{"id":77388,"date":"2014-10-24T11:20:21","date_gmt":"2014-10-24T15:20:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=77388"},"modified":"2016-03-01T09:43:13","modified_gmt":"2016-03-01T14:43:13","slug":"skad-sie-wziely-rozwody-historia-prawa-malzenskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=77388","title":{"rendered":"Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y rozwody? Historia prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego"},"content":{"rendered":"

Rozmowa PCh24.pl<\/em><\/strong><\/p>

Luter pozbawi\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwo przymiotu sakramentu. Od tego momentu rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 laicyzacja prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego – m\u00f3wi dla portalu PCh24.pl prof. dr hab. Andrzej Dziadzio z Katedry Powszechnej Historii Pa\u0144stwa i Prawa Wydzia\u0142u Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/em>
<\/strong><\/p>

Panie Profesorze, jakie epokowe zmiany przynios\u0142a w staro\u017cytno\u015bci chrystianizacja instytucji ma\u0142\u017ce\u0144stwa?<\/strong><\/p>

Chrze\u015bcija\u0144stwo uniewa\u017cni\u0142o r\u00f3\u017cnice cywilizacyjne mi\u0119dzy lud\u017ami. Uzna\u0142o bowiem, \u017ce wszyscy, niezale\u017cnie od pochodzenia spo\u0142ecznego, etnicznego, narodowego czy wreszcie p\u0142ci, s\u0105 r\u00f3wni wobec Boga. Nakaz r\u00f3wnego traktowania kobiety i m\u0119\u017cczyzny okaza\u0142 si\u0119 chyba najbardziej radykalnym has\u0142em chrze\u015bcija\u0144stwa w tamtych czasach, poza oczywi\u015bcie upodmiotowieniem niewolnik\u00f3w. Chrze\u015bcija\u0144ska doktryna r\u00f3wno\u015bci p\u0142ci musia\u0142a z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w rzutowa\u0107 na ca\u0142kiem odmienne podej\u015bcie do instytucji ma\u0142\u017ce\u0144stwa ni\u017c Rzymian czy lud\u00f3w germa\u0144skich, kt\u00f3rych kultura prawna zak\u0142ada\u0142a wprost ca\u0142kowite podporz\u0105dkowanie kobiety m\u0119\u017cczy\u017anie. Chrze\u015bcija\u0144stwo postawi\u0142o przed ma\u0142\u017conkami nowe wymagania: nierozerwalno\u015b\u0107 zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skiego, obowi\u0105zek wzajemnej wierno\u015bci i r\u00f3wno\u015b\u0107 praw. Nale\u017cy zatem przypomnie\u0107, \u017ce w Rzymie zakazywano m\u0119\u017cowi nawi\u0105zywania zwi\u0105zk\u00f3w intymnych z kobietami w\u0142asnego stanu spo\u0142ecznego. Ale ju\u017c czynem moralnie nagannym nie by\u0142o utrzymywanie kontakt\u00f3w seksualnych z osobami ni\u017cszych stan\u00f3w.<\/p>

W jaki jeszcze spos\u00f3b Ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 na stra\u017cy praw s\u0142abszej p\u0142ci?<\/strong><\/p>

W pierwszej kolejno\u015bci Ko\u015bci\u00f3\u0142 chroni\u0142 kobiety or\u0119\u017cem prawa kanonicznego, kt\u00f3re zgodnie z etyk\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 opiera\u0142o si\u0119 na zasadzie r\u00f3wno\u015bci praw. Ko\u015bci\u00f3\u0142 zatem uzna\u0142 za konstytutywn\u0105 przes\u0142ank\u0119 wa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa wy\u0142\u0105cznie zgodne i dobrowolne o\u015bwiadczenie woli zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa przez oboje narzeczonych. O ma\u0142\u017ce\u0144stwie decydowa\u0142a zatem wy\u0142\u0105cznie sama wola nupturient\u00f3w, a nie zgoda rodziny na ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Kobieta zatem na r\u00f3wnych prawach z m\u0119\u017cczyzn\u0105 decydowa\u0142a o zawarciu ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Consensus facit nuptias<\/em>, to jest \u201eporozumienie narzeczonych czyni ma\u0142\u017ce\u0144stwo\u201d, zasada ta sta\u0142a si\u0119 najwa\u017cniejsz\u0105 cech\u0105 kanonicznej koncepcji ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Jednocze\u015bnie instytucja ma\u0142\u017ce\u0144stwa zosta\u0142a przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki podniesiona do rangi sakramentu udzielanego sobie przez samych nupturient\u00f3w. W konsekwencji sakramentalnego charakteru ma\u0142\u017ce\u0144stwa drug\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 zmian\u0105 w podej\u015bciu chrze\u015bcija\u0144stwa do ma\u0142\u017ce\u0144stwa by\u0142 zakaz rozwodu praktykowanego tak u Rzymian, jak i u German\u00f3w. Tak\u017ce zatem sprzeciw Ko\u015bcio\u0142a wobec rozwod\u00f3w by\u0142 nastawiony na ochron\u0119 kobiet, bo prawo \u015bwieckie zezwala\u0142o na jednostronne rozerwanie ma\u0142\u017ce\u0144stwa wy\u0142\u0105cznie przez m\u0119\u017ca.<\/p>

Kiedy Europa przyswoi\u0142a sobie zasady kanonicznego prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego?<\/strong><\/p>

Ko\u015bci\u00f3\u0142 musia\u0142 oczywi\u015bcie prze\u0142ama\u0107 przez d\u0142ugi czas op\u00f3r w\u0142adzy \u015bwieckiej przed wprowadzeniem kanonicznej koncepcji ma\u0142\u017ce\u0144stwa, w\u0142\u0105cznie z ko\u015bcieln\u0105 form\u0105 zawarcia \u015blubu. Wprawdzie uniwersalna monarchia Karola Wielkiego opiera\u0142a si\u0119 ju\u017c wyra\u017anie na etyce chrze\u015bcija\u0144skiej, a sam w\u0142adca stara\u0142 si\u0119 wprowadza\u0107 w \u017cycie zakaz rozwod\u00f3w, to jednak praktyka jeszcze przez d\u0142ugi czas pozosta\u0142a odmienna. Dopiero na soborze Latera\u0144skim IV w 1215 roku uda\u0142o si\u0119 Ko\u015bcio\u0142owi wprowadzi\u0107 w \u017cycie zasady kanonicznego prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego, to jest ko\u015bcieln\u0105 form\u0119 zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa w obecno\u015bci proboszcza i dw\u00f3ch \u015bwiadk\u00f3w, konsensualn\u0105 istot\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwa i jego sakramentalny charakter oraz nierozerwalno\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa w postaci zakazu rozwodu. Te przepisy prawa kanonicznego przyj\u0119\u0142y si\u0119 w ca\u0142ej chrze\u015bcija\u0144skiej Europie i mia\u0142y charakter powszechny, tzn. obowi\u0105zywa\u0142y wszystkich niezale\u017cnie od przynale\u017cno\u015bci stanowej, zar\u00f3wno ch\u0142opa, jak i kr\u00f3la.<\/p>

Kiedy z kolei w czasach nowo\u017cytnych pojawi\u0142y si\u0119 tendencje do traktowania ma\u0142\u017ce\u0144stwa jedynie jako kontraktu cywilnego? W jakich pa\u0144stwach europejskich przyj\u0119\u0142y si\u0119 te koncepcje najwcze\u015bniej?<\/strong><\/p>

Prawo kanoniczne regulowa\u0142o niepodzielnie instytucj\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwa, w\u0142\u0105cznie z jurysdykcj\u0105 s\u0105d\u00f3w ko\u015bcielnych w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich, do czas\u00f3w reformacji w XVI wieku, kt\u00f3r\u0105, jak wiemy, zapocz\u0105tkowa\u0142o wyst\u0105pienia Marcina Lutra w 1517 roku. To w\u0142a\u015bnie ten reformator religijny w opublikowanej ksi\u0105\u017cce \u201eO sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich<\/em>\u201d uzna\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwo za zwyk\u0142\u0105 umow\u0119 prawa cywilnego, kt\u00f3ra powinna podlega\u0107 regulacji ustawodawstwa \u015bwieckiego. Jednocze\u015bnie Luter pozbawi\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwo przymiotu sakramentu. Konsekwencj\u0105 tak przyj\u0119tego stanowiska w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich by\u0142o r\u00f3wnoczesne dopuszczenie mo\u017cliwo\u015bci rozwi\u0105zania ma\u0142\u017ce\u0144stwa przez rozw\u00f3d. Wprawdzie Luter z czasem przyzna\u0142, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest instytucj\u0105 bosk\u0105 i domaga\u0142 si\u0119 wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w\u0142adz religijnych w obrz\u0119dzie \u015blubu, to jednak lutera\u0144ska koncepcja ma\u0142\u017ce\u0144stwa dawa\u0142a w\u0142adzy pa\u0144stwowej doktrynalne uzasadnienie do szerszej ingerencji w sprawy ma\u0142\u017ce\u0144skie, skoro ma\u0142\u017ce\u0144stwo uznane zosta\u0142o za umow\u0119 cywiln\u0105. \u00d3wczesne tendencje laicyzacji prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego najwcze\u015bniej zatem pojawi\u0142y si\u0119 w pa\u0144stwach z dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0105 wyzna\u0144 reformowanych, jak np. w Holandii, w kt\u00f3rej w 1580 roku wprowadzono fakultatywn\u0105 form\u0119 \u015blubu cywilnego i zezwolono na rozwody. Sekularyzacj\u0119 prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego w pa\u0144stwach o katolickiej strukturze religijnej powstrzyma\u0142y wprawdzie uchwa\u0142y soboru trydenckiego, ale i w tych pa\u0144stwach ju\u017c w XVI wieku pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze zwiastuny tendencji laicyzacyjnych. Zaskoczeniem dla wielu Czytelnik\u00f3w b\u0119dzie zapewne fakt, \u017ce pierwszym pa\u0144stwem, kt\u00f3re uzna\u0142o w swym ustawodawstwie, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest wy\u0142\u0105cznie kontraktem cywilnym, a nie sakramentem, by\u0142a katolicka Austria. Sta\u0142o to w czasach panowania cesarza J\u00f3zefa II, kt\u00f3ry przej\u0119ty idea\u0142ami o\u015bwieceniowymi podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119, po cz\u0119\u015bci skuteczn\u0105, ograniczenia niekwestionowanych do tej pory praw Ko\u015bcio\u0142a. Jednym z nich by\u0142 wp\u0142yw na kszta\u0142t obowi\u0105zuj\u0105cego prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Patent J\u00f3zefa II z 1783 roku, b\u0119d\u0105cy faktycznie pierwsz\u0105 pa\u0144stwow\u0105 ustaw\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105, przyjmuj\u0105c laick\u0105 koncepcj\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwa, nie wprowadzi\u0142 jednak \u015blub\u00f3w cywilnych. Odebra\u0142 jednak ca\u0142kowicie Ko\u015bcio\u0142owi jurysdykcj\u0119 w sprawach ma\u0142\u017ce\u0144skich. Wprowadzi\u0142 mieszany system prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego osobowego, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 tym, \u017ce zachowano ko\u015bcieln\u0105 form\u0119 zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa i ma\u0142\u017ce\u0144stwo podlega\u0142o przepisom religijnym wyznania, do kt\u00f3rego nale\u017celi nupturienci, a rozw\u00f3d by\u0142 orzekany przez s\u0105d pa\u0144stwowy tylko w przypadku os\u00f3b, kt\u00f3rych wyznanie na\u0144 zezwala\u0142o. Katolicy zatem rozwodu uzyska\u0107 nie mogli.<\/p>

Najwi\u0119kszy bodaj prze\u0142om w tej dziedzinie przynios\u0142a rewolucja francuska oraz podboje Napoleona. Jakie rewolucyjne zmiany w dziedzinie prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego osobowego roznie\u015bli na bagnetach napoleo\u0144scy \u017co\u0142nierze?<\/strong><\/p>

Rzeczywi\u015bcie, pe\u0142na laicyzacja prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego nast\u0105pi\u0142a w czasach rewolucji francuskiej, kt\u00f3rej ustawodawstwo wprowadzi\u0142o obowi\u0105zkowe \u015bluby cywilne, zawierane przed urz\u0119dnikiem stanu cywilnego i prawo do rozwodu dla ka\u017cdego, bez wzgl\u0119du na wyznanie. Daleko posuni\u0119ty liberalizm tego ustawodawstwa wyra\u017ca\u0142 si\u0119 w tym, \u017ce rozwodu udzielali urz\u0119dnicy stanu cywilnego, a wi\u0119c dokonywano tej czynno\u015bci w trybie administracyjnym, a nie s\u0105dowym. Post\u0119powanie s\u0105dowe w sprawie o rozw\u00f3d wprowadzi\u0142 dopiero kodeks cywilny Napoleona z 1804 roku, kt\u00f3ry utrzyma\u0142 w pe\u0142ni laicki system osobowego prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego, przyj\u0119ty w pierwszej fazie rewolucji. Sukcesy militarne Napoleona doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce laickie prawo ma\u0142\u017ce\u0144skie wprowadzone zosta\u0142o w pa\u0144stwach niemieckich na lewym brzegu Renu.<\/p>

Przez d\u0142ugi czas napoleo\u0144skie ustawodawstwo w dziedzinie prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego obowi\u0105zywa\u0142o na terenie Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego. Jak Polacy – z natury przywi\u0105zani do wiary katolickiej – zareagowali na tak bardzo liberalne pod\u00f3wczas prawo? <\/strong><\/p>

Oczywi\u015bcie tak jak w przypadku kraj\u00f3w niemieckich tak\u017ce w Ksi\u0119stwie Warszawskim Napoleon Bonaparte przeforsowa\u0142, \u017ce prawem cywilnym Ksi\u0119stwa b\u0119dzie jego kodeks cywilny w pe\u0142nym kszta\u0142cie, w\u0142\u0105cznie z laickim prawem ma\u0142\u017ce\u0144skim. Dla polskiego katolickiego spo\u0142ecze\u0144stwa regulacje napoleo\u0144skie mia\u0142y znamiona rewolucji. I nic dziwnego, \u017ce zaraz po upadku Ksi\u0119stwa w Kr\u00f3lestwie Polskim przyst\u0105piono do zmiany kodeksu cywilnego w tej jego cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra niezgodna by\u0142a z dawn\u0105 polsk\u0105 tradycj\u0105. Dotyczy\u0142o to w pierwszej kolejno\u015bci prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego. W 1825 roku w miejsce laickiego systemu wprowadzono na wz\u00f3r austriacki model mieszany. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce liberalny i egalitarny charakter przepis\u00f3w kodeksu cywilnego Napoleona w znacznej mierze trafia\u0142 w zapotrzebowania polskiego ziemia\u0144stwa, kt\u00f3re szybko przyswoi\u0142o sobie regu\u0142y gospodarki wolnorynkowej i nie chcia\u0142o powrotu pruskiego fiskalizmu gospodarczego. Z tego te\u017c powodu kodeks Napoleona w polskiej XIX-wiecznej tradycji oceniany b\u0119dzie pozytywnie. Wielu znalaz\u0142 on obro\u0144c\u00f3w jeszcze za rz\u0105d\u00f3w Napoleona, by wspomnie\u0107 \u00f3wczesnego ministra sprawiedliwo\u015bci Feliksa \u0141ubie\u0144skiego, kt\u00f3ry z gorliwo\u015bci\u0105 neofity wprowadza\u0142 nowe ustawodawstwo.<\/p>

A jaka by\u0142a reakcja \u00f3wczesnej polskiej hierarchii ko\u015bcielnej?<\/strong><\/p>

Ot\u00f3\u017c proces wprowadzania laickiego systemu prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego w Ksi\u0119stwie Warszawskim mia\u0142 jedn\u0105 s\u0142ab\u0105 stron\u0119. Funkcj\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w stanu cywilnego powierzono duchownym katolickim. Narzucono im zatem obowi\u0105zki, kt\u00f3re sprzeczne by\u0142y z ich wiar\u0105 i sumieniem. Ksi\u0119\u017ca bowiem zobligowani byli do og\u0142aszania cywilnych rozwod\u00f3w i zapowiedzi przed\u015blubnych os\u00f3b wcze\u015bniej rozwiedzionych przez s\u0105dy cywilne. Op\u00f3r katolickiego kleru wobec nowego ustawodawstwa by\u0142 zatem niezwykle silny. Doprowadzi\u0142 on do tego, \u017ce ju\u017c w 1809 roku zwolniono ich z tego obowi\u0105zku. Hierarchi\u0119 ko\u015bcieln\u0105 niepokoi\u0142y doniesienia, \u017ce urz\u0119dy gminne upowszechnia\u0142y stanowisko, \u017ce po \u015bwieckiej ceremonii \u015blubnej nie by\u0142 potrzebny \u017caden akt religijny. Z kolei do s\u0105d\u00f3w ko\u015bcielnych kierowano pytania, czy na podstawie wyroku orzekaj\u0105cego rozw\u00f3d cywilny b\u0119dzie mo\u017cna uzyska\u0107 rozw\u00f3d od s\u0105du ko\u015bcielnego. Hierarchowie wymusili wi\u0119c na ministrze sprawiedliwo\u015bci, by zobowi\u0105za\u0142 s\u0105dy do tego, aby w wydawanych wyrokach rozwodowych umieszcza\u0142y wzmiank\u0119, \u017ce orzeczenia te nie by\u0142y wi\u0105\u017c\u0105ce dla w\u0142adz ko\u015bcielnych. Obawy hierarchii ko\u015bcielnej o to, \u017ce laickie ustawodawstwo we\u017amie g\u00f3r\u0119 nad religijnym wymiarem ma\u0142\u017ce\u0144stwa okaza\u0142y si\u0119 ostatecznie bezpodstawne, gdy\u017c orzeczono w\u00f3wczas zaledwie kilka rozwod\u00f3w, a w kilkunastu dos\u0142ownie przypadkach dosz\u0142o do zawarcia zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skiego bez dope\u0142nienia religijnego obrz\u0119du.<\/p>

Jak Pan Profesor ju\u017c zauwa\u017cy\u0142, dynastia habsburska s\u0142yn\u0119\u0142a przez wieki jako arcykatolicka. W jaki spos\u00f3b w prawodawstwie monarchii austriackiej przyj\u0119\u0142y si\u0119 dziewi\u0119tnastowieczne nowo\u015bci w prawie ma\u0142\u017ce\u0144skim?<\/strong><\/p>

Cesarz Franciszek J\u00f3zef I by\u0142 bez w\u0105tpienia wiernym synem Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3ry w okresie trwaj\u0105cego 68 lat panowania zapobieg\u0142 ca\u0142kowitemu zlaicyzowaniu prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego do tego stopnia, \u017ce mieszany system utrzyma\u0142 si\u0119 w Austrii a\u017c do 1938 roku, czyli do jej aneksji przez III Rzesz\u0119 hitlerowsk\u0105. Co nie znaczy, \u017ce tendencje sekularyzacji prawa cesarsk\u0105 Austri\u0119 omin\u0119\u0142y ca\u0142kowicie. Prawo do zawarcia \u015blubu cywilnego przyznano od 1870 roku osobom bezwyznaniowym, kt\u00f3re tak\u017ce mog\u0142y uzyska\u0107 rozw\u00f3d orzeczony przez s\u0105d cywilny. Pa\u0144stwo prowadzi\u0142o \u015bwieckie akty stanu cywilnego dla tych os\u00f3b. Katolik m\u00f3g\u0142 uzyska\u0107 \u015blub cywilny w zasadzie tylko w sytuacji, gdy pragn\u0105c zawrze\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwo z osob\u0105 innego wyznania chrze\u015bcija\u0144skiego spotka\u0142 si\u0119 z odmow\u0105 udzielenia \u015blubu przez proboszcza, kt\u00f3ry domaga\u0142 si\u0119, by niekatolicka strona umowy ma\u0142\u017ce\u0144skiej z\u0142o\u017cy\u0142a o\u015bwiadczenie, \u017ce dzieci b\u0119d\u0105 wychowywane w religii katolickiej. \u0179\u0105danie tego rodzaju by\u0142o bowiem niezgodne z prawem pa\u0144stwowym i w takiej sytuacji w\u0142adze administracyjne mog\u0142y wyrazi\u0107 zgod\u0119 na \u015blub cywilny, kt\u00f3ry jednak by\u0142 wpisywany do ksi\u0119gi ma\u0142\u017ce\u0144stw prowadzonej przez proboszcza, co prowadzi\u0142o tak\u017ce na tym tle do spor\u00f3w mi\u0119dzy pa\u0144stwem a Ko\u015bcio\u0142em. Nale\u017cy bowiem zaznaczy\u0107, \u017ce przez pewien czas niekt\u00f3rzy biskupi austriaccy, o dziwo nie galicyjscy, bojkotowali nowe ustawodawstwa.<\/p>

Jaki model ma\u0142\u017ce\u0144stwa panowa\u0142 w II Rzeczypospolitej? Czy polska hierarchia katolicka zaakceptowa\u0142a ten stan rzeczy czy te\u017c pr\u00f3bowa\u0142a wp\u0142yn\u0105\u0107 na przenikni\u0119cie norm z prawa kanonicznego do prawa cywilnego?<\/strong><\/p>

Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez Polak\u00f3w w 1918 roku odziedziczyli oni ustawodawstwo pa\u0144stw zaborczych, co w efekcie doprowadzi\u0142o do daleko posuni\u0119tej mozaiki prawnej, szczeg\u00f3lnie widocznej w prawie ma\u0142\u017ce\u0144skim. Obowi\u0105zywa\u0142y bowiem r\u00f3wnocze\u015bnie a\u017c cztery systemy osobowego prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego: laicki (by\u0142y zab\u00f3r pruski), mieszany (by\u0142y zab\u00f3r austriacki), wyznaniowy (by\u0142y zab\u00f3r rosyjski) i fakultatywnego ma\u0142\u017ce\u0144stwa cywilnego na Spiszu i Orawie. Ten partykularyzm prawny mia\u0142a usun\u0105\u0107 Komisja Kodyfikacyjna, kt\u00f3rej zadaniem sta\u0142o si\u0119 przygotowanie unifikacji prawa. Komisja stara\u0142a si\u0119 w swych pracach nawi\u0105za\u0107 do nowoczesnych i post\u0119powych tendencji w europejskim prawoznawstwie. Przygotowa\u0142a zatem projekt prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego osobowego, kt\u00f3ry opiera\u0142 si\u0119 na systemie laickim, bo ten uznano za wiod\u0105cy w \u00f3wczesnej Europie. Tak zwany projekt Lutosta\u0144skiego z 1929 roku, przypominaj\u0105cy dzisiejsze polskie uregulowania ma\u0142\u017ce\u0144stwa konkordatowego, nie znalaz\u0142 jednak akceptacji hierarchii ko\u015bcielnej, gdy\u017c przewidywa\u0142 rozwody. Chocia\u017c ujmowa\u0142 on prawo rozwodowe w spos\u00f3b do\u015b\u0107 restrykcyjny, to i tak nie przeszkodzi\u0142o to w prowadzeniu ostrej kampanii przeciwko nowemu prawu przez duchowie\u0144stwo katolickie. Z uwagi na to, \u017ce sanacji zale\u017ca\u0142o na poparciu Ko\u015bcio\u0142a w sytuacji ostrego sporu politycznego z opozycj\u0105 parlamentarn\u0105, rz\u0105d uleg\u0142 naciskom i odst\u0105pi\u0142 od poparcia projektu Komisji Kodyfikacyjnej.<\/p>

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119!<\/strong><\/p>

Rozmawia\u0142 Kajetan Rajski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rozmowa PCh24.plLuter pozbawi\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwo przymiotu sakramentu. Od tego momentu rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 laicyzacja prawa ma\u0142\u017ce\u0144skiego – m\u00f3wi dla portalu PCh24.pl prof. dr hab. Andrzej Dziadzio z Katedry Powszechnej Historii Pa\u0144stwa i Prawa Wydzia\u0142u Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Panie Profesorze, jakie epokowe zmiany przynios\u0142a w staro\u017cytno\u015bci chrystianizacja instytucji ma\u0142\u017ce\u0144stwa?Chrze\u015bcija\u0144stwo uniewa\u017cni\u0142o r\u00f3\u017cnice cywilizacyjne mi\u0119dzy lud\u017ami. Uzna\u0142o bowiem, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[328,9],"tags":[132,196],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77388"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77388"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77388\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}