{"id":73457,"date":"2014-02-22T10:53:29","date_gmt":"2014-02-22T15:53:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=73457"},"modified":"2014-02-22T10:53:29","modified_gmt":"2014-02-22T15:53:29","slug":"zbrodnia-w-wisniowcu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=73457","title":{"rendered":"Zbrodnia w Wi\u015bniowcu"},"content":{"rendered":"

Wi\u015bniowiec <\/strong>[\u00d0\u2019\u00d0\u00b8\u00d1\u02c6\u00d0\u00bd\u00d1\u2013\u00d0\u00b2\u00d0\u00b5\u00d1\u2020\u00d1\u0152, Wyszniwec]<\/em> to ma\u0142e miasteczko licz\u0105ce ok. 3400 mieszka\u0144c\u00f3w, le\u017c\u0105ce obecnie na Ukrainie w obwodzie tarnopolskim, w rejonie zbaraskim, dawna siedziba magnaterii polskiej. By\u0142 dawniej posiad\u0142o\u015bci\u0105 Wi\u015bniowieckich, potem Mniszch\u00f3w i Plater\u00f3w. Przez ca\u0142\u0105 swoj\u0105 histori\u0119, od pocz\u0105tk\u00f3w swego istnienia (XIV wiek) a\u017c do Rozbior\u00f3w, nieprzerwanie nale\u017ca\u0142 do Polski – do wojew\u00f3dztwa podolskiego – gdzie w latach 1921-1939 zn\u00f3w na kr\u00f3tko powr\u00f3ci\u0142.<\/strong><\/p>\r\n

\"Wisniowiec\"<\/a><\/p>\r\n

Pa\u0142ac Wi\u015bniowieckich z 1720 r. przebudowany przez Mniszch\u00f3w w XIX wieku<\/em><\/p>\r\n

Podczas II Wojny odby\u0142a si\u0119 tu masowa egzekucja w dniach 11-12 sierpnia 1942, gdy SD przy wsp\u00f3\u0142udziale niemieckiej \u017candarmerii i ukrai\u0144skiej policji rozstrzela\u0142o 2669 os\u00f3b.<\/p>\r\n

Podczas rzezi wo\u0142y\u0144skiej w 1943 r. Wi\u015bniowiec obsadzony za\u0142og\u0105 niemiecko-w\u0119giersk\u0105 stanowi\u0142 dla ludno\u015bci polskiej z okolicznych wsi miejsce schronienia przed atakami Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii. Polacy chronili si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w klasztorze karmelit\u00f3w bosych i w ko\u015bciele. 21 lutego 1944 r. do klasztoru wtargn\u0105\u0142 oddzia\u0142 UPA i zamordowa\u0142 ok. 300 cywili, g\u0142\u00f3wnie kobiet i dzieci. W tym samym czasie w Wi\u015bniowcu Starym zabito 138 Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n

U grob\u00f3w Wi\u015bniowieckich i polskich m\u0119czennik\u00f3w<\/strong><\/strong><\/p>\r\n

\"\"B\u0119d\u0105c w Wi\u015bniowcu trzeba koniecznie zajrze\u0107 do stoj\u0105cej u st\u00f3p pa\u0142acu cerkwi zamkowej. Zbudowana kosztem Wi\u015bniowieckich jest miejscem poch\u00f3wku prawos\u0142awnych przedstawicieli rodu. Spoczywaj\u0105 tu m.in. zw\u0142oki ksi\u0119cia Micha\u0142a Wi\u015bniowieckiego, starosty owruckiego i jego \u017cony Ireny Mohylanki, rodzic\u00f3w ksi\u0119cia Jeremiego Wi\u015bniowieckiego.<\/p>\r\n

Jest ona zadbana i odnowiona, nie ma niestety w Wi\u015bniowcu zachowanej samej nekropolii Wi\u015bniowieckich, kt\u00f3rzy przeszli na katolicyzm na trwa\u0142e zapisuj\u0105c si\u0119 w historii Polski. Z ko\u015bcio\u0142a karmelit\u00f3w, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 t\u0105 rol\u0119 zachowa\u0142o si\u0119 jedynie ogrodzenie z pi\u0119kn\u0105 barokow\u0105 bram\u0105 oraz budynek klasztoru, w kt\u00f3rym do niedawna mie\u015bci\u0142 si\u0119 internat. By\u0142a to pot\u0119\u017cna budowla, kt\u00f3rej dwie wysokie wie\u017ce dominowa\u0142y nad ca\u0142\u0105 okolic\u0105. Jeremi ufundowa\u0142 go tu\u017c przed rebeli\u0105 Chmielnickiego w 1645 r. i ze wzgl\u0119du na wojn\u0119 nie zd\u0105\u017cy\u0142 go doko\u0144czy\u0107 – zrobili to ju\u017c jego nast\u0119pcy. Jak wynika z lektury przedwojennego przewodnika informowa\u0142a o tym ka\u017cdego wchodz\u0105cego do \u015bwi\u0105tyni tablica erekcyjna z czterowierszem:<\/p>\r\n

Micha\u0142 Jeremi ten ko\u015bci\u00f3\u0142 za\u0142o\u017cy\u0142<\/em>
Micha\u0142 kr\u00f3l polski koszt na niego \u0142o\u017cy\u0142<\/em>
Micha\u0142 go kanclerz doko\u0144czy\u0142 wspaniale<\/em>
Michale \u015bwi\u0119ty miej go w pieczy cale.<\/em><\/p>\r\n

Ostatnim Wi\u015bniowieckim, kt\u00f3ry zosta\u0142 pochowany w tej \u015bwi\u0105tyni by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Micha\u0142 Serwacy, wojewoda wile\u0144ski i hetman wielki litewski, By\u0142 \u017cegnany z przepychem, z jakim Rzeczpospolita niewielu kr\u00f3l\u00f3w \u017cegna\u0142a. Do \u015bwi\u0105tyni przyniesiono 30 naturalnej wielko\u015bci portret\u00f3w Wi\u015bniowieckich z galerii na zamku. Mia\u0142y one \u015bwiadczy\u0107 przed uczestnikami pogrzebu o dawnej \u015bwietno\u015bci, pot\u0119dze rodu przechodz\u0105cego na zawsze do historii. \u015aciany ko\u015bcio\u0142a przybrano o\u015bmioma tysi\u0105cami \u0142okci z\u0142otego jedwabiu. Do dotychczasowych 10 o\u0142tarzy dobudowano jeszcze 27 nowych, a na ka\u017cdym p\u0142on\u0119\u0142y bez przerwy po 3 pary \u015bwiec. Czterdziestu ksi\u0119\u017cy bez przerwy odprawia\u0142o Msze \u015bw. za dusze zmar\u0142ego. Cia\u0142o ksi\u0119cia w otwartej trumnie wystawione by\u0142o w prezbiterium. Sama ceremonia nadawa\u0142aby si\u0119 na film dokumentalny o obyczajach pogrzebowych polskiej magnaterii.<\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 po brzegi wype\u0142niony biskupami obu obrz\u0105dk\u00f3w i szlacht\u0105. Wys\u0142uchali oni 4 g\u0142\u00f3wnych mszy \u017ca\u0142obnych i 4 kaza\u0144, z kt\u00f3rych jedno trwa\u0142o bite 3 godziny. Nast\u0119pnie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ceremonia\u0142 wojskowy.<\/p>\r\n

Najpierw wi\u0119c u st\u00f3p katafalku: „towarzysz petyhorski pa\u0142asz rzuci\u0142, p\u00f3\u017aniej towarzysz husarski kopi\u0119 kruszy\u0142, po nim chor\u0105\u017cy chor\u0105giew rzuca\u0142, a na koniec pu\u0142kownik husarski \u015alizie\u0144 z \u0142oskotem rzuci\u0142 hetma\u0144sk\u0105 bu\u0142aw\u0119. Po nich oficerowie cudzoziemskiego autoramentu chor\u0105gwie i szpady rzucali\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 po \u015bmierci ostatniego z Wi\u015bniowieckich s\u0142u\u017cy\u0142 jako miejsce poch\u00f3wku Mniszch\u00f3w, kt\u00f3rzy podobnie jak Wi\u015bniowieccy mieli tam swe grobowce. Karmelici byli ich str\u00f3\u017cami do 1832 r., kiedy to ten zas\u0142u\u017cony dla Kres\u00f3w zakon w ramach popowstaniowych represji uleg\u0142 kasacie, a ko\u015bci\u00f3\u0142 zamieniono na cerkiew.<\/p>\r\n

W 1863 r. \u017cona miejscowego proboszcza prawos\u0142awnego Subotowicza podpali\u0142a \u015bwi\u0105tyni\u0119, wtedy sp\u0142on\u0105\u0142 jej dach i wie\u017ce. Obiekt wydano na \u0142up rozmaitych rabusi\u00f3w, kt\u00f3rzy zniszczyli groby Wi\u015bniowieckich i Mniszch\u00f3w – ich zw\u0142oki powyrzucane z trumien, sprofanowane poniewiera\u0142y si\u0119 przez wiele lat w podziemiach. Dopiero, gdy w\u0142a\u015bcicielem Wi\u015bniowca sta\u0142 si\u0119 rosyjski genera\u0142 Demidow, zarz\u0105dzi\u0142 ich ponowny uroczysty poch\u00f3wek.<\/p>\r\n

Dzia\u0142a zamkowe na cze\u015b\u0107 dawnych w\u0142a\u015bcicieli odda\u0142y te\u017c honorowe salwy. Sam ko\u015bci\u00f3\u0142 poddano restauracji w 1917 r. – w\u00f3wczas te\u017c zamieniono ca\u0142kowicie jego wygl\u0105d zewn\u0119trzny. Wie\u017ce po\u0142\u0105czono murem, zwie\u0144czone bizantyjsk\u0105 kopu\u0142\u0105. Wewn\u0105trz zniszczono cenne freski barokowe, o\u0142tarze, ambon\u0119 w kszta\u0142cie \u0142odzi. Usuni\u0119to z fasady kamienne rze\u017aby \u015bwi\u0119tych i tablic\u0119 erekcyjn\u0105.<\/p>\r\n

W latach 1912 – 17 rozebrano te\u017c znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 gmachu z dawnym refektarzem i skarbcem. Dopiero w 1921 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 zwr\u00f3cono katolikom, a karmelici wr\u00f3cili te\u017c do Wi\u015bniowca w roku 1931, podejmuj\u0105c trud restauracji zabytkowego zespo\u0142u. Z dawnego wyposa\u017cenia \u015bwi\u0105tyni zachowa\u0142o si\u0119 niewiele, w lewej nawie osta\u0142 si\u0119 zniszczony jeden z grobowc\u00f3w Wi\u015bniowieckich. Po Karmelitach pozosta\u0142o kilka obraz\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich obraz ze szko\u0142y w\u0142oskiej przedstawiaj\u0105cy patrona \u015bwi\u0105tyni.<\/p>\r\n

Dla miejscowych ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w odrodzony klasztor karmelit\u00f3w by\u0142 sol\u0105 w oku. Patriotycznie nastawieni zakonnicy wraz z funkcjonuj\u0105c\u0105 w pa\u0142acu szko\u0142\u0105 dbali bowiem o trwanie w Wi\u015bniowcu polsko\u015bci, a licz\u0105ce w\u00f3wczas 5 tys. mieszka\u0144c\u00f3w miasteczko mia\u0142o \u017cydowskie oblicze, gdy\u017c \u017bydzi stanowili 60 proc. jego ludno\u015bci. Druga grupa narodowo\u015bciow\u0105 byli Ukrai\u0144cy, a trzeci\u0105 Polacy. Dla kilkuset Polak\u00f3w ko\u015bci\u00f3\u0142 w Wi\u015bniowcu pozostawa\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 ostoj\u0105, on te\u017c sta\u0142 si\u0119 od razu celem ataku ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w. W ko\u0144cu wrze\u015bnia 1939 r. ich boj\u00f3wka wpad\u0142a do \u015bwi\u0105tyni, demoluj\u0105c j\u0105 ca\u0142kowicie. Zrywali wota, niszczyli ko\u015bcielne sztandary.<\/p>\r\n

Wkroczenie do Wi\u015bniowca Niemc\u00f3w w 1941 r. polepszy\u0142o nieco bezpiecze\u0144stwo Polak\u00f3w w Wi\u015bniowcu [sic! – admin]<\/em>. Niemcy wsp\u00f3lnie z ukrai\u0144sk\u0105 policj\u0105 zajmowali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie eksterminacj\u0105 \u017byd\u00f3w. W roku 1943 Wi\u015bniowiec sta\u0142 si\u0119 miejscem schronienia dla Polak\u00f3w z mordowanych okolicznych wsi, koczowali oni w klasztorze i w ko\u015bciele. Ich sytuacj\u0119 celnie scharakteryzowa\u0142 br. Cyprian od \u015bw. Micha\u0142a w swym li\u015bcie do prze\u0142o\u017conego zakonu ojca Boles\u0142awa Sadowskiego we Lwowie datowanym na 7 czerwca 1943 roku. Pisa\u0142 w nim m.in.:<\/p>\r\n

„(\u2026) Uchod\u017acy wszyscy uciekaj\u0105 do Wi\u015bniowca, gdzie w klasztorze \u017cyj\u0105 w op\u0142akanych warunkach, cierpi\u0105 straszn\u0105 n\u0119dz\u0119. A\u017c serce si\u0119 kraje na widok tej n\u0119dzy i opowiada\u0144 o jej prze\u017cyciach. Co rano przychodz\u0105 wie\u015bci: tam zabito, tam zrabowano, tam zn\u00f3w spalono dom wraz z lud\u017ami. I tak dzie\u0144 po dniu up\u0142ywa w m\u0119ce i napr\u0119\u017ceniu nerw\u00f3w, bo nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce gdy za\u0142oga niemiecka opu\u015bci Wi\u015bniowiec – Zamek (zamek ksi\u0105\u017c\u0105t Wi\u015bniowieckich z 1720 r.), to pierwszej nocy wszyscy Polacy zostan\u0105 wymordowani. Kto mo\u017ce wi\u0119c uchodzi do Generalnego Gubernatorstwa. Bo te hajdamaki si\u0119 zaklinaj\u0105, \u017ce ani jedna noga polska nie powinna zosta\u0107 na Wo\u0142yniu.<\/p>\r\n

Wi\u015bniowca prawie ju\u017c nie ma, bo w mie\u015bcie by\u0142y same domy \u017cydowskie, a \u017byd\u00f3w wybito w zesz\u0142ym roku co do jednego, za\u015b obecnie Ukrai\u0144cy rozebrali wszystkie ich domy i budy (\u017ceby uchod\u017acy polscy nie mieli si\u0119 gdzie podzia\u0107). Zosta\u0142 tylko zamek, klasztor, urz\u0105d gminy i apteka. Reszta wszystko rozwalona. Na przedmie\u015bciach stoj\u0105 tylko domy hajdamak\u00f3w.(\u2026)\u201d<\/p>\r\n

W listopadzie 1943 r. w li\u015bcie do tego samego prze\u0142o\u017conego br. Cyprian donosi\u0142:<\/p>\r\n

„(\u2026) W dniu 15 lipca, w wioskach nale\u017c\u0105cych do Wi\u015bniowca (gminy Wi\u015bniowiec)- Maniowie i Czajczy\u0144cach – wymordowano 120 os\u00f3b. Z innych wiosek ludno\u015b\u0107 katolicka uciek\u0142a do Wi\u015bniowca, na podw\u00f3rze klasztorne i cmentarz. W ko\u015bciele od 16 lipca sypiaj\u0105 a\u017c dot\u0105d. Na podw\u00f3rzu gotuj\u0105 i koczuj\u0105 jak Cyganie – przesz\u0142o 800 os\u00f3b. Na nasz ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142y ju\u017c dwa razy napady nocne w sile 500 bandyt\u00f3w: jeden 5 lipca, drugi 4 pa\u017adziernika. Obydwa zosta\u0142y odparte, ale strzelaj\u0105c z armat na ko\u015bci\u00f3\u0142, ten\u017ce zosta\u0142 uszkodzony. Klasztor od dnia 20 lipca zosta\u0142 obr\u00f3cony na miejscowy szpital. Nam z \u0142aski zostawiono tylko dwie cele(\u2026)\u201d.<\/p>\r\n

Gdy na pocz\u0105tku 1944 r. w zwi\u0105zku ze zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 frontem niemiecko – radzieckim stacjonuj\u0105cy z miasteczku Niemcy i W\u0119grzy si\u0119 wycofali, \u017cyj\u0105cy w nim Polacy zostali bez \u017cadnej ochrony. Z Wi\u015bniowca wyjecha\u0142 tak\u017ce 20-osobowy oddzia\u0142 polskiej policji „Schutzmannschaften\u201d, kt\u00f3ry kilkakrotnie odpiera\u0142 ataki UPA. W\u0119grzy zach\u0119cali przeora karmelit\u00f3w o. Kamila Sylwestra od \u015bw. Eliasza Gleczman, by z wiernymi wraz z nimi uciekali, bo jak zostan\u0105, to p\u00f3jd\u0105 pod n\u00f3\u017c upowc\u00f3w, szykuj\u0105cych si\u0119 w okolicznych lasach do dokonania rzezi, ale Polacy nie chcieli ucieka\u0107. Liczyli, \u017ce sowieci szybko wkrocz\u0105 i sytuacja si\u0119 uspokoi. Karmelici nie chc\u0105c porzuca\u0107 wiernych, postanowili zosta\u0107 z nimi do ko\u0144ca, na dobre i z\u0142e, tym bardziej, \u017ce w opuszczonym pa\u0142acu zacz\u0119li gromadzi\u0107 si\u0119 uchod\u017acy z innych rozgromionych przez UPA wsi.<\/p>\r\n

Atak na klasztor nast\u0105pi\u0142 pod koniec lutego 1944 r. Udaj\u0105c sowieckich partyzant\u00f3w broni\u0105cych Polak\u00f3w przed napadami UPA, napastnicy zostali wpuszczeni przez otwart\u0105 bram\u0119. Natychmiast otworzyli ogie\u0144 do witaj\u0105cych ich i wierz\u0105cych, ze nadszed\u0142 ratunek, Polak\u00f3w. Po zabiciu wszystkich na dziedzi\u0144cu, napastnicy przyst\u0105pili do mordowania Polak\u00f3w wewn\u0105trz klasztoru i ko\u015bcio\u0142a. Wdarli si\u0119 te\u017c do zamku, ofiar\u0105 ich bestialstwa pad\u0142o kilkaset os\u00f3b, w tym obaj zakonnicy, przeor o. Kamil Sylwester i br. Cyprian autor przytaczanych list\u00f3w. Uciec z pogromu uda\u0142o si\u0119 tylko nielicznym. Nast\u0119pnego dnia po mordzie napastnicy wrzucili cia\u0142a ofiar do jednej z piwnic i przysypali ziemi\u0105. Trupy zabitych na zamku pogrzebali w fosie zamkowej. P\u00f3\u017aniej przynie\u015bli s\u0142omy do wszystkich obiekt\u00f3w i podpalili.<\/p>\r\n

Mord w Wi\u015bniowcu pami\u0119ta doskonale \u017cyj\u0105ca jeszcze i mieszkaj\u0105ca w odleg\u0142ym o 20 kilometr\u00f3w Krzemie\u0144cu Irena Sandecka, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a w\u00f3wczas w Komitecie Opieki nad Uchod\u017acami.<\/p>\r\n

,,Dosz\u0142y do nas wie\u015bci, \u017ce w podziemiach zniszczonej \u015bwi\u0105tyni cz\u0119\u015b\u0107 ludzi w jakim\u015b zasypanym pomieszczeniu cudem prze\u017cy\u0142a i umiera z g\u0142odu\u201d – wspomina. ,,Posz\u0142am wtedy do genera\u0142a dowodz\u0105cego niemieckim garnizonem, ze z\u0142otym zegarkiem od pani Guzikowej, kt\u00f3rej rodzice mieszkali w Wi\u015bniowcu z pro\u015bb\u0105, by da\u0142 nam eskort\u0119 do Wi\u015bniowca, t\u0142umacz\u0105c mu o co chodzi. Genera\u0142 zgodzi\u0142 si\u0119. Da\u0142 nam kilku ludzi, kt\u00f3rzy pod dow\u00f3dztwem oficera pojechali ze mn\u0105 i pani\u0105 Guzikow\u0105 do Wi\u015bniowca. Oficer strasznie si\u0119 ba\u0142. Niedawno pod Wi\u015bniowcem zabito bowiem Niemca. Dojechali\u015bmy do zniszczonego ko\u015bcio\u0142a i klasztoru bez przeszk\u00f3d. Pani Guzikowa, kt\u00f3ra wszystkich zna\u0142a chodzi\u0142a po gruzowisku i krzycza\u0142a, ale \u017cadnego odzewu na poszczeg\u00f3lne nazwiska nie by\u0142o. Towarzysz\u0105cy nam oficer oceni\u0142, \u017ce nie ma \u017cadnych szans, \u017ceby kto\u015b masakr\u0119 w Wi\u015bniowcu prze\u017cy\u0142. Wr\u00f3cili\u015bmy wi\u0119c do Krzemie\u0144ca.<\/p>\r\n

Po kilku dniach genera\u0142 przys\u0142a\u0142 do mnie \u017co\u0142nierza z informacj\u0105, \u017ce w stron\u0119 Wi\u015bniowca znowu jedzie grupa \u017co\u0142nierzy i je\u017celi tylko chcia\u0142abym jecha\u0107 do niego jeszcze raz, to mog\u0105 mnie zabra\u0107. Od razu si\u0119 zgodzi\u0142am i wzi\u0119\u0142am ze sob\u0105 dw\u00f3ch m\u0142odych dwudziestoletnich m\u0119\u017cczyzn, pana Konopackiego, kt\u00f3ry pochodzi\u0142 z Wi\u015bniowca i pana Kapu\u015bci\u0144skiego, kt\u00f3rego rodzice w nim mieszkali. Pojechali\u015bmy dwoma saniami. \u0179o\u0142nierzy, kt\u00f3rzy okazali si\u0119 Austriakami by\u0142o sze\u015bciu. Najstarszy oficer mia\u0142 27 lat, a pozostali od 16 do 22 lat. Pod koniec wojny Hitler wojowa\u0142 ju\u017c dzie\u0107mi. Zaprosili mnie do swoich sa\u0144 i dzi\u0119ki temu dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce pochodzili z Wiednia z dobrych rodzin. Obiecali mi, \u017ce pomog\u0105 mi szuka\u0107 moich Polak\u00f3w. Ubrani w bia\u0142e, maskuj\u0105ce kombinezony robili dobre wra\u017cenie. Gdy podjechali\u015bmy pod ko\u015bci\u00f3\u0142 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest on jeszcze wi\u0119ksz\u0105 kup\u0105 gruz\u00f3w ni\u017c w czasie naszej poprzedniej bytno\u015bci. Cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy zosta\u0142o na stra\u017cy, a pozostali wraz ze mn\u0105 weszli przez okno do piwnic pod ko\u015bcio\u0142em. \u015awiec\u0105c latarkami weszli\u015bmy najpierw do jednej piwnicy, kt\u00f3ra by\u0142a pusta. Potem do drugiej, te\u017c pustej. Dopiero trzecia, znajduj\u0105ca si\u0119 pod g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzem by\u0142a zawalona gruzami, na kt\u00f3rych le\u017ca\u0142y cia\u0142a matki i dwojga dzieci. G\u0142owa matki by\u0142a zasypana gruzem i trudna do rozpoznania, podobnie jak trzymanego przez ni\u0105 niemowl\u0119cia. Nie przysypany by\u0142 tylko ch\u0142opczyk, maj\u0105cy na oko jakie\u015b siedem lat. Le\u017ca\u0142 z zamkni\u0119tymi oczami, u\u015bmiechni\u0119ty, jakby spa\u0142. Oprawca musia\u0142 zabi\u0107 go znienacka.<\/p>\r\n

Wychodz\u0105c z piwnic ko\u015bcio\u0142a bardzo serdecznie podzi\u0119kowa\u0142am austriackim \u017co\u0142nierzom. Dzi\u0119ki nim mia\u0142am spokojniejsze sumienie. Zrobi\u0142am wszystko, by sprawdzi\u0107 czy w Wi\u015bniowcu kto\u015b ocala\u0142 z pogromu.\u201d<\/p>\r\n

Dzi\u015b niestety w Wi\u015bniowcu nikt nie pami\u0119ta o tamtych zdarzeniach. Nie ma \u015bladu \u015bwi\u0105tyni. Nikt nie wie, gdzie sta\u0142a, gdzie by\u0142y groby Wi\u015bniowieckich, Mniszch\u00f3w i ofiar bestialskiej rzezi. Od przewodnika z pa\u0142acu mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 tylko, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 zniszczony w czasach radzieckich, co niezupe\u0142nie jest przecie\u017c prawd\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce miejsce to zas\u0142uguje na upami\u0119tnienie, a odwiedzaj\u0105cy to miejsce powinni pozna\u0107 prawd\u0119.<\/p>\r\n

Marek A. Koprowski<\/em><\/strong>
http:\/\/www.kresy.pl\/<\/a><\/em><\/p>\r\n

I jeszcze z Wikipedii:<\/strong><\/p>\r\n

Wycofuj\u0105c si\u0119 przed nacieraj\u0105c\u0105 Armi\u0105 Czerwon\u0105, 2 lutego 1944 r. Wi\u015bniowiec opu\u015bcili Niemcy, a w po\u0142owie lutego W\u0119grzy. Wraz z nimi wyjecha\u0142 oddzia\u0142 Schutzmannschaft oraz cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci cywilnej. Pozosta\u0142o kilkaset bezbronnych os\u00f3b licz\u0105cych na szybkie przej\u015bcie frontu, co nast\u0105pi\u0142o jednak dopiero po 2-3 tygodniach. Wykorzysta\u0142y to boj\u00f3wki nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich, przyst\u0119puj\u0105c do pogrom\u00f3w pozosta\u0142ej ludno\u015bci.<\/p>\r\n

Tu\u017c po 20 lutego 1944 r. (prawdopodobnie 21 lutego) do Wi\u015bniowca Nowego przyby\u0142 oddzia\u0142 ukrai\u0144skiej partyzantki, kt\u00f3ry poprzedniego dnia za pomoc\u0105 podst\u0119pu (podaj\u0105c si\u0119 za partyzantk\u0119 sowieck\u0105) bezskutecznie pr\u00f3bowa\u0142 zaj\u0105\u0107 o\u015brodek samoobrony w Rybczy. U\u017cywaj\u0105c tego samego fortelu (b\u0105d\u017a te\u017c podaj\u0105c si\u0119 za Polak\u00f3w), Ukrai\u0144cy uzyskali otwarcie bramy klasztoru w Wi\u015bniowcu i wdarli si\u0119 si\u0119 do \u015brodka przyst\u0119puj\u0105c do rzezi zakonnik\u00f3w i oko\u0142o 180 cywili, g\u0142\u00f3wnie kobiet i dzieci. Ofiary zap\u0119dzano do piwnic i tam obrzucano granatami. Cz\u0119\u015b\u0107 ofiar powieszono, cz\u0119\u015b\u0107 zabito uderzeniami metalowych przedmiot\u00f3w w g\u0142ow\u0119. Pomordowanych na terenie klasztoru, po zaj\u0119ciu Wi\u015bniowca przez Sowiet\u00f3w wydobyto z piwnic i pochowano w zbiorowej mogile na cmentarzu.<\/p>\r\n

Do zbrodni dochodzi\u0142o tak\u017ce w zabudowaniach miejskich i na zamku ksi\u0105\u017c\u0105t Wi\u015bniowieckich, gdzie r\u00f3wnie\u017c ukrywali si\u0119 Polacy. Pomordowane tam osoby zosta\u0142y pochowane w zbiorowej mogile w zamkowej fosie.<\/p>\r\n

W tym samym czasie ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci dokonali eksterminacji ludno\u015bci polskiej we wsi Wi\u015bniowiec Stary. W r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach (w tym pal\u0105c kilkadziesi\u0105t os\u00f3b w ko\u015bciele) przed 26 lutego 1944 r. zabito oko\u0142o 138 Polak\u00f3w. Wy\u0142apywano tak\u017ce Polak\u00f3w ukrywanych przez \u017cyczliwych im Ukrai\u0144c\u00f3w. 26 lub 27 lutego zamordowano trzy wykryte w ukrai\u0144skich domach rodziny polskie.<\/p>\r\n

Wed\u0142ug \u015bwiadectwa Jana Niewi\u0144skiego oddzia\u0142 ukrai\u0144ski po zbrodni w Wi\u015bniowcu przeszed\u0142 na teren Generalnego Gubernatorstwa, gdzie w nocy z 22 na 23 lutego 1944 r. dokona\u0142 zbrodni w Berezowicy Ma\u0142ej.<\/p>\r\n

W\u0142adys\u0142aw i Ewa Siemaszko szacuj\u0105, \u017ce w zbrodniach przeprowadzonych w lutym 1944 r. w Wi\u015bniowcu Nowym zgin\u0119\u0142o \u0142\u0105cznie oko\u0142o 300 Polak\u00f3w, w Wi\u015bniowcu Starym oko\u0142o 160. Jako sprawc\u00f3w zbrodni wskazuj\u0105 oddzia\u0142 UPA. Natomiast wed\u0142ug Grzegorza Motyki by\u0142a to boj\u00f3wka S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w (SB OUN).<\/p>\r\n

Najwi\u0119ksza zbiorowa mogi\u0142a wymordowanych Polak\u00f3w z Wi\u015bniowca Nowego nigdy nie zosta\u0142a upami\u0119tniona i oznaczona. Znajduje si\u0119 ona na miejscowym cmentarzu poro\u015bni\u0119ta krzakami.<\/p>\r\n

Za\u00a0http:\/\/pl.wikipedia.org<\/a><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wi\u015bniowiec [\u00d0\u2019\u00d0\u00b8\u00d1\u02c6\u00d0\u00bd\u00d1\u2013\u00d0\u00b2\u00d0\u00b5\u00d1\u2020\u00d1\u0152, Wyszniwec] to ma\u0142e miasteczko licz\u0105ce ok. 3400 mieszka\u0144c\u00f3w, le\u017c\u0105ce obecnie na Ukrainie w obwodzie tarnopolskim, w rejonie zbaraskim, dawna siedziba magnaterii polskiej. By\u0142 dawniej posiad\u0142o\u015bci\u0105 Wi\u015bniowieckich, potem Mniszch\u00f3w i Plater\u00f3w. Przez ca\u0142\u0105 swoj\u0105 histori\u0119, od pocz\u0105tk\u00f3w swego istnienia (XIV wiek) a\u017c do Rozbior\u00f3w, nieprzerwanie nale\u017ca\u0142 do Polski – do wojew\u00f3dztwa podolskiego – gdzie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73457"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73457"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73457\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73457"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73457"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73457"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}