{"id":71459,"date":"2013-11-18T21:12:54","date_gmt":"2013-11-19T02:12:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=71459"},"modified":"2013-11-18T15:13:02","modified_gmt":"2013-11-18T20:13:02","slug":"jezykowa-inzynieria-spoleczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=71459","title":{"rendered":"J\u0119zykowa in\u017cynieria spo\u0142eczna"},"content":{"rendered":"

Trwa wojna i s\u0142owa te nie s\u0105 wyolbrzymione. Jak d\u0142ugo istniej\u0105 in\u017cynierowie pracuj\u0105cy nad zmianami w zakresie s\u0142ownictwa, tak d\u0142ugo mamy prawo m\u00f3wi\u0107 o wojnie. S\u0142owo engigneor,<\/em> od kt\u00f3rego wywodzi si\u0119 \u201ein\u017cynier\u201d, oznacza bowiem tyle, co konstruktor machin wojennych. Trwa wojna o s\u0142owa, a my, katolicy, dali\u015bmy si\u0119 zepchn\u0105\u0107 do pozycji obronnej.<\/strong><\/p>\r\n

Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce pomi\u0119dzy j\u0119zykiem a my\u015bleniem i\u00a0postrzeganiem istniej\u0105 zwi\u0105zki przyczynowe. Pisa\u0142o na ten temat wielu lingwist\u00f3w i socjolog\u00f3w (E. Sapir, B. L. Whorf, Ch. W. Mills, P. Hamond). Benjamin Lee Whorf podkre\u015bla, \u017ce j\u0119zyk, \u201enie jest po prostu pewnym reproduktywnym narz\u0119dziem wyra\u017cania idei, lecz czynnikiem owe idee kszta\u0142tuj\u0105cym, programem i\u00a0przewodnikiem aktywno\u015bci umys\u0142owej, analizy dozna\u0144 i\u00a0syntezy intelektualnej ka\u017cdego z\u00a0nas.\u201d J\u0119zyk jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko \u015brodkiem wyra\u017cania my\u015bli. W gruncie rzeczy stanowi on g\u0142\u00f3wny czynnik kszta\u0142tuj\u0105cy my\u015blenie. Znajomo\u015b\u0107 prawide\u0142 rz\u0105dz\u0105cych j\u0119zykiem sta\u0142a si\u0119 przyczyn\u0105 manipulacji j\u0119zykowych, kt\u00f3re s\u0105 tym niebezpieczniejsze, im mniej s\u0105 u\u015bwiadomione. \u201eWojn\u0119 o\u00a0s\u0142owa\u201d mo\u017cna nazwa\u0107 inaczej \u201ej\u0119zykow\u0105 in\u017cynieri\u0105 spo\u0142eczn\u0105\u201d, poniewa\u017c jest to dzia\u0142alno\u015b\u0107 w\u00a0pe\u0142ni zaprojektowana, pieczo\u0142owicie konstruowana, systematycznie wdra\u017cana i\u00a0utrzymywana w\u00a0celu przemiany spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\r\n

Na\u00a0pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych XX w. Kurt Biedenkopf, niemiecki polityk partii chrze\u015bcija\u0144sko-demokratycznej (CDU) interesuj\u0105co opisa\u0142 to, czego do\u015bwiadczamy dzi\u015b, w\u00a0medialnej przestrzeni – \u201ewalk\u0119 o\u00a0s\u0142owa\u201d. Biedenkopf powiedzia\u0142: \u201eJ\u0119zyk jest nie tylko \u015brodkiem komunikacji. Jak na to wskazuj\u0105 polemiki z\u00a0lewic\u0105, j\u0119zyk jest te\u017c wa\u017cnym instrumentem strategii. To, co si\u0119 dzieje w\u00a0naszym kraju, jest nowym rodzajem rewolucji. Jest to rewolucja spo\u0142eczna dokonywana za pomoc\u0105 j\u0119zyka. Zajmowanie si\u0142\u0105 cytadel (…) nie jest ju\u017c dzi\u015b warunkiem rewolucyjnej zmiany porz\u0105dku w\u00a0pa\u0144stwie. Dzi\u015b rewolucje odbywaj\u0105 si\u0119 inaczej: zamiast budynk\u00f3w nale\u017c\u0105cych do rz\u0105du zajmuje si\u0119 poj\u0119cia, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych opisujemy porz\u0105dek pa\u0144stwowy, nasze prawa, obowi\u0105zki i\u00a0nasze instytucje. Nowoczesna rewolucja obsadza je tre\u015bciami, kt\u00f3re uniemo\u017cliwiaj\u0105 opis wolnego spo\u0142ecze\u0144stwa, a\u00a0na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 \u201d\u201d\u00a0\u017cycie w\u00a0nim. Dzi\u015b prze\u017cywamy rewolucj\u0119, kt\u00f3ra zagarnia nie \u015brodki produkcji, lecz poj\u0119cia. Zagarnia poj\u0119cia, a\u00a0wraz z\u00a0tym informacj\u0119 w\u00a0wolnym spo\u0142ecze\u0144stwie, okupuj\u0105c mass media, tj. te punkty, w\u00a0kt\u00f3rych wytwarza si\u0119 najwa\u017cniejsze produkty wolnego spo\u0142ecze\u0144stwa: informacj\u0119 polityczn\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Czy niemiecki polityk mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce opisuje strategi\u0119 dzia\u0142ania kreator\u00f3w nowej rzeczywisto\u015bci, trudno orzec. Dostrzeg\u0142 on jednak to, co umyka wielu innym dzia\u0142aczom sceny politycznej (lub jest przez nich \u015bwiadomie pomijanym), \u017ce j\u0119zyk jest jednym z\u00a0wa\u017cniejszych narz\u0119dzi prowadzenia \u201ewojny\u201d.<\/p>\r\n

Operacje na j\u0119zyku<\/strong><\/p>\r\n

Mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy g\u0142\u00f3wne operacje na j\u0119zyku, jakie cechuj\u0105 styl in\u017cynierii j\u0119zykowej. Pierwsza, to usuwanie pewnych s\u0142\u00f3w i\u00a0zast\u0119powanie ich innymi, o\u00a0wyra\u017anie odmiennym odcieniu albo w\u00a0og\u00f3le innego rodzaju. Druga polega na nadawaniu starym wyra\u017ceniom odmiennego sensu lub przynajmniej kontekstu, tak by kojarzy\u0142y si\u0119 z\u00a0czym\u015b innym, ni\u017c przedtem. Trzecia operacja to tworzenie nowych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych desygnowanie jest bardzo rozmyte, niedookre\u015blone, zmienne.<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wna zasada tworzonego j\u0119zyka opiera si\u0119 na prze\u015bwiadczeniu, \u017ce nieu\u017cywanie s\u0142owa ska\u017ce rzecz przez nie oznaczan\u0105 na nieistnienie. Tak ma by\u0107 w\u00a0przypadku m\u00f3wienia o\u00a0aborcji jako o\u00a0zabiciu dziecka nienarodzonego. Zwolennicy politycznej poprawno\u015bci nie m\u00f3wi\u0105 o\u00a0zabijaniu, dla nich jest to bowiem tylko zabieg, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy wyr\u00f3wnaniu praw mi\u0119dzy kobietami i\u00a0m\u0119\u017cczyznami. W Polsce sta\u0142o si\u0119 to nawet kwesti\u0105 rozwa\u017can\u0105 przez polityk\u00f3w. Ju\u017c w 2005 roku Magdalena \u015aroda, \u00f3wczesna pe\u0142nomocnik ds. wyr\u00f3wnywania statusu zaproponowa\u0142a, by zmieni\u0107 s\u0142owo \u201eaborcja\u201d na inny, mniej negatywnie nacechowany wyraz.<\/p>\r\n

Konsekwencj\u0105 tego rodzaju operacji j\u0119zykowych staje si\u0119 dehumanizacja nienarodzonej istoty ludzkiej. Je\u015bli bowiem cz\u0142owieka w\u00a0tym stadium rozwoju okre\u015bla\u0107 b\u0119dziemy jak rzecz – \u201ezygota\u201d, \u201ezlepek kom\u00f3rek\u201d, to pozostawimy pole do traktowania go jak rzeczy. Prowadzi to w\u00a0ko\u0144cu do u\u015bpienia wra\u017cliwo\u015bci i\u00a0akceptacji z\u0142a.<\/p>\r\n

J\u0119zykowa polityczna poprawno\u015b\u0107 wdar\u0142a si\u0119 tak\u017ce do literatury. Na przyk\u0142ad tytu\u0142 wydanej w\u00a01939 roku powie\u015b\u0107 Agaty Christie \u201eDziesi\u0119ciu ma\u0142ych Murzynk\u00f3w\u201d, na pro\u015bb\u0119 wnuka autorki zosta\u0142 zmieniony na \u201eDziesi\u0119ciu ma\u0142ych \u017co\u0142nierzyk\u00f3w\u201d. W ka\u017cdym miejscu utworu s\u0142owo \u201eMurzyn\u201d zosta\u0142o zamienione na \u201e\u017co\u0142nierz\u201d. W Polsce ksi\u0105\u017cka ta publikowana jest pod jeszcze innym tytu\u0142em: \u201eI nie by\u0142o ju\u017c nikogo\u201d.<\/p>\r\n

Dekonstrukcja s\u0142\u00f3w \u201eniepoprawnych\u201d jest procesem charakterystycznym dla \u015brodowisk homoseksualnych. Na przyk\u0142ad \u015bci\u015ble medyczne okre\u015blenie \u201epederasta\u201d w wyniku d\u0142ugofalowej kampanii zosta\u0142o wyparte przez s\u0142owo \u201egej\u201d (ang. gay<\/em>) – \u201eweso\u0142ek\u201d. Przedstawiciele ameryka\u0144skiego stowarzyszenia os\u00f3b LGBT – \u201eThe Gay & Lesbian Alliance Against Defamation\u201d (GLAAD) stworzyli aktualizowany co roku przewodnik, skierowany przede wszystkim do dziennikarzy – \u201eMedia Reference Guide\u201d w\u00a0kt\u00f3rym zebrali s\u0142owa i\u00a0wyra\u017cenia rzekomo opresyjne. Wed\u0142ug przewodnika nale\u017cy zaprzesta\u0107 okre\u015blania homoseksualisty jako \u201ekochaj\u0105cego inaczej\u201d, gdy\u017c zawiera skojarzenie z\u00a0odst\u0119pstwem od normy. Nawet okre\u015blenie \u201ehomoseksualista\u201d spotyka si\u0119 z\u00a0krytyk\u0105 i\u00a0bywa uznawane za obra\u017aliwe, gdy\u017c posiada wyd\u017awi\u0119k kliniczny i\u00a0jest szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie u\u017cywane przez \u015brodowiska antygejowskie. W to miejsce proponowane s\u0105 maj\u0105ce pono\u0107 mniej negatywny wyd\u017awi\u0119k okre\u015blenia \u201eosoba homoseksualna\u201d i\u00a0\u201eosoba o\u00a0orientacji homoseksualnej\u201d, kt\u00f3re podkre\u015blaj\u0105 podmiotowo\u015b\u0107 osoby, o\u00a0kt\u00f3rej mowa. Nie powinno si\u0119 tak\u017ce u\u017cywa\u0107 zwrotu \u201egejowski styl \u017cycia\u201d, gdy\u017c sugeruje on, \u017ce orientacja homoseksualne jest wolnym wyborem i\u00a0mo\u017ce zosta\u0107 zmieniona, zamiast niego nale\u017cy stosowa\u0107 wyra\u017cenie \u201egejowskie \u017cycie\u201d.<\/p>\r\n

Nowe znaczenie starych s\u0142\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Wymownym przyk\u0142adem in\u017cynierii j\u0119zykowej, kt\u00f3ra istniej\u0105cemu wyra\u017ceniu nada\u0142a inne znaczenie, jest funkcjonowanie terminu „homofobia”. Powszechne rozumienie homofobii zosta\u0142o oderwane od jego w\u0142a\u015bciwego znaczenia i\u00a0stosowane jest dzi\u015b w\u00a0bardzo szerokim kontek\u015bcie, pozostawiaj\u0105c bezpo\u015bredni\u0105 konotacj\u0119 z\u00a0zaburzeniem psychicznym. Brak sp\u00f3jno\u015bci mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142czesnym u\u017cyciem poj\u0119cia \u201ehomofobia\u201d i\u00a0kryteriami stosowanymi do wyznaczenia prawdziwej fobii sta\u0142o si\u0119 nagminne i nie ma nic wsp\u00f3lnego z\u00a0definicj\u0105 naukow\u0105. Zjawisko to, jest opisywane, jako \u201eniech\u0119\u0107 i\u00a0negatywne emocje odczuwane wobec os\u00f3b bi- lub homoseksualnych, nadmiernie uog\u00f3lnione przekonania o\u00a0cechach, najcz\u0119\u015bciej negatywnych, rzekomo charakterystycznych dla wszystkich przedstawicieli tej grupy oraz wynikaj\u0105ce z\u00a0tych emocji i\u00a0przekona\u0144 zachowania polegaj\u0105ce na odmiennym, najcz\u0119\u015bciej gorszym traktowaniu os\u00f3b postrzeganych jako nale\u017c\u0105cych do tej grupy\u201d (Sytuacja spo\u0142eczna os\u00f3b biseksualnych i\u00a0homoseksualnych w\u00a0Polsce. Raport za lata 2005 i\u00a02006<\/em>). Jest to przek\u0142amana, niezgodn\u0105 z\u00a0prawd\u0105 definicj\u0105 fobii.<\/p>\r\n

David Haaga okre\u015bla pi\u0119\u0107 podstawowych cech r\u00f3\u017cni\u0105cych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie rozumian\u0105 homofobi\u0119, obejmuj\u0105c\u0105 \u201ewiele negatywnych emocji, postaw i\u00a0zachowa\u0144 wobec os\u00f3b homoseksualnych\u201d od prawdziwej fobii. Zwraca on uwag\u0119 na to, \u017ce klasycznie zwi\u0105zan\u0105 z\u00a0fobi\u0105 emocj\u0105 jest strach, podczas gdy homofobi\u0119 cz\u0119\u015bciej cechuje nienawi\u015b\u0107 lub z\u0142o\u015b\u0107. Fobia wi\u0105\u017ce si\u0119 z\u00a0do\u015bwiadczaniem nadmiernego i\u00a0nieuzasadnionego l\u0119ku, lecz reakcje homofobiczne bardzo cz\u0119sto nale\u017cy uzna\u0107 za zrozumia\u0142e, uzasadnione i\u00a0dopuszczalne. Dzia\u0142aniem, kt\u00f3re automatycznie wyzwala fobia, jest unikanie, podczas gdy homofobia cz\u0119sto objawia si\u0119 jako wrogo\u015b\u0107 i\u00a0agresja. W przeciwie\u0144stwie do os\u00f3b ulegaj\u0105cych homofobii, osoby cierpi\u0105ce na inne fobi\u0119 unikaj\u0105 wywo\u0142uj\u0105cych j\u0105 przyczyn, a l\u0119k, kt\u00f3ry im towarzyszy utrudnia funkcjonowanie w\u00a0spo\u0142ecze\u0144stwie. Znane powszechnie fobie nie odnosz\u0105 si\u0119 w\u00a0\u017cadnym przypadku do porz\u0105dku politycznego, homofobia za\u015b ma wymiar polityczny, gdy\u017c odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do uprzedze\u0144 i\u00a0dyskryminacji, d\u0105\u017cy do zmiany prawa. Dzi\u015b poj\u0119cie to u\u017cywane jest powszechnie w\u00a0odniesieniu do jakichkolwiek zachowa\u0144, kt\u00f3re nie popieraj\u0105 homoseksualizmu, w\u00a0stopniu zdecydowanie zbyt szerokim ni\u017c na to pozwala jego pierwotna definicja.<\/p>\r\n

Wojna o s\u0142owa<\/strong><\/p>\r\n

\u00a0<\/strong><\/p>\r\n

O ile j\u0119zyki naturalne w\u00a0swym systemie posiadaj\u0105 obok schemat\u00f3w i\u00a0norm r\u00f3wnie\u017c uzusy, rozumiane jako zesp\u00f3\u0142 zwyczaj\u00f3w j\u0119zykowych w\u00a0danej spo\u0142eczno\u015bci, o\u00a0tyle w\u00a0in\u017cynierii j\u0119zykowej system tworzony jest odg\u00f3rnie – okre\u015blone s\u0142owa, zawi\u0105zki frazeologiczne, zwroty s\u0105 dyktowane odbiorcom. Powstaje wi\u0119c nowy j\u0119zyk, w\u00a0kt\u00f3rym nie ma wi\u0119kszego znaczenia, co dane s\u0142owo rzeczywi\u015bcie oznacza, ale jakie kwalifikatory si\u0119 z\u00a0nim wi\u0105\u017c\u0105 (dobry\/z\u0142y, nasz\/obcy, post\u0119powy\/zacofany). Pozwolili\u015bmy narzuci\u0107 sobie sofizmaty i demagogie wojuj\u0105cych grup. Walczymy z ideologami ale za pomoc\u0105 s\u0142\u00f3w stworzonych przez in\u017cynier\u00f3w. I z tego powodu jeste\u015bmy ju\u017c na przegranej pozycji, poniewa\u017c w tak skonstruowanych wyra\u017ceniach pewnych tre\u015bci ju\u017c nie ma.<\/p>\r\n

Na naszych oczach dzieje si\u0119 to, co w swej utopii opisa\u0142 George Orwell. \u201e(\u2026) nadrz\u0119dnym celem nowomowy jest zaw\u0119\u017cenie zakresu my\u015blenia. W\u00a0ko\u0144cu doprowadzimy do tego, \u017ce my\u015blozbrodnia stanie si\u0119 fizycznie niemo\u017cliwa, gdy\u017c zabraknie s\u0142\u00f3w, \u017ceby j\u0105 pope\u0142ni\u0107 (…). Z roku na rok b\u0119dzie coraz mniej s\u0142\u00f3w i\u00a0coraz w\u0119\u017cszy zakres \u015bwiadomo\u015bci (…). Rewolucja zostanie zako\u0144czona, kiedy j\u0119zyk stanie si\u0119 doskona\u0142y.\u201d<\/p>\r\n

dr Monika Kacprzak<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Trwa wojna i s\u0142owa te nie s\u0105 wyolbrzymione. Jak d\u0142ugo istniej\u0105 in\u017cynierowie pracuj\u0105cy nad zmianami w zakresie s\u0142ownictwa, tak d\u0142ugo mamy prawo m\u00f3wi\u0107 o wojnie. S\u0142owo engigneor, od kt\u00f3rego wywodzi si\u0119 \u201ein\u017cynier\u201d, oznacza bowiem tyle, co konstruktor machin wojennych. Trwa wojna o s\u0142owa, a my, katolicy, dali\u015bmy si\u0119 zepchn\u0105\u0107 do pozycji obronnej. Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71459"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71459"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71459\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}