{"id":74473,"date":"2014-04-29T10:07:29","date_gmt":"2014-04-29T14:07:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=74473"},"modified":"2014-04-29T10:08:12","modified_gmt":"2014-04-29T14:08:12","slug":"emancypacja-seksualna-dzieci-mathias-von-gersdorff","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=74473","title":{"rendered":"„Emancypacja seksualna” dzieci – Mathias von Gersdorff><\/em>"},"content":{"rendered":"

Od kilku dziesi\u0119cioleci mo\u017cna zaobserwowa\u0107, \u017ce rodzice maj\u0105 coraz mniejszy wp\u0142yw na swoje dzieci. Logiczn\u0105 konsekwencj\u0105 tego stanu rzeczy jest to, \u017ce w coraz mniejszym stopniu mog\u0105 kszta\u0142towa\u0107 ich mentalno\u015b\u0107. Proces ten mo\u017cna po cz\u0119\u015bci wyja\u015bni\u0107 oddzia\u0142ywaniem \u015brodk\u00f3w masowego przekazu, maj\u0105cych dost\u0119p do \u015bwiata dziecka ju\u017c w pierwszych latach jego \u017cycia. Zjawisko to uleg\u0142o niezwyk\u0142emu nasileniu wraz z pojawieniem si\u0119 Internetu. Obecnie dla wielu nastolatk\u00f3w Internet jest wa\u017cniejszy nawet od telewizji.<\/strong><\/p>\r\n

Jednocze\u015bnie coraz szersze kr\u0119gi zatacza kryzys rodziny. Wzrasta liczba rozwod\u00f3w, kt\u00f3re powoduj\u0105 osierocenie coraz wi\u0119kszej liczby dzieci. Wiele dzieci jest wychowywanych przez samotne matki, w wyniku czego maj\u0105 one znikomy kontakt z ojcem lub s\u0105 go zupe\u0142nie pozbawione, a ich relacje z matk\u0105, kt\u00f3ra nierzadko musi pracowa\u0107, zostaj\u0105 os\u0142abione. Dla \u017cycia rodzinnego nie jest r\u00f3wnie\u017c korzystny nowoczesny tryb \u017cycia, pe\u0142en zabiegania, anonimowo\u015bci i braku wi\u0119zi.<\/p>\r\n

W tej sytuacji si\u0142\u0105 rzeczy na dzieci znacznie wi\u0119kszy wp\u0142yw ni\u017c dawniej wywieraj\u0105 czynniki pozarodzinne.<\/p>\r\n

Dotyczy to tak\u017ce sfery ich \u017cycia seksualnego. Panuj\u0105cy w spo\u0142ecze\u0144stwie seksualizm powoduje, \u017ce dzieci coraz wcze\u015bniej i coraz bardziej bezpo\u015brednio konfrontowane s\u0105 z \u017cyciem seksualnym cz\u0142owieka, zwykle w wieku, w kt\u00f3rym jeszcze zupe\u0142nie nie s\u0105 do tego przygotowane. Ten brak przygotowania w pewnym sensie jest r\u00f3wnie\u017c nast\u0119pstwem kryzysu rodziny, poniewa\u017c wielu rodzic\u00f3w nie jest ju\u017c w stanie u\u015bwiadomi\u0107 swoich dzieci i wskaza\u0107 im drogi do odpowiedzialnego \u017cycia seksualnego, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o przekazywaniu na temat tego \u017cycia wyobra\u017ce\u0144 p\u0142yn\u0105cych z zasad chrze\u015bcija\u0144skich, wobec faktu, \u017ce w Niemczech i w \u015bwiecie zachodnim wiara coraz bardziej s\u0142abnie. Tym samym zanika \u015bwiadomo\u015b\u0107 i znajomo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiej moralno\u015bci seksualnej.<\/p>\r\n

Kiedy dzieci s\u0105 w domu same, maj\u0105 poprzez Internet dost\u0119p do tre\u015bci seksualnych, zdecydowanie dla nich nieodpowiednich (tre\u015bci te nie s\u0105 odpowiednie r\u00f3wnie\u017c dla doros\u0142ych, poniewa\u017c s\u0105 niemoralne, a niemoralno\u015b\u0107 nie jest odpowiednia dla nikogo). To samo dotyczy telewizji, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jednym wielkim \u015bmietniskiem.<\/p>\r\n

A jakby tego wszystkiego by\u0142o ma\u0142o, istnieje szereg tzw. \u201eczasopism m\u0142odzie\u017cowych\u201d, pe\u0142nych tre\u015bci erotycznych, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c fotografii niepe\u0142noletnich podczas stosunk\u00f3w p\u0142ciowych. Najwi\u0119kszym i najpopularniejszym pismem tego rodzaju jest wydawane przez Heinrich Bauer Verlag \u201eBravo\u201d. Pismo to, ukazuj\u0105ce si\u0119 co tydzie\u0144 ze zdj\u0119ciami nagich nastolatk\u00f3w, niekiedy podczas stosunk\u00f3w p\u0142ciowych, czytaj\u0105 wed\u0142ug informacji wydawnictwa, dzieci w wieku od sze\u015bciu lat.<\/p>\r\n

W ten spos\u00f3b zara\u017cone bakcylem seksualizmu spo\u0142ecze\u0144stwo zara\u017ca nim na coraz szersz\u0105 skal\u0119 tak\u017ce dzieci i ich \u017cycie. Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce za tym przera\u017caj\u0105cym procesem nie kry\u0142y si\u0119, ani te\u017c nie kryj\u0105, \u017cadne zamiary ideologiczne.<\/p>\r\n

By\u0142oby to jednak mniemanie b\u0142\u0119dne. Zacz\u0119to bowiem d\u0105\u017cy\u0107 tak\u017ce do \u201eemancypacji seksualnej dziecka\u201d i domaga\u0107 si\u0119 jej na zasadach rozwi\u0105z\u0142o\u015bci seksualnej, a wi\u0119c podobnych do tych, na jakich inne ruchy, np. homoseksuali\u015bci, roszcz\u0105 sobie do nich prawa na w\u0142asny u\u017cytek.<\/p>\r\n

Mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 groteskowe i absurdalne, ale z punktu widzenia pokolenia \u201868 tak nie jest, poniewa\u017c dla niego rodzina by\u0142a w swej istocie ostoj\u0105 my\u015blenia wstecznego. Pokolenie \u201868 postrzega\u0142o rodzin\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z pary ma\u0142\u017conk\u00f3w i dzieci jako instytucj\u0119 arbitraln\u0105, kt\u00f3r\u0105 z zasady mo\u017cna zast\u0105pi\u0107 inn\u0105: konkubinatem, samotnym wychowywaniem z rozmys\u0142u, \u201ema\u0142\u017ce\u0144stwami homoseksualnymi\u201d, komunami, itp.<\/p>\r\n

Tak\u017ce z tego wzgl\u0119du nowoczesna pedagogika – o ile pozostaje pod wp\u0142ywem pokolenia \u201868 – d\u0105\u017cy do jak najszybszego wyemancypowania dzieci spod wp\u0142ywu rodzic\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c rz\u0105dy lewicowe zawsze forsowa\u0142y zasad\u0119 szybkiego izolowania dzieci od domu rodzicielskiego i umieszczania ich w ci\u0105gu dnia w \u017c\u0142obkach lub przedszkolach, maj\u0105c na celu ograniczanie wp\u0142yw\u00f3w rodziny na dziecko do minimum.<\/p>\r\n

Nie ma wi\u0119c nic dziwnego w fakcie, \u017ce w tym kontek\u015bcie zacz\u0119to d\u0105\u017cy\u0107 do wpajania dzieciom seksualizmu, postrzegaj\u0105c moralno\u015b\u0107 seksualn\u0105, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 dzieci do osi\u0105gni\u0119cia okre\u015blonego wieku nie chciano konfrontowa\u0107 z takimi tre\u015bciami, jako wyraz mentalno\u015bci \u201emieszcza\u0144sko-kapitalistycznej\u201d, maj\u0105cej na celu ujarzmienie cz\u0142owieka, aby w ten spos\u00f3b sta\u0142 si\u0119 powolnym narz\u0119dziem w kapitalistycznym procesie produkcji.<\/p>\r\n

W latach 70. i 80. XX wieku na rynku pojawi\u0142y si\u0119 ksi\u0105\u017cki otwarcie nawo\u0142uj\u0105ce do \u201eemancypacji seksualnej\u201d; dzisiaj zosta\u0142yby one uznane za skrajne.<\/p>\r\n

Jedn\u0105 z nich jest ksi\u0105\u017cka Rodzice ucz\u0105 si\u0119 wychowania seksualnego<\/em> autorstwa Helmuta Kentlera, nale\u017c\u0105cego do grona os\u00f3b odpowiedzialnych za wprowadzenie do szk\u00f3\u0142 z pocz\u0105tkiem lat 70. antychrze\u015bcija\u0144skiego nauczania o \u017cyciu seksualnym. Ksi\u0105\u017cka ta, opublikowana w 1975 roku przez wydawnictwo Rowohlt, prezentuje na ok\u0142adce typow\u0105 mieszcza\u0144sk\u0105 par\u0119 rodzic\u00f3w z siedz\u0105c\u0105 mi\u0119dzy nimi dziewczynk\u0105 w wieku co najwy\u017cej dziesi\u0119ciu lat, trzymaj\u0105c\u0105 na kolanach otwarty album, zapewne podr\u0119cznik wiedzy o \u017cyciu seksualnym. Ksi\u0105\u017cka ta jest w swej istocie krytyk\u0105 \u201emieszcza\u0144skich\u201d wyobra\u017ce\u0144 o sferze seksualnej dziecka. Autor d\u0105\u017cy w\u0142a\u015bciwie tylko do konsekwentnego wzbudzania u rodzic\u00f3w wyrzut\u00f3w sumienia. Wygl\u0105da to nast\u0119puj\u0105co (strona 63): \u201eKonflikt interes\u00f3w rodzic\u00f3w i dzieci pojawia si\u0119 po raz pierwszy wraz z problemem czysto\u015bci: rodzice chc\u0105, aby ich dziecko jak najszybciej przesta\u0142o \u00bbbrudzi\u0107\u00ab: wtedy zostaje osi\u0105gni\u0119ty niezwykle wa\u017cny r\u00f3wnie\u017c w aspekcie ekologicznym cel wychowawczy, a poza tym dla rodzic\u00f3w jest wygodniej, kiedy ko\u0144czy si\u0119 wieczne przewijanie dziecka”.<\/p>\r\n

Z kolei autor wyja\u015bnia, dlaczego rodzice \u201enie powinni narzuca\u0107 dzieciom treningu czysto\u015bci\u201d: \u201eDzieci odbieraj\u0105 swoje wydaliny nie jako co\u015b odra\u017caj\u0105cego, lecz jako \u017ar\u00f3d\u0142o przyjemno\u015bci. Jak d\u0142ugo mokra pieluszka jest ciep\u0142a, wywo\u0142uje przypuszczalnie podobnie b\u0142ogie odczucia jak wody p\u0142odowe w \u0142onie matki. Poza tym strefa odbytu jest u ma\u0142ego dziecka znacznie wra\u017cliwsza na b\u0142ogie doznania ni\u017c u doros\u0142ego, w zwi\u0105zku z czym tre\u015b\u0107 jelit odbierana jest przez nie jak cia\u0142o stymuluj\u0105ce mi\u0142e prze\u017cycia. Dziecko lubi wyprodukowany przez siebie stolec, chce si\u0119 nim bawi\u0107, niekiedy nawet wk\u0142ada\u0107 do ust, traktuj\u0105c go jako cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142asnej istoty\u201d.<\/p>\r\n

Te je\u017c\u0105ce w\u0142osy na g\u0142owie wywody Helmuta Kentlera znajduj\u0105 by\u0107 mo\u017ce oparcie w jakich\u015b twierdzeniach ze studi\u00f3w naukowych. Jednak ka\u017cdy normalny cz\u0142owiek, o normalnie funkcjonuj\u0105cym rozumie, wie intuicyjnie, \u017ce w taki spos\u00f3b dziecka wychowywa\u0107 nie mo\u017cna. M\u00f3wienie o dzieciach w takim tonie wzbudza odraz\u0119. Takie wypowiedzi Kentlera s\u0105 wynikiem postrzegania przez niego sfery seksualnej jako dziedziny \u017cycia, kt\u00f3ra nie musi podlega\u0107 \u017cadnym normom moralnym i w kt\u00f3rej cz\u0142owiek w naturalny spos\u00f3b czyni to, co w\u0142a\u015bciwe. Tymczasem takie pojmowanie jest b\u0142\u0119dne. Cz\u0142owiek w\u0142a\u015bnie w sferze seksualnej musi by\u0107 wychowywany po to, aby m\u00f3g\u0142 prowadzi\u0107 cnotliwe \u017cycie zgodne z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 moralno\u015bci\u0105 seksualn\u0105. Tymczasem Kentler chcia\u0142by, aby dzieci wychowywa\u0107 jak istoty dzikie.<\/p>\r\n

Kentler posuwa si\u0119 do twierdzenia, \u017ce dzieci, kt\u00f3rym \u201enarzuca si\u0119 trening czysto\u015bci\u201d popadaj\u0105 w konflikt urazowy: \u201eStawiane dziecku przez rodzic\u00f3w \u017c\u0105danie opanowywania proces\u00f3w wypr\u00f3\u017cniania si\u0119 (\u2026) tylko na dany sygna\u0142, wywo\u0142uje u dzieci powa\u017cny konflikt: poniewa\u017c kochaj\u0105 rodzic\u00f3w – chc\u0105 ich s\u0142ucha\u0107, ale jednocze\u015bnie rodzice wydaj\u0105 im si\u0119 niedobrzy, poniewa\u017c wymagaj\u0105 czego\u015b, czego dzieci jeszcze nie mog\u0105 albo nie chc\u0105 spe\u0142ni\u0107”.<\/p>\r\n

Tutaj Kentler uprawia wr\u0119cz terror psychiczny wobec rodzic\u00f3w. A nast\u0119pnie stwierdza: \u201eIm surowsze wychowanie w zakresie kontroli wypr\u00f3\u017cniania si\u0119 i im wcze\u015bniej odnosi pozytywny skutek, tym silniejsza odraza, jak\u0105 dzieci odczuwaj\u0105 nie tylko wobec moczu i ka\u0142u, ale wobec wszystkiego, co mo\u017ce mie\u0107 cho\u0107by odleg\u0142y zwi\u0105zek z ich wydalinami\u2026 Istnieje ryzyko przeniesienia odrazy wobec wydalin na sfer\u0119 \u017cycia seksualnego”.<\/p>\r\n

Po przeczytaniu powy\u017cszego fragmentu trudno by\u0142oby si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce Kentler zaleca rodzicom praktycznie niepodejmowanie \u017cadnych krok\u00f3w i pozwalanie na wszystko. Zgodnie z tym rodzice winni wystrzega\u0107 si\u0119 robienia jakiegokolwiek u\u017cytku z autorytetu. By\u0142oby to, wed\u0142ug jego mniemania, czym\u015b szczeg\u00f3lnie z\u0142ym, nawet w przypadku karmienia piersi\u0105: \u201eBo c\u00f3\u017c stanie si\u0119 z dzie\u0107mi karmionymi wed\u0142ug \u015bci\u015ble okre\u015blonego planu? Uczy si\u0119 je, \u017ce istnieje okre\u015blony porz\u0105dek, do kt\u00f3rego maj\u0105 si\u0119 dostosowa\u0107 (co wed\u0142ug Kentlera jest czym\u015b negatywnym – uwaga autora). Przyzwyczaja si\u0119 je do dyscypliny. Dzieci ucz\u0105 si\u0119 poddawania si\u0119 obcej woli. Karmienie piersi\u0105 w regularnych odst\u0119pach czasu, zgodnie ze \u015bci\u015ble okre\u015blonym planem, to zwyci\u0119stwo doros\u0142ego i jego porz\u0105dku nad dzieckiem i jego potrzebami. Takie wychowanie okre\u015blamy mianem autorytatywnego, poniewa\u017c dziecko poddawane jest bezwzgl\u0119dnie autorytetowi osoby doros\u0142ej\u201d.<\/p>\r\n

Utrzymuje si\u0119 tu, \u017ce autorytet jest czym\u015b najgorszym na \u015bwiecie, co w wyrazisty spos\u00f3b oddaje \u015bwiat ideowy pokolenia \u201868. Autorytet nie tylko nie jest czym\u015b z\u0142ym, ale wr\u0119cz przeciwnie, czym\u015b dobrym. Pod\u0105\u017canie za autorytetami le\u017cy w naturze cz\u0142owieka i – o ile nie jest zadufany w sobie – jest szcz\u0119\u015bliwy z takiego stanu rzeczy. Normalny cz\u0142owiek nie ma \u017cadnych problem\u00f3w z pos\u0142usze\u0144stwem Bogu i jego przykazaniom, z uznaniem autorytetu pa\u0144stwa i jego ustaw, autorytetu rodzic\u00f3w z r\u00f3\u017cnymi zwyczajami i zasadami obowi\u0105zuj\u0105cymi w ka\u017cdej rodzinie, itp.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 nadu\u017cywania autorytetu, czy te\u017c dok\u0142adniej m\u00f3wi\u0105c: w\u0142adzy. Nie oznacza to jednak, \u017ce autorytet jest czym\u015b z\u0142ym ze swej natury.<\/p>\r\n

Jak wi\u0119c dzieci winny by\u0107 wychowywane zdaniem Kentlera?: \u201ePrzeciwie\u0144stwem tego jest wychowanie nieautorytatywne: dziecku zapewnia si\u0119 tyle samostanowienia, ile tylko mo\u017cliwe. W odniesieniu do problemu karmienia piersi\u0105 oznacza to: dziecko karmione jest wtedy, kiedy si\u0119 tego domaga, kiedy jest g\u0142odne\u2026 Karmienie piersi\u0105 na \u017c\u0105danie winno rozwija\u0107 samodzielno\u015b\u0107 dziecka”.<\/p>\r\n

To, co Kentler tu proponuje, jest praktykowaniem tzw. \u201ewychowania nieautorytatywnego\u201d od pocz\u0105tku \u017cycia. Obecnie powszechnie ju\u017c wiadomo, \u017ce takie \u201ewychowanie\u201d doprowadzi\u0142o do katastrofy. Jednak w tym miejscu nie zamierzamy zajmowa\u0107 si\u0119 t\u0105 kwesti\u0105 bli\u017cej, koncentruj\u0105c si\u0119 na temacie \u201ewyzwolenia seksualnego dziecka\u201d.<\/p>\r\n

Kentler w swojej ksi\u0105\u017cce Rodzice ucz\u0105 si\u0119 wychowania seksualnego<\/em> nie zajmuje si\u0119 krytyk\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa i rewolucyjnymi celami wychowania seksualnego oraz \u201ewyzwolenia seksualnego\u201d dzieci. Jedynie na jej pocz\u0105tku stwierdza: \u201eWychowanie wrogie sferze seksualnej (ma tu na my\u015bli chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 moralno\u015b\u0107 seksualn\u0105 – uwaga autora) jest na us\u0142ugach wychowania do pracy i wychowania pod k\u0105tem wydajno\u015bci. A co stanie si\u0119 ze sfer\u0105 seksualn\u0105, co b\u0119dzie z potrzeb\u0105 odbierania czu\u0142o\u015bci i zdolno\u015bci\u0105 do mi\u0142o\u015bci, nie ma tu \u017cadnego znaczenia\u201d.<\/p>\r\n

Dla wyrobienia sobie poj\u0119cia o tym, jakie cele ideologiczne realizowa\u0142 Kentler i w jaki spos\u00f3b chcia\u0142 indoktrynowa\u0107 dzieci, cytuj\u0119 kilka fragment\u00f3w z jego ksi\u0105\u017cki Wychowanie seksualne<\/em> [Sexualerziehung<\/em>], wydanej przez Instytut Bada\u0144 Seksualnych uniwersytetu w Hamburgu. Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 w 1970 roku w wydawnictwie Rowohlt.<\/p>\r\n

Kentler wyja\u015bnia, \u017ce wychowanie seksualne musi by\u0107 rewolucyjne: \u201eW moim poj\u0119ciu zadaniem pedagogiki nie mo\u017ce by\u0107 po prostu zabezpieczanie przej\u0119tych norm i istniej\u0105cych instytucji oraz podporz\u0105dkowywanie im cz\u0142owieka. Wychowanie powinno umo\u017cliwia\u0107 ludziom takie zmienianie norm i instytucji, aby mogli wyemancypowa\u0107 si\u0119 spod do\u015bwiadczanego przymusu\u201d (s. 36). Zatem przede wszystkim chodzi tu nie o wychowanie seksualne, lecz o emancypacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105. A narz\u0119dziem do tego jest tzw. \u201ewyzwolenie seksualne\u201d. Znaczenie wychowania seksualnego dla przekszta\u0142cania spo\u0142ecze\u0144stwa Kentler podkre\u015bla w kilku miejscach: \u201eWychowanie seksualne, kt\u00f3re powinno by\u0107 wychowaniem dotycz\u0105cym sfery seksualnej cz\u0142owieka, zak\u0142ada istnienie spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re nie tylko dopuszcza, lecz tak\u017ce wspiera krytyk\u0119 samego siebie, jest ch\u0119tne do wprowadzania zmian, eliminuje zb\u0119dne stosunki w\u0142adcze, a nadal nieodzown\u0105 w\u0142adz\u0119 utrzymuje pod kontrol\u0105, dzi\u0119ki czemu nie potrzebuje ju\u017c – zabezpieczaj\u0105cych w zakamuflowany spos\u00f3b ka\u017cd\u0105 w\u0142adz\u0119 – irracjonalnych kontroli poprzez r\u00f3\u017cne ideologie, tabu i uprzedzenia, natomiast kieruje si\u0119 utopijn\u0105 tre\u015bci\u0105 swego przekazu kulturowego\u201d (s. 39).<\/p>\r\n

Je\u017celi wychowanie seksualne jest dla Kentlera narz\u0119dziem rewolucjonizowania spo\u0142ecze\u0144stwa, to w konsekwencji musi mie\u0107 tak\u017ce charakter polityczny, a w zwi\u0105zku z tym dotrze\u0107 do polityki szkolnictwa: \u201eEmancypacyjne wychowanie seksualne zak\u0142ada istnienie \u015bwiadomego politycznie i zaanga\u017cowanego politycznie w potrzeby emancypacyjne nastolatk\u00f3w wychowawcy seksualnego. Tylko taki wychowawca jest w stanie interpretowa\u0107 wymogi spo\u0142eczne, z jakimi nastolatkowie stykaj\u0105 si\u0119 konkretnie w formie warto\u015bciowania, norm i instytucji, w taki spos\u00f3b, aby by\u0142o jasne, jakie zdobycze kulturowo-cywilizacyjne maj\u0105 one zabezpiecza\u0107 i jakie interesy w\u0142adztwa maj\u0105 by\u0107 przy ich pomocy forsowane\u201d (s. 41).<\/p>\r\n

Dla Kentlera, podobnie jak dla Marcuse\u2019a czy Wilhelma Reicha, tradycyjne ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest tylko jedn\u0105 z wielu \u201eform seksualnych\u201d. Moralno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska, kt\u00f3r\u0105 Kentler uwa\u017ca za represyjn\u0105, ma wed\u0142ug niego na celu uprawnianie i podtrzymywanie samowolnych form \u017cycia. W konsekwencji nowoczesne wychowanie seksualne powinno jego zdaniem zniszczy\u0107 monopolistyczn\u0105 pozycj\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwa: \u201eRepresyjne wychowanie seksualne nale\u017cy rozumie\u0107 jako wychowanie seksualno-propedeutyczne i seksualno-etyczne, maj\u0105ce na celu zabezpieczanie instytucji ma\u0142\u017ce\u0144stwa, a tym samym istniej\u0105cych stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych oraz odsuwanie wszelkich zagro\u017ce\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby spowodowa\u0107, \u017ce nastolatkowie przestan\u0105 uznawa\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwo za jedyn\u0105 instytucj\u0119, w ramach kt\u00f3rej mo\u017cna utrzymywa\u0107 uprawnione stosunki seksualne\u201d (s. 48).<\/p>\r\n

Kentler mia\u0142 pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce rewolucja seksualna winna doprowadzi\u0107 do zmiany wzorc\u00f3w, jakie uznaje ludzko\u015b\u0107 i na jakich opiera si\u0119 jej kultura. Rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107 seksualna powinna zrewolucjonizowa\u0107 wszystkie dziedziny \u017cycia, aby, jak do tego d\u0105\u017cyli Marks i Marcuse, mo\u017cna by\u0142o zbudowa\u0107 \u201enowe\u201d spo\u0142ecze\u0144stwo \u201enowych\u201d ludzi: \u201ePostulat swobody seksualnej jest wyrazem sumienia domagaj\u0105cego si\u0119 zmian kulturowych, zmian norm i stosunk\u00f3w w\u0142adztwa, w celu zmniejszenia ucisku i ludzkiej niedoli. Kieruj\u0105cy si\u0119 emancypacj\u0105 wychowawca pyta o \u201elos\u201d \u017cycia seksualnego, o konkretne, decyduj\u0105ce o jego sytuacji uwarunkowania spo\u0142eczne, tak\u017ce o wychowanie emancypuj\u0105ce w innych dziedzinach, bada, jak ludzie mogliby \u017cy\u0107 bardziej po ludzku w istniej\u0105cych warunkach spo\u0142ecznych i poprzez dokonywanie zmian w tych warunkach spo\u0142ecznych; dotyczy to tak\u017ce wychowania seksualnego: ludzie powinni mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 uczenia si\u0119 zaspokajania swoich potrzeb seksualnych w spos\u00f3b bardziej swobodny i daj\u0105cy wi\u0119cej przyjemno\u015bci, delektuj\u0105c si\u0119 swoim cz\u0142owiecze\u0144stwem\u201d (s. 81).<\/p>\r\n

Rewolucja ta jest dla Kentlera wy\u017cszym stopniem rewolucji komunistycznej: \u201eNale\u017cy te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce drogi, kt\u00f3ra mog\u0142a doprowadzi\u0107 do przewrotu w stosunkach spo\u0142ecznych, nie bra\u0142 w rachub\u0119 Freud – do tego by\u0142 przez ca\u0142e \u017cycie zbyt przesi\u0105kni\u0119ty my\u015bleniem mieszcza\u0144skim. Dopiero kiedy uda\u0142o si\u0119 skonfrontowa\u0107 psychoanaliz\u0119 z marksistowsk\u0105 analiz\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, mo\u017cna by\u0142o wskaza\u0107, jakie si\u0142y spo\u0142eczne stoj\u0105 na przeszkodzie dokonaniu zmian porz\u0105dku spo\u0142ecznego i jakie strategie nale\u017cy opracowa\u0107 w celu urz\u0105dzenia spo\u0142ecze\u0144stwa w spos\u00f3b bardziej godny cz\u0142owieka – a to oznacza tak\u017ce: w spos\u00f3b bardziej przyjazny dla ludzkich przyjemno\u015bci\u201d (s. 92).<\/p>\r\n

Miejsce walki klas zajmuje walka reprezentant\u00f3w przeciwstawnych system\u00f3w warto\u015bci: \u201eTeraz staje si\u0119 jasne, dlaczego dyskusja mi\u0119dzy zwolennikami represyjnego i emancypacyjnego wychowania seksualnego jest tak trudna i niemal niemo\u017cliwa: represyjne wychowanie seksualne czerpie swe uprawnienia z obrazu cz\u0142owieka, w kt\u00f3rym nie ma miejsca na wizj\u0119 lepszego \u017cycia, poniewa\u017c ka\u017cda pr\u00f3ba dokonywania zmian w systemie normatywnym i ewentualnie w samych normach postrzegana jest jako atak na fundamenty kultury\u201d (s. 77).<\/p>\r\n

W tej sytuacji nie mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107, kiedy w ksi\u0105\u017ceczce o \u017cyciu seksualnym Taschenbuch<\/em> Sexualit\u00c3\u00a4t<\/em>, opublikowanej w 1982 roku przez wydawnictwo Schwann, r\u00f3wnie\u017c autorstwa Helmuta Kentlera, mo\u017cna przeczyta\u0107 o pedofilii nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa: \u201eChyba nie ma orientacji seksualnej, kt\u00f3ra obecnie by\u0142aby bardziej kontrowersyjna ni\u017c sk\u0142onno\u015b\u0107 do dzieci o zabarwieniu seksualnym, a jeszcze bardziej jednoznaczny poci\u0105g seksualny do dzieci. Taki stan rzeczy ma r\u00f3\u017cne przyczyny: wielu doros\u0142ych nadal wierzy w \u00bbseksualn\u0105 niewinno\u015b\u0107\u00ab dzieci, mimo \u017ce powszechnie powinno by\u0107 wiadome, \u017ce dzieci maj\u0105 potrzeby seksualne i umiej\u0105 je zaspokaja\u0107. Na temat stosunk\u00f3w seksualnych mi\u0119dzy doros\u0142ymi i dzie\u0107mi oraz ich konsekwencji panuj\u0105 zupe\u0142nie b\u0142\u0119dne wyobra\u017cenia\u2026 To tabu znajduje oparcie i zabezpieczenie w zagro\u017ceniu karami z paragraf\u00f3w 174 i 176 niemieckiego kodeksu karnego.\u201d<\/p>\r\n

Zakres literatury na temat \u201eemancypacji seksualnej dziecka\u201d z lat 70. i pocz\u0105tku lat 80. XX wieku jest ogromny. Helmut Kentler by\u0142 wtedy jednym z \u201eseksuolog\u00f3w\u201d ciesz\u0105cych si\u0119 najwi\u0119kszym autorytetem, dlatego, aby mo\u017cna by\u0142o wyrobi\u0107 sobie poj\u0119cie o radykalizmie \u201erewolucji seksualnej\u201d w tamtych latach, przedstawiono tu kilka wypowiedzi w\u0142a\u015bnie z jego pism.<\/p>\r\n

Temat \u201eemancypacji seksualnej dziecka\u201d zacz\u0105\u0142 s\u0142abn\u0105\u0107 od po\u0142owy lat 80., a jeszcze bardziej po ujawnieniu przypadk\u00f3w pedofilii w Belgii w 1997 roku. Niemniej w okresie od po\u0142owy lat 80. do ko\u0144ca lat 90. ukaza\u0142o si\u0119 jeszcze kilka ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych j\u0119zyk nie mia\u0142 ju\u017c takiego zabarwienia ideologicznego jak ksi\u0105\u017cki z lat 70., ale pozostaj\u0105cych pod silnym wp\u0142ywem marksistowskiej retoryki rewolty studenckiej; ich przes\u0142anie jest zasadniczo takie samo: 1. dziecko od samego pocz\u0105tku posiada \u017cycie seksualne, 2. kt\u00f3re powinno praktykowa\u0107 w spos\u00f3b mo\u017cliwie nieskr\u0119powany, a wi\u0119c bez wychowywania moralnego przez rodzic\u00f3w, 3. w szczeg\u00f3lno\u015bci bez przekazywania tre\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej moralno\u015bci seksualnej.<\/p>\r\n

Jedn\u0105 z nich jest wydana w P\u00f3\u0142nocnej Nadrenii-Westfalii przez oficyn\u0119 \u201ePro Familia\u201d ksi\u0105\u017cka pod tytu\u0142em Lieben, Kuscheln, Schmusen<\/em> [Kochanie si\u0119, przytulanie, pieszczoty<\/em>], kt\u00f3rej autorami s\u0105 Lothar Kleinschmidt, Beate Martin i Andreas Seibel.<\/p>\r\n

Warto wiedzie\u0107, \u017ce \u201ePro Familia\u201d nale\u017cy do organizacji najbardziej zaanga\u017cowanych w przerywanie ci\u0105\u017cy i ca\u0142kowicie liberalnych w podej\u015bciu do problematyki seksualnej.<\/p>\r\n

W ksi\u0105\u017cce tej, podobnie jak praktycznie we wszystkich publikacjach po\u015bwi\u0119conych \u201eemancypacji seksualnej dziecka\u201d, przyk\u0142ada si\u0119 du\u017c\u0105 wag\u0119 do tego, aby nie przeszkadza\u0107 dzieciom bawi\u0105cym si\u0119 swoimi odchodami poprzez wychowanie s\u0142u\u017c\u0105ce \u201eniebrudzeniu\u201d: \u201eW wielu domach prywatnych, a tak\u017ce \u017c\u0142obkach, domach dziecka i przedszkolach tematem centralnym, a przez to nierzadko r\u00f3wnie\u017c problemem, staje si\u0119 wychowanie maj\u0105ce nauczy\u0107 dziecko \u00bbniebrudzenia\u00ab podczas wypr\u00f3\u017cniania si\u0119.\u201d Jest to, podobnie jak u Kentlera, zjawisko bardzo negatywne, poniewa\u017c \u201ewtedy dzieci cz\u0119sto po\u015bwi\u0119caj\u0105 swoim odchodom wiele uwagi, w\u0105chaj\u0105c je, dotykaj\u0105c oraz zajmuj\u0105c si\u0119 nimi d\u0142ugo i gruntownie. Niekiedy te\u017c przynosz\u0105 doros\u0142ym ka\u0142 lub mocz jako \u00bbprezent\u00ab, oczekuj\u0105c pochwa\u0142y i ciep\u0142ych uczu\u0107\u201d. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce dla autor\u00f3w tych zajmowanie si\u0119 dziecka w\u0142asnymi odchodami jest rodzajem praktyk seksualnych.<\/p>\r\n

Autorzy ci, podobnie jak Kentler, uwa\u017caj\u0105, \u017ce dzieci w wieku przedszkolnym praktycznie nie powinno si\u0119 wychowywa\u0107, a zw\u0142aszcza przekazywa\u0107 im norm moralnych. Dlatego autorzy ci tak pisz\u0105 o masturbacji: \u201eDzieci, kt\u00f3re tego nie robi\u0105, wiele trac\u0105\u2026 Poniewa\u017c onanizm nie doprowadza do chor\u00f3b, powinni\u015bmy nawet \u00bbcz\u0119ste\u00ab onanizowanie si\u0119 traktowa\u0107 jako element prywatnej sfery dziecka i akceptowa\u0107 je\u201d. W tym miejscu autorzy wyja\u015bniaj\u0105, \u017ce rodzice powinni rozmawia\u0107 z dzieckiem, je\u017celi uznaj\u0105, \u017ce sprawy posuwaj\u0105 si\u0119 za daleko, na przyk\u0142ad, kiedy dziecko podejmuje te czynno\u015bci na oczach innych. Powinni mu wtedy wyja\u015bni\u0107, \u017ce \u201ena wszystko jest odpowiednie miejsce. Wa\u017cne jest tylko, aby takie miejsce gdzie\u015b by\u0142o. Mo\u017ce to by\u0107 np. k\u0105cik do pieszczot w przedszkolu albo w\u0142asne \u0142\u00f3\u017ceczko w domu\u201d.<\/p>\r\n

Jednak wszystko to autorom ksi\u0105\u017cki wydanej przez \u201ePro Familia\u201d nie wystarczy. Dzieci powinny mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokonywania bez przeszk\u00f3d pr\u00f3b wzajemnych kontakt\u00f3w p\u0142ciowych, a\u017c po pr\u00f3b\u0119 penetracji: \u201eSytuacja jeszcze bardziej niezr\u0119czna i dla wielu doros\u0142ych bardzo nieprzyjemna ma miejsce, kiedy dzieci w wieku przedszkolnym bawi\u0105 si\u0119 w stosunki p\u0142ciowe. Reakcje wychowawc\u00f3w wzgl\u0119dnie wychowawczy\u0144 i rodzic\u00f3w na og\u00f3\u0142 s\u0105 takie same. Kiedy ch\u0142opczyk i dziewczynka dokonuj\u0105 pr\u00f3by wprowadzenia cz\u0142onka do pochwy, zostaje to natychmiast zabronione, niezale\u017cnie od tego, czy dzieciom sprawia to przyjemno\u015b\u0107, czy te\u017c nie\u201d. Nast\u0119pnie autorzy d\u0142ugo wyja\u015bniaj\u0105, \u017ce na takie wydarzenia nie powinno reagowa\u0107 si\u0119 szokiem, lecz nale\u017cy pr\u00f3bowa\u0107 wczu\u0107 si\u0119 w perspektyw\u0119 dzieci. Obja\u015bniaj\u0105, \u017ce dzieci by\u0107 mo\u017ce podgl\u0105da\u0142y rodzic\u00f3w i chcia\u0142yby to na\u015bladowa\u0107. St\u0105d te\u017c ich pogl\u0105d: \u201eDzieci nie tyle realizuj\u0105 tu praktyki genitalne, ile na\u015bladuj\u0105 w zabawie wa\u017cnych dla nich i znanych im doros\u0142ych, pr\u00f3buj\u0105c, jak to b\u0119dzie, kiedy b\u0119d\u0105 takie du\u017ce i mia\u0142y tyle lat co tatu\u015b i mamusia. Wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w tych zabawach z podzia\u0142em r\u00f3l podejmowane przez dzieci do\u015bwiadczenia znamy przecie\u017c tak\u017ce z innych kontekst\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

Po prostu w\u0142os si\u0119 je\u017cy na g\u0142owie. Autorzy w zasadzie nie robi\u0105 tu nic innego, jak tylko opowiadaj\u0105 si\u0119 za zasad\u0105, \u017ce dzieciom wychowanie, a zw\u0142aszcza wychowanie moralne, jest niepotrzebne. Osobi\u015bcie nigdy nie s\u0142ysza\u0142em o dzieciach podejmuj\u0105cych takie czynno\u015bci. Gdyby jednak co\u015b takiego zrobi\u0142y, natychmiast zrozumia\u0142yby po jednym napomnieniu, \u017ce ich zachowanie by\u0142o niew\u0142a\u015bciwe, poniewa\u017c dzieci intuicyjnie wyczuwaj\u0105, kiedy to, co robi\u0105, nie jest w porz\u0105dku. U dzieci, zw\u0142aszcza w wieku przedszkolnym, sumienie jest jeszcze bardzo wra\u017cliwe i je\u015bli zrobi\u0105 co\u015b z\u0142ego, natychmiast pojawiaj\u0105 si\u0119 wyrzuty. Kiedy dzieciom zwr\u00f3ci si\u0119 uwag\u0119, \u017ce zrobi\u0142y co\u015b z\u0142ego, cz\u0119sto nawet nie potrafi\u0105 ukry\u0107 swego wstydu. Tymczasem autorzy tej ksi\u0105\u017cki wychodz\u0105 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce to, ich zdaniem, b\u0142\u0119dne odczucie moralne narzucane jest dzieciom przez spo\u0142ecze\u0144stwo za po\u015brednictwem rodzic\u00f3w. W \u015bwietle tego jest logiczne, \u017ce autorzy zalecaj\u0105 rodzicom ingerowanie w rozw\u00f3j dziecka w jak najmniejszym stopniu.<\/p>\r\n

Je\u015bli chodzi o metody indoktrynacji, to wydana przez \u201ePro Familia\u201d ksi\u0105\u017cka posuwa si\u0119 bardzo daleko, zalecaj\u0105c dla dzieci szereg zabaw i \u0107wicze\u0144 \u201erozwijaj\u0105cych ich sfer\u0119 seksualn\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Na przyk\u0142ad w zabawie \u201erobienie pizzy\u201d dzieci w celu nawi\u0105zania kontakt\u00f3w cielesnych z innymi dzie\u0107mi powinny post\u0119powa\u0107 w taki oto spos\u00f3b: \u201eDzieci tworz\u0105 pary. Jedno dziecko k\u0142adzie si\u0119 na brzuchu, drugie kuca obok i przygotowuje na plecach partnera\/partnerki pizz\u0119\u2026\u201d Komentarz autor\u00f3w: \u201eRobienie pizzy i inne masa\u017ce rozwijaj\u0105 u dzieci wra\u017cliwo\u015b\u0107 cielesn\u0105. Poznaj\u0105 one potrzeby w\u0142asne i innych i ucz\u0105 si\u0119 zwraca\u0107 na nie uwag\u0119, dlatego zabaw takich nie powinno zabrakn\u0105\u0107 w codziennej praktyce przedszkolnej\u201d. Co do innych zabaw, to w ksi\u0105\u017cce zaleca si\u0119 np. zast\u0119powanie balon\u00f3w prezerwatywami: \u201eW zabawie balonami r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 prezerwatywami, pe\u0142ni\u0105cymi rol\u0119 balon\u00f3w albo bomb z wod\u0105. Nast\u0119pnie mo\u017cna przeprowadzi\u0107 por\u00f3wnanie balon\u00f3w i prezerwatyw\u2026 W zale\u017cno\u015bci od zainteresowania i przygotowania dzieci otwiera si\u0119 tu mo\u017cliwo\u015b\u0107 opowiedzenia czego\u015b na temat r\u00f3\u017cnych zastosowa\u0144 prezerwatywy (\u00bbzapobieganie ci\u0105\u017cy, ochrona przed chorobami wenerycznymi wzgl\u0119dnie zara\u017ceniem si\u0119 wirusem HIV\u00ab)\u201d.<\/p>\r\n

Wydana przez \u201ePro Familia\u201d ksi\u0105\u017cka ze wzgl\u0119du na propozycje zabaw i \u0107wicze\u0144 jest publikacj\u0105 id\u0105c\u0105 chyba najdalej. Inne obracaj\u0105 si\u0119 raczej w kr\u0119gu teorii, kieruj\u0105c do rodzic\u00f3w przewa\u017cnie og\u00f3lne zalecenia dotycz\u0105ce obchodzenia si\u0119 ze \u201esfer\u0105 seksualn\u0105 dziecka\u201d. I niemal we wszystkich m\u00f3wi si\u0119 z nu\u017c\u0105c\u0105 monotoni\u0105 to samo: 1. dziecko od samego pocz\u0105tku posiada \u017cycie seksualne, 2. kt\u00f3re powinno praktykowa\u0107 w spos\u00f3b mo\u017cliwie nieskr\u0119powany, a wi\u0119c bez wychowywania moralnego przez rodzic\u00f3w, 3. w szczeg\u00f3lno\u015bci bez przekazywania tre\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej moralno\u015bci seksualnej.<\/p>\r\n

Spo\u015br\u00f3d wielu autor\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 tym tematem nale\u017cy jeszcze wspomnie\u0107 Erwina J. Haeberle, kt\u00f3ry nadal pos\u0142uguje si\u0119 j\u0119zykiem o zabarwieniu ideologicznym, a mimo to jest jeszcze wydawany. Na rok 2005 monachijskie wydawnictwo DTV zaplanowa\u0142o opublikowanie w serii \u201eDTV-Atlas\u201d ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119conej \u017cyciu seksualnemu. W ksi\u0105\u017cce \u0179ycie seksualne cz\u0142owieka – podr\u0119cznik i atlas [Die Sexualit\u00c3\u00a4t des Menschen – Handbuch<\/em> und<\/em> Atlas<\/em>] Haeberle pisze: \u201eW ostatnim okresie wielu autor\u00f3w w Europie i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej zg\u0142osi\u0142o postulat pozytywnego u\u015bwiadamiania seksualnego i nowego katalogu \u00bbpraw dziecka\u00ab, w kt\u00f3rym powinny znale\u017a\u0107 si\u0119 tak\u017ce prawa zwi\u0105zane ze sfer\u0105 seksualn\u0105. Wprawdzie propozycje te r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3\u0142ami, ale s\u0105 zgodne co do zasad: dzieci, podobnie jak doro\u015bli, powinny mie\u0107 prawo do informacji zwi\u0105zanych ze sfer\u0105 seksualn\u0105 i do aktywno\u015bci seksualnej, nie za\u015b by\u0107 wt\u0142aczane w przygotowane z g\u00f3ry dla obu p\u0142ci role. Oznacza to, \u017ce nie tylko winny by\u0107 informowane o kwestiach zapobiegania ci\u0105\u017cy, przerywania ci\u0105\u017cy i chor\u00f3b wenerycznych, ale \u017ce ponadto powinny mie\u0107 taki sam dost\u0119p jak doro\u015bli do ksi\u0105\u017cek, gazet, czasopism, film\u00f3w i spektakli, w tym r\u00f3wnie\u017c tak zwanych \u00bbpornograficznych\u00ab. Oznacza to tak\u017ce, \u017ce dzieci powinny mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego wyboru partner\u00f3w (a wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c partner\u00f3w doros\u0142ych), jak d\u0142ugo partnerzy ci przestrzegaj\u0105 og\u00f3lnych zasad przyzwoito\u015bci. Wtedy \u00bbczyny nierz\u0105dne z dzie\u0107mi\u00ab i kazirodztwo nie by\u0142yby ju\u017c przest\u0119pstwami, chyba \u017ce dzieci bra\u0142yby w tym udzia\u0142 wbrew swojej zgodzie. (Oczywi\u015bcie jednocze\u015bnie nale\u017ca\u0142oby wspiera\u0107 prawo i zdolno\u015b\u0107 dzieci do odrzucania propozycji wzgl\u0119dnie zach\u0119t seksualnych.) I wreszcie winna sko\u0144czy\u0107 si\u0119 dyskryminacja p\u0142ciowa grup dzieci w jakiejkolwiek formie. Ch\u0142opcom i dziewcz\u0119tom powinno przys\u0142ugiwa\u0107 takie samo prawo do wszelkich zabaw, dyscyplin sportu, szk\u00f3\u0142, program\u00f3w nauczania i zawod\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

Tak jednoznacznie wyra\u017ca si\u0119 tylko niewielu autor\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wystrzega si\u0119 zw\u0142aszcza definiowania kontakt\u00f3w seksualnych mi\u0119dzy doros\u0142ymi i dzie\u0107mi jako prawa przys\u0142uguj\u0105cego dzieciom, jak to ma miejsce w tym przypadku.<\/p>\r\n

Mathias von Gersdorff<\/b>\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Artyku\u0142 pochodzi z ksi\u0105\u017cki\u00a0niemieckiego obro\u0144cy \u017cycia i rodziny Mathiasa von Gersdorffa \u201eRewolucja seksualna zagra\u017ca dzieciom\u201d, autora szeregu publikacji analizuj\u0105cych przejawy rewolucji kulturalnej i jej wp\u0142ywu na media.\u00a0 Ju\u017c wkr\u00f3tce b\u0119dzie go\u015bci\u0142 w Polsce na zaproszenie Klubu Polonia Christiana.<\/p>\r\n

Wi\u0119cej o terminach spotka\u0144 czytaj tutaj<\/a><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od kilku dziesi\u0119cioleci mo\u017cna zaobserwowa\u0107, \u017ce rodzice maj\u0105 coraz mniejszy wp\u0142yw na swoje dzieci. Logiczn\u0105 konsekwencj\u0105 tego stanu rzeczy jest to, \u017ce w coraz mniejszym stopniu mog\u0105 kszta\u0142towa\u0107 ich mentalno\u015b\u0107. Proces ten mo\u017cna po cz\u0119\u015bci wyja\u015bni\u0107 oddzia\u0142ywaniem \u015brodk\u00f3w masowego przekazu, maj\u0105cych dost\u0119p do \u015bwiata dziecka ju\u017c w pierwszych latach jego \u017cycia. Zjawisko to uleg\u0142o niezwyk\u0142emu […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[26,86,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74473"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74473"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74473\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}