{"id":7298,"date":"2009-03-07T15:54:41","date_gmt":"2009-03-07T20:54:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=7298"},"modified":"2009-03-07T16:30:10","modified_gmt":"2009-03-07T21:30:10","slug":"rocznica-zamordowania-przez-gestapo-por-jozefa-dambka-zalozyciela-tajnej-organizacji-wojskowej-gryf-pomorski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=7298","title":{"rendered":"Rocznica zamordowania przez Gestapo por. J\u00f3zefa Dambka, za\u0142o\u017cyciela Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”"},"content":{"rendered":"

4 marca 1944 roku Gestapo zamordowa\u0142o g\u0142\u00f3wnego za\u0142o\u017cyciela i dow\u00f3dc\u0119 Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”, porucznika J\u00f3zefa Dambka. <\/strong><\/em>
\r\n <\/em><\/p>\r\n\r\n\r\n

Historia TOW „Gryf Pomorski”<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Zaraz po napa\u015bci Niemiec na Polsk\u0119 w 1939 r. do walki z naje\u017ad\u017ac\u0105 stan\u0119li r\u00f3wnie\u017c Kaszubi. Z inicjatywy por. J\u00f3zefa Dambka<\/strong>, nauczyciela- przedwojennego oficera sieci dywersji pozafrontowej, Kaszubscy patrioci zwi\u0105zani g\u0142\u00f3wnie ze Stronnictwem Narodowym, 24 grudnia 1939 r. w miejscowo\u015bci Czarlino, gmina Sul\u0119czyno powo\u0142ali organizacj\u0119 wojskow\u0105 pod nazw\u0105: Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Kaszubski”.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Pocz\u0105tki „Gryfa Kaszubskiego”<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Ramy organizacyjne i statut zosta\u0142y przyj\u0119te wiosn\u0105 1940 r. Za\u0142o\u017cycielem „Gryfa Kaszubskiego” opr\u00f3cz por. J\u00f3zefa Dambka<\/strong> byli: Klemens Bronk<\/strong> z Czarlina- miejscowy przewodnicz\u0105cy Stronnictwa Narodowego, Bronis\u0142aw Brunka<\/strong> ze St\u0119\u017cyckiej Huty- do czasu wybuchu wojny miejscowy w\u00f3jt, J\u00f3zef i Jan Gierszewscy<\/strong> (ojciec i syn)- obaj rolnicy z Czarlina, w kt\u00f3rych gospodarstwie mia\u0142o miejsce to donios\u0142e wydarzenie. „Gryf Kaszubski” g\u0142osi program aktywnej walki bojowej oraz propagandowej z okupantem niemieckim w celu wyzwolenia Ojczyzny i obrony Ko\u015bcio\u0142a \u015awi\u0119tego.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Rozw\u00f3j organizacji<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Dow\u00f3dc\u0105 „Gryfa” zostaje g\u0142\u00f3wny za\u0142o\u017cyciel por. J\u00f3zef Dambek<\/strong>, ur. w 1903 r. w Zdrojach na Pomorzu. By\u0142 on za\u0142o\u017cycielem i szefem sieci dywersji pozafrontowej na powiat ko\u015bcierski. Organizowa\u0142 jeszcze przed wojn\u0105 w ramach sieci dywersji pozafrontowej kadry do dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej na wypadek zaj\u0119cia Pomorza przez Niemcy. Powo\u0142anie „Gryfa Kaszubskiego” by\u0142o prze\u0142omem w scalaniu rozdrobnionej i ma\u0142o efektywnej konspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowej. Akces do ”Gryfa ” sk\u0142adaj\u0105 ma\u0142e grupy ukrywaj\u0105ce si\u0119 w lasach i na wybudowaniach. Nast\u0119pnie jego szybki rozw\u00f3j, szczeg\u00f3lnie wtedy, kiedy J\u00f3zef Dambek<\/strong> zaproponowa\u0142 ksi\u0119dzu J\u00f3zefowi Wryczy<\/strong> wsp\u00f3ln\u0105 walk\u0119 z okupantem w ramach „Gryfa”. Dow\u00f3dca uwa\u017ca\u0142, \u017ce aby „Gryf” obj\u0105\u0142 ca\u0142e Kaszuby, Pomorze, wszystkie warstwy spo\u0142eczne, oraz sta\u0142 si\u0119 znacz\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 w walce z okupantem hitlerowskim, na jego czele powinna stan\u0105\u0107 osoba wybitna, znana, i o wielkim autorytecie<\/strong>. Wyb\u00f3r m\u00f3g\u0142 pa\u015b\u0107 tylko na J\u00f3zefa Wrycz\u0119<\/strong> – bohatera narodowego na Pomorzu – ksi\u0119dza, w dodatku podpu\u0142kownika.
\r\n Por. J\u00f3zef Dambek<\/strong> rozszerzaj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 TOW „Gryf Kaszubski” nawi\u0105zuje kontakt z ksi\u0119dzem Wrycz\u0105<\/strong> w celu zaproponowania mu, aby stan\u0105\u0142 na czele „Gryfa” i w ten spos\u00f3b podni\u00f3s\u0142 wiarygodno\u015b\u0107 i rang\u0119 organizacji w oczach Pomorzan. To trudne zadanie nawi\u0105zania kontaktu z ks. Wrycz\u0105<\/strong> poleca J. Dambek<\/strong> braciom Leonowi i J\u00f3zefowi Kulasom<\/strong> z Lipusza. Do spotkania dosz\u0142o w okolicy Bytowa na prze\u0142omie 1940 i 1941 r. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ks. J\u00f3zef Wrycza<\/strong> prowadzi\u0142 w tym czasie dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. W 1940 r. za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asn\u0105 organizacj\u0119 „KORAL”, kt\u00f3r\u0105 dowodzi\u0142 pod pseudonimem „Rawicz”. Wyrazi\u0142 zgod\u0119 na propozycj\u0119 J\u00f3zefa Dambka<\/strong>, by obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 prezesa Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Kaszubski”.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Powstanie „Gryfa Pomorskiego”<\/h3>\r\n\r\n\r\n

W du\u017cej mierze dzi\u0119ki autorytetowi ks. J\u00f3zefa Wryczy<\/strong> „Gryf Kaszubski” szybko si\u0119 rozrasta\u0142. Zasi\u0119g dzia\u0142ania organizacji znacznie przekracza\u0142 tereny Kaszub, co nak\u0142oni\u0142o Rad\u0119 Naczeln\u0105 do zmiany nazwy organizacji.
\r\n Zebranie organizacyjne Tajnej Organizacji Wojskowej odby\u0142o si\u0119 w nocy z 6 na 7 lipca 1941 r. w Czarnej D\u0105browie pow. Byt\u00f3w (na tym zebraniu przemianowano nazw\u0119 „Gryf Kaszubski” na „Gryf Pomorski”) w gospodarstwie Boles\u0142awa \u0179mudy-Trzebiatowskiego<\/strong>, gdzie w\u00f3wczas ukrywa\u0142 si\u0119 ks. J\u00f3zef Wrycza<\/strong>. Uczestniczyli w nim m.in. ks. J. Wrycza, J\u00f3zef Dambek, Leon Kulas, Klemens Bronk, Rudolf Bronk, Bronis\u0142aw Brunka, Jan Gierszewski, Franciszek Borzystowski, J\u00f3zef Kulas, Anastazy Witkowski<\/strong> i Juliusz Kosza\u0142ka<\/strong>. Na zebraniu zosta\u0142 zatwierdzony statut i deklaracja ideowa „Gryfa”, kt\u00f3r\u0105 opracowa\u0142 J. Dambek<\/strong>, a zaakceptowa\u0142 ks. J. Wrycza<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Idea „Gryfa Pomorskiego”<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Zgodnie z deklaracj\u0105 ideow\u0105 „Gryf Pomorski” mia\u0142 by\u0107 organizacj\u0105 apolityczn\u0105, stawiaj\u0105c\u0105 sobie za cel nadrz\u0119dny wyzwolenie kraju. We wszystkich dokumentach programowych zaakcentowane zosta\u0142y silnie pierwiastki chrze\u015bcija\u0144skie i katolickie. W pracy konspiracyjnej miano kierowa\u0107 si\u0119 zarz\u0105dzeniami Rz\u0105du Emigracyjnego oraz rozkazami Naczelnego Wodza. W kraju natomiast „Gryf” zachowa\u0142 pe\u0142n\u0105 autonomi\u0119.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Dow\u00f3dztwo organizacji<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Wed\u0142ug ustale\u0144 „Gryfem Pomorskim” mia\u0142a kierowa\u0107 Rada Naczelna. Prezesem jej zostaje ks. J. Wrycza<\/strong>, drugim prezesem za\u015b J. Dambek<\/strong>. Natomiast komendantami wojskowymi byli kolejno: Boles\u0142aw Formela, Juliusz Kosza\u0142ka<\/strong> (ps. Jeremi), J\u00f3zef Gierszewski<\/strong> (ps. Ry\u015b, Szulc, Gozdawa), Grzegorz Wojewski<\/strong> (ps. Ferrum).<\/p>\r\n\r\n\r\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacji<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Obj\u0119cie funkcji prezesa „Gryfa Pomorskiego” przez ks. Wrycz\u0119<\/strong> mia\u0142o wielkie znaczenie moralne. „Gryf Pomorski” poszerza swoje szeregi, zdobywa informator\u00f3w i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Ludno\u015b\u0107 udziela pomocy gryfowcom, bo w rozpowszechnionej opinii trzeba zwalcza\u0107 okupanta za jego zbrodnie, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce na czele ruchu stoi ksi\u0105dz i \u017co\u0142nierz. Przyk\u0142ad Ks. Wryczy<\/strong> pokazywa\u0142 Polakom, \u017ce nikt nie mo\u017ce by\u0107 oboj\u0119tny w walce z okupantem, skoro ju\u017c ksi\u0119\u017ca chwycili za bro\u0144. W tym okresie kierowany przez por. J. Dambka<\/strong> „Gryf” liczy\u0142 ponad 20 ty\u015b. \u017co\u0142nierzy skupionych w 35 oddzia\u0142ach, posiada setki bunkr\u00f3w. „Gryf” ma swoich ludzi we wszystkich miastach i wioskach. Grupy bojowe licz\u0105 do 30 \u017co\u0142nierzy. Obok bunkr\u00f3w le\u015bnych niejeden bunkier kryj\u0105 zagrody, szczeg\u00f3lnie te samotne na pustkach. W bunkrach dzia\u0142a\u0142 sztab „Gryfa”. Ponadto szkoleni w nich byli dow\u00f3dcy komend i grup, magazynowa\u0142o si\u0119 i naprawiano bro\u0144, pracowa\u0142y radiostacje, drukowa\u0142o si\u0119 gazetki o nazwie organizacji. W warunkach okupacji Pomorza walka zbrojna nie mog\u0142a by\u0107 jednak form\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105, dominuj\u0105c\u0105. Nasycenie ca\u0142ego terenu \u017candarmeri\u0105 SS i Gestapo uniemo\u017cliwia\u0142o wi\u0119ksz\u0105 koncentracj\u0119. Dlatego szeroko rozwija si\u0119 sabota\u017c, dywersja, wywiad i represje – od gro\u017aby poczynaj\u0105c, na wyrokach ko\u0144cz\u0105c – w stosunku do hitlerowc\u00f3w wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 okrucie\u0144stwem. Gryfowcy z las\u00f3w, z bunkr\u00f3w le\u015bnych, nieuchwytni i wszechobecni, niszczyli samoloty na lotniskach, wysadzali poci\u0105gi, mosty, likwidowali essesman\u00f3w i gestapowc\u00f3w.
\r\n Wa\u017cn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 „Gryfa” jest opieka nad ludno\u015bci\u0105 cywiln\u0105, ostrzegali przed aresztowaniami, wywozem na roboty, odbijali wi\u0119\u017ani\u00f3w, wysy\u0142ali do oboz\u00f3w paczki, pomagali rodzinom pomordowanych, propagand\u0105 podtrzymywali wiar\u0119 w wyzwolenie i zwyci\u0119stwo. Patriotyczne spo\u0142ecze\u0144stwo kaszubskie udziela\u0142o wszechstronnej pomocy gryfowcom, niekt\u00f3rzy z nara\u017caniem \u017cycia ca\u0142ej rodziny, udzielali schronienia dow\u00f3dcom „Gryfa”. Takimi bohaterami by\u0142a rodzina J\u00f3zefa Bigusa<\/strong>, przedwojennego w\u00f3jta Kamienicy Szlacheckiej, gdzie by\u0142 sztab dow\u00f3dcy „Gryfa”, dok\u0105d przychodzili \u0142\u0105cznicy z meldunkami od terenowych dow\u00f3dc\u00f3w; dzia\u0142a\u0142a tutaj stacja nadawczo- odbiorcza, a w pobliskim bunkrze zmagazynowana by\u0142a bro\u0144 i amunicja. Tutaj drukowano gazetk\u0119 podziemn\u0105 „Gryf Pomorski”, przechowywane by\u0142y flagi narodowe i symbole Pa\u0144stwa Polskiego.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\u015amier\u0107 por. J\u00f3zefa Dambka<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Kiedy w lutym 1944r. dosz\u0142o do aresztowa\u0144 pomorskich konspirator\u00f3w w Tczewie, gestapo wpad\u0142o na trop J\u00f3zefa Dambka<\/strong>. Postanowi\u0142o go aresztowa\u0107 4 marca we wsi Sikorzyno w powiecie kartuskim. Do tego zadania u\u017cyto gestapowca Jana Kaszubowskiego vel Hansa Kassnera<\/strong>. Wieczorem 4 marca w Sikorzynie w rejonie Go\u0142ubia Kaszubskiego J\u00f3zef Dambek<\/strong> zgin\u0105\u0142 w zasadzce zastrzelony przez Jana kaszubowskiego<\/strong>. Cia\u0142o jego zosta\u0142o przewiezione z Sikorzyna do Go\u0142ubia nad jezioro D\u0105browskie i tutaj ugodzone dodatkowym strza\u0142em. Krew dow\u00f3dcy wsi\u0105kn\u0119\u0142a w t\u0119 ziemi\u0119. Miejsce poch\u00f3wku J\u00f3zefa Dambka<\/strong> nie jest znane. Jan Kaszubowski<\/strong> ju\u017c w tym czasie by\u0142 agentem NKWD, a kt\u00f3re to NKWD umiejscowione by\u0142o m.in. w obozie Stutthof. Po \u015bmierci por. J\u00f3zefa Dambka<\/strong> Przesem Rady Naczelnej i dow\u00f3dc\u0105 „Gryfa Pomorskiego” zosta\u0142 najbli\u017cszy jego wsp\u00f3\u0142pracownik, por. Augustyn Westphal<\/strong>, kt\u00f3ry w 1941 roku przy\u0142\u0105czy\u0142 sw\u0105 grup\u0119 konspiracyjn\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w B\u0105ckiej Hucie, Sierakowicach i Sianowie do „Gryfa”. Jego sztab by\u0142 zakonspirowany w Przyrowiu, u bohaterskiej rodziny Jana Bloka<\/strong>. Raz jeszcze nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 z ca\u0142\u0105 moc\u0105, \u017ce na Kaszubach w pobli\u017cu Las\u00f3w Mirachowskich dow\u00f3dcy „Gryfa” mogli prowadzi\u0107 walk\u0119 z okupantem, bo st\u0105d rekrutowali si\u0119 najlepsi \u017co\u0142nierze, a miejscowa ludno\u015b\u0107 udziela\u0142a im wszechstronnej pomocy i schronienia.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Prze\u015bladowania „Gryfowc\u00f3w”<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Poczynaj\u0105c od po\u0142owy 1944 r. Rosjanie dokonuj\u0105 zrzut\u00f3w zwiadowczych grup desantowych na Bory Tucholskie. Okazuje si\u0119, \u017ce zwiadowcy nie maj\u0105 na celu walki z Niemcami. Zadaniem ich jest inwigilacja „Gryfa”. Interesuj\u0105 si\u0119 strukturami organizacyjnymi, zbieraj\u0105 dane o ich prze\u0142o\u017conych i przyw\u00f3dcach, sonduj\u0105 ich zapatrywania polityczne. Sowieci wiedz\u0105, \u017ce na Pomorzu dzia\u0142a liczna patriotyczna konspiracja niepodleg\u0142o\u015bciowa skupiona wok\u00f3\u0142 „Gryfa Pomorskiego”, w kt\u00f3rego statucie mocno akcentowane s\u0105 pierwiastki chrze\u015bcija\u0144skie i katolickie. Wiadomo im, \u017ce popierana jest ona przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107, a na jej czele stoi „walcz\u0105cy ksi\u0105dz” i \u017ce „Gryf” uznaje zwierzchnictwo Wodza Naczelnego w Londynie. Rosjanie uwa\u017cali, \u017ce „Gryf Pomorski” b\u0119dzie przeszkod\u0105 we wprowadzeniu komunizmu w Polsce i nale\u017cy go zlikwidowa\u0107. Scenariusz sowieckich dzia\u0142a\u0144 jest znany: trzeba zlikwidowa\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w „Gryfa” i skompromitowa\u0107 ich w oczach spo\u0142ecze\u0144stwa, cz\u0119\u015b\u0107 aresztowa\u0107, innych wywie\u017a\u0107 w g\u0142\u0105b Rosji, reszt\u0119 zastraszy\u0107, pozosta\u0142ych zmusi\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy na podanych warunkach. Nie dopu\u015bci\u0107, aby gryfowcy stali si\u0119 bohaterami w walce z okupantem, dlatego trzeba im postawi\u0107 fa\u0142szywy zarzut wsp\u00f3\u0142pracy z Niemcami. Na pocz\u0105tku maja 1944 r. pomimo zachowania wszelkich zasad konspiracyjnych zosta\u0142 aresztowany J\u00f3zef Bigus<\/strong>, \u017co\u0142nierz bardzo zas\u0142u\u017cony dla „Gryfa”, przewieziono go do obozu koncentracyjnego Stutthof, sk\u0105d nigdy nie wr\u00f3ci\u0142. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na Pomorze UB wsp\u00f3lnie z NKWD wymordowa\u0142o du\u017co gryfowc\u00f3w, w tym ca\u0142e kierownictwo, a setki innych wywieziono na Sybir, sk\u0105d ju\u017c nigdy nie wr\u00f3cili. Nie by\u0142o nawet pozor\u00f3w s\u0105d\u00f3w ani proces\u00f3w pokazowych, tak jak to mia\u0142o nieraz miejsce w przypadku AK. Gryfowc\u00f3w wyprowadzano z dom\u00f3w i mordowano w lasach lub skrytob\u00f3jczo na przes\u0142uchaniach w UB; cia\u0142 nigdy nie odnalaz\u0142a rodzina. Tak zgin\u0105\u0142 dokumentalista i kronikarz „Gryfa” Jan Go\u0144cz z Ko\u015bcierzyny<\/strong>, jak r\u00f3wnie\u017c komendant naczelny pionu wojskowego (od marca 1943 r. do ko\u0144ca wojny) por. in\u017c. Grzegorz Wojewski<\/strong> z Wejherowa – zostali oni zamordowani w pierwszych miesi\u0105cach 1945r. W taki sam spos\u00f3b zgin\u0119\u0142o wielu innych. Kaszubscy bohaterowie por. J\u00f3zef Dambek<\/strong>, ks. pp\u0142k J\u00f3zef Wrycza<\/strong> i por. Augustyn Westphal<\/strong> byli M\u0119\u017cami Stanu Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego w wymiarze regionalnym. Zadaniem tej patriotycznej organizacji konspiracyjnej by\u0142o kontynuowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci Pa\u0144stwa Polskiego w warunkach wojennych.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Podsumowanie<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Pomorski” by\u0142a organizacj\u0105 doskonale zorganizowan\u0105. Porucznik J\u00f3zef Dambek<\/strong> by\u0142 dobrym konspiratorem. \u015awiadczy o tym najdobitniej fakt, \u017ce jako mobilny i operatywny dow\u00f3dca przez 4 i p\u00f3\u0142 roku, do 4 marca 1944 r., kiedy zgin\u0105\u0142 od kuli gestapowca, nie tylko nie zosta\u0142 aresztowany, ale nawet rozpoznany przez Niemc\u00f3w. By\u0142a to sytuacja w polskiej konspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowej wyj\u0105tkowa nie tylko na Pomorzu, ale r\u00f3wnie\u017c w Generalnej Guberni. Niemcy dopiero jaki\u015b czas po \u015bmierci Dambka<\/strong> dowiedzieli si\u0119 jak naprawd\u0119 si\u0119 nazywa\u0142, wcze\u015bniej znali tylko jego pseudonimy „Jur” i „Lech”. Porucznik J\u00f3zef Dambek<\/strong> by\u0142 nie tylko tw\u00f3rc\u0105 i dow\u00f3dc\u0105 „Gryfa”, ale r\u00f3wnie\u017c wybitnym politykiem kaszubskim. W statucie ideowym „Gryfa”, kt\u00f3ry sam opracowa\u0142, zawar\u0142 my\u015bli o wielko\u015bci Kaszub, ich nale\u017cytej randze, o piel\u0119gnacji tradycji kulturowych, w tym j\u0119zyka. Walczy\u0142 o odzyskanie ca\u0142ego Pomorza, kt\u00f3re zosta\u0142o wydarte Polsce przed wiekami. Walka bohater\u00f3w „Gryfa” o woln\u0105 Polsk\u0119 nie posz\u0142a na marn\u0119. Ich idea\u0142y przej\u0119li synowie i wnukowie. To nie by\u0142 przypadek, \u017ce na Ziemi Kaszubskiej mia\u0142o miejsce Powstanie Grudniowe 1970 r. oraz, \u017ce tutaj powsta\u0142a „SOLIDARNO\u015a\u00c4\u2020”, kt\u00f3ra przynios\u0142a Polsce i narodom Europy wolno\u015b\u0107. To w\u0142a\u015bnie na sztandarach „Solidarno\u015bci” w sierpniu 1980 r. by\u0142y has\u0142a „Gryfa” – walki o ca\u0142kowit\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski.<\/p>\r\n\r\n

W oparciu o: <\/span>http:\/\/sitwp.umwp.pl<\/span><\/p>\r\n\r\n

Opracowano na podstawie: Strona po\u015bwi\u0119cona Tajnej Organizacji Wojskowej Gryf Pomorski<\/a> | Tajna Organizacja Gryf Pomorski<\/a><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

S\u0141UCHAJ:<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n