „Jednego panowanie od wojen i zwad – m\u00f3wi – wolne bywa”. Atanazyjus: „Jako wielo\u015b\u0107 bog\u00f3w \u017cadnego boga nie czyni, tak wiele pan\u00f3w \u017cadnego pana nie ma, a gdzie pana nie masz, tam zamieszanie jest”. Cyprian z tego dowodzi przeciw poganom, i\u017c jeden musi by\u0107 B\u00f3g, bo taki rz\u0105d jest najlepszy i najprzyrodze\u0144szy. I m\u00f3wi: „Z panowania Boskiego bierzmy przyk\u0142ad do ziemskiego. Gdzie byli dwa kr\u00f3lowie, kt\u00f3rzy by sobie wiary dotrzymali, a krwi\u0105 si\u0119 nie ko\u0144czyli?” Hieronim \u015bw. m\u00f3wi: „Jeden cesarz, jeden w ziemi s\u0119dzia. Rzym skoro zbudowany jest, dwu kr\u00f3l\u00f3w mie\u0107 nie m\u00f3g\u0142”. Seneka gani Brutusa, kt\u00f3ry dla nadzieje wolno\u015bci Juliusza, cesarza pierwszego rzymskiego, zabi\u0142, m\u00f3wi\u0105c: „Najlepszy stan jest miasta pod jednym sprawiedliwym kr\u00f3lem”.<\/strong> <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Jeden m\u0105dry polityk, poga\u0144ski filozof, m\u00f3wi: „Jednego panowanie, dobrymi prawy opatrzone, nade wszytko najlepsze. A tam, gdzie ich niewiele rozkazuje, jest przednie, a gdzie wiele, tam rz\u0105d we wszytkim s\u0142aby”. Na\u015bladuj\u0105c go, jego ucze\u0144 powiedzia\u0142: „Pod kr\u00f3lem jednym najlepszy rz\u0105d; pod Rzecz\u0105pospolit\u0105 nade wszystko najgorszy”. <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Na Ko\u015bci\u00f3\u0142 nowego testamentu i na zakonodawc\u0119 Jego patrzmy. Je\u015bli\u0107 Chrystus w Ko\u015bciele swoim monarchi\u0119 postawi\u0142, pewnie ta jest najlepsza. Bo tak m\u0105dry B\u00f3g nasz, w domu swoim, kt\u00f3ry tak umi\u0142owa\u0142, nalaz\u0142by by\u0142 inny rz\u0105dzenia obyczaj. I w starym, i w nowym zakonie zaw\u017cdy Pan B\u00f3g jednego najwy\u017cszego kap\u0142ana, kt\u00f3rego wszyscy s\u0142ucha\u0107 musieli, postawi\u0142, od Aarona i Piotra \u015bw. pocz\u0105wszy. Na koniec, m\u00f3wi \u015bw. Cyprian: „Pszczo\u0142y jedynego maj\u0105 kr\u00f3la, trzody bestyj jednego wodza”. I Hieronim \u015bwi\u0119ty: „\u0179urawie – prawi – za jednym jako abecad\u0142o id\u0105”. <\/strong> Izali jeden nie \u0142acniej rz\u0105d uczyni? A rz\u0105d nie na tym jest, gdy wszyscy r\u00f3wni i jednacy, ale gdy od siebie miejscy r\u00f3\u017cni, a jeden drugiemu podlega. Jako rz\u0105d ko\u015bcielny nad wiel\u0105 pleban\u00f3w ma jednego biskupa, nad wiel\u0105 biskup\u00f3w jeden arcybiskup, nad wiel\u0105 arcybiskup\u00f3w jeden prymas, nad wiel\u0105 prymas\u00f3w jeden patryjarcha, a nad nimi jeden Piotr abo papie\u017c, kt\u00f3ry wszytki jedna, gdy si\u0119 wadz\u0105, naucza, gdy b\u0142\u0105dz\u0105, odmienia, gdy si\u0119 psuj\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Kt\u00f3\u017c lepiej pok\u00f3j i zgod\u0119, i jedno\u015b\u0107 miedzy lud\u017ami na czym wszytka Rzeczpospolita stoi, uczyni\u0107 mo\u017ce, jako jeden? Bo gdzie dwa albo trzej rz\u0105dz\u0105 ka\u017cdy najdzie swoje mniemanie i rozumienie. I ludzie nie p\u00f3jd\u0105 za jednym, ale si\u0119 rozdwoj\u0105, m\u00f3wi\u0105c: Ja tak rozumiem jako Pawe\u0142, a ja jako Piotr a ja jako Jakub. A gdy jeden rz\u0105dzi, wszyscy ze swym rozumieniem do kupy id\u0105. I jeden \u0142acniej wszystkie do siebie i do zgody \u015bwi\u0119tej poci\u0105gnie. Rzymianie pod kr\u00f3lmi si\u0119 sami z sob\u0105 nie wadzili, ale gdy kr\u00f3le wygnali, ustawicznie si\u0119 lud pospolity z mo\u017cniejszymi i z patrycyjami wadzi\u0142, i d\u0142ugo trwa\u0107 one rz\u0105dy nie mog\u0142y, i pokoju nigdy wi\u0119kszego nie mieli, jako pod jednym Augustem.<\/p>\r\n\r\n

Moc te\u017c wi\u0119ksza i pot\u0119\u017cno\u015b\u0107 jest na nieprzyjaciela przy jednym, kt\u00f3ra gdy si\u0119 na wiele ich rozdwoi, daleko mniej pos\u0142u\u017cy.<\/p>\r\n\r\n

Monarchie najd\u0142u\u017cej sta\u0142y, ni\u017ali inne sposoby rz\u0105d\u00f3w. Asyryjska – 1240, abo jako drudzy pisz\u0105<\/p>\r\n\r\n

1400. Tatarska, co najstarsza, jako m\u00f3wi Justinus, kila tysi\u0119cy lat; i teraz inszego rz\u0105du nie maj\u0105. Rzymska w poga\u0144stwie pod konsulami i innymi odmiennymi rz\u0105dy, co\u015b nad 400 a\u017c do Juliusza, a od Juliusza z chrze\u015bcija\u0144skimi pany, na wsch\u00f3d s\u0142o\u0144ca sta\u0142a 1495 lat, a\u017c do Konstantyna ostatniego. A na zach\u00f3d, od Karola Wielkiego a\u017c do dzisiejszego cesarza rzymskiego – 900.<\/p>\r\n\r\n

Na Wenecyj\u0105 nie potrzeba patrzy\u0107, i\u017c tak d\u0142ugo, to jest 1100 lat, stoi. Bo tam lud pospolity nie rz\u0105dzi, tylko w rzeczach maluczkich i nienale\u017cytych zdania ich pytaj\u0105, lecz rzeczy powa\u017cne do trzech si\u0119 przy ksi\u0105\u017c\u0119ciu staczaj\u0105, i oni wszytkim w\u0142adn\u0105. A te\u017c w jednym mie\u015bcie, jako pod jednym pokryciem, takie rzeczy \u0142acne. Lecz gdzie si\u0119 pa\u0144stwo kilkaset mil szerzy, trudno si\u0119 wszytkich przednich obywatel\u00f3w dok\u0142ada\u0107.<\/p>\r\n\r\n

Nasza polska monarchia przed chrze\u015bcija\u0144stwem sta\u0142a tak\u017ce kilkaset lat. Po wzi\u0119tej wierze chrze\u015bcija\u0144skiej stoi ju\u017c blisko lat 700, o \u017cadnym inszym rz\u0105dzie, jedno kr\u00f3lewskim pod jednym panem, nigdy nie wiedz\u0105c. Pod dwuna\u015bci\u0105 wojew\u00f3d doznali Polacy, jako by\u0142 z\u0142y rz\u0105d, i pr\u0119dko si\u0119 do pierwszego i przyrodzonego sposobu wr\u00f3cili, m\u00f3wi\u0105c: Mala es t pluralitas principum, sit ergo unus rex. Przed stem lat naznaczniej pocz\u0119\u0142a si\u0119 nachyla\u0107 do innych, kr\u00f3lestwu przeciwnych, rz\u0105d\u00f3w ta Rzeczpospolita Polska. Z jakim po\u017cytkiem naszym, sami na tych sejmach doznawamy.<\/p>\r\n\r\n

S\u0142abieje dostojno\u015b\u0107 i w\u0142adza kr\u00f3lewska tymi bole\u015bciami: wolno\u015bci\u0105 przebran\u0105 i zbytni\u0105, z kt\u00f3rej idzie niepos\u0142usze\u0144stwo poddanych, rozproszenie dochod\u00f3w i imion sto\u0142u kr\u00f3lewskiego, i ko\u0142a poselskiego wykraczaniem z porz\u0105dku zamierzonego. Co si\u0119 godzi troch\u0119 rozszerzy\u0107 i duchem kaznodziejskim, jako wielkie i utrat\u0119 ludu Bo\u017cemu przynosz\u0105ce grzechy pogromi\u0107; nie boj\u0105c si\u0119 onej przym\u00f3wki, jakobychmy wolno\u015bciom szlacheckim \u017cyczliwymi nie byli, a dominium absolutum i zatem tyrani\u0119 chwalili. Cnota ma swoje miar\u0119 i wag\u0119: \u017ale w niej nie dowa\u017cy\u0107, \u017ale te\u017c i przewa\u017cy\u0107.<\/p>\r\n\r\n

Dobre absolutum dominium, i nad nie lepszego rz\u0105du nigdy by\u0107 nie mo\u017ce; ale u samego Pana Boga, kt\u00f3ry nigdy pob\u0142\u0105dzi\u0107 i z\u0142ym by\u0107, i tyranem nie mo\u017ce. Dobre panowanie nikomu nie podleg\u0142e przy \u015bwi\u0119tym, dobrym, m\u0105drym i pobo\u017cnym monarsze, kt\u00f3remu prawem jest boja\u017a\u0144 Bo\u017ca, s\u0105dow\u0105 stolic\u0105 modro\u015b\u0107 Boska i sprawiedliwo\u015b\u0107, i pot\u0119\u017cna egzekucyja do karania i darowania. Moc\u0105 jego jest, po Panu Bogu, dobry \u017co\u0142nierz i bogate pieni\u0105dze. Lecz niewiele takich: wszytkich by, jako m\u00f3wi\u0105, na jednym pier\u015bcieniu wyrysowa\u0142. Dlatego\u017c do monarchii i kr\u00f3la przyk\u0142ada ludzki rozum rad\u0119 i prawa, kr\u00f3c\u0105c i okraszaj\u0105c moc jego, a pomagaj\u0105c rozumowi jego, aby nie pob\u0142\u0105dzi\u0142, a z\u0142ym si\u0119 tyranem nie stawa\u0142.<\/p>\r\n\r\n

Nie tak\u0105 monarchi\u0119 chwalimy, jaka jest u Turk\u00f3w, Tatar i Moskwy, kt\u00f3ra ma [nie licz\u0105ce si\u0119 z prawem] panowanie. Ale tak\u0105, kt\u00f3ra prawy sprawiedliwymi i rad\u0105 m\u0105dr\u0105 podparta jest, u moc swoje ustawami pobo\u017cnymi umiarkowan\u0105 i okraszon\u0105 ma. Jaka by\u0142a u ludu onego izraelskiego, gdzie kr\u00f3lom rozkazano, aby prawa Bo\u017cego ksi\u0119gi od kap\u0142an\u00f3w podane sobie wypisali i wedle nich lud Bo\u017cy sprawowali, boj\u0105c si\u0119 Pana Boga swego i mi\u0142uj\u0105c lud jego, do ich opieki poruczony.<\/p>\r\n\r\n

Taka by\u0142a od pocz\u0105tku, zw\u0142aszcza po przyj\u0119tej wierze Chrystusowej, ta monarchia polska. Bo kap\u0142ani Bo\u017cy i biskupi kr\u00f3lom, z poga\u0144stwa grubym i dzikim, prawo Bo\u017ce przek\u0142adali, kt\u00f3rym ich absolutum dominium miarkowali; a potem i inne ludzkie prawa napisane i one rady \u015bwieckie przystawione im s\u0105. Czym dostoje\u0144stwo ich kr\u00f3lewskie i w\u0142adza si\u0119 nie kr\u00f3ci\u0142a ani kurczy\u0142a; ale si\u0119 umiarkowa\u0142a, aby nie pob\u0142\u0105dzili, a mocy onej z rozumem i boja\u017ani\u0105 Bosk\u0105 sprawiedliwie u\u017cywali, ani si\u0119 na prawo, ani lewo sk\u0142aniaj\u0105c.<\/p>\r\n\r\n

Pokazuj\u0105 to statuta wasze i przysi\u0119gi senator\u00f3w i marsza\u0142k\u00f3w, i innych urz\u0119dnik\u00f3w, w jakiej czci, i w onej po Bogu nawy\u017cszej, przodkowie waszy kr\u00f3lewski stan mie\u0107 chcieli i uwa\u017cali. Wiedz\u0105c, co im samym na tym nale\u017cy, a jako z kr\u00f3l\u00f3w cze\u015b\u0107 wszytka i podwy\u017cszenie na ich dobre, jako z g\u0142owy na cz\u0142onki sp\u0142ywa\u0142o.<\/p>\r\n\r\n

Potem z mi\u0142o\u015bci ku poddanym za wys\u0142ug\u0105 i dobrym zachowanim ich nadali ludziom rycerskim przez m\u0119stwo ich i \u017cyczliwo\u015b\u0107 -wolno\u015bci od podatk\u00f3w, od podw\u00f3d, od zagranicznych wojen i od innych, kt\u00f3re by\u0142y in absoluto dominia, ci\u0119\u017car\u00f3w. Kt\u00f3re wolno\u015bci dalej si\u0119 pod interregna wytargowa\u0142y i rozszerzy\u0142y, i tak si\u0119 wysoko podnios\u0142y, i\u017c wpad\u0142y w wielk\u0105 pych\u0119 i niepos\u0142usze\u0144stwo, i lekkie kr\u00f3lewskiego majestatu uwa\u017cenie, i praw dobrych podeptanie, i\u017c si\u0119 ono s\u0142owo u Joba \u015bw. rzec o nich mo\u017ce: „M\u0105\u017c lekki w pych\u0119 si\u0119 podnosi i jako \u017arzebi\u0119 u os\u0142a mniema, \u017ce si\u0119 wolnym urodzi\u0142”. I st\u0105d one s\u0142owa bystre i g\u0142upie: urodzi\u0142em si\u0119 wolnym szlachcicem, nie boj\u0119 si\u0119 nikogo\u017c, i kr\u00f3la samego, kt\u00f3ry mi nic nad prawo uczyni\u0107 nie mo\u017ce. I kt\u00f3\u017c si\u0119 tak wolnym rodzii, \u017ceby nikogo\u017c si\u0119 ba\u0107 nie mia\u0142? I syn kr\u00f3lewski ba\u0107 si\u0119 ojca i pedagog\u00f3w musi. I sam kr\u00f3l Boga si\u0119 boi i praw jego przest\u0119powa\u0107 nie \u015bmie, a tej wolno\u015bci a tej wolno\u015bci nie ma, aby si\u0119 zwierzchno\u015bci Boskiej nie ba\u0142. I patrzmy, jako na takie harde \u015bmieszna wolno\u015b\u0107 pad\u0142a. M\u00f3wi: kr\u00f3la si\u0119 nie boj\u0119, a przed s\u0105siadem ucieka i dr\u017cy, kt\u00f3ry go w tej wolno\u015bci na dom naje\u017cdza i zabija, i maj\u0119tno\u015b\u0107 wy\u0142upi. O czym na ka\u017cdy czas s\u0142yszym.<\/p>\r\n\r\n

O g\u0142upi przepychu [pysza\u0142ku], jako si\u0119 kr\u00f3la nie boisz, kt\u00f3rego si\u0119 Pan B\u00f3g ba\u0107 rozkaza\u0142? „B\u00f3j si\u0119, synu mi\u0142y, Pana Boga i kr\u00f3la”. I drugie m\u00f3wi: „Jako ryk lwi, tak gniew kr\u00f3lewski; kto go gniewa, grzeszy na dusz\u0119 swoj\u0105”. I Aposto\u0142 miecza si\u0119 kr\u00f3lewskiego ba\u0107 ka\u017ce. C\u00f3\u017c to za bezpiecze\u0144stwo abo raczej za wszetecze\u0144stwo? Za kt\u00f3rym to idzie, i\u017c kto chce, kr\u00f3lowi \u0142aje, o nim szemrze, jego si\u0119 pedagogiem czyni i zel\u017cywie go wspomina. Je\u015bli to z prawa jakiego pisanego abo statutu idzie, przekl\u0119te takie prawo i taka wolno\u015b\u0107 piekielna na blu\u017anienie Boga i kr\u00f3la. Bo nikt kr\u00f3la blu\u017ani\u0107 nie mo\u017ce, kt\u00f3ry by i Boga zaraz tego, kt\u00f3ry go stawi, nie zblu\u017ani\u0142. I tak pot\u0119piano oto na \u015bmier\u0107 ludzie w Pi\u015bmie \u015bwi\u0119tym, i\u017c Boga zblu\u017anili i kr\u00f3la.<\/p>\r\n\r\n

Ale wiem, i\u017c w\u017cdy prawa tak z\u0142ego nie macie, chyba onego na t\u0119 tak\u0105 swowolno\u015b\u0107 nakr\u0119cacie: i\u017c mi\u0119 nie mo\u017ce pojma\u0107 a\u017c prawem przekonanego, i\u017c s\u0105dzi\u0107 nie mo\u017ce, a\u017c na sejmie. I dlatego\u017c tak\u0105 sobie wolno\u015b\u0107 do lekkiego uwa\u017cania kr\u00f3lewskiego majestatu bra\u0107 mamy? I co z dobroci i \u0142aski ludziom onym, kt\u00f3rzy je bardzo, jako bogi swe, czcili, kr\u00f3lowie pozwolili, to my na jego zel\u017cenie obraca\u0107 mamy? Tak\u017ce tej wolno\u015bci u\u017cywa\u0107 si\u0119 godzi na wszytkie grzechy i na podeptanie praw wszytkich i sprawiedliwo\u015bci, i na tyra\u0144stwa s\u0105siedzkie, i na zel\u017cenie mocy kr\u00f3lewskiej? Nie na to dana jest. I je\u015bli jej wy \u017ale u\u017cywacie, s\u0142usznie j\u0105 Pan B\u00f3g od was odejmie, i\u017c si\u0119 wam w ci\u0119\u017ck\u0105 niewol\u0105, obro\u0144 Bo\u017ce, obr\u00f3ci.<\/p>\r\n\r\n

O trzech wolno\u015bciach dobrych wiemy: czwartej si\u0119 jako szata\u0144skiej zarzekamy. \u015bwi\u0119ta wolno\u015b\u0107 jest: grzechom i czartu nie s\u0142u\u017cy\u0107, a tyra\u0144stwa piekielnego uchodzi\u0107. „Kto czyni grzech – m\u00f3wi Pan – niewolnikiem jest u grzechu.” Oby si\u0119 o t\u0119 wolno\u015b\u0107 starali owi wolni, co pe\u0142ni s\u0105 m\u0119\u017cob\u00f3jstwa, nieczysto\u015bci, \u0142upiestwa, lichwy, zdrady, a m\u00f3wi\u0105: ja wolny! O niewolniku diabelski, czuj niewoli swojej, a wychod\u017a z mocy szata\u0144skiej, w kt\u00f3rej szlachecka wolno\u015b\u0107 pomocy \u017cadnej nie da.<\/p>\r\n\r\n

Druga wolno\u015b\u0107 jest dobra: obcym panom i poga\u0144skim kr\u00f3lom nie s\u0142u\u017cy\u0107 ani im podlega\u0107, jedno swoim abo od nas obranym. T\u0119 wolno\u015b\u0107 macie z \u0142aski Bo\u017cej i na niej przestajcie, dzi\u0119kuj\u0105c za nie Panu Bogu.<\/p>\r\n\r\n

Trzecia te\u017c jest z\u0142ota wolno\u015b\u0107: nie mie\u0107 tyrana ani takiemu kr\u00f3lowi s\u0142u\u017cy\u0107, kt\u00f3ry by nas, jako chcia\u0142, prawa nie patrz\u0105c, s\u0105dzi\u0142, zabija\u0142 i maj\u0119tno\u015bci wasze bra\u0142, i c\u00f3rki, i \u017cony wasze wydziera\u0142, i czyni\u0142, co mu si\u0119 podoba, na Boga si\u0119 i na sprawiedliwo\u015b\u0107 nie ogl\u0105daj\u0105c. T\u0119 wolno\u015b\u0107 macie z \u0142aski Bo\u017cej. Bo daje wam Pan B\u00f3g kr\u00f3le pobo\u017cne i \u015bwi\u0119te, kt\u00f3rzy nie tylko nic tyra\u0144skiego nie czyni\u0105, ale i co dzie\u0144 wi\u0119cej prawom i przystojnym wolno\u015bciom waszym dogadzaj\u0105 i do nich przyczyniaj\u0105. Przez t\u0119 sze\u015b\u0107set lat \u017cadne go\u015bcie tyrana okrom onego morderc\u0119 \u015bwi\u0119tego Stanis\u0142awa, i to kr\u00f3tko, nie mieli. I tego, kt\u00f3ry teraz kr\u00f3luje, pobo\u017cno\u015bci, \u0142askawo\u015bci, sprawiedliwo\u015bci i bogobojno\u015bci, i szcz\u0119\u015bciu wielkiemu, kt\u00f3re ma od Pana Boga na takie zwyci\u0119stwa, kt\u00f3re mu Pan B\u00f3g daje, \u017caden si\u0119 dobry wydziwowa\u0107 nie mo\u017ce. Dlaczego\u017c w\u017cdy tak\u0105 niewdzi\u0119czno\u015b\u0107 cierpi? B\u0105d\u017acie tej wolno\u015bci z\u0142otej wdzi\u0119czni, a na niej poprzestajcie, a za ni\u0105 Panu Bogu dzi\u0119kujcie.<\/p>\r\n\r\n

A onej czwartej, piekielnej, Bo\u017ce nas uchowaj, kt\u00f3ra jest lilio rum Belial to jest syn\u00f3w bez jarzma, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105: „Izali nas ten kr\u00f3l wybawi?” i bez przyczyny \u017cadnej wzgardzili nim, i dar\u00f3w mu nie przynie\u015bli. O synowie koronni, umiejcie czci\u0107, jako wasi ojcowie, kr\u00f3le i pany wasze. Nie rozci\u0105gajcie wolno\u015bci swej na zel\u017cenie jego, na zjazdy zakazane, na rozruchy, na sedycyje, na obmowy i szemrania, na niepos\u0142usze\u0144stwa i przepychy, bo to wam wielk\u0105 szkod\u0119 uczyni i to samo niewol\u0105 na was tyra\u0144sk\u0105 przywiedzie. I rzeczecie: S\u0142usznie mi\u0119 Pan B\u00f3g tym pokara\u0142, i\u017c si\u0119 Turczynowi abo Tatarzynowi temu, kt\u00f3rymi gard\u0142o bierze, k\u0142aniam, bom swoich sprawiedliwych i \u015bwi\u0119tych kr\u00f3l\u00f3w czci\u0107 im chcia\u0142. O, jako tego tyrana s\u0142ucha\u0107 musz\u0119, kt\u00f3rym na pany pobo\u017cne warcza\u0142 i ich pos\u0142usze\u0144stwo z siebie zmiata\u0142. Diabelska wolno\u015b\u0107 jest: bez prawa, bez urz\u0119du \u017cy\u0107, na zwierzchno\u015b\u0107 nie dba\u0107, m\u0119drszemu i starszemu nie ust\u0105pi\u0107, wolno\u015b\u0107 mie\u0107 do grzechu, do zabijania i wydzierania. I poganie m\u00f3wili: „Wybawieni od nieprzyjaci\u00f3\u0142, wolno\u015bci\u0105 si\u0119 cieszmy, a u pan\u00f3w swoich przyrodzonych i u praw sprawiedliwych, i urz\u0119d\u00f3w niewolnicy b\u0105d\u017amy. Urz\u0119dy i kr\u00f3lowie s\u0105 s\u0142ugami praw, a s\u0119dziowie s\u0105 ich wyk\u0142adaczami, a my wszyscy b\u0105d\u017amy niewolnicy praw naszych, aby\u015bmy wolni by\u0107 mogli”. Jako si\u0119 i poga\u0144stwa onego, co \u015bwiat wszytek w mocy mieli, nie zawstydzim, kt\u00f3rzy, maj\u0105c takie pa\u0144stwa, doma si\u0119 niewolnikami praw i urz\u0119d\u00f3w porz\u0105dnych zwali.<\/p>\r\n\r\n

O, jako pi\u0119kna rzecz, kto kr\u00f3lowi swemu, od Boga danemu, m\u00f3wi: „Jam tw\u00f3j niewolnik i poddany; twoje wszytko, co mam; ty\u015b m\u00f3j dobrodziej i b\u00f3g ziemski m\u00f3j, z kt\u00f3rego mi rz\u0105du i panowania, i pokoju wszytko dobre p\u0142ynie”. Mawiali\u015bcie za naszej pami\u0119ci kr\u00f3lom swoim i na sejmach, i koronacyjach: „Pod nogi twe maj\u0119tno\u015bci i zdrowia nasze k\u0142adziem, znaj\u0105c ci\u0119 od Boga danego i sprawiedliwego”. Teraz \u017cadnej krzywdy nie maj\u0105c na wielk\u0105 i szkodliw\u0105 hardo\u015b\u0107 podnie\u015bli\u015bcie si\u0119. Co si\u0119 o wszytkich nie m\u00f3wi. S\u0105 ci, kt\u00f3rzy si\u0119 synami Belialowymi brzydz\u0105, kt\u00f3rych w serce Pan B\u00f3g dotyka, i cze\u015b\u0107 im swego pomaza\u0144ca Chrystusa s\u0142odzi, jako Pismo \u015bwi\u0119te m\u00f3wi: „Wesel\u0105 si\u0119 c\u00f3rki syjo\u0144skie z kr\u00f3la swego”.<\/p>\r\n\r\n

Drugie os\u0142abienie stolicy i w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej, dla kt\u00f3rej ta g\u0142owa chorzeje, idzie z rozerwania dochod\u00f3w i dostatk\u00f3w kr\u00f3lewskich, z kt\u00f3rych stan sw\u00f3j potrzeby pospolite opatrywa\u0107 ma. O czym jest wiele wrzask\u00f3w miedzy wami na pany i dzier\u017cawce d\u00f3br kr\u00f3lewskich, na ich chciwo\u015b\u0107 i niesprawiedliwo\u015b\u0107, i d\u00f3br pospolitych z\u0142e opatrowanie i u\u017cywanie; na ich syny w kolebkach i doros\u0142e, kt\u00f3rzy nigdy ani kr\u00f3lom, ani Rzeczypospolitej nie s\u0142u\u017cyli; na ich wdowy, kt\u00f3re po kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy intraty pospolitych d\u00f3br maj\u0105 i od m\u0119\u017ca do m\u0119\u017ca z nimi biegaj\u0105. Przeto o tym wi\u0119cej m\u00f3wi\u0107 nie chc\u0119. Bo\u017ce, daj wam to baczenie, aby\u015bcie si\u0119 tym takim \u0142akomstwem, kr\u00f3la i Rzeczpospolit\u0105 obra\u017caj\u0105c, sami nie gubili, a obyczaj lepszy opatrywania g\u0142owy i Korony swojej nale\u017ali.<\/p>\r\n\r\n

Os\u0142abienie te\u017c majestatu kr\u00f3lewskiego i mocy jego po, na dobre pospolite szkodliwe bardzo, pochodzi ze z\u0142ego szafowania i u\u017cywania urz\u0119du poselskiego na sejmach. Dla czego ledwie si\u0119 co kiedy dobrego postanowi\u0107 mo\u017ce. Rzecz na pocz\u0105tku dobra, posz\u0142a w z\u0142e bardzo u\u017cywanie. Przez wieleset lat bez pos\u0142\u00f3w kr\u00f3lowie polscy z samym senatem i rad\u0105 swoj\u0105 potrzeby koronne i sejmy odprawowali. Dla pobor\u00f3w samych przyzywano pos\u0142\u00f3w od szlachty z powiat\u00f3w, z kt\u00f3rymi za trzy abo cztery dni sejmy si\u0119 ko\u0144czy\u0142y. I by\u0142y kr\u00f3tkie sejmy, ale po\u017cyteczne k i olestwu i dzielne. Gdy si\u0119 poselski on urz\u0105d dalej s\/r r\/y \u0142, do tego przysz\u0142o, i\u017c z niego teraz wielkie si\u0119 dolnym radom przeszkody dziej\u0105. I je\u015bli co do upadku Koronie tej pomaga, jako sami miedzy sob\u0105 cz\u0119sto m\u00f3wicie, tedy to samo ko\u0142o narychlej przewr\u00f3ci i zgubi.<\/p>\r\n\r\n

Patrzcie, do jakiche\u015bcie nieprzystojno\u015bci i prawie dziecinnych, i \u015bmiechu godnych post\u0119pk\u00f3w, i zagmatwania przyszli. Naprz\u00f3d obieranie pos\u0142\u00f3w na sejmikach takie jest, i\u017c mo\u017cniejszy a \u015bmielszy czyni\u0105, co chc\u0105. Abo si\u0119 sami obieraj\u0105, i drudzy ma\u0142o nic do\u017cywotny sobie ten urz\u0105d czyni\u0105, abo takie wy stawiaj\u0105, kt\u00f3rzy ich my\u015blom i przedsi\u0119wzi\u0119ciu s\u0142u\u017c\u0105, A szlachta, w prostocie nie wiedz\u0105c, co si\u0119 dzieje, przyzwala i wrzaskiem wszytko odprawuje. Ci, co si\u0119 sami obieraj\u0105 i wtr\u0105caj\u0105, z swymi z\u0142ymi chciwo\u015bciami, a nie z powinnym ku dobremu Rzeczypospolitej sercem do tego urz\u0119du przyst\u0119puj\u0105. Dobrych zawsze i cnych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w ojczyzny godzi si\u0119 ochrania\u0107, na kt\u00f3rych te\u017c z \u0142aski Bo\u017cej nie schodzi, gdyby \u015bmia\u0142o\u015bci\u0105 i gor\u0105co\u015bci\u0105 z\u0142ym nie ust\u0119powali. Bo jedni s\u0105, kt\u00f3rzy na ksi\u0119\u017c\u0105 i stan duchowny wa\u015b\u0144 g\u0142\u0119bok\u0105 w sercu nosz\u0105, jako s\u0105 wszyscy heretycy, kt\u00f3rzy si\u0119 radzi na ten poselski urz\u0105d cisn\u0105, tym religi katolickiej chc\u0105c szkodzi\u0107. Jako\u017c szkodz\u0105, \u017cal si\u0119 Bo\u017ce! Drudzy do pana swego z\u0142e serce maj\u0105, i\u017c im tego, co chc\u0105, da\u0107 a nigdy drugich nape\u0142ni\u0107 nic mo\u017ce. Drudzy swego podwy\u017cszenia i po\u017cytku si\u0119 spodziewaj\u0105c, do tego wszytkie swe prace na sejmie obracaj\u0105. Drudzy na swoje przeciwniki w domowych wa\u015bniach poselstwem onym pomocy szukaj\u0105. Drudzy podobno od jakich pan\u00f3w natchnieni, a drugdy snad\u017a upominkami kupieni, ich my\u015blom dogadzaj\u0105. Drudzy z wymow\u0105 i rozumem postawi\u0107 si\u0119 na sejmie chc\u0105, aby sobie mniemania u ludzi nabywali. A\u017ceby Rzeczypospolitej dobrze by\u0142o, rzadki, co by szczerze o tym my\u015bli\u0142. O tych m\u00f3wi\u0119, kt\u00f3rzy si\u0119 w ten urz\u0105d wtr\u0105caj\u0105. A gdy ich obieranie minie, takie artyku\u0142y napisz\u0105, kt\u00f3rymi my\u015blom swoim s\u0142u\u017cy\u0107 i sejmowe sprawy zatrudni\u0107 usi\u0142uj\u0105.(…)<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

To najszkodliwsza, i\u017c moc sobie tak wielk\u0105 przyczytaj\u0105, kt\u00f3r\u0105 kr\u00f3lewskiej i senatorskiej przeszkode czyni\u0105, a monarchi\u0119 chwalebn\u0105 i ludziom zbawienn\u0105, jako si\u0119 rzek\u0142o w demokracyj\u0119, kt\u00f3ra jest w rz\u0105dach ludzkich najgorsza i najszkodliwsz\u0105 i tu, w tym kr\u00f3lestwie tak szerokim, niepodobna, obracaj\u0105. To jest, i\u017c chc\u0105, aby szlachta abo lud pospolity przez pos\u0142y swe rz\u0105dzi\u0142, a bez nich kr\u00f3l z rad\u0105 swoj\u0105 nic nie czyni\u0142, a na ich konkluzyje patrzy\u0142. Czym si\u0119 wszytka natura Korony tej mieni\u0107 i zatem zgin\u0105\u0107 musi, kt\u00f3ra jest kr\u00f3lestwem, a nie miastem greckim abo szwajcarskim, ani Wenecyj\u0105. A musia\u0142aby si\u0119 wszytka szlachta w jednych murach i w jednym mie\u015bcie zamkn\u0105\u0107 i tam mieszka\u0107, aby o sobie wszyscy radzi\u0107 zaraz mogli. Co\u017c je\u015bli jest u nas rzecz podobna, abo je\u015bli taki rz\u0105d jest do trwa\u0142o\u015bci kr\u00f3lestwa po\u017cyteczny, ju\u017c rozumy wszytkie i go \u015bwiata i doznanie, i do\u015bwiadczenie os\u0105dzi\u0142o.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Taki rz\u0105d popularitatis musi przecie mie\u0107 swojo kr\u00f3liki. Bo pop ulus na dwu j\u0119zykach abo na trzech polega: kt\u00f3rzy kr\u00f3likowie z sob\u0105 si\u0119 wadz\u0105c i jeden drugiemu zajrz\u0105c, wszytko nogami wzg\u00f3re obr\u00f3c\u0105. I zi\u015bci\u0142oby si\u0119 to, co o takiej Rzeczypospolitej poga\u0144skiej jeden poga\u0144ski m\u0119drzec rzek\u0142, w niej m\u0105drzy radz\u0105, a g\u0142upi dekreta i konkluzyje czyni\u0105. Bo miedzy posp\u00f3lstwem ma\u0142o jest m\u0105drych. Miedzy rad\u0105 pa\u0144sk\u0105 abo wszyscy m\u0105drzy, abo wi\u0119tsza cz\u0119\u015b\u0107, bo si\u0119 na to obieraj\u0105 i stanowi\u0105, i dla swej m\u0105dro\u015bci przy boku pa\u0144skim siedz\u0105, jako o Zorobabelu Pismo m\u00f3wi<\/p>\r\n\r\n

W takim rz\u0105dzie wielog\u0142owym \u0142acno bardzo sedycyj\u0105 i wzburzenie uczyni\u0107. Bo prostym smaczne to pochlebstwo, i\u017c te\u017c oni rz\u0105dzi\u0107 i wolno\u015bci swojej u\u017cywa\u0107 maj\u0105. I lada z\u0142y jaki j\u0119zyk i \u015bmia\u0142a swawolno\u015b\u0107 nam\u00f3wi ich do rzeczy bardzo szkodliwych, g\u0142upich, i kt\u00f3rymi sami si\u0119 pogubi\u0105. Kaleb i Jozue lud on wielki na puszczy namawiali, aby szli w ziemi\u0119 on\u0119 dobr\u0105 kt\u00f3rej im urodzaj hojny ukazywali, a nic si\u0119 nie bali. Dobrze im bardzo radzili. Lecz drudzy towarzysze ich serce im zepsowali, tak i\u017c na g\u0142upiej i z\u0142ej radzie wszytko posp\u00f3lstwo przesta\u0142o, i zatem jako g\u0142upi na onej puszczy pogin\u0119li, na z\u0142e zwodniki i one przekl\u0119te j\u0119zyki narzekaj\u0105c, dla kt\u00f3rych po sze\u015b\u0107kro\u0107 sto tysi\u0119cy ludzi na onej puszczy pogrzeb mieli.<\/p>\r\n\r\n

C\u00f3\u017c za rozum jest w posp\u00f3lstwie, kt\u00f3re i na Pana naszego Jezusa \u0142acno starszy \u017ali nam\u00f3wili, aby Barabasza wyzwolili, a na\u0144 wo\u0142ali: „Ukrzy\u017cuj! „Ukrzy\u017cuj! I zbuntowanie ono Pi\u0142ata do tak wielkiego grzechu przycisn\u0119\u0142o. Paw\u0142a \u015bw. posp\u00f3lstwo w Listrze za Boga przyj\u0105\u0107 i ofiary mu czyni\u0107 chcia\u0142o; a ci\u017czaraz, od \u017byd\u00f3w nam\u00f3wieni, Paw\u0142a \u015bw. ukamienowali i jako umar\u0142ego odeszli. Taki te\u017c statek w posp\u00f3lstwie: jako im Kr\u00f3likowie udadz\u0105, tak id\u0105 i gin\u0105. A o te kr\u00f3liki nietrudno, kt\u00f3re jadowitymi j\u0119zykami my\u015bli swe zakryte wykonywaj\u0105c, poburz\u0105 prostaki i od nich na sejmach m\u00f3wi\u0105 i czyni\u0105, co chc\u0105, i sk\u0142adaj\u0105 na braci. A bracia abo o tym nie my\u015bleli, abo zwiedzieni jako dzieci, pod p\u0142aszczem wolno\u015bci wrzaskiem i krzykiem przyzwolili, nie wiedz\u0105c drudzy na co i szkody a zguby swej nie bacz\u0105c.<\/p>\r\n\r\n

Takiej sprawy i takiego rz\u0105du uchowaj nas, Pani\u0105 Jezu Chryste, kt\u00f3ry, Kr\u00f3lem nad kr\u00f3lmi b\u0119d\u0105c, rz\u0105d kr\u00f3lewski i monarchi\u0119 mi\u0142ujesz. Bo\u015b j\u0105, Zbawicielu nasz, w starym ludu twym ustawi\u0142, a takich wielog\u0142ownych rz\u0105d\u00f3w nigdziej \u017ce\u015b nie zaleci\u0142 ani ukaza\u0142. Ty\u015b w Ko\u015bciele swoim jedynow\u0142adztwo chcia\u0142 mie\u0107, Ty kr\u00f3le dajesz; tobie si\u0119 taki kr\u00f3lewski rz\u0105d podoba; taki\u015b i poganom w rozumie przyrodzonym napisa\u0142; taki i tu w tej Koronie od ciebie zacz\u0119\u0142y sze\u015b\u0107set lat i dalej stoi; taki\u015b po wszytkim chrze\u015bcija\u0144stwie postawi\u0142. Nie odmieniaj go, Panie Bo\u017ca nasz!<\/p>\r\n\r\n

Przezacni Panowie! Nie czy\u0144cie z kr\u00f3lestwa polskiego niemieckiego rzeskiego miasta, nie czy\u0144cie malowanego kr\u00f3la jako w Wenecyi. Bo weneckich rozum\u00f3w nie macie i w jednym mie\u015bcie nie siedzicie. Opatrzywszy wolno\u015bci swoje, a nie maj\u0105c \u017cadnego uci\u015bnienia ani tyrani od swoich pan\u00f3w, onym jako pomaza\u0144com Bo\u017cym wszytkie rz\u0105dy zlecajcie! Wszak si\u0119 maj\u0105 kogo radzi\u0107, wszak maj\u0105 prawa, z kt\u00f3rych namniej nie wyst\u0119puj\u0105. Kr\u00f3likowie ci wszytko wam zepsuj\u0105 i was pogubi\u0105. Kt\u00f3re Pan B\u00f3g za grzechy nasze dopuszcza, bo tak m\u00f3wi M\u0119drzec „Dla grzech\u00f3w ziemie (to jest ludzi na ziemi) wiele pan\u00f3w jej”. Nie takich, gdzie jeden drugiemu podlega i wszyscy jednego s\u0142uchaj\u0105, ale gdzie si\u0119 jeden drugiemu sprzeciwia, a chc\u0105 wszyscy rz\u0105dzi\u0107. To jest wielkie za grzechy ludzkie od Boga skaranie. A pogotowiu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo jest Bo\u017ce i cnotom pobo\u017cnych odp\u0142ata, gdy wszyscy jednego s\u0142uchaj\u0105.(…)<\/p>\r\n\r\n

Bo\u017ce, zmi\u0142uj si\u0119 nad ludem twoim, kt\u00f3rym jako jedn\u0105 owc\u0105 rz\u0105dzisz! Daj kr\u00f3lowi, kt\u00f3rego\u015b przez r\u0119ce kap\u0142ana twego postawi\u0142, s\u0105dy twoje i sprawiedliwo\u015b\u0107 twoj\u0105 synowi jego. Niech lud tw\u00f3j s\u0105dzi w sprawiedliwo\u015bci i ubogie twoje w rozs\u0105dku. Niech g\u00f3ry i pag\u00f3rki, to jest rada i panowie jego, przyjmuj\u0105 ludkom twoim pok\u00f3j. A obmy\u015blaniu ich, aby niespokojni przeszk\u00f3d nie czynili, ale w pos\u0142usze\u0144stwie \u015bwi\u0119tym i podda\u0144stwie \u017cyj\u0105c, jako r\u00f3wne pola \u015bciekaj\u0105c\u0105 si\u0119 wod\u0119 z g\u00f3r twoich, urz\u0119d\u00f3w i prze\u0142o\u017ce\u0144stwa, przyjmowali. A w pobo\u017cno\u015bci rodzaj cn\u00f3t \u015bwi\u0119tych chrze\u015bcija\u0144skich wypuszczali, dla kt\u00f3rych b\u0142ogos\u0142awisz wszystkiemu kr\u00f3lestwu i ono ku czci \u015bw. Twojej d\u0142ugo jeszcze zachowasz, wybawisz od z\u0142ego i ws\u0142awisz. Przez Pana naszego, Jezusa Chrystusa, kt\u00f3ry z Tob\u0105 i z Duchem \u015bwi\u0119tym jeden B\u00f3g kr\u00f3luje na wieki. Amen.<\/p>\r\n\r\n

Kazania sejmowe, 1597r.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

ks.Piotr Skarga<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Za: Organizacja Monarchist\u00f3w Polskich<\/a><\/p>\r\n\r\n


<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„Postaw nam kr\u00f3la, aby nas sadzi\u0142, jako wszytkie narody maj\u0105”. l Sm 8, [5] W ciele ludzkim dwa s\u0105 przedniejsze cz\u0142onki, kt\u00f3rymi si\u0119 cia\u0142o o\u017cywia i umacnia: serce i g\u0142owa. Weso\u0142e serce a g\u0142owa zdrowa czyni\u0105 cz\u0142owieka mocnego i do wszystkiego sposobnego. A smutne serce, jako m\u00f3wi Izajasz, i g\u0142owa chora cia\u0142o wszystko os\u0142abia, i\u017c […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7750"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7750"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7750\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7750"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7750"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7750"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}