{"id":77236,"date":"2014-10-19T01:19:11","date_gmt":"2014-10-19T05:19:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=77236"},"modified":"2014-10-17T12:20:25","modified_gmt":"2014-10-17T16:20:25","slug":"katedra-jako-encyklopedia-chrzescijanska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=77236","title":{"rendered":"Katedra jako encyklopedia chrze\u015bcija\u0144ska"},"content":{"rendered":"

Kobieta w\u00a0d\u0142ugiej sukni, dzier\u017c\u0105ca w\u00a0d\u0142oni otwart\u0105 ksi\u0119g\u0119; jej g\u0142owa tonie w\u00a0chmurach, na jej piersi wspiera si\u0119 wielka drabina. Kt\u00f3\u017c to? A\u00a0sk\u0105d \u00f3w rycerz w\u00a0pe\u0142nej zbroi, kt\u00f3ry ucieka przed zaj\u0105cem? Obok za\u015b panna z\u00a0rycersk\u0105 tarcz\u0105, na kt\u00f3rej widnieje baranek. Czy to wszystko bezmy\u015blne fantazje? Nie. To cz\u0119\u015b\u0107 najwi\u0119kszej w\u00a0\u015bwiecie, kamiennej encyklopedii chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/strong><\/p>\r\n

\"\"Parafrazuj\u0105c s\u0142owa zastosowane do pierwszej krucjaty, powiem, \u017ce katedra gotycka to gesta Dei per Francos<\/em> – dzie\u0142a Boga dokonane r\u0119kami Francuz\u00f3w. Ale ju\u017c nie mieczem i\u00a0tarcz\u0105, tylko d\u0142utem i\u00a0kielni\u0105. Sta\u0142o si\u0119 to w\u00a0XIII stuleciu, czyli w\u00a0wieku chrze\u015bcija\u0144skiej dojrza\u0142o\u015bci, kiedy ju\u017c nie grecki Konstantynopol, a\u00a0jeszcze nie \u0142aci\u0144ski Rzym by\u0142 najwa\u017cniejszym o\u015brodkiem kultury chrze\u015bcija\u0144skiej, lecz Pary\u017c z\u00a0jego uniwersytetem i\u00a0kr\u00f3lem. Wszak \u015bwi\u0119ty Ludwik wyni\u00f3s\u0142 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 monarchi\u0119 do szczytu idea\u0142u, a\u00a0\u015bwi\u0119ty Tomasz, autor Summy teologicznej<\/em> podobnie u\u015bwi\u0119ci\u0142 nauczanie uniwersyteckie.<\/p>\r\n

M\u00f3wi\u0105c za\u015b o\u00a0summie i\u00a0nauczaniu, rzec trzeba, \u017ce Tomasz nie by\u0142 sam. I\u00a0nie chodzi mi tutaj o\u00a0sam\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 – \u015bwi\u0119tych w\u00a0\u017cadnej z\u00a0epok nie brakowa\u0142o. Chodzi o\u00a0ludzi, kt\u00f3rzy d\u0105\u017cyli do \u015bwi\u0119to\u015bci uczonej. To specyfika XIII\u00a0wieku, kiedy kultura chrze\u015bcija\u0144ska dojrza\u0142a do naukowych syntez. Obok Tomaszowej Summy teologicznej<\/em> tak\u0105 syntez\u0105 by\u0142a Z\u0142ota legenda<\/em> Jakuba z\u00a0Woraginy, czyli cykl \u017cywot\u00f3w, kt\u00f3ry na ca\u0142e stulecia ustali\u0142 kanon biografii \u015bwi\u0119tych chrze\u015bcija\u0144skich. Albo Zwierciad\u0142o prawa<\/em> czy summa liturgiczna Wilhelma Durandusa.<\/p>\r\n

Zarazem – jak pisze wielki badacz Emil M\u00c3\u00a2le – gdy uczeni doktorzy budowali ow\u0105 intelektualn\u0105 katedr\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 ca\u0142y dorobek \u00f3wczesnej my\u015bli chrze\u015bcija\u0144skiej, jednocze\u015bnie ros\u0142a katedra kamienna, jako widzialny obraz tamtej. \u015aredniowiecze zamkn\u0119\u0142o w\u00a0niej ca\u0142\u0105 swoj\u0105 wiedz\u0119 <\/em>(\u2026) wszelka doktryna znalaz\u0142a w\u00a0niej swoje odbicie<\/em>.<\/p>\r\n

Czy rzeczywi\u015bcie? Ka\u017cda z\u00a0klasycznych gotyckich katedr jest pokryta g\u0105szczem rze\u017abionych, wielkich, ma\u0142ych i\u00a0mikroskopijnych figur. Ju\u017c Goethe m\u00f3wi\u0142 o\u00a0gotyckiej katedrze jako o\u00a0lesie<\/em>. Mia\u0142 na my\u015bli las filar\u00f3w i\u00a0ga\u0142\u0119zie sklepie\u0144, ale jego s\u0142owa dadz\u0105 si\u0119 odnie\u015b\u0107 tak\u017ce do owego mn\u00f3stwa wyobra\u017ce\u0144, kt\u00f3rymi \u201eobros\u0142y\u201d klasyczne katedry w\u00a0Chartres, Reims, Amiens i\u00a0inne. Dla cz\u0142owieka niewierz\u0105cego s\u0105 one nieme – niczym krzewy i\u00a0drzewa dla mieszczucha. Nawet i\u00a0dla nas, wsp\u00f3\u0142czesnych wierz\u0105cych wydaj\u0105 si\u0119 dziwne. Nie tak, jak w\u00a0\u015bredniowieczu – gdy przemawia\u0142y p\u0142ynnie i\u00a0s\u0142odko. Tym bardziej, \u017ce w\u00a0tamtych czasach by\u0142y kolorowe i\u00a0opatrzone malowanymi, uczonymi opisami, kt\u00f3re niestety w\u00a0ci\u0105gu wiek\u00f3w – znik\u0142y.<\/p>\r\n

O\u00a0katedrach<\/strong><\/p>\r\n

Dlatego te\u017c dzieje \u201eodczytywania\u201d sensu katedr s\u0105 d\u0142ugie. Tradycja \u015bredniowieczna zosta\u0142a przecie\u017c przerwana. Dopiero jakie\u015b dwie\u015bcie lat temu zacz\u0119to si\u0119 nad nimi na nowo zastanawia\u0107. Wnioski z\u00a0tych rozwa\u017ca\u0144 by\u0142y rozmaite. Antykleryka\u0142 Viollet\u201d\u2018le\u201d\u2018Duc s\u0105dzi\u0142, \u017ce katedralny gotyk ma niewiele wsp\u00f3lnego z\u00a0religi\u0105 – jest \u015bci\u015ble racjonaln\u0105<\/em> emanacj\u0105 technicznego geniuszu. Inny uczony odpowiedzia\u0142 mu, \u017ce katedra gotycka jest w\u0142a\u015bnie antyracjonalna<\/em>, bo jej techniczna racjonalno\u015b\u0107 ma na celu iluzj\u0119 czego\u015b, co jest nieracjonalne\u2026 Patrz\u0105c na ni\u0105, ulegamy z\u0142udzeniu, \u017ce cieniutkie kolumienki (zwane s\u0142u\u017ckami) d\u017awigaj\u0105 ogromne sklepienia\u2026 Kto inny – sk\u0105din\u0105d s\u0142usznie – dowodzi\u0142, \u017ce wielkie znaczenie w\u00a0przes\u0142aniu gotyckich katedr mia\u0142y ich \u201eboskie\u201d proporcje, dubluj\u0105ce doskona\u0142o\u015b\u0107 wszech\u015bwiata wedle biblijnych opis\u00f3w Stworzenia. I\u00a0wreszcie historyk sztuki Erwin Panofsky zinterpretowa\u0142 katedr\u0119 gotyck\u0105 jako wynik, ba, wr\u0119cz obraz scholastycznej dysputy. Wszak dojrza\u0142a scholastyka XIII\u00a0wieku wykszta\u0142ci\u0142a obowi\u0105zuj\u0105cy do dzi\u015b porz\u0105dek intelektualnego dowodzenia i\u00a0rozstrzygania spor\u00f3w. W\u00a0tym – merytoryczny podzia\u0142 prac naukowych na rozdzia\u0142y i\u00a0podrozdzia\u0142y, z\u00a0uporz\u0105dkowanym sposobem stawiania pyta\u0144 i\u00a0udzielania na nie odpowiedzi. Panofsky widzia\u0142 w\u00a0strukturze katedry – s\u0142u\u017cek, filar\u00f3w, sklepie\u0144 – odpowiednik scholastycznej summy.<\/p>\r\n

Ale po drodze by\u0142 jeszcze wspomniany tu ju\u017c Emile M\u00c3\u00a2le. Sto lat temu opisa\u0142 klasyczn\u0105 katedr\u0119 gotyck\u0105 jako dzie\u0142o, kt\u00f3re zawar\u0142o w\u00a0sobie ca\u0142\u0105 wiedz\u0119 chrze\u015bcijan XIII\u00a0wieku. Idealnym wyrazem tej\u017ce wiedzy by\u0142o Speculum Maius<\/em>, czyli Zwierciad\u0142o Wi\u0119ksze<\/em>, kompendium dominikanina Wincentego z\u00a0Beauvais (+1264), na kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 Zwierciad\u0142o Natury<\/em>, Zwierciad\u0142o Wiedzy<\/em>, Zwierciad\u0142o Moralno\u015bci<\/em> (doko\u0144czone ju\u017c przez innego autora) i\u00a0wreszcie Zwierciad\u0142o Historii<\/em>. M\u00c3\u00a2le dowodzi\u0142, \u017ce ka\u017cde z\u00a0owych Zwierciade\u0142<\/em> odcisn\u0119\u0142o si\u0119 w\u00a0katedralnej rze\u017abie. Id\u017amy wi\u0119c za nim i\u2026<\/p>\r\n

Zwierz\u0119ta i\u00a0stwory, czyli\u00a0Natura<\/strong><\/p>\r\n

\u2026sp\u00f3jrzmy z\u00a0bliska na \u015bciany kt\u00f3rejkolwiek z\u00a0katedr. Ujrzymy stworzenia zar\u00f3wno znane i\u00a0zwyczajne, jak te\u017c przedziwne, przemieszane ze sob\u0105 na marginesach obramowa\u0144, na skrajach tympanon\u00f3w i\u00a0kapiteli. Niekiedy s\u0105 to p\u0105czki i\u00a0li\u015bcie konkretnych ro\u015blin, doskonale zaobserwowanych, jakby z\u00a0zielnika wzi\u0119tych. Obok nich przysiad\u0142y na gzymsach popularne ptaki i\u00a0zwierz\u0119ta, wyrze\u017abione z\u00a0talentem nowego, gotyckiego realizmu. Ale b\u0119d\u0105 te\u017c ludzie o\u00a0jednej stopie, fantastyczne smoki i\u00a0potwory. Postaci te nie wysz\u0142y z\u00a0fantazji. Mn\u00f3stwo rze\u017abionych dziwotwor\u00f3w podporz\u0105dkowano my\u015bli, \u017ce chrze\u015bcija\u0144ska katedra to obraz wszech\u015bwiata – kt\u00f3ry musi si\u0119 w\u00a0niej pomie\u015bci\u0107. Udzia\u0142 we wszech\u015bwiecie maj\u0105 \u015bwiaty znane i\u00a0te dalekie, kt\u00f3re opisano w\u00a0staro\u017cytnych dzie\u0142ach o\u00a0ludach antypod\u00f3w i\u00a0zamorskich zwierzakach. Mo\u017cemy si\u0119 z\u00a0nich na\u015bmiewa\u0107, owszem. Jednak nie by\u0142y to dzie\u0142a ignorant\u00f3w! Uczeni \u015bredniowiecza oczytali si\u0119 w\u00a0antycznych traktatach i\u00a0przyj\u0119li hipotez\u0119 o\u00a0istnieniu dziwnych stworze\u0144. Tak samo my przyjmujemy kolejne hipotezy nowoczesnej fizyki, rych\u0142o przecie\u017c zbijane przez inne. Co nie dowodzi, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bni fizycy s\u0105 nieukami, lecz tylko, \u017ce nauka si\u0119 zmienia.<\/p>\r\n

Dziwni ludzie, czyli Nauka i\u00a0Moralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

Obok powy\u017cszych stwor\u00f3w widzimy osoby trzymaj\u0105ce w\u00a0r\u0119kach dziwne przedmioty i\u00a0wykonuj\u0105ce dziwne czynno\u015bci. G\u0142owa jednej z\u00a0niewiast tonie w\u00a0chmurach; na jej piersi opiera si\u0119 drabina. Inna niewiasta, r\u00f3wnie pi\u0119kna, dzier\u017cy w\u00a0d\u0142oni strasznego w\u0119\u017ca. \u0179eby si\u0119 dowiedzie\u0107, kim s\u0105, trzeba zna\u0107 staro\u017cytne pisma Boecjusza i\u00a0Marcjana Capelli. Jeden z\u00a0nich opisuje filozofi\u0119 jako pi\u0119kn\u0105 pani\u0105 w\u00a0sukni, na kt\u00f3rej wyhaftowane s\u0105 szczeble symbolizuj\u0105ce przej\u015bcie od spraw niskich ku najwy\u017cszym<\/em>. Drugi m\u00f3wi o\u00a0dialektyce, \u017ce trzyma w\u00a0r\u0119ku w\u0119\u017ca – symbol sofistycznych podst\u0119p\u00f3w, kt\u00f3rymi zwodzi swoich dyskutant\u00f3w.<\/p>\r\n

No dobrze, a\u00a0\u00f3w rycerz, kt\u00f3ry ucieka przed zaj\u0105cem? I\u00a0kobieta z\u00a0rycersk\u0105 tarcz\u0105, na kt\u00f3rej widnieje baranek? To symbole cn\u00f3t i\u00a0przywar. \u0179eby je odgadn\u0105\u0107, musieliby\u015bmy przeczyta\u0107 Psychmachi\u0119<\/em> Prudencjusza, czyli antyczny poemat o\u00a0cnotach i\u00a0przywarach walcz\u0105cych ze sob\u0105 w\u00a0ludzkiej duszy ogniem i\u00a0mieczem – i\u00a0dlatego nosz\u0105cych zbroje\u2026 Uciekaj\u0105cy rycerz uosabia tch\u00f3rzostwo, za\u015b kobieta z\u00a0tarcz\u0105 to cnota \u0142agodno\u015bci. Obok stoi cz\u0142owieczek, kt\u00f3ry obrywa owoce z\u00a0krzaka; drugi ubija wieprzka, trzeci grzeje stopy u\u00a0kominka, czwarty wreszcie st\u0105pa po\u015br\u00f3d ukwieconego ogrodu. To prace ludzkiego \u017cywota rozpisane na miesi\u0105ce – wrzesie\u0144, grudzie\u0144, stycze\u0144, kwiecie\u0144. Towarzysz\u0105 im znaki Zodiaku – symbole up\u0142ywaj\u0105cego czasu.<\/p>\r\n

Dlaczego wszystko to razem tu ze sob\u0105 zestawiono i\u00a0zmieszano? My\u015bliciele \u015bredniowiecza powiadali, \u017ce grzech pierworodny skaza\u0142 nas na prac\u0119 w\u00a0pocie czo\u0142a. Zar\u00f3wno fizyczn\u0105, jak intelektualn\u0105. Obie dane zosta\u0142y z\u00a0\u0142aski Boga, aby\u015bmy po naszym upadku mogli powsta\u0107 zar\u00f3wno z\u00a0n\u0119dzy (dzi\u0119ki pracy fizycznej), jak i\u00a0z\u00a0mrok\u00f3w ignorancji (dzi\u0119ki pracy intelektualnej). St\u0105d w\u00a0katedrach pojawiaj\u0105 si\u0119 obrazy wszelkich prac – wszelkich zawod\u00f3w – i\u00a0wszelkich znanych dziedzin wiedzy. Tudzie\u017c figury uosabiaj\u0105ce cnoty i\u00a0przywary, kt\u00f3re pomagaj\u0105 lub przeszkadzaj\u0105 w\u00a0ludzkiej pracy i\u00a0nauce. A\u00a0\u017ce do nauki nale\u017ca\u0142 te\u017c pomiar czasu, st\u0105d dodatkowo \u00f3w kamienny kalendarz prac i\u00a0znak\u00f3w niebieskich\u2026<\/p>\r\n

Zwierciad\u0142o Historii, zegar Liturgii<\/strong><\/p>\r\n

Przyznajmy, \u017ce Emil M\u00c3\u00a2le nieco przesadzi\u0142 ze swoj\u0105 interpretacj\u0105. Bo, owszem, wszystkie tematy i\u00a0postaci ukazane w\u00a0dziele Wincentego z\u00a0Beauvais znajdziemy na \u015bcianach katedr. Tym niemniej Wincenty opisywa\u0142 wszystkie dziedziny wiedzy z\u00a0podobn\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci\u0105, a\u00a0tu znacznie silniej odcisn\u0119\u0142o si\u0119 Zwierciad\u0142o Historii<\/em>. Najwi\u0119cej miejsca w\u00a0kamiennej encyklopedii katedr zajmuj\u0105 Dzieje \u015awi\u0119te, zyskuj\u0105c w\u00a0niej wymiar zar\u00f3wno mikroskopijny, jak i\u00a0gigantyczny.<\/p>\r\n

Pomy\u015blmy: zawsze na czele stoj\u0105 Chrystus i\u00a0Maryja Panna. Najwi\u0119ksze witra\u017ce, rozety, rze\u017aby – nieodmiennie ukazuj\u0105 Ich postacie, tudzie\u017c Ich \u017cywoty. Czy to na trzech wielkich portalach zachodniej fasady, czy w\u00a0g\u0142\u00f3wnej rozecie\u2026 Cz\u0119sto s\u0105 to na dodatek wizerunki o\u00a0szczeg\u00f3lnej s\u0142awie, jak figura Pi\u0119knego Boga<\/em> – Jezusa i\u00a0Pani pi\u0119knego witra\u017ca<\/em> z\u00a0Chartres; Z\u0142otej Madonny<\/em> z\u00a0bocznego portalu w\u00a0Amiens; \u015bwi\u0119tej El\u017cbiety i\u00a0m\u0142odej Maryi d\u0142uta \u201emistrza figur antycznych\u201d z\u00a0Reims. Nic dziwnego, powiemy, to przecie\u017c najwa\u017cniejsze postaci naszej wiary.<\/p>\r\n

Ale wszystkie one bardzo mocno osadzone zosta\u0142y w\u00a0historii – oto w\u00a0tle l\u015bni\u0105 wykute w\u00a0kamieniu wszystkie kolejne dni stworzenia \u015bwiata i\u00a0ka\u017cde ze stworze\u0144 opisanych w\u00a0Starym Zakonie. Przesun\u0105 si\u0119 przed naszymi oczyma w\u00a0serii obraz\u00f3w: grzech pierworodny, tu\u0142actwo pierwszych rodzic\u00f3w, zbrodnia Kaina, potem przygody prorok\u00f3w rozpisane na malutkie sceny\u2026 Wreszcie uka\u017ce si\u0119 Nowy Czas: dzieje Ko\u015bcio\u0142a, w\u00a0kt\u00f3rych b\u0119dzie miejsce i\u00a0dla apokryf\u00f3w z\u00a0fantastycznymi \u017cywotami Matki Bo\u017cej, i\u00a0dla Karola Wielkiego, i\u00a0dla Rolanda (wszak rycerza arcychrze\u015bcija\u0144skiego). A\u017c po scen\u0119 S\u0105du, w\u00a0kt\u00f3rej wok\u00f3\u0142 Pana Zast\u0119p\u00f3w ustawi\u0105 si\u0119 gigantyczni Aposto\u0142owie, M\u0119czennicy, Wyznawcy i\u00a0Dziewice.<\/p>\r\n

Czy jest to wp\u0142yw Zwierciad\u0142a Historii<\/em> Wilhelma z\u00a0Beauvais? Oczywi\u015bcie, nie. Tu rz\u0105dzi niezmienny zegar liturgii, post\u0119puj\u0105cy nieuchronnie za kalendarzem Roku Ko\u015bcielnego. Im silniej wybija si\u0119 w\u00a0tym kalendarzu posta\u0107 \u015bwi\u0119tego czy wydarzenie z\u00a0jego \u017cywota – tym kamienna opowie\u015b\u0107 b\u0119dzie obszerniejsza i\u00a0wyrazistsza. Poczynaj\u0105c od Zwiastowania, Nawiedzenia, poprzez Narodzenie Pana Jezusa, ho\u0142d Trzech Kr\u00f3li, wreszcie Odkupienie, ukazane w\u00a0\u015amierci Krzy\u017cowej i\u00a0Zmartwychwstaniu – ko\u0144cz\u0105c na Zmartwychwstaniu Umar\u0142ych, Wniebowzi\u0119ciu Maryi i\u00a0ponownym przyj\u015bciu Chrystusa. Ta regu\u0142a nigdy nas nie zawiedzie. Te g\u0142\u00f3wne tematy na \u015bcianach katedr odnajdziemy zawsze.<\/p>\r\n

Symetria dziej\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Ale pr\u00f3cz zegara liturgii jest jednak jeszcze jeden wa\u017cny porz\u0105dek, kt\u00f3ry w\u00a0Zwierciadle<\/em> Wincentego te\u017c mia\u0142 swoje wa\u017cne miejsce. Wok\u00f3\u0142 Chrystusa, Maryi i\u00a0\u015awi\u0119tych widzimy czasem na katedralnych fasadach dwie niezwyk\u0142e, kamienne panny. Jedna z\u00a0przewi\u0105zanymi oczami, z\u0142amanym ber\u0142em i\u00a0zsuwaj\u0105c\u0105 si\u0119 z\u00a0g\u0142owy koron\u0105; druga przeciwnie – w\u00a0koronie mocno osadzonej na g\u0142owie, patrz\u0105ca prosto przed siebie, z\u00a0triumfalnym krzy\u017cem w\u00a0d\u0142oni.<\/p>\r\n

Oto symetria dziej\u00f3w – dwie strony czasu i\u00a0dwa objawienia historii. Dziewczyna z\u00a0przewi\u0105zanymi oczami – to \u015blepa Synagoga, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a ju\u017c czas swego kr\u00f3lowania i\u00a0odesz\u0142a. Ta druga to Ko\u015bci\u00f3\u0142, czyli Ecclesia, kr\u00f3luj\u0105ca w\u00a0naszej epoce – i\u00a0a\u017c do sko\u0144czenia \u015bwiata. Obie panny s\u0105 niezwykle do siebie podobne.<\/p>\r\n

Zapami\u0119tajmy. Dla budowniczych katedr by\u0142o oczywiste, \u017ce Czas Odkupienia – \u015amierci i\u00a0Zmartwychwstania naszego Pana – by\u0142 symetryczny wobec Starego Testamentu. Prorocy i\u00a0wydarzenia sprzed Narodzenia Pana Jezusa – zapowiada\u0142y przecie\u017c Jego Narodzenie, \u015amier\u0107 i\u00a0Zmartwychwstanie. St\u0105d w\u0142a\u015bnie obok Jezusa i\u00a0Maryi stoj\u0105 na o\u015bcie\u017cach portali rz\u0119dy wielkich prorok\u00f3w i\u00a0kr\u00f3l\u00f3w. Niemal ka\u017cda katedra nosi ich na sobie dziesi\u0105tki, cz\u0119sto nadnaturalnej wielko\u015bci. Witra\u017ce z\u0142o\u017cone bywaj\u0105 z\u00a0medalion\u00f3w, w\u00a0kt\u00f3rych, na przyk\u0142ad, po\u015brodku widnieje Chrystus d\u017awigaj\u0105cy Krzy\u017c, a\u00a0woko\u0142o – liczne sceny ze Starego Testamentu, kt\u00f3re Chrystusowe Niesienie Krzy\u017ca zapowiadaj\u0105. Tak. Ka\u017cda katedra stawia nam przed oczami wielkie Wczoraj naszego Ko\u015bcio\u0142a – Stary Zakon, kt\u00f3ry czcimy, cho\u0107 nam nie panuje.<\/p>\r\n

Pi\u0119kno i\u00a0prawda<\/strong><\/p>\r\n

\u015awi\u0119ty Bernard, \u017cyj\u0105cy tu\u017c przed budowlanym \u201eboomem\u201d wielkich katedr francuskich, pisa\u0142 o\u00a0wsp\u00f3\u0142czesnej sobie rze\u017abie ko\u015bcielnej: Jaki\u017c sens ma ta \u015bmiechu godna potworno\u015b\u0107, owa przedziwna nieforemna kszta\u0142tno\u015b\u0107 i\u00a0bezkszta\u0142tna foremno\u015b\u0107<\/em>? Gorszy\u0142a go brzydota i\u00a0niepokoi\u0142o nieuporz\u0105dkowanie znacze\u0144, obficie wylewaj\u0105ce si\u0119 spod d\u0142ut roma\u0144skich rze\u017abiarzy. Nie zadawa\u0142by chyba podobnych pyta\u0144 po latach kilkudziesi\u0119ciu – w\u00a0epoce gotyckich katedr, kiedy pi\u0119kno i\u00a0prawda zawar\u0142y ze sob\u0105 \u015bcis\u0142e przymierze. Po dzi\u015b dzie\u0144 godne podziwu i\u00a0warte odczytywania.<\/p>\r\n

Jacek Kowalski<\/strong><\/em>
<\/strong><\/p>\r\n

Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w 35. numerze magazynu „Polonia Christiana”.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kobieta w\u00a0d\u0142ugiej sukni, dzier\u017c\u0105ca w\u00a0d\u0142oni otwart\u0105 ksi\u0119g\u0119; jej g\u0142owa tonie w\u00a0chmurach, na jej piersi wspiera si\u0119 wielka drabina. Kt\u00f3\u017c to? A\u00a0sk\u0105d \u00f3w rycerz w\u00a0pe\u0142nej zbroi, kt\u00f3ry ucieka przed zaj\u0105cem? Obok za\u015b panna z\u00a0rycersk\u0105 tarcz\u0105, na kt\u00f3rej widnieje baranek. Czy to wszystko bezmy\u015blne fantazje? Nie. To cz\u0119\u015b\u0107 najwi\u0119kszej w\u00a0\u015bwiecie, kamiennej encyklopedii chrze\u015bcija\u0144skiej. Parafrazuj\u0105c s\u0142owa zastosowane do […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[240,196],"class_list":["post-77236","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nauczanie-katolickie","tag-art","tag-church_history"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77236"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77236\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}