{"id":72397,"date":"2013-12-31T18:45:47","date_gmt":"2013-12-31T23:45:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=72397"},"modified":"2013-12-31T18:46:15","modified_gmt":"2013-12-31T23:46:15","slug":"polski-rzad-nie-zareagowal-na-apel-watykanu-o-pomoc-dla-meksykanskich-katolikow-rozmowa-z-prof-jackiem-bartyzelem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=72397","title":{"rendered":"Polski rz\u0105d nie zareagowa\u0142 na apel Watykanu o pomoc dla meksyka\u0144skich katolik\u00f3w – rozmowa z prof. Jackiem Bartyzelem<\/em>"},"content":{"rendered":"

MATEUSZ RAWICZ:<\/strong> – Panie Profesorze, du\u017ce uznanie u polskich widz\u00f3w zdoby\u0142 film Cristiada<\/em>. Na ile jest to obraz przekazuj\u0105cy prawd\u0119 historyczn\u0105, a na ile fikcj\u0119?<\/p>\r\n

JACEK BARTYZEL: <\/strong>– Film Wrighta jest oczywi\u015bcie \u017cyczliwy cristeros<\/em> (kt\u00f3rzy zreszt\u0105 na to zas\u0142uguj\u0105), ale nie ma w nim natr\u0119tnej i niezgodnej z prawd\u0105 propagandy; nie ukrywa te\u017c ciemniejszych epizod\u00f3w, kt\u00f3rych nie brakuje w \u017cadnym ludzkim przedsi\u0119wzi\u0119ciu, jak podpalenia poci\u0105gu z przygodnymi pasa\u017cerami w \u015brodku przez ksi\u0119dza J. Reyesa Veg\u0119 czy nierycerski strza\u0142 w plecy bezbronnego \u017co\u0142nierza oddany przez s\u0142ynnego El Catorce (\u201eCzternastk\u0119\u201d), czyli Victoriana Ram\u00c3\u00adreza.<\/p>\r\n

Niemniej, pr\u00f3cz pewnych faktograficznych nie\u015bcis\u0142o\u015bci, budzi on niema\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci co do interpretacji zdarze\u0144, kt\u00f3ra (pomimo przedstawienia grozy zdarze\u0144) idzie w kierunku z\u0142agodzenia ich sensu w duchu politycznej, i niestety tak\u017ce eklezjalnej, \u201epoprawno\u015bci\u201d. Wyjd\u017amy tu od samego pocz\u0105tku filmu, kt\u00f3ry zaczyna si\u0119 wy\u015bwietleniem tekstu zawieraj\u0105cego zdumiewaj\u0105cy eufemizm, i\u017c \u201eniepewne relacje\u201d pomi\u0119dzy rz\u0105dem Meksyku a Ko\u015bcio\u0142em katolickim pogorszy\u0142y si\u0119, kiedy prezydent Plutarco El\u00c3\u00adas Calles wyda\u0142 restrykcyjne prawa antyklerykalne. W rzeczywisto\u015bci, ca\u0142y okres zar\u00f3wno rewolucji, jak i jej \u201einstytucjonalizacji\u201d po uchwaleniu w 1917 roku nowej konstytucji, znaczony jest nie \u201eniepewno\u015bci\u0105\u201d, lecz fizyczn\u0105 przemoc\u0105 – mordami ksi\u0119\u017cy i \u015bwieckich katolik\u00f3w, wyp\u0119dzaniem biskup\u00f3w, zamachami bombowymi na \u015bwi\u0105tynie oraz drako\u0144skim ustawodawstwem antykatolickim (nieraz wr\u0119cz absurdalnym, jak zakaz ca\u0142owania kap\u0142an\u00f3w r\u0119k\u0119).<\/p>\r\n

Ca\u0142a r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy Callesem a jego poprzednikami, jak genera\u0142owie – prezydenci: Venustiano Carranza czy \u00c3\u0081lvaro Obregon, sprowadza si\u0119 do tego, \u017ce tamci w pewnym momencie cofali si\u0119 (z r\u00f3\u017cnych, do\u015b\u0107 zawik\u0142anych powod\u00f3w) przed ostatecznymi konsekwencjami, natomiast Calles poszed\u0142 o \u201ejeden most dalej\u201d, wprowadzaj\u0105c do kodeksu karnego przepisy wykonawcze do nie w pe\u0142ni stosowanego dot\u0105d prawa. Ca\u0142e polityczne pod\u0142o\u017ce wojny wydanej przez meksyka\u0144ski rz\u0105d Ko\u015bcio\u0142owi sprowadzone jest wi\u0119c w filmie wy\u0142\u0105cznie do cech osobowo\u015bciowych jednego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 na szczycie w\u0142adzy. Film nie zawiera nawet najmniejszej aluzji do ideologicznego oblicza ani samego Callesa, ani establishmentu rewolucyjnego pa\u0144stwa; ani razu nie padaj\u0105 w nim takie s\u0142owa, jak libera\u0142, jakobin czy socjalista, a przecie\u017c tak w\u0142a\u015bnie okre\u015blali si\u0119 meksyka\u0144scy rewolucjoni\u015bci.<\/p>\r\n

Jeszcze bardziej znamiennym przemilczeniem jest unikni\u0119cie wskazania g\u0142\u00f3wnej nadrz\u0119dnej si\u0142y sprawczej wojny z Ko\u015bcio\u0142em, czyli masonerii, do kt\u00f3rej nale\u017celi wszyscy bez wyj\u0105tku funkcjonariusze re\u017cimu, kt\u00f3ra spaja\u0142a wszystkie frakcje obozu rewolucyjnego – od libera\u0142\u00f3w, poprzez jakobin\u00f3w i socjalist\u00f3w (jak sam Calles), a\u017c po elementy wprost bolszewizuj\u0105ce – i kt\u00f3ra wreszcie, co najwa\u017cniejsze, zupe\u0142nie nie ukrywa\u0142a swojego autorstwa programu zniszczenia Ko\u015bcio\u0142a, jawnie si\u0119 tym chlubi\u0105c.<\/p>\r\n

Innego rodzaju zastrze\u017cenia, lecz r\u00f3wnie powa\u017cnej natury, musi budzi\u0107 przedstawienie w filmie sylwetki jednego z g\u0142\u00f3wnych (i autentycznych) \u201ebohater\u00f3w pozytywnych\u201d, czyli b\u0142. Anacleta Gonzaleza Floresa. To, \u017ce ta \u015bwietlana posta\u0107 odmalowana jest wr\u0119cz \u201ena kolanach\u201d, nie zmienia faktu interpretacyjnego fa\u0142szu. Anacleto Gonz\u00e1lez Flores – wybitny intelektualista i sprawny organizator zarazem, za\u0142o\u017cyciel Zjednoczenia Ludowego w stanie Jalisco, autor strategii bojkotu ekonomicznego re\u017cimu, ale r\u00f3wnie\u017c drugi szef polityczny powstania – zaprezentowany zosta\u0142 w filmie jako ideologiczny pacyfista, programowo przeciwny walce zbrojnej. M\u00f3wi on: musimy znale\u017a\u0107 pokojowe rozwi\u0105zanie, nie b\u0119dziemy walczy\u0107<\/em>, a ju\u017c po jego \u015bmierci jedna z bohaterek nale\u017c\u0105cych do wspomagaj\u0105cych cristeros<\/em> Brygad \u015bw. Joanny d\u2019Arc wypowiada stereotypowy frazes pacyfistyczny: Anacleto mia\u0142 racj\u0119, przemoc prowadzi donik\u0105d<\/em>. U podstaw tej interpretacji le\u017cy bez w\u0105tpienia autorytet naukowego konsultanta filmu, kt\u00f3rym by\u0142 prof. Jean Meyer. \u00d3w francuskiego pochodzenia, lecz zwi\u0105zany z Meksykiem, historyk jest bez w\u0105tpienia wybitnym uczonym, bodaj najlepszym znawc\u0105 historii Ko\u015bcio\u0142a w tym kraju, ale ma r\u00f3wnie\u017c swoje osobiste pogl\u0105dy, kt\u00f3re w wypadku b\u0142. Anacleta wyrazi\u0142 w biografii zatytu\u0142owanej znamiennie: \u201eCz\u0142owiek, kt\u00f3ry chcia\u0142 by\u0107 meksyka\u0144skim Gandhim\u201d.<\/p>\r\n

B\u0142\u0105d jego interpretacji polega na wyci\u0105gni\u0119ciu fa\u0142szywych konkluzji z prawdziwego faktu, tj. stosowania taktyki oporu cywilnego, dop\u00f3ki istnieje nadzieja, \u017ce mo\u017ce on przynie\u015b\u0107 pozytywne rezultaty. Ale pokojowy op\u00f3r (resistencia pac\u00c3\u00adfica<\/em>) przeciwko opresorom Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry wybra\u0142 zrazu i organizowa\u0142 Anacleto, nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z ideologi\u0105 pacyfistyczn\u0105, lecz wyp\u0142ywa\u0142 z nauki moralnej Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ra w walce z tyrani\u0105 nakazuje wypr\u00f3bowa\u0107 najpierw wszystkie \u015brodki pokojowe (i legalne). Jako doskona\u0142y znawca tomizmu Gonz\u00e1lez Flores kierowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce wskaz\u00f3wkami Akwinaty, kt\u00f3ry uczy\u0142, \u017ce op\u00f3r czynny jest moralnie dozwolony w\u00f3wczas, kiedy odpowiedzialno\u015b\u0107 za jego skutki we\u017amie jaki\u015b autorytet publiczny i kiedy roztropna analiza sytuacji wska\u017ce realne szanse powodzenia takiego oporu. Dop\u00f3ki, wobec dysproporcji si\u0142, takiej szansy nie widzia\u0142, powstrzymywa\u0142 wybuch powstania, lecz kiedy ono i tak spontanicznie wybuch\u0142o, i kiedy biskupi dali na nie, acz w ostro\u017cny i warunkowy spos\u00f3b, przyzwolenie, Anacleto nie waha\u0142 si\u0119 przyst\u0105pi\u0107 do niego i stan\u0105\u0107 na jego czele, jak prawdziwy \u017co\u0142nierz Ko\u015bcio\u0142a Wojuj\u0105cego, kt\u00f3rego pisma (na czele z Plebiscytem m\u0119czennik\u00f3w<\/em>) tak\u017ce dowodz\u0105, \u017ce by\u0142 cz\u0142owiekiem walki z szata\u0144sk\u0105 tr\u00f3jc\u0105, jak pisa\u0142, wrog\u00f3w katolicyzmu: protestantyzmem, masoneri\u0105 i rewolucj\u0105.<\/p>\r\n

Jednak najpowa\u017cniejsze ze wszystkich zastrze\u017cenie trzeba zg\u0142osi\u0107 wobec ostatniej sceny filmu, b\u0119d\u0105cej przecie\u017c kod\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 przes\u0142anie tw\u00f3rc\u00f3w do widz\u00f3w. Oto z udekorowanego ko\u015bcio\u0142a wychodz\u0105 od\u015bwi\u0119tnie ubrane dzieci, zapewne po Pierwszej Komunii, i wy\u015bwietlany jest napis informuj\u0105cy, i\u017c dzi\u0119ki zawartym uk\u0142adom (arreglos<\/em>) biskup\u00f3w z rz\u0105dem ko\u015bcio\u0142y w ca\u0142ym Meksyku zosta\u0142y otwarte, a nast\u0119pny napis, na obrazku w sepii, informuje o beatyfikacji m\u0119czennik\u00f3w przez Benedykta XVI w 2005 roku. Przes\u0142anie to jest wi\u0119c hiperoptymistyczne, i widz musi wyj\u015b\u0107 z kina z przekonaniem, \u017ce chocia\u017c meksyka\u0144scy katolicy cierpieli strasznie, to jednak ofiara m\u0119czennik\u00f3w i bohaterstwo cristeros<\/em> nie posz\u0142y na marne, bo wszystko sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dobrze.<\/p>\r\n

Reasumuj\u0105c, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce religijny sens cristiady<\/em> zosta\u0142 tu poddany dyskretnej i subtelnej na og\u00f3\u0142 obr\u00f3bce w duchu \u201eposoborowym\u201d. Przes\u0142anie encykliki Quas primas<\/em> o spo\u0142ecznym kr\u00f3lowaniu Chrystusa – kt\u00f3re wyznacza\u0142o sens cristiady<\/em> – zosta\u0142o tu przefiltrowane przez \u201educha\u201d deklaracji o wolno\u015bci religijnej Dignitatis humanae<\/em>. Cristeros<\/em> nie walczyli jednak o to – a przynajmniej nie tylko o to – aby rz\u0105d zezwoli\u0142 katolikom na wyznawanie ich wiary bez obawy prze\u015bladowa\u0144; nie walczyli o \u201erz\u0105d demokratyczny\u201d, kt\u00f3ry zagwarantuje swobod\u0119 wyznawania religii, tym bardziej jakiejkolwiek – to by\u0142a co najwy\u017cej indywidualna pozycja gen. Enrique\u2019a Gorostiety, cristero agnostico<\/em>, kt\u00f3ry dopiero przechodzi\u0142 przemian\u0119 duchow\u0105 w toku walki – lecz o rz\u0105d katolicki.<\/p>\r\n

Celem cristeros<\/em> by\u0142o zmiecenie z powierzchni ziemi bezbo\u017cnej, maso\u0144skiej tyranii i ponowne z\u0142o\u017cenie Meksyku pod stopy Chrystusa Kr\u00f3la, tak jak by\u0142o za czas\u00f3w kolonialnej Nowej Hiszpanii i jeszcze na pocz\u0105tku niepodleg\u0142ego Meksyku, kt\u00f3rego konstytucja stanowi\u0142a, \u017ce jego religi\u0105 publiczn\u0105 jest i b\u0119dzie religia katolicka, apostolska i rzymska. Jednoznacznie \u015bwiadczy o tym Konstytucja Cristeros<\/em> z 1 stycznia 1928 roku, w kt\u00f3rej pierwszym artykule nar\u00f3d meksyka\u0144ski uznaje i sk\u0142ada ho\u0142d Bogu Wszechmog\u0105cemu i Najwy\u017cszemu Stw\u00f3rcy Wszech\u015bwiata<\/em> oraz postanawia, \u017ce najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 w Meksyku b\u0119dzie sprawowa\u0142 Chrystus Kr\u00f3l. W obrazie Wrighta rozbrzmiewa nieustannie \u00f3w pi\u0119kny okrzyk: \u00a1Viva Cristo Rey!<\/em>, ale skoro nie artyku\u0142uje on owego celu, to traci swoj\u0105 substancjaln\u0105 tre\u015b\u0107; wyra\u017ca jedynie to, \u017ce Chrystus kr\u00f3luje w sercach powsta\u0144c\u00f3w, tymczasem oni bili si\u0119 o to, aby On kr\u00f3lowa\u0142 te\u017c w meksyka\u0144skim pa\u0144stwie, w jego ustawach i urz\u0119dach, w szko\u0142ach i we wszystkich aktach publicznego ho\u0142du.<\/p>\r\n

– Poleci\u0142by Pan ten film widzom?<\/strong><\/p>\r\n

– Pomimo powy\u017cszych krytycznych uwag Cristiad\u0119<\/em> sam obejrza\u0142em, jeszcze przed jej oficjalnym wej\u015bciem do dystrybucji, dwukrotnie i musz\u0119 od razu wyzna\u0107, \u017ce jest to film, do kt\u00f3rego z pewno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0119 pragn\u0105\u0142 powraca\u0107. Pewne nier\u00f3wno\u015bci dramaturgiczne czy zmienno\u015b\u0107 konwencji gatunkowych nie zmieniaj\u0105 og\u00f3lnego wra\u017cenia, \u017ce jest to obraz mocny, po wielokro\u0107 wstrz\u0105saj\u0105cy wr\u0119cz, zachwycaj\u0105cy rozmachem scen batalistycznych, urod\u0105 plener\u00f3w, umiej\u0119tnym operowaniem kontrastami \u015bwiat\u0142a i mroku, staranno\u015bci\u0105 detalu kostium\u00f3w i rekwizyt\u00f3w – i oczywi\u015bcie wybornym aktorstwem takich renomowanych gwiazd, jak Andy Garc\u00c3\u00ada, Eva Longoria, Peter O\u2019Toole, Eduardo Ver\u00e1stegui czy Rub\u00c3\u00a9n Blades. Rewelacyjny jest tak\u017ce debiutant Maurizio Kuri, jako najm\u0142odszy m\u0119czennik cristiady<\/em>, 14-letni Jos\u00c3\u00a9 S\u00e1nchez del R\u00c3\u00ado. Jego Via Crucis<\/em> po ziemi posypanej sol\u0105, kt\u00f3r\u0105 musi przemierza\u0107 stopami obdartymi ze sk\u00f3ry, to scena dor\u00f3wnuj\u0105ca Pasji<\/em> Mela Gibsona, i trudno powstrzyma\u0107 \u0142zy, ogl\u0105daj\u0105c m\u0119cze\u0144stwo tego dziecka i jego heroiczn\u0105 wierno\u015b\u0107 do ko\u0144ca.<\/p>\r\n

– W polskiej kulturze temat prze\u015bladowa\u0144 wiary w Meksyku jest ma\u0142o znany. Przybli\u017ca go m.in. Melchior Wa\u0144kowicz w zbiorze reporta\u017cy W ko\u015bcio\u0142ach Meksyku<\/em> i Graham Greene w powie\u015bci Moc i chwa\u0142a<\/em>.<\/strong><\/p>\r\n

– To prawda, lecz trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce kiedy rozgrywa\u0142y si\u0119 te dramatyczne wydarzenia, to budzi\u0142y one w Polsce \u017cywe i wsp\u00f3\u0142czuj\u0105ce zainteresowanie opinii katolickiej. \u015awiadectwem tego s\u0105 nie tylko reporta\u017ce Wa\u0144kowicza, ale r\u00f3wnie inne opracowania, tak\u017ce t\u0142umaczone, jak A. Bora Prze\u015bladowanie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Meksyku<\/em>, O m\u0119cze\u0144skim Meksyku<\/em> czy o. A. Dragona SJ Za Chrystusa Kr\u00f3la. \u0179ywot ks. Micha\u0142a Augustyna Pro SJ<\/em>.<\/p>\r\n

Ma\u0142o znanym, a przykrzejszym faktem jest natomiast to, \u017ce kiedy Stolica Apostolska zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 poufnie do rz\u0105du polskiego z pro\u015bb\u0105 o wywarcie nacisku kana\u0142ami dyplomatycznymi na w\u0142adze meksyka\u0144skie celem odst\u0105pienia od ich drako\u0144skiej polityki, nasz MSZ nie wykaza\u0142 zainteresowania t\u0105 kwesti\u0105.<\/p>\r\n

(\u2026)<\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 Mateusz Rawicz<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Fragment wywiadu<\/a><\/span> z prof. Jackiem Bartyzelem, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w najnowszym, 69. numerze \u201eFrondy\u201d.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"MATEUSZ RAWICZ: – Panie Profesorze, du\u017ce uznanie u polskich widz\u00f3w zdoby\u0142 film Cristiada. Na ile jest to obraz przekazuj\u0105cy prawd\u0119 historyczn\u0105, a na ile fikcj\u0119? JACEK BARTYZEL: – Film Wrighta jest oczywi\u015bcie \u017cyczliwy cristeros (kt\u00f3rzy zreszt\u0105 na to zas\u0142uguj\u0105), ale nie ma w nim natr\u0119tnej i niezgodnej z prawd\u0105 propagandy; nie ukrywa te\u017c ciemniejszych epizod\u00f3w, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,92,235],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72397"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72397"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72397\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72397"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72397"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72397"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}