{"id":71985,"date":"2013-12-09T15:07:38","date_gmt":"2013-12-09T20:07:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=71985"},"modified":"2013-12-09T15:07:38","modified_gmt":"2013-12-09T20:07:38","slug":"niechlubna-rola-duchownych-w-rzezi-wolynskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=71985","title":{"rendered":"Niechlubna rola duchownych w Rzezi Wo\u0142y\u0144skiej"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142 dla Historii na portalu Wirtualna Polska.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\u00a0Rze\u017a Wo\u0142y\u0144ska, kt\u00f3rej 70. rocznic\u0119 obchodzimy w tym roku to fragment wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, jakim by\u0142o ludob\u00f3jstwa dokonane na Polakach i obywatelach polskich innych narodowo\u015bci przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich. Obj\u0119\u0142a ono nie tylko Wo\u0142y\u0144, ale i Lubelszczyzn\u0119 i po\u0142udniowe Polesie oraz Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodnia, obejmuj\u0105c\u0105 wojew\u00f3dztwa: stanis\u0142awowskie, tarnopolskie i lwowskie. Ludob\u00f3jstwa dokonywali cz\u0142onkowie Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i Ukrai\u0144skiej Armii Powsta\u0144czej. Wspierali ich w tym tzw. siekiernicy, czyli podburzeni ch\u0142opi ukrai\u0144scy, uzbrojeni w siekiery, wid\u0142y i inne narz\u0119dzia rolnicze. Pierwsze mordy mia\u0142y miejsce ju\u017c we wrze\u015bniu 1939 r., gdy wojsko polskie wycofywa\u0142o si\u0119 do Rumunii przed wkraczaj\u0105c\u0105 Armi\u0105 Czerwon\u0105, a kolejne w lipcu 1941 r., gdy wkracza\u0142a tutaj armia niemiecka. Na ziemiach zabu\u017ca\u0144skich trwa\u0142y one do ko\u0144ca 1945 r., czyli do chwili wyp\u0119dzenia stamt\u0105d wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w, a na Podkarpaciu i Lubelszczy\u017anie a\u017c do 1947 r. Ostateczny kres po\u0142o\u017cy\u0142a im akcja „Wis\u0142a”, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do ostatecznego rozbicia podziemia ukrai\u0144skiego w Polsce. Ofiarami ludob\u00f3jstwa byli g\u0142\u00f3wnie ch\u0142opi, cz\u0119sto bardzo biedni, ale i ksi\u0119\u017ca rzymskokatoliccy, nauczyciele i le\u015bnicy.\u00a0<\/p>\r\n

Duchowni po stronie nacjonalist\u00f3w<\/b>\u00a0<\/p>\r\n

U podstaw ludob\u00f3jstwa le\u017ca\u0142a ideologia ukrai\u0144skiego ruchu nacjonalistycznego, kt\u00f3ry narodzi\u0142 si\u0119 w drugiej po\u0142owie XIX w Galicji Wschodniej, czyli na terenach zaboru austriackiego. Mia\u0142 on swoje oparcie w przychylno\u015bci zaborc\u00f3w, kt\u00f3rzy w my\u015bl zasady „dziel i rz\u0105d\u017a” przeciwstawiali go polskim organizacjom niepodleg\u0142o\u015bciowym. Wspierany by\u0142 on tak\u017ce przez siln\u0105 na tych terenach Cerkiew greckokatolick\u0105, co powodowa\u0142o, \u017ce jego liderami byli nierzadko tak duchowni, jak i ich synowie (w obrz\u0105dku wschodnim nie obowi\u0105zywa\u0142 celibat). Najlepszym tego przyk\u0142adem by\u0142 szef jednej z frakcji OUN, Stepan Bandera, syn ksi\u0119dza Andrija, kapelana wojsk ukrai\u0144skich i dzia\u0142acza nacjonalistycznego.<\/p>\r\n

Dow\u00f3dztwo UPA zamiast podj\u0105\u0107 walk\u0119 z okupantem zdecydowa\u0142o, \u017ce po zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w przyszed\u0142 czas na Polak\u00f3w. Z zachowanych dyrektyw wynika, \u017ce podj\u0119to decyzj\u0119 nie tylko o zag\u0142adzie bezbronnej ludno\u015bci cywilnej, ale i cywilizacji materialnej. Zarz\u0105dzano bowiem nie tylko samo mordowanie, ale i burzenie polskich dom\u00f3w, ko\u015bcio\u0142\u00f3w, cmentarzy i szk\u00f3\u0142<\/i>\u00a0<\/p>\r\n

ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski<\/i><\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wnym ideologiem tego ruchu sta\u0142 si\u0119 urodzony na Zaporo\u017cu Dmytro Doncow, kt\u00f3ry najpierw przet\u0142umaczy\u0142 na j\u0119zyk ukrai\u0144ski „Mein Kampf” Adolfa Hitlera, a nast\u0119pnie, zafascynowany niemieckim nazizmem, napisa\u0142 dzie\u0142o pt. „Nacjonalizm”. Zawar\u0142 w nim tez\u0119, \u017ce aby powsta\u0142a „samostijna”, czyli niepodleg\u0142a Ukraina, trzeba zastosowa\u0107 „tw\u00f3rcz\u0105 przemoc”, tak wobec „cu\u017ce\u0144c\u00f3w”, czyli obcoplemie\u0144c\u00f3w, jak wobec tych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy nie popieraj\u0105 ruchu nacjonalistycznego. Tez\u0119 t\u0119 w \u017cycie wcieli\u0142 wspomniany Bandera, kt\u00f3ry ju\u017c w okresie mi\u0119dzywojennym dokona\u0142 szeregu akt\u00f3w terroru, korzystaj\u0105c przy tym ze wsparcia niemieckiego wywiadu. R\u00f3wnocze\u015bnie jego podw\u0142adni przeprowadzili szerok\u0105 agitacj\u0119 w\u015br\u00f3d ludno\u015bci ukrai\u0144skiej, cz\u0119sto bardzo s\u0142abo wykszta\u0142conej. Wpajali jej prymitywne, ale chwytliwa has\u0142a: „Smert Lacham – s\u0142awa Ukrajinu”; „Lachiw wyri\u017cem, \u017bydiw wydusym, a Ukrajinu stworyty musym”; „Bude lacka krow po kolina – bude wilna Ukrajina”, czyli „\u015amier\u0107 Polakom – s\u0142awa Ukrainie”, „Polak\u00f3w wyr\u017cniemy, \u017byd\u00f3w wydusimy – a Ukrain\u0119 stworzy\u0107 musimy” i „B\u0119dzie polska krew po kolana – b\u0119dzie wolna Ukraina”.\u00a0<\/p>\r\n

Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy, widz\u0105c swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 we wsp\u00f3\u0142pracy z Trzeci\u0105 Rzesz\u0105, licznie zasili szeregi formacji kolaboranckich, wst\u0119puj\u0105c do batalion\u00f3w Abwehry „Roland” i „Nachtigall” oraz Ukrai\u0144skiej Policji Pomocniczej. Formacje te w 1941 i 1942 r. wzi\u0119\u0142y czynny udzia\u0142 w Holokau\u015bcie, przez co doprowadzi\u0142y do wymordowania wi\u0119kszo\u015bci \u017byd\u00f3w kresowych. Inni z kolei wst\u0105pili do 14. Dywizji SS oraz do pu\u0142k\u00f3w policyjnych SS, kt\u00f3re przeprowadzi\u0142y szereg pacyfikacji polskich wiosek. W pa\u017adzierniku 1942 r. na bazie OUN powsta\u0142a UPA, do kt\u00f3rej zdezerterowa\u0142a wraz z broni\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 ukrai\u0144skich policjant\u00f3w, a w latach nast\u0119pnych tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 esesman\u00f3w. Dow\u00f3dztwo UPA zamiast podj\u0105\u0107 walk\u0119 z okupantem zdecydowa\u0142o, \u017ce po zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w przyszed\u0142 czas na Polak\u00f3w. Z zachowanych dyrektyw wynika, \u017ce podj\u0119to decyzj\u0119 nie tylko o zag\u0142adzie bezbronnej ludno\u015bci cywilnej, ale i cywilizacji materialnej. Zarz\u0105dzano bowiem nie tylko samo mordowanie, ale i burzenie polskich dom\u00f3w, ko\u015bcio\u0142\u00f3w, cmentarzy i szk\u00f3\u0142.\u00a0<\/p>\r\n

Poligon do\u015bwiadczalny ludob\u00f3jstwa<\/b>\u00a0<\/p>\r\n

Na pierwszy ogie\u0144 wybrano Wo\u0142y\u0144. Z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na to trzy powody. Po pierwsze, by\u0142 to teren rozleg\u0142y, mocno zalesiony, nad kt\u00f3rym Niemcy nie w pe\u0142ni sprawowali kontrol\u0119, utrzymuj\u0105c swoje garnizony jedynie w miastach i wzd\u0142u\u017c szlak\u00f3w kolejowych, aby zapewni\u0107 sobie dostawy na front wschodni.\u00a0<\/p>\r\n

Po drugie, Polak\u00f3w by\u0142o tutaj bardzo ma\u0142o. Przed wojn\u0105 stanowili oni zaledwie 16 proc. ludno\u015bci. Poza tym zsy\u0142ki na Sybir i do Kazachstanu, dokonywane w czasie pierwszej okupacji sowieckiej, mocno ich przetrzebi\u0142y. Co wi\u0119cej, najwi\u0119kszych strat obaj okupanci dokonali w warstwie przyw\u00f3dczej, czyli w\u015br\u00f3d oficer\u00f3w, ziemian i urz\u0119dnik\u00f3w oraz ich rodzin, Polska konspiracja na tych terenach by\u0142a bardzo s\u0142aba, a zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich osad nie mia\u0142a jakiejkolwiek samoobrony.\u00a0<\/p>\r\n

Po trzecie, dow\u00f3dztwo UPA, na czele kt\u00f3rego sta\u0142 Roman Szuchewycz, s\u0142usznie przewidywa\u0142o, \u017ce ataku na Wo\u0142y\u0144 nie b\u0119dzie spodziewa\u0107 si\u0119 ani rz\u0105d polski w Londynie, ani miejscowa ludno\u015b\u0107 polska, \u017cyj\u0105ca na og\u00f3\u0142 w du\u017cej zgodzie z Ukrai\u0144cami. Wo\u0142y\u0144 mia\u0142 wi\u0119c sta\u0107 si\u0119 swoistego rodzaju poligonem do\u015bwiadczalnym przed uderzeniem na Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodni\u0105, gdzie ludno\u015b\u0107 polska by\u0142a liczniejsza i mieszka\u0142a w bardziej zwartych skupiskach, \u0142atwiejszych do obrony.\u00a0<\/p>\r\n

Je\u017celi chodzi o czas przeprowadzenia zag\u0142ady Polak\u00f3w, to warto zauwa\u017cy\u0107, ze masowe mordy rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 tu\u017c po kl\u0119sce Niemc\u00f3w pod Stalingradem. Przyk\u0142adem tego jest Paro\u015bl, kt\u00f3r\u0105 sotnia UPA jako pierwsz\u0105 z polskich wiosek wymordowa\u0142a ju\u017c 9 lutego 1943 r. Ludob\u00f3jstwo bowiem by\u0142o zaplanowane jako ca\u0142kowite „oczyszczenie” terenu z obcoplemie\u0144c\u00f3w, aby po kl\u0119sce Trzeciej Rzeszy, kt\u00f3rej raczej si\u0119 spodziewano, tereny te sta\u0142y si\u0119 jednolicie ukrai\u0144skie. Dlatego te\u017c obok Polak\u00f3w mordowano osoby innych narodowo\u015bci, w tym ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w, Ormian, Czech\u00f3w (osadnicy z czas\u00f3w carskich), a tak\u017ce tych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy ratowali Polak\u00f3w. Mordowano tak\u017ce osoby z rodzin polsko-ukrai\u0144skich.\u00a0<\/p>\r\n

W czasie napad\u00f3w na polskie wsie wyrzynano wszystkich bez r\u00f3\u017cnicy na p\u0142e\u0107 czy wiek, pocz\u0105wszy od niemowl\u0105t, a na starcach sko\u0144czywszy. Zab\u00f3jstwa po\u0142\u0105czone by\u0142y z nies\u0142ychanym okrucie\u0144stwem, kt\u00f3rego nie stosowali nawet niemieccy czy sowieccy okupanci. Wszystko to by\u0142o po\u0142\u0105czone z grabie\u017c\u0105 mienia ofiar, kt\u00f3re by\u0142o dla ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w swoistego rodzaju zap\u0142at\u0105 za wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w mordach.\u00a0<\/p>\r\n

Rze\u017a na mszy<\/b>\u00a0<\/p>\r\n

Na apogeum ludob\u00f3jstwa UPA wybra\u0142a niedziel\u0119 11 lipca 1943 r., kt\u00f3ra przesz\u0142a do historii jako „Krwawa Niedziela”. Wybrano niedziel\u0119, bo wtedy Polacy rozsypani po przysi\u00f3\u0142kach i osadach, schodzili si\u0119 do ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Banderowcy, wspierani przez „siekiernik\u00f3w” zaatakowali prawie 100 miejscowo\u015bci, morduj\u0105c w okrutny spos\u00f3b, cz\u0119sto pal\u0105c \u017cywcem w otoczonych ko\u015bcio\u0142ach, kilka tysi\u0119cy Polak\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci kobiety, starc\u00f3w i dzieci. Zamordowano tak\u017ce ksi\u0119\u017cy, niekt\u00f3rych w spos\u00f3b bardzo okrutny. Dla przyk\u0142adu ks. Karola Barana przepi\u0142owano na p\u00f3\u0142 w drewnianym korycie. Innych zar\u0105bano siekierami przy o\u0142tarzu w czasie sprawowania liturgii. \u0141\u0105cznie nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy zamordowali ponad 180 polskich duchownych, w tym kleryk\u00f3w i siostry zakonne.\u00a0<\/p>\r\n

Ze smutkiem nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce do niekt\u00f3rych mord\u00f3w podjudzali tak\u017ce duchowni prawos\u0142awni i greckokatoliccy. Ci ostatni pe\u0142nili funkcje kapelan\u00f3w w UPA, a niejednokrotnie sami dowodzili grupami napastnik\u00f3w. Z kolei arcybiskup greckokatolicki Andrzej Szeptycki (wnuk Aleksandra Fredy) czynnie wspiera\u0142 nacjonalizm ukrai\u0144skich oraz b\u0142ogos\u0142awi\u0142 formacjom faszystowskim. Z jego polecania biskup Josyf Slipyj odprawi\u0142 we Lwowie 18 lipca 1943 r., a wi\u0119c chwili gdy p\u0142on\u0105\u0142 Wo\u0142y\u0144, msze \u015bw. dla ochotnik\u00f3w ukrai\u0144skich wst\u0119puj\u0105cych do SS. Modli\u0142 si\u0119 tak\u017ce o pomy\u015blno\u015b\u0107 wojsk Adolfa Hitlera i oddelegowywa\u0142 swoich ksi\u0119\u017cy do SS.\u00a0<\/p>\r\n

Na Wo\u0142yniu w 1943 r. wymordowano prawie 60 tys. Polak\u00f3w. Wiele polskich wsi zosta\u0142o zr\u00f3wnanych z ziemi\u0105. Dzi\u015b nie ma po nich \u015bladu. Na pocz\u0105tku 1944 r. ludob\u00f3jstwo rozp\u0119ta\u0142o si\u0119 w s\u0105siednich wojew\u00f3dztwa. Tutaj zgin\u0119\u0142o kolejne 100 tys. os\u00f3b. Nie licz\u0105c wi\u0119c pomordowanych \u017byd\u00f3w nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy zg\u0142adzili prawie 150 tys. Polak\u00f3w oraz dziesi\u0105tki tysi\u0119cy swoich rodak\u00f3w. Do dzi\u015b wi\u0119kszo\u015b\u0107 z ofiar nadal nie ma swoich grob\u00f3w i upami\u0119tnie\u0144.<\/p>\r\n

Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski dla Wirtualnej Polski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Artyku\u0142 dla Historii na portalu Wirtualna Polska.\u00a0 \u00a0Rze\u017a Wo\u0142y\u0144ska, kt\u00f3rej 70. rocznic\u0119 obchodzimy w tym roku to fragment wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, jakim by\u0142o ludob\u00f3jstwa dokonane na Polakach i obywatelach polskich innych narodowo\u015bci przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich. Obj\u0119\u0142a ono nie tylko Wo\u0142y\u0144, ale i Lubelszczyzn\u0119 i po\u0142udniowe Polesie oraz Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodnia, obejmuj\u0105c\u0105 wojew\u00f3dztwa: stanis\u0142awowskie, tarnopolskie i lwowskie. Ludob\u00f3jstwa […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,188,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71985"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71985"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71985\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71985"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71985"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71985"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}