{"id":71270,"date":"2013-11-12T21:46:59","date_gmt":"2013-11-13T02:46:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=71270"},"modified":"2013-11-12T12:48:49","modified_gmt":"2013-11-12T17:48:49","slug":"sillon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=71270","title":{"rendered":"Sillon"},"content":{"rendered":"

SILLON, Le<\/strong> [\u201eBruzda\u201d, \u201e\u015alad\u201d] – istniej\u0105cy we Francji na prze\u0142omie XIX i XX w. ruch spo\u0142eczny, a nast\u0119pnie tak\u017ce polityczny, o orientacji chrze\u015bcija\u0144sko-demokratycznej, lewicuj\u0105cy i republika\u0144ski, kierowany przez Marca Sangniera (1873-1950); pot\u0119piony w 1910 przez papie\u017ca \u015bw. Piusa X.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

GENEZA<\/strong> i ideologia S. wi\u0105\u017ce si\u0119, z jednej strony, z sytuacj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a i katolik\u00f3w francuskich w antyklerykalnej i wojuj\u0105co laickiej III Republice, z drugiej za\u015b – z implementacj\u0105 poj\u0119cia \u201edemokracja chrze\u015bcija\u0144ska\u201d do nauki spo\u0142ecznej Ko\u015bcio\u0142a i katolicyzmu spo\u0142ecznego w og\u00f3lno\u015bci po og\u0142oszeniu przez papie\u017ca Leona XIII encykliki spo\u0142ecznej Rerum novarum<\/em> (1891) oraz skierowanej do katolik\u00f3w francuskich encykliki Au milieu des sollicitudes<\/em> (1892); w pierwszym wypadku oznacza\u0142o to zwr\u00f3cenie uwagi katolik\u00f3w na konieczno\u015b\u0107 rozwi\u0105zania problem\u00f3w socjalnych, zw\u0142aszcza na po\u0142o\u017cenie robotnik\u00f3w, w drugim – zach\u0119t\u0119 do porzucenia nieprzejednanej dot\u0105d opozycji wobec ustroju republika\u0144skiego (w imi\u0119 wierno\u015bci monarchicznej) oraz \u201eprzy\u0142\u0105czenia si\u0119\u201d (ralliement<\/em>) do republiki po to, aby j\u0105 \u201eschrystianizowa\u0107\u201d. Problematyczno\u015b\u0107 S. polega\u0142a na tym, \u017ce w obu wypadkach akceptacja (tak demokracji, jak republiki) przekroczy\u0142a granice zakre\u015blone przez papie\u017ca i wesz\u0142a w kolizj\u0119 z doktryn\u0105 katolick\u0105.<\/p>\r\n

Pocz\u0105tki S. si\u0119gaj\u0105 1894, kiedy przyjaciel Sangniera – Paul Renaudin (1873-1964) – zacz\u0105\u0142 wydawa\u0107 przegl\u0105d filozoficzno-literacki \u201eLe Sillon\u201d, wype\u0142niany w wi\u0119kszo\u015bci artyku\u0142ami Sangniera; na \u0142amach pisma od pocz\u0105tku akcentowano tez\u0119, \u017ce nauka, post\u0119p i demokracja s\u0105 koniecznie (i z wzajemno\u015bci\u0105) potrzebne religii; \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 nale\u017cy do demokracji (dlatego nale\u017cy do niej wychowywa\u0107 lud) oraz \u017ce demokracja albo b\u0119dzie chrze\u015bcija\u0144ska, albo nie b\u0119dzie jej wcale. Z pocz\u0105tkiem 1899 wok\u00f3\u0142 pisma zrodzi\u0142 si\u0119 ruch o tej samej nazwie, z\u0142o\u017cony z sieci \u201ek\u00f3\u0142 studi\u00f3w katolickich\u201d (cercles d\u2019\u00c3\u00a9tudes catholiques<\/em>) po 30-40 os\u00f3b, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku XX w. osi\u0105gn\u0105\u0142 liczb\u0119 oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona os\u00f3b w ca\u0142ej Francji; od 1901 Sangnier zak\u0142ada\u0142, najpierw w Pary\u017cu, nast\u0119pnie tak\u017ce na prowincji, \u201einstytuty ludowe\u201d, maj\u0105ce by\u0107 katolick\u0105 replik\u0105 na ateistyczne \u201euniwersytety ludowe\u201d, a od 1906 zacz\u0119to organizowa\u0107 coroczne kongresy S.; IX 1901 za\u0142o\u017cona zosta\u0142a tak\u017ce paramilitarna \u201es\u0142u\u017cba porz\u0105dkowa\u201d S. – M\u0142oda Gwardia (Jeune Garde<\/em>), odbywaj\u0105ca formacj\u0119 fizyczn\u0105 i duchow\u0105 (nocne czuwania w bazylice Sacr\u00c3\u00a9-C\u00c5\u201cur), podporz\u0105dkowana bezpo\u015brednio Sangnierowi, kt\u00f3ra sw\u00f3j \u201echrzest bojowy\u201d przesz\u0142a 23 V 1903 podczas star\u0107 ulicznych z boj\u00f3wkami laickimi, kt\u00f3re usi\u0142owa\u0142y rozp\u0119dzi\u0107 poch\u00f3d w obronie zamykanych przez rz\u0105d szk\u00f3\u0142 prowadzonych przez zakony.<\/p>\r\n

APOTEOZA DEMOKRACJI<\/strong>. Do tego czasu S. by\u0142 traktowany z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 przez hierarchi\u0119 ko\u015bcieln\u0105 i samych papie\u017cy (Leona XIII i Piusa X), doceniaj\u0105cych autentyczn\u0105 \u017carliwo\u015b\u0107 religijn\u0105, wysoki poziom moralny i wra\u017cliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 sillonist\u00f3w; niepok\u00f3j Magisterium zacz\u0119\u0142a jednak wzbudza\u0107 polityzacja ruchu o coraz bardziej lewicowym obliczu; S. nie tylko \u017ce zignorowa\u0142 podan\u0105 przez Leona XIII w encyklice Graves de communi<\/em> (1901) definicj\u0119 chrze\u015bcija\u0144skiej demokracji jako dobroczynnej akcji chrze\u015bcija\u0144skiej warstw wy\u017cszych na rzecz ludu, wykluczaj\u0105c\u0105 przeto sens polityczny tego poj\u0119cia oraz akceptacj\u0119 ideologicznej tezy o zwierzchnictwie ludu, ale zacz\u0105\u0142 propagowa\u0107 wprost heterodoksyjn\u0105 \u201eteologi\u0119 polityczn\u0105\u201d demokratyzmu i republikanizmu. W artyku\u0142ach zebranych nast\u0119pnie w ksi\u0105\u017cce L\u2019Esprit d\u00c3\u00a9mocratique<\/em> (Paris 1905) Sangnier g\u0142osi\u0142, i\u017c B\u00f3g w\u0142adny jest \u201ezdemokratyzowa\u0107 bosko\u015b\u0107\u201d, a chrze\u015bcija\u0144stwo jest \u201edemokracj\u0105 \u017cycia boskiego\u201d, co oznacza, \u017ce B\u00f3g przekaza\u0142 ludziom poprzez Swego Syna w\u0142asn\u0105 suwerenno\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142uczestnictwa w ideale republika\u0144skim, a nawet stania si\u0119 przez nich – poprzez asymilacj\u0119 w Drug\u0105 Osob\u0119 – \u201ecz\u0142onkiem uzupe\u0142niaj\u0105cym\u201d Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, przenikaj\u0105cym do spo\u0142eczno\u015bci Trzech Os\u00f3b i uczestnicz\u0105cym \u201ew Ich majestatycznej r\u00f3wno\u015bci\u201d. Swoista deifikacja demokracji oznacza\u0142a tak\u017ce nadanie jej znaczenia eschatologicznego, deklarowanego przez Sangniera w ksi\u0105\u017cce La lutte pour la d\u00c3\u00a9mocratie<\/em> (Paris 1908), gdzie pisa\u0142: \u201eWierzymy, \u017ce nadejdzie dzie\u0144, kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 pocieszy si\u0119 po swych smutkach, przynosz\u0105c Chrystusowi demokracj\u0119 francusk\u0105\u201d. R\u00f3wnie\u017c na p\u0142aszczy\u017anie stricte<\/em> politycznej cel S. zosta\u0142 zdefiniowany jako pe\u0142ne urzeczywistnienie republiki demokratycznej, sam za\u015b ruch jako laicki, a nie katolicki, acz \u201eg\u0142\u0119boko\u201d (profond\u00c3\u00a9ment<\/em>) religijny; znalaz\u0142o to wyraz w zmianie podtytu\u0142u pisma \u201eLe Sillon\u201d od 25 II 1905 z \u201ePrzegl\u0105d spo\u0142ecznej akcji katolickiej\u201d na \u201ePrzegl\u0105d akcji demokratycznej\u201d oraz w powo\u0142aniu nowego, \u015bci\u015ble politycznego, tygodnika \u201eL\u2019\u00c3\u2030veil d\u00c3\u00a9mocratique\u201d. Sangnier wda\u0142 si\u0119 te\u017c w d\u0142ug\u0105 polemik\u0119 z reprezentantem monarchicznego pozytywizmu i nacjonalizmu Action Fran\u00c3\u00a7aise<\/em> – Ch. Maurrasem, g\u0142osz\u0105c, i\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo winno by\u0107 zaanga\u017cowane w s\u0142u\u017cb\u0119 demokracji.<\/p>\r\n

Ostentacyjnym zerwaniem z postaw\u0105 synowskiego pos\u0142usze\u0144stwa wobec hierarchii by\u0142 \u201eincydent w \u00c3\u2030pinal\u201d (22 V 1904), kiedy to Sangnier po wyg\u0142oszeniu odczytu Sillon a demokracja<\/em>, na zadane mu pytanie: \u201ea je\u015bli wasze pogl\u0105dy spowoduj\u0105 ekskomunik\u0119?\u201d, odpowiedzia\u0142 \u201egwi\u017cd\u017c\u0119 na ekskomunik\u0119\u201d; mimo to jeszcze 11 IX 1904 Sangnier zosta\u0142 przyj\u0119ty na specjalnej audiencji przez Piusa X. Rozczarowaniem dla Ko\u015bcio\u0142a by\u0142a tak\u017ce postawa S. wobec fali nowych prze\u015bladowa\u0144 katolicyzmu, za rz\u0105d\u00f3w R. Waldeck-Rousseau i \u00c3\u2030. Combesa, kt\u00f3rej szczytowym punktem by\u0142a (poprzedzona zerwaniem stosunk\u00f3w dyplomatycznych ze Stolic\u0105 Apostolsk\u0105) wroga separacja pa\u0144stwa od Ko\u015bcio\u0142a (1905), poci\u0105gaj\u0105ca za sob\u0105 tzw. inwentaryzacj\u0119 upa\u0144stwawianych d\u00f3br ko\u015bcielnych, w trakcie kt\u00f3rej dochodzi\u0142o nawet do akt\u00f3w profanacji oraz do zab\u00f3jstw katolik\u00f3w staj\u0105cych w obronie ko\u015bcio\u0142\u00f3w; S. pot\u0119pia\u0142 wprawdzie akty przemocy, ale wobec samej zasady rozdzia\u0142u Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa zajmowa\u0142 stanowisko niejasne i dwuznaczne, snuj\u0105c dywagacje na temat dwu rodzaj\u00f3w \u201eklerykalizmu\u201d – chrze\u015bcija\u0144skiego i niechrze\u015bcija\u0144skiego, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0107 ma pos\u0142ugiwanie si\u0119 czy to w\u0142adz\u0105 ustawodawcz\u0105, czy to przemoc\u0105 dla narzucenia poj\u0119\u0107 religijnych b\u0105d\u017a antyreligijnych tym, kt\u00f3rzy ich nie podzielaj\u0105; w 1908 Sangnier wyst\u0105pi\u0142 nawet na wsp\u00f3lnym wiecu w towarzystwie g\u0142\u00f3wnego wroga Ko\u015bcio\u0142a – Combesa i zacz\u0105\u0142 broni\u0107 pogl\u0105du, \u017ce rewolucja 1793 roku nie by\u0142a antyreligijna, a Robespierre, Danton i inni rewolucjoni\u015bci mieli dusze religijne i ich \u201efilozofia religijna\u201d nale\u017ca\u0142a do istoty chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\r\n

POT\u0118PIENIE<\/strong>. Pierwszym sygna\u0142em zaniepokojenia Ko\u015bcio\u0142a ideologiczn\u0105 demolatri\u0105 S. by\u0142a wypowied\u017a Piusa X z IV 1907 na audiencji dla dziekana S. Martin de Pau: viam sequuntur damnosam<\/em> (\u201eid\u0105 pot\u0119pian\u0105 drog\u0105\u201d); powszechnie uwa\u017cano te\u017c, \u017ce do S. odnosz\u0105 si\u0119 te fragmenty pot\u0119piaj\u0105cej modernizm encykliki Pascendi Dominici gregis<\/em>, kt\u00f3re krytykowa\u0142y katolik\u00f3w opowiadaj\u0105cych si\u0119 za rozdzia\u0142em Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa. Formalne pot\u0119pienie \u201eb\u0142\u0119d\u00f3w Sillonu\u201d nast\u0105pi\u0142o w li\u015bcie apostolskim Notre charge apostolique<\/em> z 25 VIII 1910 skierowanym do biskup\u00f3w francuskich. Papie\u017c zaznacza\u0142, \u017ce d\u0142ugo si\u0119 waha\u0142 z og\u0142oszeniem werdyktu na temat S., maj\u0105c na uwadze szlachetno\u015b\u0107 dusz m\u0142odzie\u017cy skupionej w tym ruchu, jej mi\u0142o\u015b\u0107 do Jezusa Chrystusa i przyk\u0142adne spe\u0142nianie praktyk religijnych, nie m\u00f3g\u0142 jednak nie zareagowa\u0107 na uporczywe zbaczanie z w\u0142a\u015bciwej drogi, ignorowanie rad i upomnie\u0144 oraz d\u0105\u017cenie do wy\u0142amania si\u0119 spod jurysdykcji ko\u015bcielnej. Jako g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 popadni\u0119cia S. w b\u0142\u0119dy papie\u017c wskaza\u0142 niedostatki jego formacji intelektualnej (wiedzy historycznej, zdrowej filozofii i solidnej teologii), co skutkowa\u0142o poddaniem si\u0119 wp\u0142ywom liberalnym i protestanckim. Niepos\u0142usze\u0144stwo wobec autorytetu i \u017ale poj\u0119ta mi\u0142o\u015b\u0107 ubogich doprowadzi\u0142y S. do podtrzymywania b\u0142\u0119du demokratycznego, przypisuj\u0105cego ludowi najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 i d\u0105\u017c\u0105cego do zniesienia oraz zr\u00f3wnania klas spo\u0142ecznych, mimo i\u017c przyw\u00f3dcy S. dobrze wiedzieli, \u017ce b\u0142\u0105d ten zosta\u0142 pot\u0119piony przez Leona XIII, tote\u017c zignorowanie programu nakre\u015blonego w Graves de communi<\/em> i przyj\u0119cie kra\u0144cowo odmiennego samo w sobie jest zuchwalstwem. S. werbalnie aprobuje wprawdzie katolicki teoremat o pochodzeniu w\u0142adzy od Boga, ale faktycznie mu zaprzecza, umiejscawiaj\u0105c pierwotne \u017ar\u00f3d\u0142o w\u0142adzy w ludzie oraz uznaj\u0105c, \u017ce mimo jej przekazania rz\u0105dz\u0105cym w\u0142adza ta nadal w ludzie rezyduje; jako dow\u00f3d b\u0142\u0119du papie\u017c przytoczy\u0142 wypowied\u017a Sangniera (Discours de Rouen<\/em>, 1907) o wychodzeniu w\u0142adzy z do\u0142u i delegowaniu jej w g\u00f3r\u0119, co jest \u201erzecz\u0105 anormaln\u0105\u201d, albowiem w naturze wszelkiej w\u0142adzy le\u017cy w\u0142a\u015bnie jej zst\u0119powanie w d\u00f3\u0142; je\u015bli lud pozostaje zawsze tak czy inaczej dysponentem zwierzchno\u015bci, to w\u0142adza staje si\u0119 \u201ecieniem i mitem\u201d, bo nie b\u0119dzie ju\u017c ani zwierzchnik\u00f3w, ani podw\u0142adnych; Sangnierowska koncepcja \u201ew\u0142adzy usankcjonowanej przez og\u00f3\u0142\u201d (l\u2019autorit\u00c3\u00a9 consentie<\/em>) prowadzi\u0107 musi do rozk\u0142adu spo\u0142ecze\u0144stwa politycznego przez zanegowanie s\u0142uszno\u015bci okazywania pos\u0142usze\u0144stwa ludziom b\u0119d\u0105cym prawowitymi reprezentantami Boga w imi\u0119 fa\u0142szywie poj\u0119tej godno\u015bci cz\u0142owieka, tzn. uto\u017csamiaj\u0105cej pos\u0142usze\u0144stwo z poni\u017ceniem. Demokracja zosta\u0142a wprawdzie uznana przez papie\u017ca Leona XIII (Immortale Dei<\/em>) za jedn\u0105 z dozwolonych form rz\u0105du (pod warunkiem pos\u0142usze\u0144stwa prawu Bo\u017cemu), nie oznacza to jednak, i\u017cby posiada\u0142a ona jakikolwiek szczeg\u00f3lny przywilej; przeciwny temu pogl\u0105d g\u0142oszony przez S. – i\u017c tylko demokracja b\u0119dzie panowaniem doskona\u0142ej sprawiedliwo\u015bci – stanowi \u201eniedopuszczaln\u0105 zniewag\u0119\u201d wyrz\u0105dzon\u0105 innym formom rz\u0105du, jak monarchia czy arystokracja. Nadto uczuciowa egzaltacja (\u201e\u015blepa dobro\u0107 serca\u201d), pomieszany cz\u0119\u015bciowo z iluminizmem mistycyzm filozoficzny oraz idealistyczne ignorowanie praw rz\u0105dz\u0105cych ludzk\u0105 natur\u0105 prowadz\u0105 sillonist\u00f3w do iluzji demokratycznego wychowania ludu, redukowania chrze\u015bcija\u0144skiej mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego do braterstwa i b\u0142\u0119dnego ekumenizmu oraz g\u0142oszenia humanitarnej utopii, a w praktyce – do przyjmowania zasad rewolucji 1789 roku; przes\u0142anie ewangeliczne w dzia\u0142alno\u015bci S. zamienia si\u0119 w blu\u017aniercz\u0105 \u201eewangeli\u0119 rewolucji\u201d. Jedynym lekarstwem na ten stan rzeczy jest ust\u0105pienie dotychczasowych lider\u00f3w S. (\u201edla dobra Ko\u015bcio\u0142a i Francji\u201d) – za co s\u0105 z g\u00f3ry pob\u0142ogos\u0142awieni, je\u015bli b\u0119d\u0105 \u201ewystarczaj\u0105co wspania\u0142omy\u015blni, aby go dokona\u0107\u201d – przyst\u0105pienie za\u015b szeregowych cz\u0142onk\u00f3w do nowych organizacji w ramach diecezji, kt\u00f3re dla zaznaczenia zerwania z b\u0142\u0119dami przesz\u0142o\u015bci winny przyj\u0105\u0107 nazw\u0119 \u201eSillon\u00f3w katolickich\u201d.<\/p>\r\n

M\u0141ODA REPUBLIKA<\/strong>. S. formalnie podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 orzeczeniu papieskiemu, a Sangnier w li\u015bcie do papie\u017ca z 1 IX 1910 oznajmi\u0142 o zrezygnowaniu z kierowania ruchem; faktycznie jednak S. dzia\u0142a\u0142 nadal w tym samym co dotychczas duchu, za\u015b Sangnier kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 ju\u017c na czysto \u015bwieckim polu, zak\u0142adaj\u0105c dziennik \u201eLa D\u00c3\u00a9mocratie\u201d i (1 VII 1912) pozaparlamentarn\u0105 Lig\u0119 M\u0142odej Republiki (La Ligue de la jeune R\u00c3\u00a9publique<\/em>), g\u0142osz\u0105c\u0105 ultrademokratyczny program ordynacji proporcjonalnej, stworzenia instytucji referendum ludowego, przyznania prawa g\u0142osu kobietom, likwidacji Senatu (przekszta\u0142conego w izb\u0119 interes\u00f3w gospodarczych), uczestnictwa robotnik\u00f3w w zarz\u0105dzaniu i dochodach przedsi\u0119biorstwa oraz \u015bwiatopogl\u0105dowej neutralno\u015bci pa\u0144stwa; po reaktywowaniu M\u0142odej Republiki (1919) po przerwie wojennej zosta\u0142 wybrany do izby deputowanych z listy ugrupowa\u0144 centroprawicowych Blok Narodowy, gdzie reprezentowa\u0142 skrzyd\u0142o lewicowe; w 1924 M\u0142oda Republika przesz\u0142a na stron\u0119 Kartelu Lewicy, co oznacza\u0142o dalsz\u0105 radykalizacj\u0119 pogl\u0105d\u00f3w spo\u0142ecznych tego \u015brodowiska; w latach 30. XX wieku Sangnier zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowych ruch\u00f3w pacyfistycznych i antyfaszystowskich, a w czasie okupacji niemieckiej wydawa\u0142 konspiracyjnie \u201eLa D\u00c3\u00a9mocratie\u201d i przez kilka tygodni by\u0142 wi\u0119ziony przez Gestapo we Fresnes; po wyzwoleniu zosta\u0142 honorowym przewodnicz\u0105cym chadeckiego Ruchu Republika\u0144sko-Ludowego (Mouvement r\u00c3\u00a9publicaine populaire<\/em>; MRP) i z jego ramienia deputowanym z Pary\u017ca.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

L. Cousin, Vie et doctrine du Sillon<\/em>, Paris [1906]; Ch. Maurras, Le dilemme <\/em>de Marc Sangnier. Essai sur la D\u00c3\u00a9mocratie religieuse<\/em>, Paris 1906; L. Cousin, Le Sillon et les catholiques<\/em>, Paris 1909; G. Lestrat, Le beaux temps du Sillon<\/em>, Paris 1926; R. Havard de la Montagne, Histoire de la D\u00c3\u00a9mocratie chr\u00c3\u00a9tienne de Lamennais \u00e1 Georges Bidault<\/em>, Paris 1948; Marc Sangnier-t\u00c3\u00a9moignages<\/em>, Paris 1950; \u00c3\u2030. Borne, De Marc Sangnier a Marc Coquelin<\/em>, Toulouse 1953; A. Darricau, Marc Sangnier<\/em>, Paris 1958; R. Magne, Notre Marc: souvenirs sur Marc Sangnier<\/em>, Paris 1958; S. et H. Galliot, Marc Sangnier<\/em>, Le Mans 1961; J. de Fabr\u00c3\u00a8gues, Le Sillon de Marc Sangnier, un tournant majeur du mouvement social catholique<\/em>, Paris 1964; J. Carron, Le Sillon et la d\u00c3\u00a9mocratie chr\u00c3\u00a9tienne 1894-1910<\/em>, Paris 1966; J. Stefanowicz, W kr\u0119gu Marca Sangniera<\/em>, Warszawa 1973; F.-G. Dreyfus, Histoire de la d\u00c3\u00a9mocratie chr\u00c3\u00a9tienne en France. De Chateaubriand \u00e1 Raymond Barre<\/em>, Paris 1988; J.-L. Cl\u00c3\u00a9ment, La<\/em> D\u00c3\u00a9mocratie<\/em> chr\u00c3\u00a9tienne en France. Un pari \u00c3\u00a0 haut risque de 1900 \u00c3\u00a0 nos jours<\/em>, <\/em>Paris 2005.<\/p>\r\n

\r\n

Rozszerzona wersja has\u0142a w Encyklopedii Katolickiej<\/em>, TN KUL, t. XVIII, Lublin 2013, s. 202-203.<\/p>\r\n

\r\n

KOMENTARZ BIBU\u0141Y<\/em><\/strong>: O zafascynowaniu ruchem Sillon m\u0142odego ksi\u0119dza Roncalli, czyli przysz\u0142ego papie\u017ca Jana XXIII, i konsekwencjach ideologicznych tej fascynacji – czytaj:<\/p>\r\n

FATIMA – aktualno\u015b\u0107 Przes\u0142ania i konsekwencje niesubordynacji<\/a><\/strong><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"SILLON, Le [\u201eBruzda\u201d, \u201e\u015alad\u201d] – istniej\u0105cy we Francji na prze\u0142omie XIX i XX w. ruch spo\u0142eczny, a nast\u0119pnie tak\u017ce polityczny, o orientacji chrze\u015bcija\u0144sko-demokratycznej, lewicuj\u0105cy i republika\u0144ski, kierowany przez Marca Sangniera (1873-1950); pot\u0119piony w 1910 przez papie\u017ca \u015bw. Piusa X.   GENEZA i ideologia S. wi\u0105\u017ce si\u0119, z jednej strony, z sytuacj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a i katolik\u00f3w francuskich […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,185],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71270"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71270"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71270\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}