{"id":71264,"date":"2013-11-12T10:27:24","date_gmt":"2013-11-12T15:27:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=71264"},"modified":"2016-10-04T17:34:16","modified_gmt":"2016-10-04T21:34:16","slug":"wyborcza-uznala-ze-rozbiory-oznaczaly-dla-polski-postep-i-modernizacje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=71264","title":{"rendered":"Wyborcza uzna\u0142a, \u017ce rozbiory \u201eoznacza\u0142y dla Polski post\u0119p i modernizacj\u0119”"},"content":{"rendered":"

Zastanawia\u0142em si\u0119 kilka dni temu, czym \u201eGazeta Wyborcza\u201d mo\u017ce zaskoczy\u0107 nas w \u015bwi\u0119to niepodleg\u0142o\u015bci. No i doczeka\u0142em si\u0119 wywiadu z dr. hab. Janem Sow\u0105, socjologiem i kulturoznawc\u0105, adiunktem w Katedrze Antropologii Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/strong><\/p>\r\n

Zaczyna si\u0119 mocno – tytu\u0142em \u201ePolska urojona\u201d. Potem jest jeszcze mocniej. \u201eRozbiory pod wieloma wzgl\u0119dami oznacza\u0142y dla Polski post\u0119p i modernizacj\u0119\u201d – obja\u015bnia nam doktor Sowa. My\u015bla\u0142em, \u017ce ju\u017c mnie nic nie zdziwi, a tu takie zaskoczenie, bo ni mniej ni wi\u0119cej tylko na 11 Listopada \u201eWyborcza\u201d przekonuje nas, \u017ce niepodleg\u0142o\u015b\u0107, odzyskana po 123 latach i obroniona przed sowieckimi hordami w 1920 roku, by\u0142a nam do niczego niepotrzebna. Pod zaborami by\u0142 \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j i luz. Ludziom \u017cy\u0142o si\u0119 lepiej i dostatniej, a wszyscy kt\u00f3rzy walczyli o woln\u0105 Polsk\u0119 w kolejnych zrywach narodowych, czy takie postacie jak Pi\u0142sudski, Paderewski, Dmowski, Paderewski, Korfanty, Haller byli po prostu zwyk\u0142ymi g\u0142upcami niedoceniaj\u0105cymi dobrodziejstwa rozgrabienia Rzeczpospolitej przez Prusy, Rosj\u0119 i Austri\u0119.<\/p>\r\n

Wywiad jest jedn\u0105 wielk\u0105 pochwa\u0142\u0105 rozbior\u00f3w, kt\u00f3re da\u0142y zacofanej wed\u0142ug Sowy I Rzeczpospolitej ogromny skok cywilizacyjny i do\u0142\u0105czenie do rodziny nowoczesnego \u015bwiata zachodniego. Chwali wi\u0119c konstytucj\u0119 francusk\u0105 i ameryka\u0144sk\u0105, kt\u00f3re nios\u0142y ze sob\u0105 post\u0119p, ale ju\u017c na Konstytucj\u0119 3 Maja, drugi tego typu akt na \u015bwiecie, miejsca mu zbrak\u0142o. Zapewne nie pasowa\u0142a do tezy o dobrodziejstwie rozbior\u00f3w i s\u0142abo\u015bci Polski. A jak by\u0142o w rzeczywisto\u015bci z t\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 pokazuj\u0105 listy carycy Katarzyny II do ksi\u0119cia Potiomkina z lipca 1791 roku, w zwi\u0105zku z postanowieniami Konstytucji 3 Maja.<\/p>\r\n

\u201ePrzemiana rz\u0105du w Polsce, je\u017celi tylko nabierze sta\u0142ej si\u0142y i dzia\u0142alno\u015bci, nie mo\u017ce by\u0107 korzystn\u0105 dla jej s\u0105siad\u00f3w. Dlatego takowa zmiana zmusza nas obmy\u015ble\u0107 wcze\u015bnie sposoby ku odwr\u00f3ceniu niebezpiecze\u0144stw, kt\u00f3rem nam zagra\u017ca pa\u0144stwo to tak bogate w \u015brodki liczne i pot\u0119\u017cne\u201d.<\/p>\r\n

I fragment innego listu: \u201eAlbo b\u0119dziemy mogli obali\u0107 obecn\u0105 konstytucj\u0119 i przywr\u00f3ci\u0107 dawne polskie wolno\u015bci, i w ten spos\u00f3b zapewnimy naszemu imperium bezpiecze\u0144stwo po wsze czasy; lub te\u017c, je\u015bli kr\u00f3l pruski oka\u017ce nieprzezwyci\u0119\u017con\u0105 chciwo\u015b\u0107, b\u0119dziemy zmuszeni – w celu sko\u0144czenia raz na zawsze z k\u0142opotami i zaburzeniami – zgodzi\u0107 si\u0119 na nowy rozbi\u00f3r Polski na korzy\u015b\u0107 trzech sprzymierzonych mocarstw. Nasz\u0105 korzy\u015bci\u0105 b\u0119dzie rozszerzenie granic imperium, znaczne umocnienie jego bezpiecze\u0144stwa i pozyskanie nowych poddanych tej samej krwi i wiary co nasza. Z drugiej za\u015b trony Polska zostanie zredukowana do takich rozmiar\u00f3w, \u017ce bez wzgl\u0119du na to, jak silny b\u0119dzie jej rz\u0105d, nie zdo\u0142a zagrozi\u0107 swoim s\u0105siadom, a b\u0119dzie jedynie stanowi\u0107 rodzaj bariery pomi\u0119dzy nimi.\u201d<\/p>\r\n

Ju\u017c powy\u017cszy cytat z Katarzyny II wrzuca tezy doktora Sowy do kosza na \u015bmieci. Jednak ten twierdzi dalej, i\u017c zaborcy \u201eznosz\u0105 pa\u0144szczyzn\u0119, wyzwalaj\u0105c \u201epolskich\u201d ch\u0142op\u00f3w od Polak\u00f3w. Reformuj\u0105 gospodark\u0119. Pod zaborami na terenie by\u0142ej I RP rozwija si\u0119 infrastruktura i zmieniaj\u0105 si\u0119 stosunki spo\u0142eczne\u201d.<\/p>\r\n

Zaborcy znie\u015bli pa\u0144szczyzn\u0119, ale w zaborze pruskim zrobiono to dopiero w 1811 roku, a w Wielkim Ksi\u0119stwie Pozna\u0144skim jeszcze p\u00f3\u017aniej bo w roku 1823. W zaborze rosyjskim te\u017c si\u0119 nie spieszono, by ch\u0142op\u00f3w uwolni\u0107 z tego kaga\u0144ca. Dopiero w 1846 roku na mocy ukazu cara Miko\u0142aja I w Kr\u00f3lestwie Polskim zniesiono pa\u0144szczyzn\u0119 w formie darmoch, powab\u00f3w i najmu przymusowego; za\u015b zupe\u0142ne jej zniesienie to ukaz cara Alejandra II z 1864 roku. W zaborze austriackim zrobiono to najp\u00f3\u017aniej, bo 1848 roku w rezultacie powstania krakowskiego i rzezi galicyjskiej.<\/p>\r\n

Ciekawe jest, \u017ce doktor Sowa przemilcza podstawowy fakt w tej kwestii – zaborcy pa\u0144szczyzn\u0119 owszem zlikwidowali, tylko \u017ce by\u0142y to dzia\u0142ania wt\u00f3rne wobec polskich. W 1794 roku Sejm uchwali\u0142 \u201eUstaw\u0119 o sprzeda\u017cy kr\u00f3lewszczyzn\u201d, kt\u00f3ra oddawa\u0142a ch\u0142opom osiad\u0142ym w kr\u00f3lewszczyznach u\u017cytkowany grunt na w\u0142asno\u015b\u0107, nadawa\u0142a im wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 po rozwi\u0105zaniu kontraktu z dziedzicem, prawo wychodu i uwolnienie z podda\u0144stwa w\u0142o\u015bcian nieposiadaj\u0105cych gruntu. Ustawa nie wesz\u0142a w \u017cycie na skutek przegranej wojny w obronie Konstytucji 3 Maja z Rosj\u0105 i kolejnego rozbioru Polski.<\/p>\r\n

W tym samym roku Tadeusz Ko\u015bciuszko w oparciu o artyku\u0142 IV Konstytucji 3 Maja wydaje Uniwersa\u0142 Po\u0142aniecki, w kt\u00f3rym zmniejszono ilo\u015b\u0107 pa\u0144szczyzny, nadano ch\u0142opom wolno\u015b\u0107 osobist\u0105, zakaz rug\u00f3w i nieusuwalno\u015b\u0107 z gruntu. No i nie zapomnijmy, \u017ce nied\u0142ugo przed III rozbiorem Polski w 1794 roku Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj opracowa\u0142 ustaw\u0119, na podstawie kt\u00f3rej gwarantowano ch\u0142opom bior\u0105cym udzia\u0142 w Powstaniu Ko\u015bciuszkowskim nadanie na w\u0142asno\u015b\u0107 ziemi przez nich u\u017cytkowanej, a w razie ich \u015bmierci – ich synom.<\/p>\r\n

By\u0107 mo\u017ce z pewnymi lud\u017ami po prostu nie nale\u017cy polemizowa\u0107. Je\u017celi kto\u015b w dwukolumnowym wywiadzie nie szcz\u0119dzi pochwa\u0142 zaborcom, a nie m\u00f3wi nawet p\u00f3\u0142 zdania o germanizacji i rusyfikacji, o rzezi Pragi, wyw\u00f3zkach na Sybir, rugach pruskich i setkach podobnych represji spotykaj\u0105cych Polak\u00f3w pod butem pruskim i rosyjskim – zab\u00f3r austriacki by\u0142 tu jednak wyj\u0105tkiem – to jest to oznaka ju\u017c nawet nie nieznajomo\u015bci dziej\u00f3w Europy, w kt\u00f3re I Rzeczpospolita jak\u017ce trwale by\u0142a wpisana m.in. przez Jagiellon\u00f3w, ale wr\u0119cz rewizjonizmu historycznego.<\/p>\r\n

Ju\u017c ucze\u0144 szko\u0142y \u015bredniej wie, \u017ce zabory by\u0142y okresem potwornego ucisku polsko\u015bci, j\u0119zyka polskiego. W zaborze rosyjskim i niemieckim nauczanie by\u0142o jedynie w j\u0119zykach zaborc\u00f3w, a Polacy byli lud\u017ami drugiej kategorii, kt\u00f3rzy mieli zosta\u0107 wynarodowieni. Czytaj\u0105c ten wywiad odnosi\u0142em jednak dziwne przekonanie, \u017ce to, co obwieszcza nam doktor Sowa, to nie s\u0105 \u017cadne g\u0142upoty, ale tekst na zlecenie.<\/p>\r\n

Tezy doktora Sowy nie musz\u0105 koniecznie odnosi\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do przesz\u0142o\u015bci. Prezentuje on postaw\u0119, kt\u00f3ra w perspektywie ma uzasadnia\u0107 powstanie w Europie jednego kraju. Jeste\u015bmy niemal w przededniu og\u0142oszenia projektu likwidacji samodzielno\u015bci pa\u0144stwowej i stworzenia jednej Europy, jednego pa\u0144stwa, z jednym centrum ekonomiczno-finansowym, jednym wielkim bankiem i centrum, rozwijaj\u0105cym liberaln\u0105 gospodark\u0119 og\u00f3lnoeuropejsk\u0105.<\/p>\r\n

By\u0107 mo\u017ce bohater wywiadu z \u201eGazety Wyborczej\u201d czuje si\u0119 dumny, \u017ce przeciera szlak do wprowadzenia Polski w ten ob\u0142\u0119dny uk\u0142ad. Musz\u0119 go jednak zmartwi\u0107, bo jest to jedynie marn\u0105 kopi\u0105 tego, co g\u0142osz\u0105 Lech Wa\u0142\u0119sa, czy Rados\u0142aw Sikorski. \u201ePierwszy elektryk\u201d og\u0142osi\u0142 swego czasu koncepcj\u0119, \u017ce najlepiej by\u0142oby, gdyby\u015bmy byli cz\u0119\u015bci\u0105 Niemiec, a Rados\u0142aw Sikorski m\u00f3wi\u0142 w Berlinie, \u017ce Europa podporz\u0105dkowana centrum niemieckiemu b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107 najlepiej.<\/p>\r\n

Co prawda na kilometr czu\u0107 tu ducha Katarzyny, Bismarcka, czy Hitlera, ale doktorowi Sowie to przecie\u017c nie przeszkadza. Jak pisa\u0142 w jednej z ksi\u0105\u017cek: \u201ejakkolwiek z\u0142owrogo brzmie\u0107 mo\u017ce podobna diagnoza dla wsp\u00f3\u0142czesnych Polak\u00f3w, W\u0119gr\u00f3w, S\u0142owak\u00f3w, Czech\u00f3w lub Litwin\u00f3w, Europa by\u0142aby stabilniejsza, gdyby osobliw\u0105 \u201emi\u0119dzystref\u0105\u201d oddzielaj\u0105c\u0105 Wsch\u00f3d od Zachodu trwale podzieli\u0142y si\u0119 \u017cywio\u0142y rosyjski i germa\u0144ski.\u201d<\/p>\r\n

Piotr Jakucki<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zastanawia\u0142em si\u0119 kilka dni temu, czym \u201eGazeta Wyborcza\u201d mo\u017ce zaskoczy\u0107 nas w \u015bwi\u0119to niepodleg\u0142o\u015bci. No i doczeka\u0142em si\u0119 wywiadu z dr. hab. Janem Sow\u0105, socjologiem i kulturoznawc\u0105, adiunktem w Katedrze Antropologii Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Zaczyna si\u0119 mocno – tytu\u0142em \u201ePolska urojona\u201d. Potem jest jeszcze mocniej. \u201eRozbiory pod wieloma wzgl\u0119dami oznacza\u0142y dla Polski post\u0119p i modernizacj\u0119\u201d – […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[195,92,159,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71264"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71264"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71264\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71264"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71264"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71264"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}