{"id":75972,"date":"2014-08-13T08:41:31","date_gmt":"2014-08-13T12:41:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=75972"},"modified":"2014-08-13T08:41:31","modified_gmt":"2014-08-13T12:41:31","slug":"tak-stracilismy-lwow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=75972","title":{"rendered":"Tak stracili\u015bmy Lw\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Mija 70 lat od chwili, gdy arcypolski Lw\u00f3w dosta\u0142 si\u0119 w r\u0119ce Sowiet\u00f3w, kt\u00f3rzy najpierw z pomoc\u0105 Armii Krajowej odbili \u201ezawsze wierne\u201d miasto z r\u0105k niemieckich, a nast\u0119pnie uwi\u0119zili naszych oficer\u00f3w. W trakcie rozm\u00f3w dotycz\u0105cych wytyczenia nowych granic, na agresywn\u0105 ekspansj\u0119 Stalina Zach\u00f3d odpowiada\u0142 zachowawczo b\u0105d\u017a wr\u0119cz nieprzychylnie wobec Polski.
<\/strong><\/p>\r\n

Gdyby po I wojnie \u015bwiatowej odrodzona Rzeczpospolita zastosowa\u0142a si\u0119 do woli mocarstw zachodnich, to ju\u017c w 1920 r. Lw\u00f3w, najbardziej polskie miasto w II Rzeczpospolitej, by\u0142by stolic\u0105 Zachodnioukrai\u0144skiej Republiki Ludowej. Polacy nie zaakceptowali jednak w\u00f3wczas dyktatu. W walce o Lw\u00f3w oraz Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodni\u0105 zdecydowali si\u0119 na wojn\u0119 z Ukrai\u0144cami, a nast\u0119pnie na batali\u0119 z Rosj\u0105 bolszewick\u0105, dokonuj\u0105c wyprzedzaj\u0105cego uderzenia w rejonie Kijowa.<\/p>\r\n

W grudniu 1919 Rada Najwy\u017csza G\u0142\u00f3wnych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych po I wojnie \u015bwiatowej przyj\u0119\u0142a wysuni\u0119t\u0105 przez Wielk\u0105 Brytani\u0119 propozycj\u0119 ustanowienia wschodniej granicy Rzeczypospolitej (tzw. linia Curzona, od nazwiska brytyjskiego ministra spraw zagranicznych). Z punktu widzenia mocarstw zachodnich ziemie le\u017c\u0105ce na wsch\u00f3d od linii opartej o Niemen, Bug i San znajdowa\u0142y si\u0119 \u201etylko pod czasow\u0105 polsk\u0105 administracj\u0105\u201d. Nasz rz\u0105d odrzuci\u0142 projekt, ale latem 1920 r., lord Curzon ponowi\u0142 sw\u0105 propozycj\u0119 – tym razem na odcinku po\u0142udniowym bardzo precyzyjnie wytyczaj\u0105c granic\u0119 tak, by nikt nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Lw\u00f3w ma pozosta\u0107 po stronie ukrai\u0144skiej.<\/p>\r\n

Linia powraca<\/strong><\/p>\r\n

Zar\u00f3wno strona polska jak i sowiecka w 1920 r. nie uzna\u0142y linii Curzona – nikt jednak pewnie nie zdawa\u0142 sobie w\u00f3wczas sprawy, jak istotn\u0105 rol\u0119 w stosunkach mi\u0119dzynarodowych b\u0119dzie ona odgrywa\u0107 w przysz\u0142o\u015bci. Sta\u0142a si\u0119 bowiem znakomitym or\u0119\u017cem w r\u0119kach Stalina. Ponad dwie dekady po pierwszej propozycji Brytyjczyk\u00f3w komunistyczny dyktator bezwzgl\u0119dnie wykorzysta\u0142 j\u0105 przeciwko Polakom.<\/p>\r\n

Dyskutuj\u0105c z zachodnimi sojusznikami w sprawie wschodnich granic Polski, Stalin mia\u0142 przy sobie ministra spraw zagranicznych Wiaczes\u0142awa Mo\u0142otowa. Ten w trakcie rozm\u00f3w rozk\u0142ada\u0142 na stole map\u0119 i tekst noty Curzona. Gdy alianci delikatnie sugerowali jakie\u015b korekty na korzy\u015b\u0107 Polski, zw\u0142aszcza na po\u0142udniu, Stalin odpowiada\u0142 pytaniem na pytanie – \u201eczy alianci chc\u0105, \u017ceby rosyjscy przyw\u00f3dcy byli mniej rosyjscy od Curzona i Clemenceau? Co powiedzieliby Ukrai\u0144cy, gdyby\u015bmy przyj\u0119li propozycj\u0119 aliant\u00f3w?\u201d.<\/p>\r\n

Polski rz\u0105d na obczy\u017anie oczywi\u015bcie linii Curzona nie akceptowa\u0142, ale jego mo\u017cliwo\u015bci nacisku na zachodnich aliant\u00f3w by\u0142y bardzo ograniczone. M\u00f3g\u0142 tylko apelowa\u0107 i prosi\u0107. Sprawa jednak zosta\u0142a rozstrzygni\u0119ta ju\u017c w Teheranie. Jak wynika z zachowanych protoko\u0142\u00f3w, Winston Churchill o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce \u201enie b\u0119dzie \u0142ama\u0142 sobie serca (\u2026) w zwi\u0105zku ze spraw\u0105 Lwowa\u201d. Konferencja w Ja\u0142cie tylko przypiecz\u0119towa\u0142a nasz\u0105 now\u0105 granic\u0119 wschodni\u0105, a tym samym los Leopolis<\/em>.<\/p>\r\n

Trzecia strona<\/strong><\/p>\r\n

Interesuj\u0105cy obraz konferencji da\u0142 w pracy \u201eJa\u0142ta. Cena pokoju.\u201d Serghii M. Plokhy. Autor ujawni\u0142 antypolskie nastroje panuj\u0105ce w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Wielkiej Brytanii u progu ja\u0142ta\u0144skiego mityngu. Tu\u017c przed tym wydarzeniem Wydzia\u0142 Analiz tego resortu wyda\u0142 memorandum zatytu\u0142owane \u201eUkrai\u0144ska mniejszo\u015b\u0107 w Polsce\u201d. Dokument mia\u0142 dowodzi\u0107, \u017ce \u201eproblem wschodnich granic wschodnich Polski jest nie tylko kwesti\u0105 rosyjsko-polsk\u0105, ale stanowi zagadnienie tr\u00f3jstronne, w kt\u00f3rej t\u0119 trzeci\u0105 stron\u0119 stanowi\u0105 mniejszo\u015bci narodowe w Polsce, a dzieje polskich stosunk\u00f3w z najwi\u0119ksz\u0105 spo\u015br\u00f3d nich – Ukrai\u0144cami – wcale nie s\u0105 dobre. Niefortunne mo\u017ce by\u0142oby, gdyby nasze silne zaanga\u017cowanie w obron\u0119 interes\u00f3w Polski przes\u0142oni\u0142o te fakty\u201d.<\/p>\r\n

Memorandum wybiega\u0142o te\u017c w przysz\u0142o\u015b\u0107 i o ile jego autorzy stwierdzali, \u017ce cho\u0107 na \u201eobecnym etapie dziej\u00f3w Europy Wschodniej\u201d powstanie niezale\u017cnego pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego jest \u201ezupe\u0142nie niewyobra\u017calne\u201d, to celowe jest zjednoczenie\u00a0 wszystkich Ukrai\u0144c\u00f3w w jednej jednostce politycznej, kt\u00f3ra powinna powsta\u0107 przez przy\u0142\u0105czenie Zachodniej Ukrainy do Ukrai\u0144skiej Republiki Sowieckiej.<\/p>\r\n

Autork\u0105 memorandum by\u0142a Elizabeth Pares. Jeden z jej prze\u0142o\u017conych nani\u00f3s\u0142 w\u0142asne uwagi, wzmacniaj\u0105ce tylko wymow\u0119 opracowania. Korekty wskazywa\u0142y na Lw\u00f3w jako kulturalne i narodowe centrum, siedzib\u0119 wykszta\u0142conej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa ukrai\u0144skiego, a tak\u017ce niegdysiejsze miejsce dzia\u0142alno\u015bci Mychaj\u0142y Hruszewskiego, \u201enajwybitniejszego ukrai\u0144skiego historyka\u201d i szefa rz\u0105du w latach 1917-1918. Jak podkre\u015blono, Hruszewski w latach dwudziestych wybra\u0142 sowieck\u0105 Ukrain\u0119, a nie kontrolowany przez Polsk\u0119 Lw\u00f3w. Zdaniem autora poprawek, tak\u017ce inni nacjonali\u015bci wol\u0105 mieszka\u0107 na terenie Ukrai\u0144skiej SRR ni\u017c w kontrolowanej przez Polsk\u0119 Galicji Wschodniej.<\/p>\r\n

Taka orientacja brytyjskiej dyplomacji zbieg\u0142a si\u0119 z dzia\u0142aniami w\u0142adz sowieckich, kt\u00f3re w 1944 r. podkre\u015bla\u0142y, \u017ce celem Armii Czerwonej jest zjednoczenie dawnych ziem ukrai\u0144skich. Ide\u0119 t\u0119 przej\u0119li Sowieci od UPA. Przed konferencj\u0105 w Ja\u0142cie, by dowarto\u015bciowa\u0107 tamtejszych komunist\u00f3w, Stalin zgodzi\u0142 si\u0119, by sowiecka Ukraina uzyska\u0142a pewne atrybuty pa\u0144stwowo\u015bci i utworzy\u0142a w\u0142asne komisariaty spraw zagranicznych oraz obrony. Stalin chcia\u0142, by w sporze o Lw\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 trzeci gracz, uznawany przez sprzymierzonych – formalnie niezale\u017cna Ukraina, aspiruj\u0105ca do tego, by sta\u0107 si\u0119 podmiotem prawa mi\u0119dzynarodowego. Istotnie, 29 czerwca 1945 r. Ukraina zosta\u0142a cz\u0142onkiem-za\u0142o\u017cycielem ONZ.<\/p>\r\n

Grzeczny Roosevelt i apetyt Chruszczowa<\/strong><\/p>\r\n

O pozostanie Lwowa w granicach Polski upomina\u0142 si\u0119 tylko prezydent USA Franklin Delano Roosevelt. Zasugerowa\u0142 on Stalinowi, \u017ce m\u00f3g\u0142by pozostawi\u0107 Lw\u00f3w (wraz z okolicznymi z\u0142o\u017cami ropy naftowej) po stronie polskiej. Nie czyni\u0142 tego jednak w formie ultymatywnej. By\u0142a to raczej sugestia do rozwa\u017cenia. Wysuwaj\u0105c j\u0105 Roosevelt odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do wspania\u0142omy\u015blno\u015bci Stalina twierdz\u0105c, \u017ce przez ten gest dyktator m\u00f3g\u0142by zdoby\u0107 sympati\u0119 i przyja\u017a\u0144 Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

Stalin propozycje ameryka\u0144skiego prezydenta odrzuci\u0142. Zaproponowa\u0142 te\u017c \u201erekompensat\u0119\u201d dla Polski w postaci przesuni\u0119cia jej przysz\u0142ej zachodniej granicy z Nysy K\u0142odzkiej na Nys\u0119 \u0141u\u017cyck\u0105, czym kompletnie zaskoczy\u0142 aliant\u00f3w, z niech\u0119ci\u0105 przyjmuj\u0105cych przecie\u017c wcze\u015bniej ustalone przy\u0142\u0105czenie do Polski Szczecina. W kwestii granicy po\u0142udniowo-wschodniej Stalin o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce \u201ei tak jest \u0142askawy\u201d. Ukrai\u0144scy komuni\u015bci ustami swojego pierwszego sekretarza KC WKP (b) Ukrainy Nikity Chruszczowa \u017c\u0105dali bowiem przy\u0142\u0105czenia do ich republiki wszystkich \u201eetnicznych i historycznych ziem ukrai\u0144skich\u201d z Che\u0142mem, Hrubieszowem, Zamo\u015bciem, Tomaszowem, Jaros\u0142awiem i Przemy\u015blem. Przypominaj\u0105c te \u017c\u0105dania, Stalin odpowiedzia\u0142 aliantom, \u017ce Polska tak czy siak Lw\u00f3w straci, a od sojuszniczej akceptacji zale\u017cy tylko, czy Ukrainie nie przypadnie znacznie wi\u0119cej ziem. Lord Curzon tworz\u0105c swoj\u0105 \u201elini\u0119\u201d nie przypuszcza\u0142 zapewne, \u017ce wywo\u0142a ni\u0105 tyle zamieszania. Jego nast\u0119pcy zgotowali natomiast Polsce wielki dramat.<\/p>\r\n

Marek A. Koprowski<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Mija 70 lat od chwili, gdy arcypolski Lw\u00f3w dosta\u0142 si\u0119 w r\u0119ce Sowiet\u00f3w, kt\u00f3rzy najpierw z pomoc\u0105 Armii Krajowej odbili \u201ezawsze wierne\u201d miasto z r\u0105k niemieckich, a nast\u0119pnie uwi\u0119zili naszych oficer\u00f3w. W trakcie rozm\u00f3w dotycz\u0105cych wytyczenia nowych granic, na agresywn\u0105 ekspansj\u0119 Stalina Zach\u00f3d odpowiada\u0142 zachowawczo b\u0105d\u017a wr\u0119cz nieprzychylnie wobec Polski. Gdyby po I wojnie \u015bwiatowej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[30,188,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75972"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75972"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75972\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}