{"id":76484,"date":"2014-09-09T14:31:10","date_gmt":"2014-09-09T18:31:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=76484"},"modified":"2014-09-09T14:31:10","modified_gmt":"2014-09-09T18:31:10","slug":"po-wojnie-w-polsce-dzialalo-ponad-300-komunistycznych-obozow-pracy-oprawcy-nigdy-nie-zostali-ukarani-minister-izraela-na-takie-proby-odpowiedzial-ze-to-kat-szlomo-morel-byl-w-polsce-przesl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=76484","title":{"rendered":"Po wojnie w Polsce dzia\u0142a\u0142o ponad 300 komunistycznych oboz\u00f3w pracy. Oprawcy nigdy nie zostali ukarani. Minister Izraela na takie pr\u00f3by odpowiedzia\u0142, \u017ce to kat Szlomo Morel by\u0142 w Polsce\u2026 prze\u015bladowany"},"content":{"rendered":"

– Po wojnie w Polsce dzia\u0142a\u0142o ponad 300 komunistycznych oboz\u00f3w pracy – z Mateuszem Wyrwichem, autorem ksi\u0105\u017cki \u201e\u0141agier Jaworzno\u201d rozmawia\u0142 Mateusz Rawicz.<\/strong><\/em><\/p>\r\n

– Kiedy powsta\u0142 \u0142agier Jaworzno?<\/strong><\/p>\r\n

– W 1943 r. powsta\u0142 w Jaworznie niemiecki ob\u00f3z Auschwitz-Birkenau III, w kwietniu 1945 r. komuni\u015bci przekszta\u0142cili go w Centralny Ob\u00f3z Pracy. Do 1946 r. kierowali nim Sowieci, p\u00f3\u017aniej dzia\u0142a\u0142 pod auspicjami Ministerstwo Bezpiecze\u0144stwa Publicznego (MBP), chocia\u017c NKWD nadal wi\u0119zi\u0142o tam swoich wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\r\n

– Kogo MBP przetrzymywa\u0142o w \u0142agrze Jaworzno?<\/strong><\/p>\r\n

– G\u0142\u00f3wnie rodziny zwi\u0105zane z podziemiem niepodleg\u0142o\u015bciowym. W 1991 r. rozmawia\u0142em z pani\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a kilkana\u015bcie lat jak siedzia\u0142a w obozie. Uwi\u0119ziono j\u0105, poniewa\u017c poszukiwano jej ojca, \u017co\u0142nierza podziemia antykomunistycznego. Kiedy zosta\u0142 zamordowany, zwolniono j\u0105 bez podania przyczyny, a o jego \u015bmierci dowiedzia\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej. Podobna sytuacja by\u0142a z dziewczyna z Krakowa, kt\u00f3rej zarekwirowano mieszkanie i osadzono z matk\u0105 w Jaworznie. W 1946 r. zosta\u0142a zwolniona, dopiero dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce jej ojciec zosta\u0142 zamordowany. W Jaworznie osadzano te\u017c ludzi, kt\u00f3rzy do dzisiaj nie wiedz\u0105 za co tam siedzieli.<\/p>\r\n

\"oboz<\/p>\r\n

Ob\u00f3z Zgoda w \u015awi\u0119toch\u0142owicach<\/em><\/p>\r\n

– Wi\u0119ziono tam tylko Polak\u00f3w?<\/strong><\/p>\r\n

– W latach 1947-1949 r. przebywali Ukrai\u0144cy z akcji Wis\u0142a. Niemc\u00f3w wi\u0119ziono do 1950 r. mimo, \u017ce ju\u017c dawno na mocy porozumie\u0144 powinni by\u0107 przesiedleni do ojczyzny, ale cz\u0119\u015b\u0107 z nich by\u0142a przesiedlana na Syberi\u0119.<\/p>\r\n

– Kto o tym decydowa\u0142?<\/strong><\/p>\r\n

– Sowieckie i polskie s\u0142u\u017cby.<\/p>\r\n

– Od 1950 r. Jaworzno by\u0142o specjalnym obozem dla m\u0142odzie\u017cy antykomunistycznej, odsiaduj\u0105cej wyroki w innych wi\u0119zieniach, kt\u00f3r\u0105 chciano resocjalizowa\u0107. Ilu m\u0142odych ludzi przesz\u0142o przez ten \u0142agier?<\/strong><\/p>\r\n

– Tej m\u0142odzie\u017cy by\u0142o dwadzie\u015bcia kilka tysi\u0119cy, spo\u015br\u00f3d niej postanowiono wyselekcjonowa\u0107 grup\u0119 os\u00f3b przeznaczon\u0105 do indoktrynacji. Chciano zrobi\u0107 z nich ludzi oddanych nowemu systemowi. Liczono, \u017ce po wyj\u015bciu z obozu b\u0119d\u0105 zak\u0142ada\u0107 organizacje pod auspicjami SB, tzw. bandy pozorowane. Pozwoli\u0142oby to w\u0142adzom zinfiltrowa\u0107 \u015brodowiska m\u0142odzie\u017cowe. Przez ob\u00f3z w Jaworznie w latach 1950-56 przesz\u0142o 9700 m\u0142odzie\u017cy w wieku od 15 lat do 21. Jednorazowo siedzia\u0142o tam oko\u0142o 2500 os\u00f3b.<\/p>\r\n

– Jakie prace wykonywali wi\u0119\u017aniowie obozu?<\/strong><\/p>\r\n

– Cz\u0119\u015b\u0107 pracowa\u0142a w pobliskich kopalniach, r\u00f3wnie\u017c w tzw. kopaniach mokrych, w chodnikach kt\u00f3re ci\u0105gle zalewa\u0142a woda. Nie wszystkie grupy by\u0142y dowo\u017cone do pracy, cz\u0119\u015b\u0107 wraca\u0142a po kilka kilometr\u00f3w pieszo, w zimie podczas marszu zamarza\u0142a na nich odzie\u017c. Czasem po przybyciu, stawali na dworze na godzinny lub dwugodzinny apel. Cz\u0119\u015b\u0107 pracowa\u0142a w batalionach budowlanych, kt\u00f3re budowa\u0142y osiedla w Jaworznie, b\u0105d\u017a DMSy, betonowe stropy na potrzeby budowy Pa\u0142acu Kultury i Nauki. Budowali te\u017c osiedle dla swoich prze\u015bladowc\u00f3w, a tak\u017ce cztery budynki, w kt\u00f3rych sami mieszkali i w kt\u00f3rych teraz te\u017c mieszkaj\u0105 ludzie. Wcze\u015bniej by\u0142y takie same baraki jak w Auschwitz. Podczas kr\u0119cenia filmu \u201e\u0141agier Jaworzno\u201d filmowali\u015bmy te baraki. Do dzi\u015b stoj\u0105 bloki, dom kultury, cz\u0119\u015b\u0107 budynku nadzorc\u00f3w, komendanta i cz\u0119\u015b\u0107 warsztat\u00f3w, w kt\u00f3rych wi\u0119\u017aniowie robili m.in. kamizelki kuloodporne dla swoich prze\u015bladowc\u00f3w.<\/p>\r\n

– Niekt\u00f3rzy dali si\u0119 \u201ezresocjalizowa\u0107\u201d, w \u0142agrze by\u0142y tzw. grupy aktywist\u00f3w\u2026<\/strong><\/p>\r\n

– To ludzie, kt\u00f3rzy poddali si\u0119 w\u0142adzy, wsp\u00f3\u0142pracowali, bo chcieli mie\u0107 lepiej. Wi\u0119\u017aniowie mogli chodzi\u0107 w obozie do szko\u0142y podstawowej lub zawodowej. Jednak cz\u0119sto warunkiem p\u00f3j\u015bcia do szko\u0142y by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca z w\u0142adz\u0105. Sk\u0142\u00f3cano m\u0142odzie\u017c, brano do szko\u0142y na si\u0142\u0119, a p\u00f3\u017aniej dawano do zrozumienia, \u017ce skoro uczy si\u0119 poszed\u0142 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z w\u0142adze. Robiono to po to, \u017ceby rozbi\u0107 jedno\u015b\u0107 grupy. Nie zawsze wi\u0119\u017aniowie dawali si\u0119 sk\u0142\u00f3ci\u0107. Tam byli ch\u0142opcy, kt\u00f3rzy mieli sko\u0144czon\u0105 szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105, im si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce UB o tym nie wie, ale bezpieka doskonale zna\u0142a ich przesz\u0142o\u015b\u0107. UB poprzez w\u0142adze o\u015bwiatowe zatrudnia\u0142 ich jako nauczycieli. Sprawami o\u015bwiatowymi w obozach zajmowa\u0142a si\u0119 pani Lewin. Uda\u0142o mi si\u0119 z ni\u0105 porozmawia\u0107 tylko przez domofon. Powiedzia\u0142a mi,<\/p>\r\n

s\u0142ysza\u0142am, \u017ce Pan chce napisa\u0107 jak\u0105\u015b wredn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, a my chcieli\u015bmy wychowa\u0107 wspania\u0142ych ludzi, przed kt\u00f3rymi jest przysz\u0142o\u015b\u0107, przecie\u017c oni nie mieli gdzie mieszka\u0107, my\u015bmy ich wyci\u0105gn\u0119li z ruder. <\/strong><\/p>\r\n

Wypowied\u017a w stylu – byli\u015bmy wspaniali, chcieli\u015bmy da\u0107 m\u0142odzie\u017cy szans\u0119. W 1993 r. na zjazd Jaworznik\u00f3w przyjechali ludzie, kt\u00f3rzy byli aktywistami, nie \u017cyczono sobie ich obecno\u015bci, wi\u0119c odjechali. Trudno mi powiedzie\u0107, jakie by\u0142y losy tych aktywist\u00f3w, nie bada\u0142em ich. Byli te\u017c tam m\u0142odzi ludzie, kt\u00f3rzy byli kapusiami wprowadzanymi na teren obozu. Jednego z nich opisa\u0142em w ksi\u0105\u017cce. Ci, kt\u00f3rzy chodzili do szko\u0142y mieli l\u017cejsz\u0105 prac\u0119, bo tam by\u0142a podzia\u0142 na tych, kt\u00f3rzy mieli wyroki do 5 lat – pracowali na kopalni, a ci kt\u00f3rzy mieli powy\u017cej 5 lat pracowali na terenie obozu.<\/p>\r\n

– By\u0142y r\u00f3\u017cne sposoby \u0142amania wi\u0119\u017ani\u00f3w. Jednym z nich by\u0142o przywo\u017cenie wi\u0119\u017ani\u00f3w do obozu w niemieckich mundurach\u2026<\/strong><\/p>\r\n

– Kiedy wysadzano ich na stacji Jaworzno-Szczakowa ludzie dwuznacznie na nich patrzyli. Szybk<\/em>o mo\u017cna si\u0119 by\u0142o zorientowa\u0107, \u017ce co\u015b si\u0119 nie zgadza, bo by\u0142o ju\u017c przynajmniej pi\u0119\u0107 lat po wojnie, ale KBW, kt\u00f3re ich transportowa\u0142o t\u0142umaczy\u0142o ludziom, \u017ce to Hitlerjugend. Za odpowiednim wynagrodzeniem organizowano z aktywu partyjnego ludzi rzucaj\u0105cych w wi\u0119\u017ani\u00f3w grudami \u015bniegu lub kamieniami.<\/p>\r\n

– By\u0142o kilku naczelnik\u00f3w \u0142agru Jaworzno, m.in. Szlomo Morel, kt\u00f3ry zmar\u0142 kilka lat temu w Izraelu i do ko\u0144ca \u017cycia otrzymywa\u0142 wysok\u0105 emerytur\u0119 z Polski. Czy kt\u00f3ry\u015b z naczelnik\u00f3w zosta\u0142 oskar\u017cony przez prokuratur\u0119?<\/strong><\/p>\r\n

– Nikt nie zosta\u0142 poci\u0105gni\u0119ty do odpowiedzialno\u015bci. Sztandarow\u0105 postaci\u0105, kt\u00f3r\u0105 starano si\u0119 poci\u0105gn\u0105\u0107 do odpowiedzialno\u015bci by\u0142 w\u0142a\u015bnie Morel. Odpowied\u017a ministra sprawiedliwo\u015bci Izraela w jego sprawie by\u0142a bezczelna, minister pisa\u0142, \u017ce to Morel by\u0142 w Polsce prze\u015bladowany.\u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Szlomo Morel<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

– Dlaczego w 1956 r. w Jaworznie dosz\u0142o do najwi\u0119kszego buntu w historii polskiego wi\u0119ziennictwa?<\/strong><\/p>\r\n

– Czu\u0107 by\u0142o odwil\u017c, atmosfera by\u0142a \u0142agodniejsza, wi\u0119\u017aniowie wracaj\u0105cy z trzeciej zmiany mogli odpoczywa\u0107 na zewn\u0105trz. Jeden ze stra\u017cnik\u00f3w, Matyjasiak, \u017cyj\u0105cy do dzi\u015b w Jaworznie, uzna\u0142, \u017ce m\u0142ody wi\u0119zie\u0144, nazwiskiem Baran, le\u017cy zbyt blisko linii obozu i zastrzeli\u0142 go. W buncie uczestniczy\u0142o ponad tysi\u0105c os\u00f3b. Teren obstawi\u0142o KBW, p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142 si\u0119 prokurator, kt\u00f3ry zbiera\u0142 informacje i rzekomo mia\u0142 oskar\u017cy\u0107 morderc\u0119 wi\u0119\u017ania. W 1956 r. po buncie cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w wywieziono do I\u0142awy, sk\u0105d wypuszczono ich w styczniu 1957 r. Skazanych za bunt w Jaworznie wi\u0119ziono d\u0142u\u017cej.<\/p>\r\n

– Zabicie wi\u0119\u017ania mog\u0142o by\u0107 prowokacj\u0105?<\/strong><\/p>\r\n

– Mog\u0142o to by\u0107 dzie\u0142o grupy os\u00f3b z MBP, kt\u00f3ra uwa\u017ca\u0142a, \u017ce obozy do walki ze \u201eszkodnictwem gospodarczym\u201d powinny dzia\u0142a\u0107 dalej. Takich oboz\u00f3w by\u0142o ponad 300, najwi\u0119cej na \u015al\u0105sku, gdzie by\u0142o najwi\u0119ksze zapotrzebowanie na pracownik\u00f3w. \u201eSprzedawali\u015bmy\u201d Sowietom ton\u0119 w\u0119gla za dolara, a jej warto\u015b\u0107 rynkowa wynosi\u0142a 36 dolar\u00f3w, wi\u0119c si\u0142a robocza musia\u0142a by\u0107 bardzo tania. Dodatkowo 20 tysi\u0119cy do\u015bwiadczonych g\u00f3rnik\u00f3w z Polski zosta\u0142a wywiezionych do Sowiet\u00f3w.<\/p>\r\n

– To by\u0142a jedyna ofiara \u015bmiertelna Jaworzna?<\/strong><\/p>\r\n

– Trudno powiedzie\u0107 ile os\u00f3b tam zmar\u0142o. Umieraj\u0105cych wynoszono poza teren obozu, przewo\u017cono do szpitala na Montelupich w Krakowie i tam umierali.\u00e2\u2013\u00a0<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"– Po wojnie w Polsce dzia\u0142a\u0142o ponad 300 komunistycznych oboz\u00f3w pracy – z Mateuszem Wyrwichem, autorem ksi\u0105\u017cki \u201e\u0141agier Jaworzno\u201d rozmawia\u0142 Mateusz Rawicz. – Kiedy powsta\u0142 \u0142agier Jaworzno? – W 1943 r. powsta\u0142 w Jaworznie niemiecki ob\u00f3z Auschwitz-Birkenau III, w kwietniu 1945 r. komuni\u015bci przekszta\u0142cili go w Centralny Ob\u00f3z Pracy. Do 1946 r. kierowali nim Sowieci, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,61,197,81,36,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76484"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76484"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76484\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}