{"id":73625,"date":"2014-03-04T10:04:46","date_gmt":"2014-03-04T15:04:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=73625"},"modified":"2014-03-04T10:04:46","modified_gmt":"2014-03-04T15:04:46","slug":"przebraze-ostoja-polskosci-na-wolyniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=73625","title":{"rendered":"Przebra\u017ce \u2013 ostoja polsko\u015bci na Wo\u0142yniu"},"content":{"rendered":"

Przebra\u017ce to miejscowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 ostoj\u0105 dla uciekinier\u00f3w w czasie rzezi Polak\u00f3w na Wo\u0142yniu. To w niej chronili si\u0119 bezbronni ludzie przed okrucie\u0144stwem UPA.<\/strong><\/p>\r\n

\"\"\r\n

W reducie Przebra\u017ce schronienie znale\u017ali mieszka\u0144cy okolicznych wiosek.<\/em>
\/ Polska Zbrojna<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

<\/span>Wo\u0142y\u0144 i Polesie stanowi\u0142y najbardziej dziewicze ziemie II Rzeczypospolitej. S\u0142abo zaludnione i zurbanizowane, pokryte lasami i bagnami, by\u0142y zamieszkiwane przede wszystkim przez Ukrai\u0144c\u00f3w i Polak\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c przez \u017byd\u00f3w, a nawet Czech\u00f3w i Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy \u017cyli w zgodzie ze sob\u0105 i natur\u0105.<\/p>\r\n

W czasie II wojny \u015bwiatowej ten spokojny region sta\u0142 si\u0119 jednak aren\u0105 krwawego konfliktu narodowo\u015bciowego mi\u0119dzy jego mieszka\u0144cami.<\/p>\r\n

Preludium zbrodni<\/strong><\/p>\r\n

Kl\u0119ska Polski w kampanii wrze\u015bniowej rozbudzi\u0142a nadzieje Ukrai\u0144c\u00f3w na odzyskanie suwerenno\u015bci. Organizacja Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w, kt\u00f3ra jeszcze w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym dokonywa\u0142a zamach\u00f3w terrorystycznych na urz\u0119dy i instytucje pa\u0144stwa polskiego, ze wzmo\u017con\u0105 si\u0142\u0105 zacz\u0119\u0142a d\u0105\u017cy\u0107 do urzeczywistnienia swoich plan\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych. Przyw\u00f3dcy nacjonalist\u00f3w zdawali sobie jednak spraw\u0119 z tego, \u017ce dla polskiej mniejszo\u015bci Wo\u0142y\u0144 dalej jest integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Rzeczypospolitej.<\/p>\r\n

Pierwsze przejawy wrogo\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w w stosunku do polskich s\u0105siad\u00f3w uwidoczni\u0142y si\u0119 w czerwcu 1941 roku, po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej. Hitlerowcy byli dla Ukrai\u0144c\u00f3w wyzwolicielami. W\u00f3wczas na Wo\u0142yniu jak grzyby po deszczu powstawa\u0142y posterunki ukrai\u0144skiej policji. Nazi\u015bci nie tylko uzbroili i umundurowali Ukrai\u0144c\u00f3w, lecz tak\u017ce dali im szerokie uprawnienia – mogli na przyk\u0142ad przeprowadza\u0107 rewizje, dokonywa\u0107 aresztowa\u0144 i przes\u0142ucha\u0144 czy \u015bci\u0105ga\u0107 kontyngenty.<\/p>\r\n

Tamtejsza policja i w\u0142adze administracyjne ni\u017cszego szczebla by\u0142y obsadzone przez dzia\u0142aczy ukrai\u0144skiego podziemia. Wiosn\u0105 1943 roku wi\u0119kszo\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w policji i pomocniczych jednostek ukrai\u0144skich zbieg\u0142a do lasu. Dezerterzy tworzyli zr\u0119by Ukrai\u0144skiej Armii Powsta\u0144czej (UPA). Umundurowani i uzbrojeni zacz\u0119li mordowa\u0107 polskich mieszka\u0144c\u00f3w kres\u00f3w, przy czym wykazywali si\u0119 wyj\u0105tkowym okrucie\u0144stwem. Apogeum zbrodni wo\u0142y\u0144skich przypada na 11 lipca 1943 roku, kiedy partyzanci jednocze\u015bnie napadli na wiele polskich osad. P\u0142on\u0119\u0142y ca\u0142e wsie. Wyj\u0105tek stanowi\u0142a miejscowo\u015b\u0107 Przebra\u017ce, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 miejscem schronienia dla Polak\u00f3w uciekaj\u0105cych przed kulami i siekierami ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w.<\/p>\r\n

Charyzmatyczni przyw\u00f3dcy<\/strong><\/p>\r\n

Z histori\u0105 samoobrony Przebra\u017ca wi\u0105\u017ce si\u0119 posta\u0107 jego rodowitego mieszka\u0144ca, podoficera rezerwy Henryka Cybulskiego. M\u0142ody ambitny sportowiec, dobrze rokuj\u0105cy d\u0142ugodystansowiec, trenowa\u0142 biegi prze\u0142ajowe i strzelectwo. Swoj\u0105 pasj\u0119 przed wojn\u0105 rozwija\u0142 w Klubie Sportowym Przysposobienia Wojskowego Le\u015bnik\u00f3w w \u0141ucku. M\u00f3g\u0142 w 1940 roku reprezentowa\u0107 Polsk\u0119 na olimpiadzie w Helsinkach, ale po zaj\u0119ciu Wo\u0142ynia przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 zosta\u0142 zes\u0142any na Syberi\u0119. Uda\u0142o mu si\u0119 jednak uciec stamt\u0105d i, pokonawszy piechot\u0105 tysi\u0105ce kilometr\u00f3w, wr\u00f3ci\u0107 do rodzinnego Przebra\u017ca, gdzie ukrywa\u0142 si\u0119 do czasu nadej\u015bcia wojsk niemieckich.<\/p>\r\n

Gdy na pocz\u0105tku 1943 roku nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy coraz cz\u0119\u015bciej napadali na Polak\u00f3w, w wielu wsiach zacz\u0119\u0142y si\u0119 tworzy\u0107 oddzia\u0142y samoobrony, kt\u00f3re mia\u0142y uchroni\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w przed zap\u0119dami rezun\u00f3w. Cybulski zosta\u0142 przez mieszka\u0144c\u00f3w wybrany komendantem Samoobrony Przebra\u017ca. Przyj\u0105\u0142 w\u00f3wczas pseudonim „Harry\u201d.<\/p>\r\n

Zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce kilkunastoosobowe grupy uzbrojone w strzelby my\u015bliwskie i kosy nie powstrzymaj\u0105 atak\u00f3w banderowc\u00f3w, wi\u0119c postanowi\u0142 przeprowadzi\u0107 szkolenie wojskowe mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miejscowo\u015bci i stworzy\u0107 ufortyfikowan\u0105 redut\u0119. Konspiracja zacz\u0119\u0142a obejmowa\u0107 s\u0105siednie wsie i kolonie: Cho\u0142opiny, Ja\u017awiny, Mosty, Wydrank\u0119, Zagajnik i Rafa\u0142\u00f3wk\u0119. Zacz\u0119to w\u00f3wczas budowa\u0107 umocnienia – powsta\u0142y transzeje i bunkry wok\u00f3\u0142 osad, a z czasem zwarte linie obronne.<\/p>\r\n

Wielu mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142o rezerwistami Wojska Polskiego b\u0105d\u017a osadnikami wojskowymi, co u\u0142atwi\u0142o budowanie struktur, kt\u00f3re z czasem przybra\u0142y charakter wojskowy. Adam Kownacki, pseudonim „Ma\u0142y\u201d, tak zapami\u0119ta\u0142 pocz\u0105tki reduty:<\/p>\r\n

„Wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142o si\u0119 w Przebra\u017cu tworzenie regularnych oddzia\u0142\u00f3w. Najpierw pluton\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej kompanii. Jednocze\u015bnie zosta\u0142 powo\u0142any s\u0105d polowy, na kt\u00f3rego czele stan\u0105\u0142 by\u0142y kierownik szko\u0142y Stanis\u0142aw Bochniewicz. Utworzono r\u00f3wnie\u017c duszpasterstwo, na kt\u00f3rego czele stan\u0105\u0142 ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Szczypta. P\u00f3\u017aniej powsta\u0142 tak\u017ce szpital polowy, obs\u0142ugiwany przez felczer\u00f3w Ka\u0142u\u017cy\u0144skiego i B\u0142a\u017cejczaka. Przebra\u017ce mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c sw\u00f3j sztandar. (\u2026) Bezpieczni byli\u015bmy tylko wewn\u0105trz linii obronnych. Wszyscy kt\u00f3rzy udali si\u0119 za nie, najcz\u0119\u015bciej gin\u0119li\u201d.<\/p>\r\n

\"\"\r\n

W takich warunkach \u017cyli ludzie w reducie \/ Wikimedia Commons \/ materia\u0142y prasowe.<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Na pocz\u0105tku obro\u0144cy Przebra\u017ca mieli tylko nie najlepsz\u0105 bro\u0144, zakopan\u0105 jeszcze w czasie kampanii wrze\u015bniowej lub porzucon\u0105 przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 w 1941 roku. Uruchomili nawet dwa dzia\u0142a z porzuconych na bagnach radzieckich czo\u0142g\u00f3w.<\/p>\r\n

Z czasem nawi\u0105zali jednak kontakt ze stacjonuj\u0105cymi w pobliskim \u0141ucku Niemcami i za p\u0142ody rolne dostawali od nich bro\u0144 i amunicj\u0119. Rozpocz\u0119li te\u017c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z radzieck\u0105 partyzantk\u0105. W zamian za kwatery, wy\u017cywienie i informacje o ruchach sotni banderowc\u00f3w, Rosjanie zacz\u0119li nie tylko dostarcza\u0107 sprz\u0119t, lecz tak\u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z oddzia\u0142ami samoobrony przeciwko Ukrai\u0144com.<\/p>\r\n

Z pocz\u0105tkiem lata 1943 roku sytuacja obro\u0144c\u00f3w stawa\u0142a si\u0119 coraz trudniejsza. Rezuni mordowali ju\u017c nie dziesi\u0105tki, lecz setki Polak\u00f3w, a na Wo\u0142yniu znika\u0142y ca\u0142e wsie i kolonie. Ci, kt\u00f3rzy ocaleli, \u015bci\u0105gali do Przebra\u017ca, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o przypomina\u0107 polsk\u0105 wysp\u0119 na ukrai\u0144skim morzu. Stwarza\u0142o to problemy z zapewnieniem bytu mieszka\u0144com Przebra\u017ca.<\/p>\r\n

R\u00f3wnocze\u015bnie z powstaniem samoobrony wojskowej starszyzna so\u0142ectwa Przebra\u017ca powo\u0142a\u0142a komend\u0119 cywiln\u0105. Na jej czele stan\u0105\u0142 Ludwik Malinowski, pseudonim „Lew\u201d, by\u0142y legionista i podoficer Wojska Polskiego. To on sta\u0142 si\u0119 przyw\u00f3dc\u0105 tamtejszej ludno\u015bci. Dzi\u0119ki niemu w o\u015brodku samoobrony powsta\u0142y jad\u0142odajnie. Zdecydowa\u0142 te\u017c, \u017ceby uchod\u017ac\u00f3w przydziela\u0107 do istniej\u0105cych domostw, a r\u00f3wnocze\u015bnie budowa\u0107 dla nich baraki mieszkalne i sza\u0142asy. \u0179eby wy\u017cywi\u0107 coraz wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w, stworzy\u0142 na terenie o\u015brodka system upraw i hodowli. W Przebra\u017cu otwarto nawet polsk\u0105 szko\u0142\u0119, rusznikarni\u0119 i miniaturow\u0105 fabryk\u0119 broni.<\/p>\r\n

Ponadto to w\u0142a\u015bnie Malinowski sta\u0142 si\u0119 inicjatorem akcji ratunkowych poza liniami obrony. Kolumny polskich podwod\u00f3w zaje\u017cd\u017ca\u0142y do niezaatakowanych jeszcze siedlisk i na furmankach pod os\u0142on\u0105 konspirator\u00f3w wywozi\u0142y wszystkich ludzi do Przebra\u017ca. Czasami takie wyprawy by\u0142y organizowane w ostatniej chwili, tak jak mia\u0142o to miejsce w kolonii Ko\u0142ki – gdy wyje\u017cd\u017ca\u0142y ostatnie wozy wype\u0142nione Polakami, na drugim skraju wsi ju\u017c pojawi\u0142y si\u0119 sotnie banderowskie, szykuj\u0105ce si\u0119 na „czyszczenie wsi z Lach\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

\u0141uny znad Wo\u0142ynia<\/strong><\/p>\r\n

Do Ukrai\u0144c\u00f3w w ko\u0144cu dotar\u0142a informacja, \u017ce w Przebra\u017cu tysi\u0105ce os\u00f3b znalaz\u0142o schronienie za okopami i bunkrami. W celu likwidacji tej polskiej reduty dow\u00f3dztwo UPA zacz\u0119\u0142o \u015bci\u0105ga\u0107 z terenu kurenie. Tworzono te\u017c ca\u0142e tabory tak zwanych siekiernik\u00f3w – zgraje Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3re po zdobyciu reduty mia\u0142y za pomoc\u0105 no\u017cy i siekier „oczyszcza\u0107\u201d zdobyty bastion z Polak\u00f3w, a na wozy pakowa\u0107 ich ca\u0142y dobytek.<\/p>\r\n

Po wielu potyczkach i podjazdach na prze\u0142omie lipca i sierpnia 1943 roku dosz\u0142o do trzech atak\u00f3w na Przebra\u017ce i okoliczne wsie. W ka\u017cdym z nich bra\u0142o udzia\u0142 od czterech do sze\u015bciu tysi\u0119cy banderowc\u00f3w. Po stronie polskiej by\u0142y cztery kompanie, licz\u0105ce oko\u0142o 600-800 \u017co\u0142nierzy, i oddzia\u0142 zapasowy, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z oko\u0142o 200 uzbrojonych konspirator\u00f3w. Ka\u017cdy z frontalnych atak\u00f3w by\u0142 poprzedzany paleniem okolicznych wsi. Czerwone \u0142uny, kt\u00f3re unosi\u0142y si\u0119 ca\u0142ymi dniami i nocami nad redut\u0105, mia\u0142y wywo\u0142a\u0107 panik\u0119 w\u015br\u00f3d jej obro\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n

Pr\u00f3by zastraszenia i zaskoczenia Polak\u00f3w nie powiod\u0142y si\u0119, poniewa\u017c wszyscy obro\u0144cy byli przygotowani na ewentualny atak i nocowali nie w cha\u0142upach, lecz w specjalnie wybudowanych koszarach. Zgodnie z przedwojennym regulaminem wojskowym pe\u0142nili s\u0142u\u017cby i warty. Ka\u017cdy atak rezun\u00f3w zosta\u0142 odparty. Do obro\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy z tak\u0105 zawzi\u0119to\u015bci\u0105 bronili swoich pozycji, przylgn\u0119\u0142a wtedy nazwa „Lwy Przebra\u017ca\u201d. \u0179o\u0142nierzom samoobrony bardzo pomogli w\u00f3wczas sowieccy partyzanci, kt\u00f3rzy dotrzymali umowy. W razie potrzeby przybywali Polakom z pomoc\u0105 i od ty\u0142u atakowali ukrai\u0144skie kurenie.<\/p>\r\n

\"\"\r\n

Oddzia\u0142 samoobrony na Wolyniu \/Narodowe Archiwum Cyfrowe \/materia\u0142y prasowe<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Te wydarzenia tak zapami\u0119ta\u0142 \u017co\u0142nierz 4 Kompanii Obrony Przebra\u017ca, Miros\u0142aw \u0141ozi\u0144ski: <\/span><\/p>\r\n

„Stworzono d\u0142ugi pas obrony. Jego rubie\u017c wynosi\u0142a 20 kilometr\u00f3w, a g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 obrony 10. Wok\u00f3\u0142 wykopano bunkry, mog\u0105ce pomie\u015bci\u0107 osiem os\u00f3b wraz z uzbrojeniem. Opr\u00f3cz tego, wykopano rowy strzeleckie \u0142\u0105cz\u0105ce jeden z drugim. (\u2026) To, \u017ce ka\u017cdy atak ko\u0144czy\u0142 si\u0119 niepowodzeniem, by\u0142o efektem ich [Ukrai\u0144c\u00f3w] niskiego morale i s\u0142abego wyszkolenia. Tam, gdzie upowcy natrafili na zdecydowany op\u00f3r i celny ogie\u0144, szli w rozsypk\u0119 i uciekali, nie zwa\u017caj\u0105c na rozkazy dow\u00f3dc\u00f3w. Zachowywali si\u0119 po prostu tch\u00f3rzliwie. Dzia\u0142ali w my\u015bl za\u0142o\u017conego planu. Byli pewni zwyci\u0119stwa i nie spodziewali si\u0119 oporu\u201d.<\/span><\/p>\r\n

Po kilkumiesi\u0119cznych pr\u00f3bach zdobycia reduty Ukrai\u0144cy zrezygnowali z atak\u00f3w frontalnych. Wci\u0105\u017c dochodzi\u0142o jednak do potyczek. W tym czasie Polacy przeszli do ofensywy i zacz\u0119li napada\u0107 na wsie ukrai\u0144skie, b\u0119d\u0105ce bazami wypadowymi UPA. Jedn\u0105 z najs\u0142ynniejszych akcji samoobrony by\u0142 rajd do obleganego przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich zamku Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w miejscowo\u015bci O\u0142yka w styczniu 1944 roku – schronienie znalaz\u0142o tam prawie dwa tysi\u0105ce Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

Wiosn\u0105 1944 roku samoobrona Przebra\u017ca sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tworzonej w tym rejonie 27 Wo\u0142y\u0144skiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej. Gdy Wo\u0142y\u0144 zosta\u0142 zaj\u0119ty przez nacieraj\u0105c\u0105 na zach\u00f3d Armi\u0119 Czerwon\u0105, a w\u0142adz\u0119 obj\u0119li komuni\u015bci, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 akcja repatriacyjna ludno\u015bci Przebra\u017ca. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zosta\u0142a osiedlona w miejscowo\u015bci Niemodlin oraz na Opolszczy\u017anie. \u0179o\u0142nierzy i kadr\u0119 dow\u00f3dcz\u0105 wcielono do 1 Armii Wojska Polskiego, z kt\u00f3r\u0105 przeszli ca\u0142y szlak bojowy do Berlina.<\/p>\r\n

Dzi\u015b nie ma ju\u017c Przebra\u017ca. W tym miejscu znajduje si\u0119 ukrai\u0144ska osada Hajowe, a wszelkie oznaki polsko\u015bci zosta\u0142y starannie zamazane. Jedyn\u0105 pami\u0105tk\u0105 po tamtych wydarzeniach jest cmentarz wojenny.<\/p>\r\n

\"\"\r\n

Cmentarz w Przebra\u017cu (dzi\u015b Hajowe). Spoczywa tu 90 ofiar bandyt\u00f3w z UPA.<\/em><\/p>\r\n<\/div>\r\n

Jakub Nawrocki<\/strong>
http:\/\/facet.interia.pl<\/a><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Przebra\u017ce to miejscowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 ostoj\u0105 dla uciekinier\u00f3w w czasie rzezi Polak\u00f3w na Wo\u0142yniu. To w niej chronili si\u0119 bezbronni ludzie przed okrucie\u0144stwem UPA. W reducie Przebra\u017ce schronienie znale\u017ali mieszka\u0144cy okolicznych wiosek.\/ Polska Zbrojna Wo\u0142y\u0144 i Polesie stanowi\u0142y najbardziej dziewicze ziemie II Rzeczypospolitej. S\u0142abo zaludnione i zurbanizowane, pokryte lasami i bagnami, by\u0142y zamieszkiwane przede […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[188,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73625"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73625"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73625\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73625"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}