{"id":74735,"date":"2014-05-20T10:09:09","date_gmt":"2014-05-20T14:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=74735"},"modified":"2014-05-20T10:09:09","modified_gmt":"2014-05-20T14:09:09","slug":"mysliciel-nieprzekupny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=74735","title":{"rendered":"My\u015bliciel nieprzekupny"},"content":{"rendered":"

Niemal dok\u0142adnie dwadzie\u015bcia lat temu – 17 maja 1994 roku – zmar\u0142 wybitny kolumbijski my\u015bliciel polityczny Nicolas Gomez Davila. Okre\u015bla\u0142 siebie mianem reakcjonisty. S\u0142aw\u0119 zyska\u0142y mu publikowane pocz\u0105wszy od lat osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku komentarze (scholia) do lektur, kt\u00f3re zgromadzi\u0142 w swojej domowej bibliotece.<\/strong><\/p>\r\n

W jednym ze swoich zbior\u00f3w Gomez Davila napisa\u0142, \u017ce \u201eczytanie jest narkotykiem, od kt\u00f3rego nie mo\u017cna si\u0119 uwolni\u0107, gdy\u017c – jeszcze bardziej ni\u017c od przeci\u0119tno\u015bci naszego \u017cycia – pozwala on nam uciec od przeci\u0119tno\u015bci naszej duszy\u201d. Kolumbijski my\u015bliciel oddawa\u0142 si\u0119 temu \u201enarkotykowi duszy\u201d nami\u0119tnie. Choroby, kt\u00f3re trapi\u0142y go od dzieci\u0144stwa sprawi\u0142y, \u017ce ca\u0142e swoje doros\u0142e \u017cycie (a\u017c do \u015bmierci w wieku osiemdziesi\u0119ciu jeden lat) ten syn bogatego kupca sp\u0119dzi\u0142 w swojej rezydencji w Bogocie, a konkretnie w bibliotece. Tam obcowa\u0142 z klasykami my\u015bli grecko-rzymskiej, Ojcami Ko\u015bcio\u0142a, wielk\u0105 filozofi\u0105 (tak\u017ce polityczn\u0105) i literatur\u0105 pi\u0119kn\u0105, kt\u00f3ra przez stulecia by\u0142a owocem, ale i spoiwem zachodniej cywilizacji. To by\u0142o jego towarzystwo, jedyne w\u0142a\u015bciwie, kt\u00f3re tolerowa\u0142. Wszak, jak sam pisa\u0142, \u201edzi\u015b, aby przebywa\u0107 regularnie w towarzystwie dobrze wychowanych os\u00f3b, musimy systematycznie czytywa\u0107 stare, co najmniej stuletnie listy\u201d.<\/p>\r\n

Rozmowy z klasykami<\/strong><\/p>\r\n

Kolumbijski reakcjonista zauwa\u017ca\u0142, \u017ce \u201emy\u015blenie jest nieustannym dialogiem z nie\u017cyj\u0105cymi rozm\u00f3wcami\u201d. Jego interlokutorzy zamieszkiwali woluminy przechowywane w rodzinnej bibliotece, kt\u00f3re zasoby przez dziesi\u0119ciolecia pieczo\u0142owicie uzupe\u0142nia\u0142 (pod koniec \u017cycia w\u0142a\u015bciciela liczy\u0142a ona niemal 30 tysi\u0119cy tom\u00f3w). Owocem tego dialogu by\u0142y wspomniane scholia – nie tylko dotycz\u0105ce dzie\u0142 aktualnie czytanych, ale stanowi\u0105ce syntetyczne komentarze dotycz\u0105ce nie tylko historii, ale r\u00f3wnie\u017c cywilizacyjnej (we wszystkich wymiarach) kondycji wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata.<\/p>\r\n

Jak wspomnia\u0142em, \u201eScholia\u201d kolumbijskiego my\u015bliciela zyska\u0142y mu s\u0142aw\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie. Ceni\u0142 je m. in. znany katolicki filozof Dietrich von Hildebrand. W latach osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia kolejne edycje ukazywa\u0142y si\u0119 w Europie, m. in. w Austrii oraz W\u0142oszech. W \u201eScholiach\u201d zaczytywano si\u0119 przede wszystkim w kr\u0119gach konserwatywnych, by\u0142y i pozostaj\u0105 one wspania\u0142\u0105 odtrutk\u0105 na wsp\u00f3\u0142czesne zabobony \u201epost\u0119pu\u201d. Chocia\u017c pochwa\u0142y dla dzie\u0142a Gomeza Davili p\u0142yn\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c z ca\u0142kiem niespodziewanych stron. Oto jego rodak, Gabriel Garcia Marquez – pisarz uhonorowany literackim Noblem, a przy tym obnosz\u0105cy si\u0119 ze swoj\u0105 przyja\u017ani\u0105 z Fidelem Castro, mia\u0142 powiedzie\u0107: \u201eGdybym nie by\u0142 komunist\u0105, my\u015bla\u0142bym jak Gomez Davila\u201d.<\/p>\r\n

W sporze z ca\u0142ym \u015bwiatem<\/strong><\/p>\r\n

W Polsce – je\u015bli nie liczy\u0107 wcze\u015bniejszych publikacji fragment\u00f3w \u201eScholi\u00f3w\u201d na \u0142amach \u201eSta\u0144czyka\u201d – \u201egar\u015b\u0107 rubin\u00f3w stylu i ametyst\u00f3w my\u015bli\u201d (Jacek Bartyzel) Kolumbijczyka zosta\u0142a udost\u0119pniona dzi\u0119ki wysi\u0142kowi (tak\u017ce translatorskiemu) dr. Krzysztofa Urbanka i wydawnictwa \u201eFurta Sacra\u201d.<\/p>\r\n

Dzie\u0142o Nicolasa Gomeza Davili jest specyficzne. Trudno je czyta\u0107 jak jednolity traktat z dziedziny filozofii polityki, antropologii czy historii zachodniej cywilizacji – jej rozwoju i upadania. Cho\u0107 jest tam wszystko. Pozostaj\u0105c jednak przy \u201ejubilerskiej\u201d metaforze – podobnie jak trudno godzinami i codziennie ogl\u0105da\u0107 kolekcje kamieni szlachetnych przechowywanych w du\u017cych ilo\u015bciach w jednym miejscu, tak trudno czyta\u0107 \u201eci\u0105giem\u201d my\u015bli Kolumbijczyka. Raczej nale\u017cy je smakowa\u0107, si\u0119gaj\u0105c po nie od czasu do czasu, ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 jednak, \u017ce z nie wszystkimi wnioskami autora mo\u017cna i nale\u017cy si\u0119 zgadza\u0107 (jak chocia\u017cby z jego konstatacj\u0105, \u017ce \u201eka\u017cda etyka ko\u0144czy pelagianizmem\u201d ).<\/p>\r\n

Gomez Davila nazywa\u0142 sam siebie reakcjonist\u0105 czyli kim\u015b, kto \u201enie pisze, by przekona\u0107. Po prostu przekazuje swym przysz\u0142ym wsp\u00f3lnikom akta \u015bwi\u0119tego sporu\u201d. Autor \u201eScholi\u00f3w\u201d spiera\u0142 si\u0119 z ca\u0142ym wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem, na wszystkich p\u0142aszczyznach. Odrzuca\u0142 demoliberalny paradygmat w polityce i kulturze. Pogardza\u0142 marksizmem i socjalizmem, ale by\u0142 tak\u017ce sceptyczny wobec zasad \u201edemokratycznego kapitalizmu\u201d. Zatrwo\u017cony by\u0142 tzw. posoborowymi reformami w Ko\u015bciele, kt\u00f3re dodatkowo uzasadnia\u0142y jego przekonanie, i\u017c \u201ekto we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie nie wyczuwa zapachu siarki, jest pozbawiony powonienia\u201d.<\/p>\r\n

Szczeg\u00f3lnie b\u0142yskotliwe i morderczo ironiczne s\u0105 uwagi o rozmaitych przejawach tzw. cywilizacji demokratycznej. Te scholia s\u0105 zazwyczaj przytaczane przez wielbicieli kolumbijskiego reakcjonisty. Istotnie, s\u0105 one dowodem jego niezwyk\u0142ej przenikliwo\u015bci, a jednocze\u015bnie wykwintnej inteligencji. Jak chocia\u017cby jego spostrze\u017cenie, \u017ce \u201elewica jest zboczem, po kt\u00f3rym staczaj\u0105 si\u0119 wszelkie przymioty ducha\u201d.<\/p>\r\n

Zawsze przy okazji smakowania tego fragmentu dzie\u0142a Gomeza Davili nie spos\u00f3b nie zadziwi\u0107 si\u0119 nad aktualno\u015bci\u0105 jego spostrze\u017ce\u0144. W dobie firmowanego \u201ewezwania do ub\u00f3stwa w Ko\u015bciele\u201d bardzo \u015bwie\u017co brzmi\u0105 s\u0142owa my\u015bliciela o tym, \u017ce \u201ewsp\u00f3\u0142czesny Ko\u015bci\u00f3\u0142 z upodobaniem praktykuje swojego rodzaju katolicyzm wyborczy\u201d lub jego spostrze\u017cenie, i\u017c \u201edobroczynno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 najsubtelniejsz\u0105 form\u0105 apostazji\u201d.<\/p>\r\n

Dusza Zachodu dezerteruje<\/strong><\/p>\r\n

Wed\u0142ug niekt\u00f3rych badaczy, oceniaj\u0105cych my\u015bl Gomeza Davili z pozycji katolickich (np. prof. Miguel Ayuso), specyficzny \u201epointylizm [jego] my\u015bli filozoficznej i literackiej\u201d sprawia, \u017ce o wiele \u0142atwiej wskaza\u0107 przeciw czemu Kolumbijczyk wyst\u0119puje, ani\u017celi za czym si\u0119 opowiada. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce jest to chyba zbyt surowa krytyka. Chocia\u017c – jak ju\u017c zaznaczy\u0142em – trudno traktowa\u0107 wszystkie jego komentarze jako w pe\u0142ni do zaakceptowania, a w tej kolekcji szlachetnych kamieni znajduj\u0105 si\u0119 i takie, kt\u00f3re je\u015bli nie fa\u0142szywe, to przynajmniej pozbawione s\u0105 starannej obr\u00f3bki, to jednak wida\u0107 w my\u015bli Davili pewn\u0105 sta\u0142\u0105 my\u015bl, kt\u00f3rej nie spos\u00f3b zakwestionowa\u0107.<\/p>\r\n

To przede wszystkim wielka afirmacja katolicyzmu – \u201ecywilizacji chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d, kt\u00f3re dzi\u0119ki Ko\u015bcio\u0142owi pojawi\u0142o si\u0119 \u201ejako dzie\u0142o sztuki\u201d. W historii dzie\u0142o to zaja\u015bnia\u0142o najpe\u0142niejszym blaskiem w \u015bredniowieczu, traktowanym przez Davil\u0119 jako fascynuj\u0105cy \u201eparadygmat anty-wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u201d. Destrukcja tej z gruntu katolickiej cywilizacji zacz\u0119\u0142a si\u0119 wed\u0142ug Kolumbijczyka ju\u017c w XII wieku – \u201ePr\u0105dy historyczne zmierzaj\u0105 w dobrym kierunku jedynie w okresie od V do XII wieku\u201d. Po XII wieku mamy do czynienia jego zdaniem z permanentnym kryzysem cywilizacyjnym Zachodu: \u201e\u2019Jesie\u0144 \u015bredniowiecza\u2019 przeci\u0105ga si\u0119 do XIX wieku. Wtedy zaczyna si\u0119 \u2018zima Zachodu\u2019\u201d.<\/p>\r\n

Jednym z najgorszych symptom\u00f3w tej degrengolady Okcydentu by\u0142a ekspansja egalitaryzmu, kt\u00f3rego wykwitem by\u0142a dwudziestowieczna cywilizacja demoliberalna. A przecie\u017c, jak zauwa\u017ca\u0142 Kolumbijczyk, \u201ezar\u00f3wno w spo\u0142ecze\u0144stwie, jak i w duszy, kiedy znikaj\u0105 hierarchie, rz\u0105dz\u0105 instynkty\u201d.<\/p>\r\n

Degrengolada dotkn\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c sfer\u0119 estetyki (pi\u0119kna), kt\u00f3ra od zawsze by\u0142a – wraz z prawd\u0105 i dobrem – wa\u017cnym elementem triady \u00a0podtrzymuj\u0105cej zachodni\u0105 cywilizacj\u0119: \u201eS\u0142owa nie wystarczaj\u0105, by cywilizacja by\u0142a przekazywana. Gdy pejza\u017c architektoniczny cywilizacji si\u0119 rozpada, jej dusza dezerteruje\u201d.<\/p>\r\n

Jak ju\u017c zaznaczy\u0142em, kolumbijski reakcjonista z trwog\u0105 obserwowa\u0142 dewastuj\u0105ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 tzw. reformy posoborowe. Wed\u0142ug niego by\u0142y one kolejnym powiewem \u201ezimy Zachodu\u201d. To temat, kt\u00f3ry cz\u0119sto pojawia\u0142 si\u0119 w kolejnych edycjach jego dzie\u0142a. Gomez Davila\u00a0 swoimi lapidarnymi komentarzami w\u0142a\u015bciwie stre\u015bci\u0142 to, co opisywa\u0142 we wspania\u0142ych analizach posoborowego kryzysu Ko\u015bcio\u0142a wspomniany Dietrich von Hildebrand. Podobnie jak autor \u201eSpustoszonej winnicy\u201d, r\u00f3wnie\u017c tw\u00f3rca \u201eScholi\u00f3w\u201d jako szczeg\u00f3ln\u0105 strat\u0119 – nie tylko w wymiarze duchowym, ale i cywilizacyjnym – uwa\u017ca\u0142 destrukcj\u0119 klasycznego rytu Mszy \u015awi\u0119tej: \u201eLikwiduj\u0105c okre\u015blone liturgie, likwidujemy okre\u015blone oczywisto\u015bci. Wycinanie \u015bwi\u0119tych gaj\u00f3w jest zacieraniem boskich \u015blad\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

Gomez Davila jest rzeczywi\u015bcie doskona\u0142y (w swojej przenikliwo\u015bci i zgry\u017aliwo\u015bci) w krytyce wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. W\u0142asnych recept na przezwyci\u0119\u017cenie kryzysu cywilizacyjnego Zachodu nie podaje. A w\u0142a\u015bciwie s\u0105 one rozsiane w \u201eScholiach\u201d. Mo\u017cna je jednak wy\u0142owi\u0107, jak chocia\u017cby spostrze\u017cenie, \u017ce \u201ecz\u0142owiekiem szlachetnym jest ten, kt\u00f3ry stawia sobie wymagania, jakich nie stawiaj\u0105 mu okoliczno\u015bci\u201d, czy jeszcze wa\u017cniejsz\u0105 maksym\u0119 g\u0142osz\u0105c\u0105, i\u017c\u00a0 \u201ejedynie wizja teocentryczna ostatecznie nie czyni z cz\u0142owieka absolutnej nico\u015bci\u201d.<\/p>\r\n

Poszukiwanie tych wskaz\u00f3wek to prawdziwa intelektualna przyjemno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 od czasu do czasu nale\u017cy sobie sprawi\u0107. Wysz\u0142y one spod pi\u00f3ra cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie ulega\u0142 \u017cadnym modom, a codziennie obcowa\u0142 z m\u0105dro\u015bci\u0105 Zachodu spisan\u0105 na kartach tysi\u0119cy wolumin\u00f3w. By\u0142 wybitnym reakcjonist\u0105, do kt\u00f3rego idealnie pasuje definicja, kt\u00f3r\u0105 kiedy\u015b sam zamie\u015bci\u0142 w swoich \u201eScholiach\u201d: \u201ereakcjonista nie jest my\u015blicielem ekscentrycznym, lecz my\u015blicielem nieprzekupnym\u201d.<\/p>\r\n

Grzegorz Kucharczyk<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Niemal dok\u0142adnie dwadzie\u015bcia lat temu – 17 maja 1994 roku – zmar\u0142 wybitny kolumbijski my\u015bliciel polityczny Nicolas Gomez Davila. Okre\u015bla\u0142 siebie mianem reakcjonisty. S\u0142aw\u0119 zyska\u0142y mu publikowane pocz\u0105wszy od lat osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku komentarze (scholia) do lektur, kt\u00f3re zgromadzi\u0142 w swojej domowej bibliotece. W jednym ze swoich zbior\u00f3w Gomez Davila napisa\u0142, \u017ce \u201eczytanie jest narkotykiem, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[216],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74735"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74735"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74735\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74735"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74735"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74735"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}