{"id":75540,"date":"2014-07-10T23:00:27","date_gmt":"2014-07-11T03:00:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=75540"},"modified":"2014-07-10T23:00:27","modified_gmt":"2014-07-11T03:00:27","slug":"uciekli-przed-ukrainska-siekiera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=75540","title":{"rendered":"Uciekli przed ukrai\u0144sk\u0105 siekier\u0105"},"content":{"rendered":"\r\n

Ludob\u00f3jcza depolonizacja rozpocz\u0119ta w ko\u0144cu 1942 r. na Wo\u0142yniu przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich z Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii (potocznie zwanych banderowcami) w po\u0142owie 1943 r. przybra\u0142a apokaliptyczny wymiar. Tylko w ci\u0105gu jednego dnia, 11 lipca 1943 r., wybijano Polak\u00f3w jednocze\u015bnie w 100 miejscowo\u015bciach dwu powiat\u00f3w, w pozosta\u0142e dni mordy odbywa\u0142y si\u0119 w innych rejonach Wo\u0142ynia, w niekt\u00f3rych dotkn\u0119\u0142y po kilkana\u015bcie miejscowo\u015bci w jednym czasie.<\/strong><\/p>\r\n

Wkr\u00f3tce eksterminacj\u0105 obj\u0119to Polak\u00f3w w Ma\u0142opolsce Wschodniej (tarnopolskie, stanis\u0142awowskie, lwowskie), gdzie najwi\u0119ksze nasilenie zbrodni by\u0142o w 1944 roku. Z r\u00f3\u017cn\u0105 intensywno\u015bci\u0105 napad\u00f3w dokonywano a\u017c do zako\u0144czenia ekspatriacji w latach 1945-1946.<\/p>\r\n

Masakry Polak\u00f3w urz\u0105dzane przez banderowc\u00f3w wywo\u0142ywa\u0142y u potencjalnych ofiar r\u00f3\u017cne reakcje. Wszechobecny niepok\u00f3j, narastaj\u0105cy wraz ze z\u0142ymi wiadomo\u015bciami by\u0142 nieraz t\u0142umiony poczuciem niewinno\u015bci: \u201enic z\u0142ego nie uczyni\u0142em Ukrai\u0144com, wi\u0119c dlaczego mieliby mnie mordowa\u0107\u201d. Trudno by\u0142o bowiem zrozumie\u0107, \u017ce dla nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich najwi\u0119kszym przewinieniem Polaka by\u0142o to, \u017ce jest Polakiem i \u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Polacy s\u0105 mordowani.<\/p>\r\n

Tropieni jak zwierz\u0119ta<\/h3>\r\n

Rzezie wo\u0142y\u0144skie dokonywane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na terenach wiejskich, a dla polskiego ch\u0142opa opuszczenie gospodarstwa, kt\u00f3re zapewnia\u0142o rodzinie egzystencj\u0119, by\u0142o trudne do wyobra\u017cenia, zw\u0142aszcza w warunkach okupacji niemieckiej, pod jak\u0105 by\u0142y w\u00f3wczas Wo\u0142y\u0144 i Ma\u0142opolska Wschodnia. Mimo \u015bci\u0105gania ze wsi grabie\u017cczych kontyngent\u00f3w przez Niemc\u00f3w, na wsi nie umiera\u0142o si\u0119 z g\u0142odu i by\u0142 dach nad g\u0142ow\u0105.<\/p>\r\n

Zagro\u017ceni Polacy pocz\u0105tkowo trzymali si\u0119 swych siedzib, wystawiali warty ostrzegaj\u0105ce przed zbli\u017caj\u0105cymi si\u0119 napastnikami, co sprzyja\u0142o ucieczce i ukryciu si\u0119 w lesie, na polach, w r\u00f3\u017cnych kryj\u00f3wkach w pobli\u017cu, na strychach dom\u00f3w, w stodo\u0142ach. Jednak wartowania i patrole by\u0142y organizowane tylko w cz\u0119\u015bci czysto polskich miejscowo\u015bci. Najcz\u0119\u015bciej unikano zaskoczenia napadem czy podpaleniem domostwa, sp\u0119dzaj\u0105c noce poza domem – w lesie, zagajnikach, w polu, w ogrodach, nawet przez wiele miesi\u0119cy, we wschodniej cz\u0119\u015bci Wo\u0142ynia od zimy 1943 roku. Ca\u0142e rodziny, z dzie\u0107mi w ka\u017cdym wieku, bez wzgl\u0119du na pogod\u0119, na mrozie i deszczu, spa\u0142y w ciep\u0142ych ubraniach, zawijaj\u0105c si\u0119 w derki i koce, na pierzynach i ko\u017cuchach rozk\u0142adanych na ziemi, na ga\u0142\u0119ziach. Latem chowano si\u0119 w stogach. Zimno i wilgo\u0107 powodowa\u0142y choroby, zw\u0142aszcza u dzieci. Rano powracano do prac gospodarskich. Nie uchodzi\u0142o to uwagi Ukrai\u0144c\u00f3w i wiele mord\u00f3w nast\u0119powa\u0142o, gdy Polacy zjawiali si\u0119 w swych sadybach.<\/p>\r\n

O takiej sytuacji wspomina Janka \u201eWo\u0142ynianka\u201d z kolonii G\u0142\u0119boczek na Wo\u0142yniu: \u201eBy\u0142 lipcowy poranek. Niekt\u00f3rzy z ukrywaj\u0105cych si\u0119 w lesie, z powodu przeci\u0105gaj\u0105cego si\u0119 deszczu tej nocy wr\u00f3cili do domu. Byli to przewa\u017cnie ci, kt\u00f3rzy mieli ma\u0142e dzieci. [\u2026] Wczesnym rankiem, w\u015br\u00f3d z\u0142owr\u00f3\u017cbnej ciszy, nagle rozleg\u0142 si\u0119 przera\u017aliwy ludzki krzyk\u2026 rodzice jak stali, tak wybiegli z domu\u2026 dom stoj\u0105cy opodal ju\u017c p\u0142on\u0105\u0142\u2026 od jego strony bieg\u0142o dwu banderowc\u00f3w\u2026 jeden z nich mia\u0142 karabin, ale nie strzela\u0142. Ojciec trzyma\u0142 mnie na r\u0119ce, a drug\u0105 r\u0119k\u0105 trzyma\u0142 si\u0119 z moj\u0105 matk\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a w dziewi\u0105tym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy. [\u2026] Rodzice zacz\u0119li biec w stron\u0119 rosn\u0105cego za domem zbo\u017ca. Wtedy banderowiec zacz\u0105\u0142 strzela\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie niecelnie\u201d.<\/p>\r\n

Przemy\u015blni gospodarze budowali podziemne schrony na terenie gospodarstwa, w ogrodzie lub w polu, do kt\u00f3rych by\u0142y zamaskowane wej\u015bcia, a niekiedy nawet podziemny korytarz. W tych kryj\u00f3wkach sp\u0119dzano noce, kt\u00f3re uwa\u017cano za typowy czas napad\u00f3w i do nich te\u017c uciekano w ich trakcie. Wszystkie te sposoby przetrwania \u201ena swoim\u201d w nadziei na \u201euspokojenie sytuacji\u201d albo ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zamordowaniem wszystkich lub cz\u0119\u015bci ukrywaj\u0105cych si\u0119, albo ucieczk\u0105, gdy okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce kryj\u00f3wka nie daje pewno\u015bci prze\u017cycia.<\/p>\r\n

Punkty oporu<\/h3>\r\n

Skuteczniejszym dzia\u0142aniem chroni\u0105cym \u017cycie i daj\u0105cym szans\u0119 na przetrwanie na miejscu do ko\u0144ca wojny, kt\u00f3ry mia\u0142 przynie\u015b\u0107 bezpiecze\u0144stwo i spok\u00f3j, by\u0142o organizowanie samoobrony. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym wiele problem\u00f3w. Pod obiema okupacjami – najpierw sowieck\u0105, potem niemieck\u0105 – posiadanie broni i organizowanie si\u0119 by\u0142o karane. Jednak\u017ce Niemcy po swojej kl\u0119sce pod Stalingradem, szarpani przez dywersj\u0119 sowieck\u0105, nie byli ju\u017c zdolni do absolutnego sterroryzowania ludno\u015bci wschodnich teren\u00f3w okupowanych.<\/p>\r\n

Polacy, nie bacz\u0105c na ewentualne reakcje w\u0142adz niemieckich, podejmowali ryzyko tworzenia plac\u00f3wek samoobrony. Reakcje Niemc\u00f3w na samoobron\u0119 za\u015b by\u0142y r\u00f3\u017cnorakie – od tolerowania do pacyfikacji – w zale\u017cno\u015bci od indywidualnego stopnia wrogo\u015bci wobec Polak\u00f3w lokalnych administrator\u00f3w i wojskowych dow\u00f3dc\u00f3w za\u0142\u00f3g niemieckich.<\/p>\r\n

Kolejnym problemem by\u0142 brak broni i amunicji, tote\u017c w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach na Wo\u0142yniu wartownicy dla odstraszenia boj\u00f3wkarzy UPA paradowali z atrapami karabin\u00f3w wykonanymi przez stolarzy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 samoobron uleg\u0142a samolikwidacji, gdy stwierdzano przewag\u0119 UPA i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cego z ni\u0105 ch\u0142opstwa ukrai\u0144skiego, cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a przez UPA rozbita. Na Wo\u0142yniu przetrwa\u0142o do wkroczenia wojsk sowieckich w 1944 r. kilkana\u015bcie punkt\u00f3w samoobrony ze stu dwudziestu kilku, natomiast w Ma\u0142opolsce Wschodniej \u201euchowa\u0142o si\u0119\u201d znacznie wi\u0119cej takich plac\u00f3wek z podobnej liczby samoobron. Dobrze zorganizowane i silne samoobrony przyci\u0105ga\u0142y ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 z okolicy. Przybywali tam Polacy w obawie przed ukrai\u0144sk\u0105 siekier\u0105 i kos\u0105 oraz niedobitki z atakowanych osiedli polskich. Bardzo wiele ocala\u0142ych z pogrom\u00f3w uchod\u017ac\u00f3w przybywa\u0142o do plac\u00f3wek samoobrony bez niczego, nawet p\u00f3\u0142nadzy wyrwani ze snu ciosami oprawc\u00f3w i po\u017cog\u0105 ich domostw. Byli te\u017c w\u015br\u00f3d nich ranni. Solidarno\u015b\u0107 sta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w plac\u00f3wek samoobrony wobec tych nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w by\u0142a na og\u00f3\u0142 imponuj\u0105ca, mimo i tak ci\u0119\u017ckich warunk\u00f3w okupacyjnych bez dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144 przybyszami.<\/p>\r\n

Kolonia Przebra\u017ce<\/h3>\r\n

Najwi\u0119ksz\u0105 samoobron\u0105, najsprawniej funkcjonuj\u0105c\u0105, wr\u0119cz wyj\u0105tkow\u0105, daj\u0105c\u0105 schronienie \u0142\u0105cznie ok. 10 tysi\u0105com ludzi, by\u0142o Przebra\u017ce – polska kolonia w powiecie \u0142uckim na Wo\u0142yniu. \u0179aden inny punkt samoobrony jej nie dor\u00f3wna\u0142. Nazywano j\u0105 baz\u0105 samoobrony, poniewa\u017c swym zasi\u0119giem obj\u0119\u0142a kilka s\u0105siednich polskich kolonii, w kt\u00f3rych r\u00f3wnie\u017c zorganizowa\u0142y si\u0119 grupki obro\u0144c\u00f3w. Baza by\u0142a otoczona rowami z zasiekami i stanowiskami strzeleckimi, strze\u017cona nieustannie przez cztery kompanie obro\u0144c\u00f3w na dwudziestokilometrowym obwodzie obozu.<\/p>\r\n

Od p\u00f3\u017anej wiosny 1943 r. wci\u0105\u017c do Przebra\u017ca przybywali uchod\u017acy, najwi\u0119cej po okr\u0119\u017cnym pochodzie UPA na Przebra\u017ce z 4 na 5 lipca 1943 r. niszcz\u0105cym po drodze wszystkie polskie kolonie. Po maksymalnym zape\u0142nieniu wszystkich budynk\u00f3w tysi\u0105ce ludzi, w tym dzieci, ca\u0142e lato koczowa\u0142y w sza\u0142asach, zmagaj\u0105c si\u0119 z prymitywnymi pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem warunkami \u017cycia. Przed zbli\u017caj\u0105cymi si\u0119 ch\u0142odami postawiono drewniane baraki, pobudowano ziemianki, gdzie ludzie t\u0142oczyli si\u0119, cierpliwie oczekuj\u0105c na kres mord\u0119gi i licz\u0105c na powr\u00f3t w przysz\u0142o\u015bci na swoje gospodarstwa, ich odbudowanie i normalne \u017cycie.<\/p>\r\n

Nie lada wyzwaniem dla kierownictwa samoobrony Przebra\u017ca by\u0142o zapewnienie wy\u017cywienia tak wielkiej rzeszy ludzi tam zgromadzonych, pozbawionych samozaopatrzenia ze swoich gospodarstw. G\u0142\u00f3wnym sposobem zdobywania \u017cywno\u015bci by\u0142y wyprawy z uzbrojon\u0105 obstaw\u0105 cz\u0142onk\u00f3w samoobrony na pola uchod\u017ac\u00f3w, ale te\u017c na pola ukrai\u0144skie, do czego doprowadzi\u0142a UPA, uniemo\u017cliwiaj\u0105c Polakom uprawy i zbiory. W tak ci\u0119\u017ckich okoliczno\u015bciach samoobrona, opr\u00f3cz sta\u0142ej gotowo\u015bci bojowej i staczania walk i potyczek z UPA, organizacji zaopatrzenia, musia\u0142a tak\u017ce panowa\u0107 nad nastrojami ludno\u015bci, porz\u0105dkiem w obozie, problemami sanitarnymi, zwalczy\u0107 epidemi\u0119 tyfusu.<\/p>\r\n

Przebra\u017ce wytrzyma\u0142o kilka atak\u00f3w UPA, urz\u0105dzi\u0142o te\u017c kilka akcji prewencyjno-odwetowych na wsie ukrai\u0144skie zagra\u017caj\u0105ce jego istnieniu. Doskona\u0142a organizacja obrony i obozu, waleczno\u015b\u0107 i determinacja ocali\u0142y \u017cycie tysi\u0119cy Polak\u00f3w. Nawet ukrai\u0144skie donosy do Niemc\u00f3w na Przebra\u017ce nie doprowadzi\u0142y do likwidacji tej warowni, w przeciwie\u0144stwie do innych podobnych o\u015brodk\u00f3w samoobrony.<\/p>\r\n

Typowym przyk\u0142adem zlikwidowania r\u0119kami niemieckimi polskiej samoobrony, kt\u00f3rej UPA nie dawa\u0142a rady, by\u0142 Hanacz\u00f3w w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim, n\u0119kany przez wiele miesi\u0119cy przez UPA i w ko\u0144cu spacyfikowany przez Niemc\u00f3w \u201ezarzuconych\u201d ukrai\u0144skimi donosami.<\/p>\r\n

Bezbronni<\/h3>\r\n

Opr\u00f3cz samoobron od po\u0142owy 1943 r. na Wo\u0142yniu i w Ma\u0142opolsce Wschodniej zawi\u0105zywa\u0142y si\u0119 oddzia\u0142y partyzanckie, r\u00f3wnie\u017c chroni\u0105ce ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 przed UPA. Na Wo\u0142yniu oddzia\u0142y te os\u0142ania\u0142y niekt\u00f3re plac\u00f3wki samoobrony, w krytycznych momentach ratowa\u0142y je przed rozbiciem przez UPA. Nigdzie jednak Polacy nie byli w stanie stworzy\u0107 si\u0142 r\u00f3wnowa\u017c\u0105cych liczebnie i zdolno\u015bci\u0105 bojow\u0105 OUN-UPA, tak wi\u0119c istnia\u0142y ogromne obszary polskiej bezbronno\u015bci przed barbarzy\u0144stwem i bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 banderowc\u00f3w.<\/p>\r\n

Z takich teren\u00f3w ratunkiem dla Polak\u00f3w by\u0142a ucieczka jak najdalej od gro\u017anego ukrai\u0144skiego s\u0105siedztwa. Jedni uciekali, zanim zostali zaatakowani, inni jako niedobitki z napadu. Kierowano si\u0119 do miast, stosunkowo bezpiecznych dzi\u0119ki stacjonowaniu Niemc\u00f3w, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 hamowa\u0142a UPA. Dla wi\u0119kszo\u015bci uchod\u017ac\u00f3w miasta by\u0142y etapem dalszej w\u0119dr\u00f3wki, Niemcy gromadzili bowiem uchod\u017ac\u00f3w w obozach przej\u015bciowych i wysy\u0142ali kolej\u0105 na przymusowe roboty do III Rzeszy. W miastach pozostawali tylko ci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 lokum i zaj\u0119cie chroni\u0105ce przed wywozem na roboty. W\u015br\u00f3d uchod\u017ac\u00f3w by\u0142y sieroty, nie wszystkie znajdowa\u0142y opiekun\u00f3w, jak np. jak 10-letnia Leokadia Nowakowicz z wo\u0142y\u0144skiej kolonii Aleksandr\u00f3wka, kt\u00f3ra straciwszy rodzin\u0119, ranna po pobycie w szpitalu, jaki\u015b czas \u017cy\u0142a na targowisku we W\u0142odzimierzu Wo\u0142y\u0144skim, \u015bpi\u0105c na stole do rozk\u0142adania towaru i \u017cebrz\u0105c o jakiekolwiek jedzenie.<\/p>\r\n

Uchod\u017acy w miastach borykali si\u0119 z g\u0142odem, a stali mieszka\u0144cy nie mieli czym si\u0119 z nimi dzieli\u0107. Aby prze\u017cy\u0107, trzeba by\u0142o robi\u0107 wypady na wie\u015b, na swoje lub cudze gospodarstwa, w poszukiwaniu jakiejkolwiek \u017cywno\u015bci. Zdarza\u0142y si\u0119 te\u017c zorganizowane przez Niemc\u00f3w chronione zbrojnie ekspedycje \u017cniwne i na wykopki – z udzia\u0142em uchod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rzy w zamian za prac\u0119 otrzymywali niewielkie ilo\u015bci p\u0142od\u00f3w rolnych. W tych \u017cywno\u015bciowych wyprawach wielu Polak\u00f3w straci\u0142o \u017cycie z r\u0105k boj\u00f3wek ukrai\u0144skich.<\/p>\r\n

Exodus Polak\u00f3w<\/h3>\r\n

Z osiedli przylegaj\u0105cych do przedwojennej granicy z sowieck\u0105 Ukrain\u0105 Polacy uciekali na jej teren, bliski opuszczonej ojcowi\u017anie, a maj\u0105cy opini\u0119 wolnego od nacjonalizmu. Tamtejsi Ukrai\u0144cy nie okazywali wrogo\u015bci wobec polskich przybyszy, nawet im pomagali, ale od czasu do czasu zagony UPA zapuszcza\u0142y si\u0119 tam w pogoni za Polakami, uciekano wi\u0119c jeszcze dalej na wsch\u00f3d, wsz\u0119dzie pozostaj\u0105c w n\u0119dzy i tymczasowo\u015bci.<\/p>\r\n

Z kolei z p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Wo\u0142ynia, g\u0142\u00f3wnie powiatu sarne\u0144skiego, cz\u0119\u015b\u0107 uchod\u017ac\u00f3w kierowa\u0142a si\u0119 na p\u00f3\u0142noc do wojew\u00f3dztwa poleskiego. Tam wzgl\u0119dne bezpiecze\u0144stwo, mimo penetracji przez boj\u00f3wki UPA, zapewnia\u0142y bazy zgrupowa\u0144 sowieckiej partyzantki, w pobli\u017cu kt\u00f3rych zak\u0142adano obozy z ziemiankami i barakami. Tam w jeszcze gorszych warunkach ni\u017c w Przebra\u017cu, w bagiennym otoczeniu, bytowa\u0142y g\u0142\u00f3wnie kobiety z dzie\u0107mi, m\u0119\u017cczy\u017ani bowiem od razu byli zabierani do sowieckich oddzia\u0142\u00f3w, co umo\u017cliwia\u0142o im cho\u0107 cz\u0119\u015bciowo opiek\u0119 nad obozami.<\/p>\r\n

Niezwyk\u0142ym przypadkiem by\u0142a wsp\u00f3lna w\u0119dr\u00f3wka taborami pi\u0119ciu polskich osiedli ze zwierz\u0119tami gospodarskimi z p\u00f3\u0142nocy powiatu sarne\u0144skiego (Lado, Tatynne, Perestaniec, Omelno, Ja\u017awinki) po bezpieczniejszym Polesiu. Przemieszczano si\u0119 w okolice, gdzie stacjonowa\u0142y sowieckie oddzia\u0142y partyzanckie, ale te wci\u0105\u017c zmienia\u0142y miejsca pobytu, co zmusza\u0142o do dalszej w\u0119dr\u00f3wki. Trwa\u0142a ona po poleskich lasach i bagnach 6 miesi\u0119cy, podczas kt\u00f3rych obozowano w sza\u0142asach nawet zim\u0105. Powr\u00f3t \u201ena swoje\u201d nast\u0105pi\u0142 w styczniu 1944 r., po wyparciu Niemc\u00f3w przez Sowiet\u00f3w z p\u00f3\u0142nocy Wo\u0142ynia, mia\u0142 to by\u0107 koniec gehenny. Jednak po pewnym czasie, n\u0119kani nadal napadami banderowc\u00f3w, mieszka\u0144cy w\u0119druj\u0105cych kolonii musieli przenie\u015b\u0107 si\u0119 do miasta i wkr\u00f3tce w 1945 r. zostali ekspatriowani do Polski.<\/p>\r\n

Nieustanne zagro\u017cenie \u017cycia doprowadza\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w do takiego stanu psychicznego, \u017ce mimo przywi\u0105zania do ziemi i l\u0119ku przed niemo\u017cno\u015bci\u0105 utrzymania si\u0119 bez gospodarstwa oraz wyw\u00f3zk\u0105 do przymusowych rob\u00f3t decydowali si\u0119 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 opu\u015bci\u0107 zagro\u017cone tereny, byle dalej od banderowskich pogrom\u00f3w.<\/p>\r\n

Z po\u0142udnia Wo\u0142ynia uciekano do wojew\u00f3dztw tarnopolskiego i lwowskiego (nale\u017c\u0105cych do Generalnego Gubernatorstwa), a z zachodnich powiat\u00f3w wo\u0142y\u0144skich na Lubelszczyzn\u0119, s\u0105dz\u0105c, \u017ce tam b\u0119dzie bezpiecznie, co wkr\u00f3tce okaza\u0142o si\u0119 z\u0142udne, bo akcje ludob\u00f3jcze wesz\u0142y r\u00f3wnie\u017c na te tereny. Wo\u0142y\u0144 by\u0142 oddzielony od reszty kraju granic\u0105 pilnowan\u0105 przez Niemc\u00f3w i ukrai\u0144skich \u201epogranicznik\u00f3w\u201d. Przekroczenie jej pieszo i wozami konnymi polega\u0142o na sprytnym omini\u0119ciu plac\u00f3wek kontrolnych lub przekupieniu stra\u017cnik\u00f3w. W lipcu i sierpniu 1943 r., podczas najwi\u0119kszych fal rzezi Polak\u00f3w stra\u017c nie by\u0142a w stanie sprosta\u0107 naporowi uchod\u017ac\u00f3w, wi\u0119c kapitulowa\u0142a. Cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w wyje\u017cd\u017ca\u0142a kolej\u0105, cho\u0107 pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 nie wolno im by\u0142o je\u017adzi\u0107 poci\u0105gami, wi\u0119c albo uzyskiwano od w\u0142adz niemieckich zezwolenia, albo za\u0142atwiano z Polakami-kolejarzami, obs\u0142uguj\u0105cymi niemieckie transporty, nielegalny przew\u00f3z w zamkni\u0119tych wagonach towarowych.<\/p>\r\n

Przeciwstawianie si\u0119 banderowskiemu ludob\u00f3jstwu, uparte wysi\u0142ki, by jako\u015b prze\u017cy\u0107 i przetrwa\u0107 depolonizacj\u0119, by nadal \u017cy\u0107 na ziemi zagospodarowywanej i cywilizowanej przez wieki, zako\u0144czy\u0142y si\u0119 wymuszon\u0105 przez Sowiet\u00f3w ekspatriacj\u0105 w latach 1944-1946, przyspieszan\u0105 przez bandyckie napady.<\/p>\r\n

Ewa Siemaszko<\/em><\/strong><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Autorka jest badaczem-dokumentalist\u0105 zbrodni nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich dokonanych na ludno\u015bci polskiej Kres\u00f3w Wschodnich w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ludob\u00f3jcza depolonizacja rozpocz\u0119ta w ko\u0144cu 1942 r. na Wo\u0142yniu przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich z Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii (potocznie zwanych banderowcami) w po\u0142owie 1943 r. przybra\u0142a apokaliptyczny wymiar. Tylko w ci\u0105gu jednego dnia, 11 lipca 1943 r., wybijano Polak\u00f3w jednocze\u015bnie w 100 miejscowo\u015bciach dwu powiat\u00f3w, w pozosta\u0142e dni mordy odbywa\u0142y si\u0119 w innych […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,188,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75540"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75540"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75540\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}