{"id":7309,"date":"2009-03-04T14:44:30","date_gmt":"2009-03-04T19:44:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=7309"},"modified":"2009-03-04T14:44:30","modified_gmt":"2009-03-04T19:44:30","slug":"kgb-kontrolowalo-demontaz-komunizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=7309","title":{"rendered":"KGB kontrolowa\u0142o demonta\u017c komunizmu"},"content":{"rendered":"

Z prof. Mari\u0105 \u0141o\u015b, socjologiem i kryminologiem z Uniwersytetu w Ottawie, rozmawia Mariusz Bober<\/strong><\/em>
\r\n
\r\nNiedawno wspominali\u015bmy 20. rocznic\u0119 rozpocz\u0119cia obrad Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Jego skutki wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 \u015bci\u015ble z powstaniem III RP, niekt\u00f3rzy wr\u0119cz uto\u017csamiaj\u0105 ze sob\u0105 oba wydarzenia. Dzi\u015b coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 o sterowaniu przekszta\u0142ceniami w\u0142asno\u015bciowymi w tym czasie przez ludzi ze s\u0142u\u017cb specjalnych PRL. Czy wed\u0142ug Pani ju\u017c podczas obrad Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u zaplanowano mechanizm uw\u0142aszczania nomenklatury? \u00d3wcze\u015bni przyw\u00f3dcy „Solidarno\u015bci” zgodzili si\u0119 na to?<\/strong>
\r\n– W gruncie rzeczy zorganizowany proces uw\u0142aszczenia nomenklatury zacz\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej. Ustawa z roku 1982 o sp\u00f3\u0142kach polonijnych i kolejne reformy gospodarcze – a w szczeg\u00f3lno\u015bci uchwalone w p\u00f3\u017anych latach 80. za rz\u0105d\u00f3w Mieczys\u0142awa Rakowskiego ustawy wprowadzaj\u0105ce swobod\u0119 inicjatywy gospodarczej i komercjalizacj\u0119 przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych – tworzy\u0142y warunki do prywatyzacji wa\u017cnych fragment\u00f3w gospodarki przez cz\u0142onk\u00f3w \u00f3wczesnej nomenklatury i do powstania nowej klasy komunistycznych kapitalist\u00f3w. Umowy Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u nie postulowa\u0142y ani odwr\u00f3cenia, ani zatrzymania tego procesu. Godzono si\u0119 wi\u0119c na jego kontynuacj\u0119. Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142 mia\u0142 oczywi\u015bcie swoje tajne zaplecze. G\u0142\u00f3wnym jego gospodarzem i przedstawicielem strony rz\u0105dowej by\u0142 minister spraw wewn\u0119trznych gen. Czes\u0142aw Kiszczak. W p\u00f3\u017aniejszych wywiadach nie ukrywa\u0142, \u017ce strona opozycyjna Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u by\u0142a na bie\u017c\u0105co monitorowana i poddawana ci\u0105g\u0142ej inwigilacji oraz operacyjnemu rozpracowaniu. U\u0142atwia\u0142o to oczywi\u015bcie manipulacj\u0119 i sterowanie tak\u017ce psychologicznymi procesami negocjacji i budowanie atmosfery wzajemnego uzale\u017cnienia. Pouczaj\u0105ca jest lektura przygotowanego w roku 1987 na zam\u00f3wienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego raportu Jerzego Urbana, Stanis\u0142awa Cioska i gen. W\u0142adys\u0142awa Po\u017cogi (\u00f3wczesnego szefa wywiadu i kontrwywiadu MSW), w kt\u00f3rym zakre\u015blili oni do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 – i istotnie p\u00f3\u017aniej wdra\u017can\u0105 w \u017cycie – strategi\u0119 manipulacji i oswajania opozycji w celu wprz\u0119gni\u0119cia jej w ochron\u0119 interes\u00f3w przekszta\u0142caj\u0105cego si\u0119 uk\u0142adu komunistycznego.
\r\n
\r\nCzyli niekt\u00f3rzy uczestnicy obrad przy Okr\u0105g\u0142ym Stole, twierdz\u0105c, \u017ce nie by\u0142o \u017cadnych tajnych porozumie\u0144, k\u0142ami\u0105 w \u017cywe oczy?<\/strong>
\r\n– My\u015bl\u0119, \u017ce wci\u0105\u017c nierozstrzygni\u0119ta kwestia, czy uw\u0142aszczenie nomenklatury zosta\u0142o „obiecane” w nieformalnych negocjacjach w Magdalence, sta\u0142a si\u0119 z czasem troch\u0119 tematem zast\u0119pczym, odwracaj\u0105cym uwag\u0119 od oczywistego i wymownego faktu, \u017ce oficjalna polityka legislacyjna i gospodarcza po roku 1989 aktywnie promowa\u0142a i os\u0142ania\u0142a uw\u0142aszczenie komunistycznych elit nomenklaturowo-policyjnych. Kluczowa rola s\u0142u\u017cb specjalnych w procesach przekszta\u0142ce\u0144 w\u0142asno\u015bciowych w p\u00f3\u017anych latach komunizmu i po roku 1989 jest niew\u0105tpliwa i coraz lepiej udokumentowana. Jest ona zrozumia\u0142a, je\u015bli uwzgl\u0119dni si\u0119 centraln\u0105 rol\u0119 KGB w programie kontrolowanych przemian w ca\u0142ym bloku. Ponadto tylko te s\u0142u\u017cby mog\u0142y zapewni\u0107 specjaln\u0105 wiedz\u0119, logistyk\u0119 i os\u0142on\u0119 operacyjn\u0105 konieczne do przekszta\u0142cenia elit dawnego ustroju w awangard\u0119 nowego uk\u0142adu gospodarczego, otwartego na korzystn\u0105 dla nich integracj\u0119 z gospodark\u0105 \u015bwiatow\u0105. Polska by\u0142a poletkiem do\u015bwiadczalnym dla modelu transformacji, kt\u00f3rego beneficjantami mia\u0142y by\u0107 zreformowane elity komunistyczne skupiaj\u0105ce kr\u0119gi pr\u0119\u017cnych dzia\u0142aczy partyjnych i funkcjonariuszy s\u0142u\u017cb specjalnych. Prywatne interesy tych elit \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 tu z pewn\u0105 wizj\u0105 cywilizacyjn\u0105, kt\u00f3ra z kolei mia\u0142a pozwoli\u0107 na najpe\u0142niejsze zabezpieczenie interes\u00f3w ZSRS\/Rosji w skali \u015bwiatowej.
\r\n
\r\nPrzed 10 laty wyda\u0142a Pani wraz z prof. Andrzejem Zybertowiczem ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. „Privatizing the police state” („Prywatyzacja pa\u0144stwa policyjnego”), chyba wci\u0105\u017c nieprzet\u0142umaczon\u0105 na j\u0119zyk polski, cho\u0107 dotyczy ona w du\u017cej mierze naszego kraju. Stwierdzili w niej Pa\u0144stwo, \u017ce upadek komunizmu na prze\u0142omie lat 80. i 90. nie zlikwidowa\u0142 struktur pa\u0144stwa policyjnego, ale je zmieni\u0142 i cz\u0119\u015bciowo „sprywatyzowa\u0142”. Czy obserwuj\u0105c wydarzenia w Polsce, podtrzymuje Pani pogl\u0105d, \u017ce ludzie dawnych s\u0142u\u017cb i cz\u0119\u015b\u0107 aparatu partyjnego PZPR wci\u0105\u017c odgrywaj\u0105 ogromn\u0105 rol\u0119 w funkcjonowaniu III RP?<\/strong>
\r\n– Tak jak pierestrojka w ZSRS oszcz\u0119dzi\u0142a KGB (kt\u00f3ry by\u0142 jej autorem), tak upadek komunizmu w Polsce oszcz\u0119dzi\u0142 aparat pa\u0144stwa policyjnego, kt\u00f3ry by\u0142 gwarantem kontrolowanego procesu transformacji. Ustawy z roku 1990 reformuj\u0105ce sektor spraw wewn\u0119trznych oparte by\u0142y do\u015b\u0107 wiernie na ustawach z roku 1959 i zapewnia\u0142y ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 zar\u00f3wno prawn\u0105, jak i personaln\u0105 (mimo weryfikacji) specjalnych s\u0142u\u017cb cywilnych oraz nietykalno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cb wojskowych. Jak to pokazujemy w naszej ksi\u0105\u017cce, nie mo\u017cna zrozumie\u0107 proces\u00f3w zwi\u0105zanych z upadkiem komunizmu i prywatyzacj\u0105 gospodarki bez uchwycenia mechanizm\u00f3w prywatyzacji struktur samego pa\u0144stwa komunistycznego (pa\u0144stwa policyjnego), kt\u00f3re warunkowa\u0142y i kszta\u0142towa\u0142y przebieg transformacji. Mechanizmy te mia\u0142y swoje korzenie w polityce KGB z p\u00f3\u017anych lat 80., kt\u00f3r\u0105 cechowa\u0142a m.in. promocja gospodarczej ekspansji i komercjalizacji s\u0142u\u017cb specjalnych bloku. Wspomn\u0119 tu cztery g\u0142\u00f3wne aspekty prywatyzacji pa\u0144stwa policyjnego.
\r\n1. Prywatyzacja zasob\u00f3w tajnej wiedzy systemu policyjnego, a wi\u0119c przejmowanie, kopiowanie, selektywne niszczenie i strategiczne ujawnianie zawarto\u015bci tajnych archiw\u00f3w oraz blokowanie pr\u00f3b poddania tych archiw\u00f3w niezale\u017cnemu nadzorowi. Tajna wiedza by\u0142a w okresie transformacji (i do dzisiaj) nieocenionym kapita\u0142em, daj\u0105cym mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywania zar\u00f3wno na procesy polityczne i ekonomiczne kraju, jak i na kariery oraz fortuny poszczeg\u00f3lnych jednostek i kr\u0119g\u00f3w.
\r\n2. Transfer znacznej cz\u0119\u015bci zasob\u00f3w aparatu policyjnego (zasob\u00f3w materialnych, technologii, personelu, metod dzia\u0142ania oraz specyficznego do\u015bwiadczenia i mentalno\u015bci) do nowo tworzonego prywatnego sektora bezpiecze\u0144stwa, skupiaj\u0105cego tzw. firmy ochroniarskie i detektywistyczne, wywiadownie gospodarcze itp. Proces ten zacz\u0105\u0142 si\u0119 w roku 1986 wraz z powstaniem pierwszej prywatnej firmy detektywistycznej, ale nabra\u0142 dynamizmu po wprowadzeniu w \u017cycie reform gospodarczych z roku 1988, a p\u00f3\u017aniej ustaw gospodarczych Sejmu kontraktowego. Ca\u0142y ten manewr stwarza\u0142 nie tylko ogromne mo\u017cliwo\u015bci intratnych karier dla negatywnie zweryfikowanych funkcjonariuszy SB, ale tak\u017ce tworzy\u0142 nowe silne lobby oraz zaplecze informacyjno-si\u0142owe dla \u015brodowisk postkomunistycznych. Sektor ten przej\u0105\u0142 wiele funkcji normalnie sprawowanych przez pa\u0144stwo, pozbawiaj\u0105c je monopolu na legalne u\u017cywanie si\u0142y. Przyczyni\u0142o sie to do instytucjonalizacji strukturalnej przemocy w gospodarce i polityce. W kr\u00f3tkim czasie prywatny sektor bezpiecze\u0144stwa rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 do tego stopnia, \u017ce swoim rozmiarem i zasobami znacznie przewy\u017csza\u0142 pa\u0144stwowe s\u0142u\u017cby policyjne i wchodzi\u0142 z nimi w podejrzane uk\u0142ady i sp\u00f3\u0142ki. Mimo ich quasi-policyjnego charakteru do roku 1997 organizacje tego sektora podlega\u0142y tylko zwyk\u0142ym przepisom o dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej i nie by\u0142y poddane \u017cadnym dodatkowym regulacjom i restrykcjom typowym dla pa\u0144stwowych s\u0142u\u017cb policyjnych.
\r\n3. Planowanie, obs\u0142uga logistyczna i wiod\u0105cy udzia\u0142 s\u0142u\u017cb komunistycznych w wielkich aferach gospodarczych doprowadzaj\u0105cych do nielegalnej prywatyzacji i przyw\u0142aszczenia funduszy i maj\u0105tku pa\u0144stwowego.
\r\n4. Kluczowa rola s\u0142u\u017cb specjalnych w prywatyzacji dziedzin gospodarki uznanych za strategiczne, tak\u017ce z punktu widzenia interes\u00f3w ZSRS, czyli przede wszystkim sektora energetycznego, handlu broni\u0105, przemys\u0142u informatyczno-telekomunikacyjnego, bank\u00f3w danych, komputeryzacji urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych, sektora finansowego i wymiany walut oraz \u015brodk\u00f3w masowej komunikacji. Trudno oceni\u0107, na ile by\u0142a to w pe\u0142ni \u015bwiadomie sformu\u0142owana strategia. Do pewnego stopnia proces ten m\u00f3g\u0142 by\u0107 konsekwencj\u0105 faktu, \u017ce ju\u017c w systemie komunistycznym by\u0142y to dziedziny monopolizowane lub szczeg\u00f3lnie intensywnie os\u0142aniane operacyjnie i obsadzane przez s\u0142u\u017cby specjalne.
\r\nNie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wykorzystywanie sprywatyzowanych zasob\u00f3w i tajnej wiedzy pa\u0144stwa policyjnego do manipulowania aren\u0105 polityczn\u0105 i dominuj\u0105cy wp\u0142yw na strategiczne sektory gospodarcze da\u0142y si\u0142om bezpiecze\u0144stwa i powi\u0105zanym z nimi kr\u0119gom partyjnym ogromn\u0105 przewag\u0119 nad innymi aktorami transformacji.
\r\n
\r\nCzy to by\u0142 „spontaniczny” proces, jak twierdz\u0105 niekt\u00f3rzy – sprowadzaj\u0105cy si\u0119 do przej\u0119cia wa\u017cnych firm i wej\u015bcia w \u015bwiat biznesu ludzi, kt\u00f3rzy byli do tego przygotowani podczas pracy w s\u0142u\u017cbach specjalnych, czy raczej realizowana precyzyjnie strategia?<\/strong>
\r\n– Jest to kwestia wykraczaj\u0105ca poza \u015bwiat polskich s\u0142u\u017cb specjalnych, co czyni j\u0105 znacznie trudniejsz\u0105 do zbadania. Mamy tu niew\u0105tpliwie do czynienia ze strategi\u0105 i koordynacj\u0105, ale na ile precyzyjn\u0105, trudno mi powiedzie\u0107.
\r\n
\r\nCzy mechanizm ten tworzyli ostatni komunistyczni decydenci kraj\u00f3w uzale\u017cnionych od ZSRS i wolnych dzi\u015b pa\u0144stw wchodz\u0105cych wcze\u015bniej w jego sk\u0142ad, czy raczej by\u0142a to strategia zaplanowana w Moskwie? Mimo pewnych r\u00f3\u017cnic s\u0105 du\u017ce analogie w historii przekszta\u0142ce\u0144 w\u0142asno\u015bciowych w krajach, kt\u00f3re wyzwoli\u0142y si\u0119 spod kontroli Rosji.<\/strong>
\r\n– Chodzi tu o witalne interesy ZSRS, a potem Rosji. Ani w\u0142adze partyjne, ani si\u0142y bezpiecze\u0144stwa poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w bloku nie by\u0142y autonomicznymi decydentami. Tak jak strategia Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u musia\u0142a by\u0107 uzgadniana przez stron\u0119 rz\u0105dow\u0105 (czyli praktycznie MSW) w Moskwie, tak wiele wskazuje, \u017ce ca\u0142a koncepcja kontrolowanej zmiany wypracowana by\u0142a przez ekspert\u00f3w KGB, co nie znaczy, \u017ce wszystko toczy\u0142o si\u0119 potem zgodnie z zaplanowanym scenariuszem. Wszystkie elementy, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142am wcze\u015bniej, wyst\u0119powa\u0142y r\u00f3wnie\u017c w innych krajach bloku, z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce polskie elity najsprawniej blokowa\u0142y pr\u00f3by przeprowadzenia lustracji i dekomunizacji, radykalnego oczyszczenia s\u0142u\u017cb policyjnych i wymiaru sprawiedliwo\u015bci oraz symbolicznego i prawnego odci\u0119cia si\u0119 od by\u0142ego ustroju.
\r\n
\r\nJak ocenia Pani skutki procesu przejmowania kontroli nad gospodark\u0105 przez ludzi zwi\u0105zanych ze specs\u0142u\u017cbami PRL? Wiele os\u00f3b uwa\u017ca, \u017ce jego skutkiem jest rakowacenie gospodarki i systemu politycznego oraz wstrzymywanie rozwoju Polski?<\/strong>
\r\n– Przesycenie proces\u00f3w transformacji interesami i mentalno\u015bci\u0105 dawnych s\u0142u\u017cb, \u015bci\u015ble powi\u0105zanych ze s\u0142u\u017cbami sowieckimi, nie tylko sprzyja\u0142o korupcji i patologizacji gospodarki, ale nara\u017ca\u0142o Polsk\u0119 na kontynuacj\u0119 wp\u0142yw\u00f3w tych ostatnich. Trudno przerzuci\u0107 ca\u0142\u0105 win\u0119 za wszystkie pora\u017cki i b\u0142\u0119dy transformacji na by\u0142e specs\u0142u\u017cby, ale notoryczne negowanie ich roli jest po prostu chowaniem g\u0142owy w piasek. Potrzebujemy bada\u0144 nad ich rol\u0105, interesami i powi\u0105zaniami. Tymczasem wszelkie pr\u00f3by ich podejmowania spotykaj\u0105 si\u0119 z szykanami i karami.
\r\n
\r\nW jednej z dyskusji, w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142a Pani po wydaniu ksi\u0105\u017cki „Privatizing the police state”, powiedzia\u0142a Pani, \u017ce „nielegalne, paso\u017cytnicze sieci powi\u0105za\u0144 i korupcji na tym tle przenikn\u0119\u0142y struktury kluczowe dla funkcjonowania pa\u0144stwa w taki spos\u00f3b, \u017ce walka z nimi grozi dezintegracj\u0105 tych instytucji, a zatem – dezintegracj\u0105 pa\u0144stwa”. Czy ta ocena jest tak\u017ce dzi\u015b aktualna?<\/strong>
\r\n– Uwa\u017cam, \u017ce jest, pomimo wielu osi\u0105gni\u0119\u0107 i widocznego post\u0119pu w wybranych dziedzinach. Nowa formacja ustrojowa budowana by\u0142a na gruncie struktur, praw i uk\u0142ad\u00f3w interes\u00f3w starego re\u017cimu. Procesy kszta\u0142towania si\u0119 nowych system\u00f3w regulacji i ich instytucjonalizacji by\u0142y warunkowane zar\u00f3wno fatalnym dziedzictwem komunizmu, jak i agresywnymi strategiami przyj\u0119tymi w okresie transformacji przez jego, nie tylko rodzime, elity. Wszechobecna korupcja, mafijno\u015b\u0107 i przest\u0119pczo\u015b\u0107 gospodarcza nie pojawi\u0142y si\u0119 w roku 1989 – one by\u0142y cech\u0105 systemow\u0105 starego ustroju. Nowe mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re otwiera\u0142y rynek, i prywatyzacja gospodarki pot\u0119gowa\u0142y atrakcyjno\u015b\u0107 tych wzor\u00f3w zachowa\u0144, gdy\u017c stawki, o kt\u00f3re toczy\u0142a si\u0119 gra, by\u0142y o tyle wy\u017csze. Jako socjolog prawa widzia\u0142am, ile ustaw i rozwi\u0105za\u0144 instytucjonalnych przyj\u0119tych w tym okresie zosta\u0142o dostosowanych do oczekiwa\u0144 grup nieczystych interes\u00f3w. Kiedy struktury prawno-pa\u0144stwowe formowane s\u0105 drog\u0105 instytucjonalizacji takich interes\u00f3w, fragmentaryczne czy kosmetyczne reformy niewiele mog\u0105 poprawi\u0107. Dog\u0142\u0119bne czyszczenie tych struktur grozi jednak ich dezintegracj\u0105, poniewa\u017c system spo\u0142eczny to nie zegarek, kt\u00f3ry mo\u017cna rozebra\u0107 na cz\u0119\u015bci, a po ich oczyszczeniu z\u0142o\u017cy\u0107 je z powrotem z pomy\u015blnym rezultatem.
\r\n
\r\nCzy mo\u017cna i nale\u017cy, wed\u0142ug Pani, zmieni\u0107 ten system? Je\u015bli tak, to w jaki spos\u00f3b?<\/strong>
\r\n– To jest oczywi\u015bcie pytanie najtrudniejsze. Nie jestem zwolennikiem rewolucji ani dzia\u0142ania ponad g\u0142owami obywateli. Ponadto mieszkaj\u0105c za granic\u0105, nie czuj\u0119 si\u0119 upowa\u017cniona do proponowania strategii radykalnych zmian, kt\u00f3rych skutk\u00f3w nie odczuj\u0119 na w\u0142asnej sk\u00f3rze. Obecna sytuacja globalnej zapa\u015bci gospodarczej nie sprzyja dramatycznym posuni\u0119ciom w tej dziedzinie. Jest jednak wiele aspekt\u00f3w postkomunistycznego dziedzictwa, kt\u00f3re domagaj\u0105 si\u0119 naszej uwagi i rozs\u0105dnego planu dzia\u0142ania. Jest to mi\u0119dzy innymi kwestia wszechobecnej propagandy i dezinformacji, polityki nagonek i zorganizowanych kampanii niszcz\u0105cych wybrane o\u015brodki polityczne lub opiniotw\u00f3rcze, polityki lekcewa\u017cenia odbiorc\u00f3w przekaz\u00f3w medialnych i systematycznego niszczenia kultury \u017cycia publicznego. Walka z by\u0142ym systemem by\u0142a w znacznej mierze walk\u0105 z k\u0142amstwem, by\u0142a protestem przeciwko zastraszeniu, deptaniu godno\u015bci ludzi. Ta walka wymaga kontynuacji. Mo\u017ce by\u0107 jednak prowadzona tylko metodami, kt\u00f3re s\u0105 wolne od znamion propagandy i dezinformacji, tonu wy\u017cszo\u015bci czy tendencji do cenzury i wykluczania. O mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzenia g\u0142\u0119bszych zmian spo\u0142ecznych b\u0119dzie decydowa\u0107 stan \u015bwiadomo\u015bci i kultury spo\u0142ecze\u0144stwa i jego rozumienie z\u0142o\u017conych geopolitycznych aspekt\u00f3w przemian cywilizacyjnych we wsp\u00f3\u0142czesnym, pozimnowojennym \u015bwiecie.
\r\n
\r\nDzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Za: Nasz Dziennik, \u015aroda, 4 marca 2009, Nr 53 (3374)<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. Mari\u0105 \u0141o\u015b, socjologiem i kryminologiem z Uniwersytetu w Ottawie, rozmawia Mariusz Bober Niedawno wspominali\u015bmy 20. rocznic\u0119 rozpocz\u0119cia obrad Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Jego skutki wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 \u015bci\u015ble z powstaniem III RP, niekt\u00f3rzy wr\u0119cz uto\u017csamiaj\u0105 ze sob\u0105 oba wydarzenia. Dzi\u015b coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 o sterowaniu przekszta\u0142ceniami w\u0142asno\u015bciowymi w tym czasie przez ludzi ze s\u0142u\u017cb specjalnych […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,81,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7309"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7309"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7309\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7309"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7309"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}