Lw\u00f3w ws\u0142awi\u0142 si\u0119 jako \u201enajbardziej ukrai\u0144skie z ukrai\u0144skich miast\u201d. W\u0142a\u015bnie st\u0105d nieustannie dochodz\u0105 g\u0142osy, jaka ma by\u0107 Ukraina, \u017ceby nie sta\u0107 si\u0119 \u201eMa\u0142orosj\u0105\u201d. Interesuj\u0105ce jest jednak, \u017ce sam Lw\u00f3w zosta\u0142 ukrai\u0144skim miastem stosunkowo niedawno, przede wszystkim dzi\u0119ki sowieckiej w\u0142adzy, kt\u00f3r\u0105 galicyjscy nacjonal-demokraci przeklinaj\u0105 przy ka\u017cdej okazji. Przyczyn\u0105 tego ma by\u0107 przede wszystkim rusyfikacja: \u201eprzyszli moskale-okupanci\u201d i rusyfikowali \u201eukrai\u0144skie miasto Lwiw\u201d.<\/p>\r\n
Przyk\u0142adowo w latach \u201930 we Lwowie \u017cy\u0142o kilkuset uchod\u017ac\u00f3w z Rosji, a do 1989 liczba Rosjan dobi\u0142a do 127 tysi\u0119cy ludzi; do 1939 we Lwowie nie by\u0142o ani jednej rosyjskiej szko\u0142y, a przez kolejnych 50 lat ich liczba wynios\u0142a 24. Oto ona – rusyfikacja \u201eukrai\u0144skiego Lwiwa!\u201d A je\u015bli kto\u015b nawet skar\u017cy si\u0119, \u017ce \u201emoskale\u201d zaj\u0119li wygodne mieszkania w presti\u017cowych dzielnicach miasta, to twierdzi, \u017ce wysiedlono stamt\u0105d\u2026 Ukrai\u0144c\u00f3w. \u00a0<\/p>\r\n
Nap\u0142yw rosyjskiej ludno\u015bci i powstawianie rosyjskich szk\u00f3\u0142 za sowieckiej w\u0142adzy – temu nie da si\u0119 zaprzeczy\u0107. Ale czy by\u0142 to proces dzia\u0142aj\u0105cy na szkod\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w? Towarzyszy\u0142 on zmniejszeniu liczby Ukrai\u0144c\u00f3w w mie\u015bcie b\u0105d\u017a te\u017c pogorszeniem ich statusu socjalnego i zawodowego? Czy w og\u00f3le Lw\u00f3w by\u0142 ukrai\u0144skim miastem do ustanowienia w Galicji sowieckiej w\u0142adzy?<\/p>\r\n
27 stycznia 1938 na posiedzeniu komisji statystycznej Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki we Lwowie jego dyrektor Wo\u0142odymyr Ogonow\u015bkyj wyst\u0105pi\u0142\u00a0 z wyk\u0142adem na temat \u201eNarodowo\u015bciowa, socjalna i zawodowa struktura ludno\u015bci Lwowa wg spisu ludno\u015bci z 9 grudnia 1931 roku\u201d. Tekst tego wyst\u0105pienia by\u0142 opublikowany w 1938 roku w broszurze pod tytu\u0142em \u201eLw\u00f3w w cyfrach\u201d. Na podstawie danych przywo\u0142anych w tej broszurze og\u00f3lna liczba ludno\u015bci Lwowa wed\u0142ug stanu z 9 grudnia 1931 wynosi\u0142a 312\u00a0231 ludzi. Wedle kryterium religijnego ludno\u015b\u0107 wygl\u0105da\u0142a nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\r\n
greko-katolik\u00f3w – 49\u00a0747 ludzi, czyli 15,9%<\/p>\r\n
prawos\u0142awnych – 1\u00a0077 ludzi, czyli 0,3%<\/p>\r\n
rzymskich katolik\u00f3w – 157\u00a0490 ludzi, czyli 50,5%<\/p>\r\n
\u017byd\u00f3w (wyznanie moj\u017ceszowe) – 99\u00a0595 ludzi, czyli 31,9%<\/p>\r\n
Pozostali – 4\u00a0322 ludzi, czyli 1,4%<\/p>\r\n
Co do kryterium narodowo\u015bciowego, to badanie uwzgl\u0119dnia, \u017ce narodowo\u015b\u0107, tak jak i wcze\u015bniej za czas\u00f3w austriackich, opiera si\u0119 na u\u017cywanym j\u0119zyku. Sk\u0142ad ludno\u015bci Lwowa pod wzgl\u0119dem \u201eu\u017cywanego j\u0119zyka\u201d prezentuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\r\n
Ukrai\u0144c\u00f3w – 24\u00a0245 ludzi, czyli 7,8%<\/p>\r\n
Rusin\u00f3w – 10\u00a0892 ludzi, czyli 3,5%<\/p>\r\n
Polak\u00f3w – 198\u00a0212 ludzi, czyli 65,5%<\/p>\r\n
\u017byd\u00f3w (j\u0119zyk jidysz) – 75\u00a0316 ludzi, czyli 24,1%<\/p>\r\n
Pozosta\u0142ych – 3\u00a0566 ludzi, czyli 1,1%<\/p>\r\n
Tutaj konieczne jest wyja\u015bnienie, dlaczego oddzielnie ukazano Ukrai\u0144c\u00f3w i Rusin\u00f3w i co to w\u0142a\u015bciwie oznacza. W przesz\u0142o\u015bci termin \u201erusskije\u201d dotyczy\u0142 zar\u00f3wno Rosjan, Ma\u0142orosjan, Bia\u0142orus\u00f3w i pozosta\u0142ych S\u0142owian wschodnich, kt\u00f3rzy \u017cyli na terytorium \u015bredniowiecznej Rusi. W Rosji po rewolucji pa\u017adziernikowej bolszewicy u\u017cywali nazw\u0119 \u201erusskije\u201d \u00a0dla okre\u015blenia tylko jednej ga\u0142\u0119zi russkiego narodu – dla Wielkorosjan, natomiast Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orus\u00f3w oficjalnie nazywano oddzielnymi narodami, czym bolszewicy oddali nieocenion\u0105 us\u0142ug\u0119 tym narodowo\u015bciom.<\/p>\r\n
Tak\u017ce i miejscowa ludno\u015b\u0107 galicyjskiej Rusi nazywa\u0142a siebie Rusinami, russkimi. W drugiej po\u0142owie XIX wieku w \u0142onie galicyjskich Rusin\u00f3w zasz\u0142o rozr\u00f3\u017cnienie na Starorusin\u00f3w – tak w\u0142a\u015bnie si\u0119 okre\u015blaj\u0105cymi, kt\u00f3rzy pozostali na gruncie historycznej tradycji uznawania si\u0119 za cz\u0119\u015b\u0107 jednego russkiego narodu (Polacy nazywali zwolennik\u00f3w tego ruchu \u201emoskalofilami\u201d) – i na M\u0142odorusin\u00f3w czy te\u017c ukrainofil\u00f3w, kt\u00f3rzy przyj\u0119li ide\u0119 oddzielnego ma\u0142oruskiego (ukrai\u0144skiego) narodu.<\/p>\r\n
\u00a0Stopniowo ukrainofile odeszli od nazwy \u201eRusini\u201d, przede wszystkim nazywaj\u0105c siebie \u201eRusinami-Ukrai\u0144cami\u201d, czy te\u017c po prostu Ukrai\u0144cami. W czasach austriackich termin \u201eUkrai\u0144cy\u201d nie by\u0142 oficjalnie u\u017cywany na okre\u015blenie narodowo\u015bci i s\u0142u\u017cy\u0142 jedynie oznaczeniu politycznej orientacji w\u015br\u00f3d galickich Rusin\u00f3w. Dopiero w trakcie pierwszej wojny \u015bwiatowej, gdy galicyjsko-russka (\u201emoskalofilskie\u201d) orientacja w Galicji zosta\u0142a rozgromiona, austriackie w\u0142adze uzna\u0142y termin \u201eUkrai\u0144cy\u201d za oznaczenie narodowo\u015bci.<\/p>\r\n
Po pierwszej wojnie \u015bwiatowej galicyjsko-russka orientacja znowu si\u0119 odrodzi\u0142a, a w Polsce w 1931, jak widzimy, stosowane by\u0142o tak\u017ce i to drugie okre\u015blenie. Wtedy przewa\u017cali ju\u017c Ukrai\u0144cy, kt\u00f3rzy we Lwowie mieli ponad dwukrotn\u0105 przewag\u0119 na liczb\u0105 tych, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c zwali siebie Rusinami.<\/p>\r\n
Wtedy w\u0142a\u015bnie wedle danych ze spisu powszechnego w trzech wojew\u00f3dztwach – lwowskiem, tarnopolskiem i stanis\u0142awowskiem – og\u00f3lna przewaga Ukrai\u0144c\u00f3w nad Rusinami nie by\u0142a taka wielka, jak w\u015br\u00f3d samych grekokatolik\u00f3w w tych trzech wojew\u00f3dztwach, gdzie \u201eUkrai\u0144cami\u201d okre\u015bli\u0142o si\u0119 1\u00a0660\u00a0826 ludzi, a \u201eRusinami\u201d – 1\u00a0116\u00a0166 ludzi.<\/p>\r\n
Tak\u017ce wymaga wyja\u015bnienia fakt, \u017ce w \u0142\u0105czna liczebno\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w i Rusin\u00f3w nie odpowiada\u0142a og\u00f3lnej liczbie grekokatolik\u00f3w. Wynika to st\u0105d, \u017ce narodowo\u015b\u0107\u00a0 okre\u015bla\u0142o si\u0119 na podstawie j\u0119zyka i oznacza to, \u017ce pozostali grekokatolicy podali za sw\u00f3j j\u0119zyk podstawowy polski i zostali przydzieleni do polskiej narodowo\u015bci. To wyja\u015bnia tak\u017ce fakt, \u017ce \u017byd\u00f3w jest mniej ni\u017c wyznawc\u00f3w wiary moj\u017ceszowej, a Polak\u00f3w wi\u0119cej ni\u017c rzymskich katolik\u00f3w.<\/p>\r\n
Mieszka\u0144c\u00f3w Lwowa \u015bwiadomie okre\u015blaj\u0105cych si\u0119 jako \u201eUkrai\u0144cy\u201d by\u0142o og\u00f3\u0142em tylko 7,8%, ale opieraj\u0105c si\u0119 na obliczeniach przeprowadzonych przez dyrektora Ogonow\u015bkiego, gdyby za podstaw\u0119 wzi\u0119to kryterium religii, to termin \u201eUkrai\u0144cy\u201d zastosowany \u00a0wobec wszystkich grekokatolik\u00f3w, wykaza\u0142by 15,9% ukrai\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w Lwowa.<\/p>\r\n
Jaka natomiast przedstawia\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas socjalna i zawodowa struktura Lwowa?<\/p>\r\n
Liczba ludzi umiej\u0105cych pisa\u0107 i czyta\u0107 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w starszych ni\u017c 10 lat si\u0119ga\u0142a we Lwowie 92%, w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w – 77%. W\u015br\u00f3d pracuj\u0105cych Ukrai\u0144c\u00f3w\u00a0 73% stanowi\u0142y osoby pracuj\u0105ce fizycznie, w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w – 50%, w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w – 32%. Pracownik\u00f3w umys\u0142owych w\u015br\u00f3d pracuj\u0105cych Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w by\u0142o 20%, a Ukrai\u0144c\u00f3w w tym samym czasie 7%.<\/p>\r\n
Polacy we Lwowie dominowali w administracji (71%), w transporcie i \u0142\u0105czno\u015bci (76%), w sferze o\u015bwiaty i w przemy\u015ble. \u017bydzi dominowali w handlu – 62%, Polacy stanowili tu 27%, Ukrai\u0144cy – 11%. W adwokaturze, notariacie, w\u015br\u00f3d praktyki lekarskiej \u017bydzi stanowili 71%, za\u015b Ukrai\u0144cy 7%.<\/p>\r\n
Jednak 45% wszystkich Ukrai\u0144c\u00f3w zatrudnionych by\u0142o w pracach domowych, \u017byd\u00f3w 4%. Z pracuj\u0105cych Ukrainek w pomocy domowej zatrudnionych by\u0142o 64%, a z pracuj\u0105cych Polek – 25%, \u017byd\u00f3wek- 5%.<\/p>\r\n
Co si\u0119 za\u015b tyczy najbogatszych mieszka\u0144c\u00f3w miasta, czyli tych, kt\u00f3rzy korzystali z najemnej si\u0142y roboczej, to wraz z cz\u0142onkami rodzin stanowili 6% mieszka\u0144c\u00f3w miasta, spo\u015br\u00f3d nich \u017bydzi stanowili 11% og\u00f3\u0142u ludno\u015bci \u017cydowskiej, Polacy odpowiednio \u00a04%, Ukrai\u0144cy – 2% z og\u00f3\u0142u Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n
A oto wnioski, kt\u00f3re zaprezentowa\u0142 referent Ogonow\u015bkyj na temat po\u0142o\u017cenia Ukrai\u0144c\u00f3w we Lwowie:<\/p>\r\n
\u201eUkrai\u0144cy we Lwowie to przede wszystkim m\u0142ody, wolny nap\u0142ywowy, nie zawsze pi\u015bmienny i przewa\u017cnie pracuj\u0105cy element. Na 30 000 wszystkich Ukrai\u0144c\u00f3w i Ukrainek, kt\u00f3rzy zarabiaj\u0105 we Lwowie, jest 9 700 s\u0142u\u017c\u0105cych, 2 000 stra\u017cnik\u00f3w, 1 400 niewykwalifikowanych robotnik\u00f3w i 9 000 wykwalifikowanych robotnik\u00f3w oraz rzemie\u015blnik\u00f3w. Z wyj\u0105tkiem pomocy domowej Ukrai\u0144cy nigdzie nie stanowi\u0105 wi\u0119kszej liczby, co si\u0119 tyczy 11% Ukrai\u0144c\u00f3w w handlu, to tam z 4 000 Ukrai\u0144c\u00f3w po\u0142owa to str\u00f3\u017ce, stra\u017cnicy\u2026 O zawodach inteligenckich nie ma co m\u00f3wi\u0107. Jeszcze w przemy\u015ble ukrai\u0144scy robotnicy i rzemie\u015blnicy graj\u0105 jak\u0105\u015b rol\u0119, ale jako si\u0142a najemna.\u201d<\/p>\r\n
Ka\u017cdy, kto jest w stanie obiektywnie przeanalizowa\u0107 przywo\u0142ane cyfry, z \u0142atwo\u015bci\u0105 zrozumie, jakie miejsce zajmowali Ukrai\u0144cy we Lwowie w latach \u201930-tych XX wieku.\u00a0 Wed\u0142ug sk\u0142adu narodowo\u015bciowego Lw\u00f3w by\u0142 w\u00f3wczas polsko-\u017cydowskim miastem, a w \u017cadnej mierze ukrai\u0144skim. Ukrai\u0144cy ust\u0119powali Polakom i \u017bydom nie tylko pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci, ale i znacz\u0105co odstawali od nich pod wzgl\u0119dem socjalnego i zawodowego statusu.<\/p>\r\n
To te\u017c tak a propos mieszka\u0144 w presti\u017cowych cz\u0119\u015bciach miasta, sk\u0105d rzekomo wysiedlono Ukrai\u0144c\u00f3w. Je\u015bli do 1939 roku pojawi\u0142 si\u0119 tam jednak Ukrainiec, to w charakterze pomocy domowej. Skar\u017cy\u0107 si\u0119 na wysiedlenie mogliby Polacy i \u017bydzi, kt\u00f3rzy zajmowali wtedy te mieszkania. Ale lwowskich \u017byd\u00f3w w czasie niemieckiej okupacji wymordowali hitlerowcy. Po wojnie sowiecka w\u0142adza zmusi\u0142a lwowskich Polak\u00f3w do wyjechania do Polski. Tak oto miasto straci\u0142o sw\u00f3j polsko-\u017cydowski charakter\u2026<\/p>\r\n
Obecnie galicyjscy nacjonali\u015bci nazywaj\u0105 sowieck\u0105 w\u0142adz\u0119 \u201emoskalsk\u0105\u201d, rosyjsk\u0105 w\u0142adz\u0105; staraj\u0105c si\u0119 zrzuci\u0107 na Rosjan ca\u0142\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za represje w stalinowskich czasach. Jednak, jak by kto\u015b zauwa\u017cy\u0142, \u00a0sowiecka w\u0142adza nie by\u0142a w swej istocie i charakterze w\u0142adz\u0105 rosyjsk\u0105. O tym \u015bwiadczy r\u00f3wnie\u017c los galicyjskich Rusin\u00f3w.<\/p>\r\n
Mimo ci\u0119\u017caru strat poniesionych przez galicyjskich Rusin\u00f3w w czasach pierwszej wojny \u015bwiatowej, jeszcze w latach \u201930 ponad milion galicjan uznawa\u0142o si\u0119 za Rusin\u00f3w, russkich, za cz\u0119\u015b\u0107 russkiego narodu w jego starym tradycyjnym znaczeniu. I je\u015bli by w\u0142adza, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 na tych terenach w 1939 roku, by\u0142a w\u0142adz\u0105 rosyjsk\u0105, to ona, logicznie rzecz bior\u0105c, powinna by\u0142a przede wszystkim wspiera\u0107 galicyjsko-rusi\u0144skie organizacje, popiera\u0107 rozprzestrzenianie si\u0119 idei jedno\u015bci narodu russkiego w Galicji. Jednak te organizacje zosta\u0142y zamkni\u0119te, a sowieccy urz\u0119dnicy wszystkich galicyjskich Rusin\u00f3w przydzielili wbrew ich woli w poczet Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n
Oczywi\u015bcie w 1939 roku sowiecki re\u017cim zamkn\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c galicyjsko-ukrai\u0144skie organizacje, kt\u00f3re wtedy istnia\u0142y. Ale ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci mieli pot\u0119\u017cn\u0105 baz\u0119 za granic\u0105, gdzie prowadzili swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107.<\/p>\r\n
Natomiast na sowieckiej Ukrainie w\u0142adza dochowa\u0142a wszelkich stara\u0144, aby unicestwi\u0107 cho\u0107by pami\u0119\u0107 o istnieniu galicyjsko-russkiej orientacji, o ludziach, kt\u00f3rzy poddawani byli prze\u015bladowaniom ze strony polskich i austriackich w\u0142adz, a kt\u00f3rzy dochowali wierno\u015b\u0107 idei narodowo-kulturowej jedno\u015bci Rusi.<\/p>\r\n
Tym sposobem, to, czego nie dokonali Polacy, t\u0142umi\u0105cy \u201emoskalifolstwo\u201d w XIX wieku, czego nie dokonali Austriacy, posy\u0142aj\u0105cy w czasach pierwszej wojny \u015bwiatowej dziesi\u0105tki tysi\u0119cy galicyjskich Rusin\u00f3w na rozstrzelanie i wyw\u00f3zki, za drut kolczasty Talergofu i kazamaty Terezina, uda\u0142o si\u0119 zrobi\u0107 sowieckiej w\u0142adzy -kt\u00f3ra zupe\u0142nie wykorzeni\u0142a ze \u015bwiadomo\u015bci galicjan ide\u0119 jedno\u015bci russkiej\u2026<\/p>\r\n
Wraz z budownictwem przedsi\u0119biorstw przemys\u0142owych w powojennym Lwowie i otwieraniem naukowych instytucji, ludno\u015b\u0107 Lwowa wzrasta\u0142a, przy czym wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 galicjan – spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowili wychod\u017acy ze wsi – odbieraj\u0105c we Lwowie wykszta\u0142cenie i specjalizacj\u0119, zasilali jednocze\u015bnie szeregi klasy robotniczej i inteligencji. Tak w\u0142a\u015bnie za sowieckiej w\u0142adzy Lw\u00f3w przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w miasto ukrai\u0144skie, gdzie Ukrai\u0144cy stali si\u0119 liczebnie przewa\u017caj\u0105c\u0105 narodowo\u015bci\u0105, a w zawodowych stosunkach nie pe\u0142nili roli pomocy domowej czy te\u017c stra\u017cnik\u00f3w, a zajmowali czo\u0142owe miejsca w przemy\u015ble nauce, o\u015bwiacie, medycynie itd.<\/p>\r\n
Ocena dzia\u0142alno\u015bci sowieckiej w\u0142adzy w Galicji nie mo\u017ce by\u0107 jednoznaczna. Mo\u017cna rozpatrywa\u0107 j\u0105 jako swoisty paradoks historii, bior\u0105c pod uwag\u0119 fakty, \u017ce sowiecki re\u017cim, bezpo\u015brednio rozprawiaj\u0105c si\u0119 z ukrai\u0144skim nacjonalizmem, praktycznie wype\u0142ni\u0142 podstawowe postulaty, kt\u00f3rych nie zdo\u0142ali wype\u0142ni\u0107 w\u0142asnymi si\u0142ami nacjonali\u015bci galicyjscy. Re\u017cim oderwa\u0142 Galicj\u0119 od Polski, wysiedli\u0142 Polak\u00f3w, zlikwidowa\u0142 galicyjsko-russkie organizacje i przypisa\u0142 wszystkich galicyjskich Rusin\u00f3w w poczet Ukrai\u0144c\u00f3w, rozwin\u0105\u0142 przemy\u015bl i nauk\u0119, przygotowa\u0142 dla nich miejscowe narodowe kadry, po czym spokojnie zszed\u0142 ze sceny, zostawiaj\u0105c na po\u017cegnanie nacjonalistom prezent w postaci \u201eniezale\u017cnego ukrai\u0144skiego pa\u0144stwa\u201d \u00a0i po cz\u0119\u015bci zostawi\u0142 po sobie \u201eukrai\u0144skie miasto Lwiw\u201d.<\/p>\r\n
Na wie\u017cy miejskiego ratusza powiewa teraz b\u0142\u0119kitno-\u017c\u00f3\u0142ta flaga, pomniki sowieckiej epoki wyburzono, a ulice przemianowano, \u201emoskali\u201d z g\u0142\u00f3wnych stanowisk usuni\u0119to, dobijane s\u0105 rosyjskie szko\u0142y – oto sukcesy! Ale uprzemys\u0142owienie Lwowa stale spada do poziomu, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 w czasach Polski, a tysi\u0105ce galicjan, porzucaj\u0105c \u201eukrai\u0144skie miasto Lwiw\u201d z jego b\u0142\u0119kitno-\u017c\u00f3\u0142tymi flagami i przemianowanymi ulicami, ponownie podejmuje prac\u0119 w charakterze pomocy domowej w krajach Zachodu. Jednak w latach \u201930-tych lwowski Ukrainiec po to, \u017ceby podj\u0105\u0142 si\u0119 pracy na czarno lub s\u0142u\u017cy\u0142 u Polaka, nie musia\u0142 wyrabia\u0107 zagranicznego paszportu, a obecnie musi.<\/p>\r\n
A to wszystko przez tych \u201eprzekl\u0119tych moskali\u201d – oderwano Galicj\u0119 od Polski, wi\u0119c teraz Ukrai\u0144cy maj\u0105 co chcieli\u2026<\/p>\r\n