W Kazachstanie \u017cyj\u0105 do dzi\u015b potomkowie polskich przesiedle\u0144c\u00f3w przywiezionych tam przez w\u0142adze sowieckie w 1936 roku. Wysiedlenie cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w z okolic \u0179ytomierza, Kamie\u0144ca Podolskiego, Do\u0142bysza stanowi\u0142o wst\u0119p do przeprowadzonej w latach 1937-1938 tzw. operacji polskiej.<\/p>\r\n
W tym okresie na terenie Zwi\u0105zku Sowieckiego wybrane kategorie Narodu Polskiego by\u0142y fizycznie likwidowane (np. duchowie\u0144stwo, nauczyciele, dzia\u0142acze polityczni, byli \u017co\u0142nierze).<\/p>\r\n
Osoby \u201egro\u017ane\u201d dla w\u0142adzy sowieckiej, z regu\u0142y m\u0119\u017cczy\u017ani, poddawane by\u0142y eksterminacji, a ich rodziny zsy\u0142ane. Zgodnie z rozkazem Je\u017cowa odbierano polskim wdowom dzieci i poddawano je przymusowej rusyfikacji w domach dziecka.<\/p>\r\n
W okresie od sierpnia 1937 r. do wrze\u015bnia 1938 r. zabito 111 tys. Polak\u00f3w, 64 tys. otrzyma\u0142o wyroki ponad 10 lat obozu. \u0179ony skazanych Polak\u00f3w zsy\u0142ane by\u0142y automatycznie na minimum 5-8 lat \u0142agru. Przymusowo przesiedleni w 1936 r. z Wo\u0142ynia Polacy poddani byli ci\u0105g\u0142ej eksterminacji do 1956 roku.<\/p>\r\n
W Zwi\u0105zku Sowieckim przesiedlenie by\u0142o kar\u0105 administracyjn\u0105, w odr\u00f3\u017cnieniu od s\u0105dowego wyroku zes\u0142ania do obozu pracy – \u0142agru. W za\u0142o\u017conych przez siebie w szczerym stepie wsiach do\u015bwiadczali oni niewyobra\u017calnego g\u0142odu, zmuszeni byli do niewolniczej pracy pod sta\u0142\u0105 kontrol\u0105 \u017co\u0142nierzy w ramach tzw. komendantury.<\/p>\r\n
Wyszkoleni w tym okresie \u201especjali\u015bci\u201d od \u201eoperacji polskiej\u201d powt\u00f3rzyli logik\u0119 rodzinnej eksterminacji wybranych grup Narodu Polskiego w latach 1940-1941. Nale\u017cy tu nadmieni\u0107, \u017ce ofiara, jak\u0105 ponie\u015bli \u017cytomierscy Polacy w Kazachstanie, przynios\u0142a owoce \u015bwi\u0119to\u015bci. Wielu kap\u0142an\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych tej wsp\u00f3lnocie zmar\u0142o w opinii \u015bwi\u0119to\u015bci (m.in. ks. J\u00f3zef Kuczy\u0144ski, ks. Bronis\u0142aw Drzepecki). W obecnej chwili tocz\u0105 si\u0119 procesy beatyfikacyjne o. Serafina Kaszuby i ks. W\u0142adys\u0142awa Bukowi\u0144skiego.<\/p>\r\n
Cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w przesiedlonych w 1936 r. do Kazachstanu przetrwa\u0142a jednak prze\u015bladowania. Trudno jest oszacowa\u0107 obecnie wielko\u015b\u0107 tej grupy. W ramach spisu powszechnego w 2009 r. w Kazachstanie narodowo\u015b\u0107 polsk\u0105 zadeklarowa\u0142o 34 tysi\u0105ce os\u00f3b, natomiast do polskich korzeni mo\u017ce odwo\u0142a\u0107 si\u0119 o wiele wi\u0119ksza grupa, \u015bmiem twierdzi\u0107, \u017ce nawet ponad 100 tys. os\u00f3b. Zamieszkuj\u0105 oni g\u0142\u00f3wnie p\u00f3\u0142nocny Kazachstan, gdzie w niekt\u00f3rych rejonach (powiatach) stanowi\u0105 drug\u0105 liczebnie po Kazachach grup\u0119 narodowo\u015bciow\u0105.<\/p>\r\n
Od zako\u0144czenia wojny Polacy przesiedleni w 1936 r. z Wo\u0142ynia staraj\u0105 si\u0119 o powr\u00f3t do Polski. Nigdy nie mieli oni jednak realnej szansy repatriacji. W kolejnych falach przesiedle\u0144 z Kres\u00f3w i powrot\u00f3w z Sybiru w latach 1944-1947 i 1955-1959 w\u0142adze PRL oraz w\u0142adze Zwi\u0105zku Sowieckiego konsekwentnie odmawia\u0142y prawa do powrotu dla tej grupy.<\/p>\r\n
Co smutne, sytuacja zes\u0142anych Polak\u00f3w w niewielkim stopniu zmieni\u0142a si\u0119 po 1989 roku. Wprawdzie urz\u0119dnicy w ambasadzie i konsulatach III RP wydali naszym rodakom tysi\u0105ce dokument\u00f3w o stwierdzeniu narodowo\u015bci polskiej i przyrzeczeniu prawa powrotu do Polski, jednak pa\u0144stwo polskie nigdy z tej obietnicy si\u0119 nie wywi\u0105za\u0142o!<\/p>\r\n
Cho\u0107 zabrzmi to jak chichot historii, to w\u0142a\u015bnie Rosjanie, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej wywozili Polak\u00f3w z Wo\u0142ynia do Kazachstanu, obecnie otworzyli dla nich w\u0142asny system repatriacyjny. Po wieloletnim okresie bezowocnego oczekiwania na pomoc ze strony Polski kazachsta\u0144scy Polacy coraz cz\u0119\u015bciej sk\u0142onni s\u0105 do przyj\u0119cia rosyjskiej propozycji.<\/p>\r\n
W\u0142adze Federacji Rosyjskiej zapewniaj\u0105 transport i u\u0142atwiaj\u0105 przyjazd do wybranych region\u00f3w Rosji, przyznaj\u0105 przybywaj\u0105cym \u015bwiadczenia zdrowotne, prawo do nauki oraz emerytury dla os\u00f3b starszych, pomimo ich polskiej narodowo\u015bci. Nadaj\u0105 Polakom obywatelstwo w ci\u0105gu dw\u00f3ch, trzech miesi\u0119cy. By\u0107 mo\u017ce zabrzmi to r\u00f3wnie dziwnie, ale podobnie post\u0105pili Niemcy, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105 zes\u0142anych Polak\u00f3w w ramach akcji powrotu tzw. p\u00f3\u017anych wysiedlonych i \u0142\u0105czenia rodzin.<\/p>\r\n
Przyjazd cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w do Niemiec jest mo\u017cliwy, bowiem bardzo cz\u0119sto w polskich wsiach w Kazachstanie osiedlani byli Niemcy Nadwo\u0142\u017ca\u0144scy zsy\u0142ani tam po 1941 roku. \u0179yj\u0105c przez prawie trzy pokolenia we wsp\u00f3lnych osadach, w\u015br\u00f3d Niemc\u00f3w i Polak\u00f3w wytworzy\u0142y si\u0119 silne wi\u0119zi rodzinne. W obecnej chwili najwi\u0119cej polskich repatriant\u00f3w z Kazachstanu \u017cyje w Rosji (ok. 20 tys.) i w Niemczech (kilka tysi\u0119cy), pa\u0144stwo polskie w oparciu o mechanizmy Ustawy o repatriacji z 2000 r. i w ramach systemu \u201eRodak\u201d przyjmuje rocznie od 8 do 20 rodzin.<\/p>\r\n
Szans\u0119 dla powrotu do Polski stanowi\u0107 mog\u0142y rozwi\u0105zania zawarte w spo\u0142ecznym projekcie Ustawy o powrocie z 2010 r., gdzie autorzy tego aktu prawnego pragn\u0119li jedynie zr\u00f3wna\u0107 naszych rodak\u00f3w w prawach z uchod\u017acami, kt\u00f3rych dziesi\u0105tki tysi\u0119cy przyj\u0119\u0142a III RP. Jedn\u0105 z form zado\u015b\u0107uczynienia za wielopokoleniowe zes\u0142anie by\u0142o zapewnienie repatriantom mieszkania bez prawa w\u0142asno\u015bci.<\/p>\r\n
Po trzech latach walki w Sejmie rz\u0105d odrzuci\u0142 jednak obywatelski projekt ustawy. Sta\u0142o si\u0119 to za spraw\u0105 pe\u0142nomocnika Jakuba P\u0142a\u017cy\u0144skiego, kt\u00f3ry wbrew oporowi cz\u0142onk\u00f3w Komitetu \u201ePowr\u00f3t do Ojczyzny\u201d bior\u0105cych udzia\u0142 w pracach komisji sejmowej odrzuci\u0142 w\u0142asny projekt ustawy i jednoznacznie popar\u0142 wprowadzenie na jego miejsce rz\u0105dowego projektu Ustawy o pochodzeniu.<\/p>\r\n
G\u0142\u00f3wnym celem rozwi\u0105za\u0144 zawartych w projekcie rz\u0105dowym jest przyznanie tzw. polskiego pochodzenia dla by\u0142ych obywateli RP, kt\u00f3rzy opu\u015bcili Polsk\u0119 i udali si\u0119 np. do Niemiec. Osoby takie oraz ich potomkowie po otrzymaniu dokumentu o tzw. polskim pochodzeniu maj\u0105 prawo w wybranym przez siebie momencie do osiedlenia si\u0119 w Polsce. Po przybyciu otrzymuj\u0105 prawo do \u015bwiadcze\u0144 zdrowotnych, prawo do nauki i do stypendi\u00f3w socjalnych, prawo do pierwsze\u0144stwa w \u015brodkach pomocowych ze strony gminy oraz w przypadku niepodj\u0119cia pracy – prawo do \u015bwiadcze\u0144 dla bezrobotnych. Po dw\u00f3ch latach od osiedlenia osoby posiadaj\u0105ce \u201epolskie pochodzenie\u201d maj\u0105 otrzyma\u0107 obywatelstwo polskie.<\/p>\r\n
Tymczasem celem autor\u00f3w ustawy o powrocie z Kazachstanu by\u0142a idea zado\u015b\u0107uczynienia za prze\u015bladowania, jakich doznali nasi rodacy, idea obecna w polityce naszych s\u0105siad\u00f3w (Niemiec, Rosji, W\u0119gier). Rekompensat\u0119 za cierpienia stanowi\u0107 mia\u0142a szansa powrotu, kt\u00f3ra ponownie si\u0119 oddali\u0142a.<\/p>\r\n