{"id":71881,"date":"2013-12-06T09:14:35","date_gmt":"2013-12-06T14:14:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=71881"},"modified":"2013-12-06T09:16:44","modified_gmt":"2013-12-06T14:16:44","slug":"sw-mikolaj-czeka-na-nasza-pomoc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=71881","title":{"rendered":"\u015aw. Miko\u0142aj czeka na nasz\u0105 pomoc!"},"content":{"rendered":"

Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce nie ma popularniejszego \u015bwi\u0119tego ni\u017c \u015bw. Miko\u0142aj. Niemal przez ca\u0142y grudzie\u0144 imi\u0119 biskupa Miry odmieniane jest w mediach przez wszystkie przypadki. Jednak czy rzeczywi\u015bcie przedmiotem tego kultu jest patron \u017ceglarzy i dzieci? Nale\u017cy \u017cywi\u0107 obaw\u0119, \u017ce osoba, kt\u00f3rej niecierpliwie wygl\u0105da polska dziatwa (i nie tylko) ju\u017c wieczorem 5 grudnia, dla sporej jej cz\u0119\u015bci jest mieszkaj\u0105cym na biegunie p\u00f3\u0142nocnym przero\u015bni\u0119tym krasnalem, dla pozosta\u0142ych to biskup przebieraj\u0105cy si\u0119, nie wiadomo dlaczego, w \u015bmieszny skrzaci str\u00f3j. <\/strong><\/p>\r\n

\"\"Na naszych oczach dokonuj\u0105 si\u0119 zmiany w obyczajowo\u015bci Polak\u00f3w. Kultura wyros\u0142a z chrze\u015bcija\u0144stwa ust\u0119puje miejsca konsumpcyjnemu stylowi \u017cycia promowanemu przez media. Swoista ewolucja postrzegania postaci \u015bw. Miko\u0142aja przez Polak\u00f3w jest dobrym przyk\u0142adem, aby zrozumie\u0107, jak ten proces przebiega.<\/p>\r\n

Szczodro\u015b\u0107 biskupa Miry<\/strong><\/p>\r\n

\u0179yj\u0105cy na prze\u0142omie III i IV wieku \u015bw. Miko\u0142aj by\u0142 biskupem Miry w Azji Mniejszej (dzi\u015b Turcja), cz\u0142owiekiem wielkiej dobroci i hojno\u015bci. Maj\u0105tek, kt\u00f3rym dysponowa\u0142, przeznaczy\u0142 na pomoc ubogim. Ta szczodrobliwo\u015b\u0107, a jednocze\u015bnie roztropno\u015b\u0107 w obdarowywaniu, po\u0142\u0105czona z wielk\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105, sprawi\u0142y, \u017ce po \u015bmierci zosta\u0142 zaliczony przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 do grona \u015bwi\u0119tych.<\/p>\r\n

Wielkim kultem otaczany by\u0142 szczeg\u00f3lnie w \u015bredniowieczu. \u015awiadczy o tym du\u017ca ilo\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142\u00f3w ufundowanych w tym okresie nosz\u0105cych jego wezwanie. Dok\u0142adnie nie wiadomo, kiedy narodzi\u0142 si\u0119 zwyczaj obdarowywania prezentami dzieci w dzie\u0144 wspomnienia \u015bw. Miko\u0142aja. Pierwsze wzmianki na ten temat pochodz\u0105 z XIII w.<\/p>\r\n

W Polsce zwyczaj <\/em>ten znany jest co najmniej od pocz\u0105tku XVIII stulecia. \u015awiadczy o tym cho\u0107by wydana w 1748 r. \u00a0ksi\u0105\u017ceczka – modlitewnik autorstwa ks. Macieja Fr\u0105czkiewicza pt. Delicje dziecinne. \u015aw. Miko\u0142aj<\/em> biskup minerski y iedyna ich pociecha<\/em>.<\/p>\r\n

Wynika z niej, \u017ce ju\u017c wtedy istnia\u0142y dwie formy tego obyczaju, obie znane zreszt\u0105 do dzisiaj. Pierwsza, starsza, polega\u0142a na podk\u0142adaniu prezent\u00f3w \u015bpi\u0105cym dzieciom w wigili\u0119 \u015bw. Miko\u0142aja. Co warto podkre\u015bli\u0107, dzia\u0142o si\u0119 to noc\u0105 i w tajemnicy, na pami\u0105tk\u0119, \u017ce \u015bw. Miko\u0142aj czyni\u0105c dobro stara\u0142 si\u0119 unikn\u0105\u0107 rozg\u0142osu. Przyk\u0142ad takiego post\u0119powania przekazuje nam opowie\u015b\u0107 o obdarowaniu przez biskupa Miry trzech dziewcz\u0105t. Z\u0142oto podrzucone noc\u0105 przez \u015awi\u0119tego uchroni\u0142o c\u00f3rki ubogiego mieszka\u0144ca Miry przed zej\u015bciem na drog\u0119 nierz\u0105du.<\/p>\r\n

Drug\u0105, o wiele m\u0142odsz\u0105 form\u0105 tego swoistego kultu \u015bw. Miko\u0142aja, jest wr\u0119czanie dzieciom prezent\u00f3w \u201eosobi\u015bcie\u201d przez \u015awi\u0119tego. Naturalnie, w rol\u0119 Biskupa, podobnie jak dzisiaj, wcielali si\u0119 cz\u0142onkowie rodziny dziecka b\u0105d\u017a wynaj\u0119te osoby. Mia\u0142o to t\u0119 zalet\u0119, \u017ce \u015bw. Miko\u0142aj \u201eosobi\u015bcie\u201d sprawdza\u0142, czy obdarowywani umiej\u0105 si\u0119 prze\u017cegna\u0107, znaj\u0105 modlitwy, przykazania Bo\u017ce, itp. Czasem poinstruowany przez rodzic\u00f3w poucza\u0142 latoro\u015bl o konieczno\u015bci unikania z\u0142ych zachowa\u0144\u2026<\/p>\r\n

Czym \u015bw. Miko\u0142aj obdarowywa\u0142 dziatki w XVIII w.? Za ksi\u0105\u017ceczk\u0105 ks. Fr\u0105czkiewicza mo\u017cemy wymieni\u0107: krzy\u017cyki, chleb, \u015bwi\u0119te obrazki, pieni\u0105dze, tabliczki, orzechy, ptaszki w klatce, a gdy dziecko bywa\u0142o niegrzeczne – poz\u0142acane r\u00f3zgi. W XIX i XX w. rozpowszechnione by\u0142y tak\u017ce pierniki przedstawiaj\u0105ce posta\u0107 \u015bw. Miko\u0142aja.<\/p>\r\n

Naturalnie \u015bwi\u0119ty spotykaj\u0105cy si\u0119 z dzie\u0107mi nosi\u0142 na sobie odpowiedni kostium. By\u0142 nim str\u00f3j wzorowany na szatach liturgicznych, na kt\u00f3ry sk\u0142ada\u0142y si\u0119 najcz\u0119\u015bciej: przewi\u0105zana sznurkiem alba, na g\u0142owie infu\u0142a, ramiona okrywa\u0142a kapa, kt\u00f3r\u0105 w pewnym okresie wypar\u0142 ornat. W r\u0119ce \u015bw. Miko\u0142aj trzyma\u0142 pastora\u0142.<\/p>\r\n

Najcz\u0119\u015bciej \u015bwi\u0119temu towarzyszy\u0142 anio\u0142 oraz dziad, kt\u00f3rego z czasem wypar\u0142 upowa\u017cniony do wr\u0119czania r\u00f3zg, diabe\u0142. Oczywi\u015bcie zwyczaj obdarowywania dzieci w nocy z 5 na 6 grudnia znany by\u0142 w wielu pa\u0144stwach katolickich. Tradycje w poszczeg\u00f3lnych regionach r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od siebie w szczeg\u00f3\u0142ach, obrasta\u0142y bowiem w miejscowe zwyczaje i legendy.<\/p>\r\n

\u201eZreformowany\u201d Santa Claus<\/strong><\/p>\r\n

Zwalczaj\u0105ca kult \u015bwi\u0119tych reformacja uderzy\u0142a tak\u017ce w ten obyczaj. Zamiast \u015bw. Miko\u0142aja domy dzieci protestanckich zacz\u0119\u0142y odwiedza\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju postacie, jak: gwiazdorzy, \u015bwi\u0105teczni ludzie (Weihnachtsmann), osobnicy w futrzanych ubraniach itp. Nie stanowili oni jednak realnego zagro\u017cenia dla silnie osadzonego w katolicyzmie i tradycjach ludowych \u015bw. Miko\u0142aja. Zagro\u017cenie przysz\u0142o z innej strony\u2026<\/p>\r\n

Do wyros\u0142ych w krajach protestanckich zwyczaj\u00f3w \u201epostmiko\u0142ajkowych\u201d, nale\u017cy zaliczy\u0107 rozkwit\u0142y w XIX-wiecznych Stanach Zjednoczonych zwyczaj obdarowywania dzieci przez Santa Clausa. Posta\u0107 ta wywodzi si\u0119 z utwor\u00f3w satyrycznych wy\u015bmiewaj\u0105cych zwyczaje nowojorczyk\u00f3w holenderskiego pochodzenia. Przywieziony z metropolii zwyczaj obdarowywania dzieci w imieniu \u015bw. Miko\u0142aja okaza\u0142 si\u0119 bardzo atrakcyjny dla Amerykan\u00f3w, kt\u00f3rzy go przej\u0119li, niestety w zmodyfikowanej formie.<\/p>\r\n

Miejsce \u015bwi\u0119tego biskupa Miry zaj\u0105\u0142 kar\u0142owaty gnom, nosz\u0105cy czerwone ubrania, przemieszczaj\u0105cy si\u0119 po niebie saniami ci\u0105gnionymi przez renifery i wciskaj\u0105cy si\u0119 z prezentami do pokoi dzieci przez komin. Jego ameryka\u0144ska nazwa – Santa Claus, powsta\u0142a z przekr\u0119cenia holenderskiej wersji imienia \u015bw. Miko\u0142aja – Sinter Klaas.<\/p>\r\n

Takiego spoganizowanego dostarczyciela prezent\u00f3w spopularyzowa\u0142a w ca\u0142ym \u015bwiecie ameryka\u0144ska firma Coca-Cola. Ubra\u0142a \u201eSant\u0119\u201d w barwy firmowe – czerwony kubrak w odcieniu firmowym obszyty bia\u0142ym futerkiem – i zacz\u0119\u0142a przeznacza\u0107 ogromne \u015brodki finansowe na coroczne kampanie reklamowe.<\/p>\r\n

Z czasem Santa Claus zaw\u0142adn\u0105\u0142 wyobra\u017ani\u0105 dzieci z ca\u0142ego \u015bwiata. Rubaszny krasnal szybko wypar\u0142 lokalne tradycje bo\u017conarodzeniowe. Podobny proces zacz\u0105\u0142 si\u0119 tak\u017ce w Polsce. Na kartkach \u015bwi\u0105tecznych wydawanych jeszcze w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym ju\u017c mo\u017cna zobaczy\u0107 posta\u0107 przypominaj\u0105c\u0105 \u201eSant\u0119\u201d, cho\u0107 w rzeczywisto\u015bci by\u0142 to raczej niemiecki Weihnachtsmann.<\/p>\r\n

Nowa \u015bwiecka tradycja – Dziadek Mr\u00f3z<\/strong><\/p>\r\n

Po II wojnie \u015bwiatowej zamach na kult \u015bw. Miko\u0142aja zorganizowa\u0142y w naszym kraju w\u0142adze komunistyczne. W ramach walki z kultur\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 (i pog\u0142\u0119bienia wi\u0119zi ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim) w\u0142adze PRL stara\u0142y si\u0119 w miejsce \u015bw. Miko\u0142aja zaszczepi\u0107 rosyjskiego Dziadka Mroza.<\/p>\r\n

Chc\u0105c stworzy\u0107 atrakcyjn\u0105 dla dzieci imprez\u0119 \u015bwi\u0105teczn\u0105, kt\u00f3ra by\u0142aby w stanie wyprze\u0107 ze \u015bwiadomo\u015bci maluch\u00f3w zwyczaje bo\u017conarodzeniowe, w\u0142adze komunistyczne postanowi\u0142y organizowa\u0107 w Nowy Rok tzw. Choink\u0119. By ubarwi\u0107 \u201enow\u0105 tradycj\u0119\u201d, si\u0119gni\u0119to do przedrewolucyjnych zwyczaj\u00f3w i zarz\u0105dzono, \u017ce prezenty b\u0119dzie dzieciom wr\u0119cza\u0142 w\u0142a\u015bnie Dziadek Mr\u00f3z. Posta\u0107 ta wywodzi\u0142a si\u0119 z rosyjskich ba\u015bni ludowych i literatury. Straszliwa posta\u0107 bezlitosnego mrozu, bez zmru\u017cenia oka zabijaj\u0105cego ludzi, pod koniec XIX w. przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w weso\u0142ego staruszka – przyjaciela dzieci. Decyzj\u0105 centralnych w\u0142adz partyjnych, zwalczany dot\u0105d jako bur\u017cuazyjny przes\u0105d Dziadek Mr\u00f3z zosta\u0142 rozpropagowany na ca\u0142ym terytorium pierwszego pa\u0144stwa komunistycznego.<\/p>\r\n

W Polsce szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Dziadek Mr\u00f3z nie ma szans na zdobycie serc dzieci. Po przemianach 1956 r. nacisk na wprowadzenie noworocznych obyczaj\u00f3w sowieckich zel\u017ca\u0142, a z czasem zanik\u0142 zupe\u0142nie. Zwyci\u0119\u017cy\u0142 \u015bw. Miko\u0142aj, cho\u0107 nie do ko\u0144ca. W mediach, na wystawach sklepowych zacz\u0105\u0142 dominowa\u0107 nowy wizerunek \u015awi\u0119tego – przero\u015bni\u0119tego krasnala, od Santa Clausa r\u00f3\u017cni\u0105cego si\u0119 jedynie szczeg\u00f3\u0142ami.<\/p>\r\n

Produkt areligijnej kultury<\/strong><\/p>\r\n

Niestety zmiany ustrojowe i gospodarcze 1989 r. nie przynios\u0142y ze sob\u0105 triumfu tradycyjnego \u015bw. Miko\u0142aja. Wr\u0119cz przeciwnie, dzieci bombardowane filmami zza Oceanu coraz bardziej identyfikuj\u0105 \u015bw. Miko\u0142aja, biskupa Miry, z \u201eSant\u0105\u201d. W starciu z ateistyczn\u0105 cywilizacj\u0105, polski katolicyzm znajduje si\u0119 w wyra\u017anej defensywie, skoro nie potrafi wykorzysta\u0107 nawet tak wspania\u0142ego atutu, jakim jest posiadanie pi\u0119knej postaci \u015bw. Miko\u0142aja.\u00a0<\/p>\r\n

Wspomniana wy\u017cej zmiana stroju jest tylko zewn\u0119trznym objawem procesu dekatolicyzacji \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry nie tylko traci dostoje\u0144stwo biskupie, anio\u0142\u00f3w zmienia na elfy, przenosi si\u0119 na biegun p\u00f3\u0142nocny, ale nawet zyskuje towarzyszk\u0119 \u017cycia – Miko\u0142ajow\u0105.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie zachodz\u0105 tak\u017ce zmiany neutralne, jak zaprz\u0119\u017cenie sani \u015bwi\u0119tego w renifery (w tradycji polskiej chodzi\u0142 on raczej pieszo) czy ubranie go w czerwone szaty (dawniej infu\u0142a, kapa czy ornat by\u0142y zazwyczaj z\u0142ote lub srebrne). Jednak nawet one \u015bwiadcz\u0105, \u017ce warunki dyktuje kultura areligijna. Za groteskowy symbol tego zjawiska mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 coraz cz\u0119\u015bciej spotykana na g\u0142owach \u201e\u015bw. Miko\u0142aj\u00f3w\u201d infu\u0142a obszyta u do\u0142u futerkiem.<\/p>\r\n

Odwojujmy \u015bwi\u0119tego Miko\u0142aja!<\/strong><\/p>\r\n

Co w takim wypadku powinni czyni\u0107 katolicy? Najgorszym wyj\u015bciem by\u0142oby pogodzenie si\u0119 z rzekomym \u201educhem czasu\u201d. Zamiast tego warto postara\u0107 si\u0119 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 odwojowa\u0107 \u015bw. Miko\u0142aja, we w\u0142asnym otoczeniu. Przecie\u017c to my, nasze dzieci, przyjaciele i znajomi organizujemy rodzinne wizyty \u015awi\u0119tego. Mamy tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywania na organizacj\u0119 tego typu imprez w szkole, zak\u0142adzie pracy, parafii itp. Postarajmy si\u0119 wi\u0119c, wszak wielkie zmiany zaczynaj\u0105 si\u0119 od pr\u00f3b podejmowanych przez pojedyncze osoby.<\/p>\r\n

Adam Kowalik<\/strong><\/em><\/p>\r\n

mat<\/p>\r\n

fot. Simm (Own work) [Public domain], via Wikimedia Commons<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce nie ma popularniejszego \u015bwi\u0119tego ni\u017c \u015bw. Miko\u0142aj. Niemal przez ca\u0142y grudzie\u0144 imi\u0119 biskupa Miry odmieniane jest w mediach przez wszystkie przypadki. Jednak czy rzeczywi\u015bcie przedmiotem tego kultu jest patron \u017ceglarzy i dzieci? Nale\u017cy \u017cywi\u0107 obaw\u0119, \u017ce osoba, kt\u00f3rej niecierpliwie wygl\u0105da polska dziatwa (i nie tylko) ju\u017c wieczorem 5 grudnia, dla sporej jej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[196],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71881"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71881"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71881\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}