rozmowa z ks. prof. Henrykiem Witczykiem<\/em><\/h2>\r\nZaiste, niewinna krew Jezusa nie wo\u0142a o pomst\u0119 i kar\u0119, ale \u201ejest pojednaniem\u201d. Ona – w\u0142a\u015bnie jako \u201epojednanie\u201d – jest tym nasieniem, z kt\u00f3rego rodzi si\u0119 nowy Lud Chrystusa-Mesjasza, Syna Cz\u0142owieczego.<\/strong><\/p>\r\nMiesi\u0119cznik „Znak” opublikowa\u0142 recenzj\u0119 ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Lisickiego „Kto zabi\u0142 Jezusa?”. Zdaniem ks. prof. Henryka Witczyka jest ona daleka od rzetelno\u015bci, ksi\u0105\u017ck\u0119 Lisickiego uwa\u017ca za potrzebn\u0105. <\/strong><\/em><\/p>\r\nJakie spostrze\u017cenia ma Ksi\u0105dz po przeczytaniu recenzji ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Lisickiego \u201eKto zabi\u0142 Jezusa?\u201d, napisanej przez Johna Connelly\u2019ego? Autor odnosi si\u0119 tam tak\u017ce bezpo\u015brednio w negatywnym \u015bwietle do autorytetu Ksi\u0119dza Profesora.<\/strong><\/p>\r\nRecenzja ta niemal w ca\u0142o\u015bci dotyczy sugestii teologicznych, jakie zdaniem recenzenta da si\u0119 dostrzec w ksi\u0105\u017cce przybli\u017caj\u0105cej histori\u0119 procesu i \u015bmierci Jezusa Chrystusa na krzy\u017cu. John Connelly z godn\u0105 podziwu \u017carliwo\u015bci\u0105 broni nauczania Ko\u015bcio\u0142a na temat relacji Ko\u015bci\u00f3\u0142 – Synagoga, Ko\u015bci\u00f3\u0142 – judaizm, Ko\u015bci\u00f3\u0142 – \u017bydzi dzisiaj \u017cyj\u0105cy. Jego zdaniem nauczanie to mia\u0142oby by\u0107 deformowane przez jedn\u0105 czy drug\u0105 interpretacj\u0119 natury teologicznej, jakie na kanwie historii podaje Pawe\u0142 Lisicki.<\/p>\r\n
W mojej ocenie ksi\u0105\u017cka Paw\u0142a Lisickiego dotyczy w pierwszym rz\u0119dzie kwestii stricte<\/em> historycznych, czyli tego, co na podstawie dost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142 da si\u0119 w spos\u00f3b obiektywnie naukowy, czyli intersubiektywny, powiedzie\u0107 o tych, kt\u00f3rzy stoj\u0105 za \u015bmierci\u0105 Chrystusa, czyli o tych, kt\u00f3rzy doprowadzili do tego, \u017ce Pi\u0142at – rzymski prokurator – wyda\u0142 wyrok \u015bmierci na Chrystusa, a jego \u017co\u0142nierze go wykonali.<\/p>\r\nOd recenzji tego rodzaju ksi\u0105\u017cek oczekuje si\u0119 merytorycznej oceny takich rzeczy jak zastosowana metoda badania \u017ar\u00f3de\u0142, komplementarno\u015b\u0107 wykorzystania \u017ar\u00f3de\u0142 i ewentualnie, na ile te \u017ar\u00f3d\u0142a zosta\u0142y poddane analizie krytycznej i poprawnie zinterpretowane w kontek\u015bcie historycznym, jaki odkrywamy przez pryzmat Nowego Testamentu. Pawe\u0142 Lisicki w swej ksi\u0105\u017cce dokonuje takiej w\u0142a\u015bnie krytycznej oceny przywo\u0142ywanych przez siebie \u017ar\u00f3de\u0142. Przede wszystkim opiera si\u0119 na Ewangeliach kanonicznych, kt\u00f3re w \u015bwietle nauczania Soboru Watyka\u0144skiego II, zasadzaj\u0105cego si\u0119 na biblistyce XX wieku, s\u0105 tekstami wiarygodnymi historycznie w odniesieniu do dziej\u00f3w Jezusa z Nazaretu. Zar\u00f3wno dziej\u00f3w ziemskich jak i ukazywa\u0144 si\u0119 Jezusa zmartwychwsta\u0142ego.<\/p>\r\n
Recenzent wychodzi jednak z za\u0142o\u017cenia, \u017ce \u201eBiblia nie jest ksi\u0105\u017ck\u0105 do historii, mimo \u017ce mo\u017cemy si\u0119 z niej wiele o historii nauczy\u0107. Jest ona \u015bwiadectwem wiary\u201d (s. 23). Taki pogl\u0105d powiela w gruncie rzeczy protestanck\u0105 tez\u0119 R. Bultmanna, kt\u00f3ry g\u0142osi\u0142, \u017ce w NT i w Ewangeliach poznajemy \u201eChrystusa wiary\u201d w oparciu o \u015bwiadectwo wiary Ko\u015bcio\u0142a apostolskiego, a nie \u201eJezusa historii\u201d. To jednak Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II – tak cz\u0119sto przywo\u0142ywany przez recenzenta – naucza, \u017ce Ewangelie kanoniczne s\u0105 wiarygodne historycznie, czyli zawieraj\u0105 fakty z \u017cycia Jezusa oraz ich rozumienie przez tych, kt\u00f3rzy w nim uczestniczyli jako powo\u0142ani aposto\u0142owie, uczniowie i uczennice, rzesze ludu. Rozumienie to obejmowa\u0142o tak wiar\u0119 aposto\u0142\u00f3w i pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a, jak i niewiar\u0119 stronnictw \u017cydowskich i religijnych przyw\u00f3dc\u00f3w Izraela pierwszej po\u0142owy I-go wieku.<\/p>\r\n
W Ewangeliach docieramy do historii Jezusa z Nazaretu. Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tej historii jest dialog Jezusa z \u017cydowskimi \u201euczonymi w Pi\u015bmie\u201d, faryzeuszami i saduceuszami, a tak\u017ce proces Jezusa, rozprawa przed Pi\u0142atem i ukrzy\u017cowanie. Lisicki wnika w teksty Ewangelii przy pomocy \u201erzetelnych przewodnik\u00f3w\u201d (ich rzekomy brak recenzent zarzuca mu ca\u0142kiem nies\u0142usznie, gdy\u017c sam przypisuje Lisickiemu zbyt mocne trzymanie si\u0119 tekst\u00f3w Raymonda Browna, okre\u015blonego mianem najwybitniejszego egzegety NT-u). Nie uprawia lektury \u201eindywidualistycznej\u201d, sekciarskiej. Przeciwnie, pragnie na p\u0142aszczy\u017anie analizy wiarygodnej historycznie, intersubiektywnej, histori\u0119 procesu Jezusa i Jego ukrzy\u017cowanie przybli\u017cy\u0107 polskiemu czytelnikowi swej ksi\u0105\u017cki. Czyni to z pasj\u0105 dobrego znawcy i popularyzatora najnowszych osi\u0105gni\u0119\u0107 \u015bwiatowej biblistyki, ale nie z dum\u0105 i arogancj\u0105! Je\u017celi recenzent b\u0119d\u0105cy profesorem historii nie wykazuje b\u0142\u0119d\u00f3w w warstwie historycznych docieka\u0144 prowadzonych przez Lisickiego, to w sumie wystawia jego ksi\u0105\u017cce bardzo dobre \u015bwiadectwo. Moja rekomendacja widoczna na obwolucie ksi\u0105\u017cki dotyczy w pierwszym rz\u0119dzie tej warstwy analizy historycznej kanonicznych Ewangelii. Sam po\u015bwi\u0119ci\u0142em du\u017cy rozdzia\u0142 podobnej analizie procesu i ukrzy\u017cowania Jezusa w uj\u0119ciu \u015bw. Jana w jednej ze swoich ksi\u0105\u017cek (Jezus i Ewangelie w ogniu dyskusji<\/em>, Kielce 2011, s. 225-288).<\/p>\r\nCo Ksi\u0105dz s\u0105dzi o przyczynach napisania tej recenzji przez Colonney’a?<\/strong><\/p>\r\nJest ona wyra\u017anie pisana z powodu jednej czy drugiej recenzji ksi\u0105\u017cki, ju\u017c zamieszczonych w jakim\u015b tygodniku, a w niewielkim stopniu dotyczy ona samej ksi\u0105\u017cki w jej podstawowej warstwie, jak\u0105 jest analiza historyczno-krytyczna nowotestamentowych przekaz\u00f3w o procesie, s\u0105dzie nad Jezusem z Nazaretu i o Jego ukrzy\u017cowaniu.<\/p>\r\n
Czytaj\u0105c t\u0119 recenzj\u0119, w gruncie rzeczy bardzo si\u0119 ucieszy\u0142em, \u017ce na \u0142amach miesi\u0119cznika \u201eZnak\u201d, szanowany przez redakcj\u0119 autor, przywo\u0142any a\u017c ze Stan\u00f3w Zjednoczonych, tak mocno opiera swoje my\u015blenie teologiczne na Magisterium Ko\u015bcio\u0142a i na ksi\u0105\u017cce \u201eJezus z Nazaretu\u201d papie\u017ca Benedykta XVI-go.<\/p>\r\n
Na \u0142amach szacownego miesi\u0119cznika \u201eZnak\u201d mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 publikowa\u0107 kilka tekst\u00f3w dotycz\u0105cych r\u00f3\u017cnych wydarze\u0144 z historii w\u0142a\u015bnie Jezusa z Nazaretu. Moi polemi\u015bci przywo\u0142ywani przez Redakcj\u0119 zarzucali z kolei mi, \u017ce powo\u0142uj\u0119 si\u0119 na jedno czy drugie zdanie z ksi\u0105\u017cki Josepha Ratzingera\/Benedykta XVI, a zw\u0142aszcza na jego metod\u0119 wydobywania teologii z historii dost\u0119pnej w Ewangeliach kanonicznych. Zarzucali mi, \u017ce nie mam do tego prawa, bo Benedykt XVI w obrazie Jezusa z Nazaretu prezentuje nam ju\u017c ideologi\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, czyli teologi\u0119 nak\u0142ada na analiz\u0119 historyczn\u0105! A ta analiza historyczna – dokonana przez J. Ratzingera\/Benedykta XVI w ksi\u0105\u017cce \u201eJezus z Nazaretu\u201d – by\u0142a dla nich nie do ko\u0144ca przekonuj\u0105ca. Mamy tutaj ad hoc<\/em> ca\u0142kowicie odmienne podej\u015bcie do Magisterium w rozumieniu nauczania sobor\u00f3w, czy encyklik papieskich, ale te\u017c samej ksi\u0105\u017cki Benedykta XVI. Na marginesie trzeba by zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie ma racji recenzent stawiaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 papie\u017ca Josepha Ratzingera na r\u00f3wni z nauczaniem sobor\u00f3w, czy cho\u0107by na r\u00f3wni z innymi tekstami Magisterium takimi jak Katechizm, czy teksty liturgiczne. Sam przecie\u017c J\u00f3zef Ratzinger, papie\u017c Benedykt XVI we wst\u0119pie do pierwszego tomu \u201eJezusa z Nazaretu\u201d pisze, \u017ce nale\u017cy te ksi\u0105\u017cki traktowa\u0107 jako g\u0142os w dyskusji naukowej dotycz\u0105cej w\u0142a\u015bnie tej Osoby, Jej historii, pr\u00f3by wydobycia na bazie Ewangelii przede wszystkim tego, co dzisiejszy badacz – umys\u0142 krytyczny – mo\u017ce powiedzie\u0107 o historii, w kt\u00f3rej objawia si\u0119 Jezus jako Mesjasz i jako Syn Boga. J\u00f3zef Ratzinger\/Benedykt XVI zaprasza naukowc\u00f3w do dyskusji z przedstawionymi przez siebie pogl\u0105dami. Taka dyskusja si\u0119 odbywa w Niemczech, we Francji, we W\u0142oszech, nieco mniej w Polsce. Cho\u0107 kilku z biblist\u00f3w i teolog\u00f3w odnios\u0142o si\u0119 g\u0142\u0119biej do poruszanych przez papie\u017ca temat\u00f3w.<\/p>\r\nZ drugiej strony pogl\u0105dy przedstawione Ratzingera\/Benedykta XVI w Jezusie z Nazaretu s\u0105 pogl\u0105dami podzielanymi i przez biblist\u00f3w, i przez teolog\u00f3w w Polsce, a przywo\u0142ywana przez niego metoda historyczno-krytyczna w po\u0142\u0105czeniu z analiz\u0105 teologiczn\u0105 jest powszechnie przez nas stosowana. Nie by\u0142o potrzeby \u017ceby wszczyna\u0107 jakie\u015b dyskusje krytyczne, wymy\u015blone ad hoc<\/em>, \u017ceby uprawia\u0107 polemik\u0119 z J. Ratzingerem\/Benedyktem XVI dla samej polemiki.<\/p>\r\nCzym w ocenie ks. profesora jest recenzja Connelly\u2019ego<\/strong><\/p>\r\nRecenzja ta jest polemik\u0105 z interpretacj\u0105 teologiczn\u0105 faktu \u015bmierci Jezusa na krzy\u017cu, budowan\u0105 przez Lisickiego w oparciu o tekst Mt 27,25, ale nie poprzez wykazywanie b\u0142\u0119du w rozumowaniu interpretacyjnym, co poprzez przytaczanie innych jeszcze tekst\u00f3w biblijnych i wykazywanie, \u017ce jest ona niezgodna z nauczaniem Soboru Watyka\u0144skiego II, Katechizmu Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego i z ksi\u0105\u017cki J\u00f3zefa Ratzingera\/Benedykta XVI-go.<\/p>\r\n
Czy interpretacja Lisickiego jest sprzeczna z nauczaniem Soboru i papie\u017ca Benedykta XVI?<\/strong><\/p>\r\nNajpierw musz\u0119 odnotowa\u0107 pewne przestawienie porz\u0105dku historycznego i porz\u0105dku teologicznego, jakiego dopuszcza si\u0119 recenzent. Najpierw przytacza on s\u0142owa kardyna\u0142a Augustyna Bei, kt\u00f3ry podczas Soboru na temat \u201ewiny za \u015bmier\u0107 Pana w porz\u0105dku historycznym\u201d utrzymywa\u0142, \u017ce \u201enarodowi \u017cydowskiemu jako takiemu – tak w czasach Chrystusa, jak i w naszych czasach – nie powinno si\u0119 nigdy przypisywa\u0107 winy, kt\u00f3ra nie jest ich win\u0105\u201d. I w nast\u0119pnym zdaniu recenzent stwierdza: \u201eLisicki dochodzi do innych wniosk\u00f3w i pisze: Mateusz wskazuje zatem, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 spocz\u0119\u0142a na ca\u0142ym Izraelu, nie na tym lub innym cz\u0142owieku. Od tej pory, wed\u0142ug autora pierwszej Ewangelii, \u017ceby si\u0119 zbawi\u0107, uwolni\u0107 od niewinnej krwi Jezusa, trzeba przyst\u0105pi\u0107 do nowego Izraela, tego, kt\u00f3ry powo\u0142a\u0142 Syn Cz\u0142owieczy<\/em>. W tym cytacie odnajdujemy dok\u0142adnie to rozumienie winy \u017byd\u00f3w za ukrzy\u017cowanie Chrystusa, kt\u00f3re biskupi i papie\u017c odrzucili podczas Soboru Watyka\u0144skiego\u201d – konkluduje recenzent (s. 24n). Ot\u00f3\u017c Lisicki nie pisze w tym fragmencie o \u201eporz\u0105dku historycznym\u201d, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 kardyna\u0142 Bea na Soborze, ale o porz\u0105dku teologicznym – w uj\u0119ciu \u015bw. Mateusza. Przywo\u0142ywany przez Lisickiego fragment z ksi\u0105\u017cki J. Ratzingera\/Benedykta XVI nie przekre\u015bla tej interpretacji, ale j\u0105 pog\u0142\u0119bia. Zaiste, niewinna krew Jezusa nie wo\u0142a o pomst\u0119 i kar\u0119, ale \u201ejest pojednaniem\u201d. Ona – w\u0142a\u015bnie jako \u201epojednanie\u201d – jest tym nasieniem, z kt\u00f3rego rodzi si\u0119 nowy Lud Chrystusa-Mesjasza, Syna Cz\u0142owieczego, w kt\u00f3rym nie ma muru wrogo\u015bci, ale pok\u00f3j, bo wszyscy s\u0105 \u201ezbudowani na fundamencie aposto\u0142\u00f3w i prorok\u00f3w, gdzie kamieniem w\u0119gielnym jest sam Chrystus Jezus\u201d (por. Ef 2,11-20). Podobnie przywo\u0142ane przez recenzenta za Benedyktem XVI teksty Rz 3,23-25, a tak\u017ce Mt 26,28 oraz 1,21 (\u201eOn zbawi sw\u00f3j lud od jego grzech\u00f3w\u201d) nie przekre\u015blaj\u0105 interpretacji teologicznej Mt 27,25, podanej przez Lisickiego. Przeciwnie, znacznie j\u0105 pog\u0142\u0119biaj\u0105, poniewa\u017c pokazuj\u0105, w jaki spos\u00f3b krew Jezusa, \u201eKrew Przymierza\u201d (Mt 26,28), tworzy tego nowego Izraela, kt\u00f3ry dzi\u0119ki niej staje si\u0119 uczestnikiem \u201enowego Przymierza\u201d (por. \u0141k 22,20; 1 Kor 11,25). Aby powi\u0119kszy\u0107 pomieszanie porz\u0105dk\u00f3w, recenzent na ko\u0144cu tego passusu dodaje, \u017ce \u201eBenedykt (podobnie jak biskupi podczas Soboru Watyka\u0144skiego) zajmuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c historycznym wymiarem tego zagadnienia\u201d (s. 25). Polemizuj\u0105c zatem z teologiczn\u0105 interpretacj\u0105 tekstu Mt 27,25, podan\u0105 przez Lisickiego, recenzent w gruncie rzeczy przytacza nowe argumenty, kt\u00f3re j\u0105 uzasadniaj\u0105 znacznie mocniej. Przecie\u017c wypowiadaj\u0105c s\u0142owa o \u201eKrwi\u201d, wylanej \u201eza wielu\u201d (Mt 26,28; Mk 14,24) i \u201eza was\u201d (\u0141k 22,20; por. 1 Kor 11,24 w odniesieniu do \u201eCia\u0142a\u201d) Jezus w czasie ostatniej wieczerzy zwraca si\u0119 w\u0142a\u015bnie do aposto\u0142\u00f3w – syn\u00f3w Izraela, kt\u00f3rzy stanowi\u0105 fundament owej Reszty Izraela (nowego Izraela), o kt\u00f3rej pisze Lisicki na str. 358 (cytowanej w recenzji w przypisie 9). Czy recenzent nie zdaje sobie z tego sprawy…?<\/p>\r\nDodajmy od razu, \u017ce wyst\u0119puj\u0105cy w tej formule (i najstarszym credo chrze\u015bcija\u0144skim w 1 Kor 15,3b) przyimek hyper<\/em> – t\u0142umaczony przez polskie \u201eza\u201d – ma w tych tekstach NT-u podw\u00f3jne znaczenie: \u201eza\u201d w sensie przyczynowym (i zast\u0119pczym) \u201ez waszego powodu\u201d, \u201ew zast\u0119pstwie za…\u201d; ale i \u201edla\u201d w sensie celowym \u201edla dobra\u201d, \u201ena korzy\u015b\u0107\u201d (por. R. Penna, \u201eMor\u00c3\u00ac per i nostri peccati\u201d (1 Cor 15,3b). Due categorie culturali intrecciate, w: Non mi vergogno del Vangelo<\/em>, potenza di Dio<\/em> (Analecta Biblica 200), Roma 2012, s. 199-219). Niewinna krew Jezusa nie \u015bci\u0105ga przekle\u0144stwa \u015bmierci na winnych jej przelania (w sensie historycznym i teologicznym), ale otwiera przed nimi drog\u0119 nowego Przymierza, drog\u0119 \u017cycia i zbawienia. Szeroko pisa\u0142em na ten temat w ksi\u0105\u017cce Pascha Jezusa odpowiedzi\u0105 Boga na grzech \u015bwiata<\/em>. Eschatologiczna ofiara ekspiacji i nowego Przymierza<\/em>, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003 r. Rzecz jasna, potrzebne jest dobre i szczere rozpoznanie tej winy, bo mo\u017ce pog\u0142\u0119bi\u0107 wiar\u0119 w ukrzy\u017cowanego i zmartwychwsta\u0142ego Jezusa jako PANA, jak pog\u0142\u0119bi\u0142o wiar\u0119 gorliwego faryzeusza Paw\u0142a (por. Dz 22,3-8; Rz 10,9), obdarzonego przez Boga \u0142ask\u0105 objawienia i poznania Syna Bo\u017cego w\u0142a\u015bnie w ukrzy\u017cowanym i zmartwychwsta\u0142ym Chrystusie, w Jego mi\u0142o\u015bci obejmuj\u0105cej sprawc\u00f3w Jego \u015bmierci tak w sensie historycznym jak i teologicznym (por. Ga 1,15-16).<\/p>\r\nEwangeli\u015bci byli \u015bwiadomi, \u017ce wypowiadane przez bohater\u00f3w Ewangelii s\u0142owa cz\u0119sto nabieraj\u0105 w odniesieniu do osoby i dzie\u0142a Jezusa Chrystusa nieoczekiwanie innego znaczenia ni\u017c to, kt\u00f3re historyczni rozm\u00f3wcy mieli na my\u015bli (np. Nikodem w J 3). W tym przypadku \u201eca\u0142y lud\u201d (rzecz jasna, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 to by\u0107 \u201eca\u0142y\u201d w sensie historyczno-statystycznym) zebrany na dziedzi\u0144cu u Pi\u0142ata z pewno\u015bci\u0105 nie mia\u0142 na my\u015bli zbawienia przez krew Jezusa. To – jak pisze Lisicki – ewangelista Mateusz i Ko\u015bci\u00f3\u0142 apostolski widzi ten g\u0142\u0119bszy, teologiczny sens w przytoczonym wo\u0142aniu o \u015bmier\u0107 Jezusa i w s\u0142owach o Jego krwi.<\/p>\r\n
A jak\u0105 metod\u0119 w interpretacji Pisma \u015bwi\u0119tego stosuje recenzent ksi\u0105\u017cki Lisickiego?<\/strong><\/p>\r\nJakkolwiek recenzent kilka razy przestrzega przed budowaniem interpretacji \u017cycia i \u015bmierci Jezusa w oparciu o jeden, wyrwany z kontekstu fragment biblijny, to jednak swoje rozumienie relacji Ko\u015bcio\u0142a do \u017byd\u00f3w wywodzi wy\u0142\u0105cznie w oparciu o List do Rzymian (rozdz. 9-11). Podaje racje, kt\u00f3re s\u0105 wa\u017cne dla interpretacji pism Paw\u0142owych przez pryzmat Listu do Rzymian. Ale nie wszystkie. Nawet bowiem przyznaj\u0105c Listowi do Rzymian rol\u0119 \u201etestamentu\u201d Paw\u0142owego, nie spos\u00f3b wzi\u0105\u0107 w nawias (tak jak czyni to autor recenzji) wcze\u015bniejsze listy Aposto\u0142a. To tak jakby\u015bmy chcieli czyje\u015b \u017cycie zrozumie\u0107 w oparciu o sam testament, ca\u0142kowicie niemal lekcewa\u017c\u0105c to, co m\u00f3wi\u0142 i czyni\u0142 jako dojrza\u0142y cz\u0142owiek. To wszystkie inne listy Paw\u0142a pozwalaj\u0105 zrozumie\u0107, dlaczego Aposto\u0142 ten po\u015bwi\u0119ca rozdz. 9-11 Listu do Rzymian sprawie zbawienia, kt\u00f3re ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi bez wyj\u0105tku daje \u015bmier\u0107 i wyrastaj\u0105ce z niej zmartwychwstanie Jezusa: \u201eJe\u017celi wi\u0119c ustami swoimi wyznasz, \u017ce JEZUS JEST PANEM, i w sercu swoim uwierzysz, \u017ce B\u00f3g Go wskrzesi\u0142 z martwych – osi\u0105gniesz zbawienie\u201d (Rz 10,9). Jest to tekst centralny w strukturze retorycznej, a wi\u0119c kluczowy dla interpretacji ca\u0142ej sekcji Rz 9-11. To wydarzenie \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa jest \u017ar\u00f3d\u0142em mi\u0142osierdzia: \u201eAlbowiem B\u00f3g podda\u0142 wszystkich niepos\u0142usze\u0144stwu, aby wszystkim (czyli poganom i \u017cydom) okaza\u0107 mi\u0142osierdzie\u201d (Rz 11,32; Ga 3,22; 6, 14-16).<\/p>\r\n
Poza tym pomijaj\u0105c milczeniem inne teksty \u015bw. Paw\u0142a, uznane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki za kanoniczne, z\u0142amaliby\u015bmy t\u0119 zasad\u0119, kt\u00f3rej sam recenzent na wst\u0119pie tak mocno broni. Chodzi o regu\u0142\u0119 obliguj\u0105c\u0105 do ca\u0142o\u015bciowej lektury Pisma \u015bwi\u0119tego, a tym bardziej pism jednego autora natchnionego, je\u017celi chcemy odczyta\u0107 jego teologi\u0119.<\/p>\r\n
Przeciwdzia\u0142anie rodzeniu si\u0119 w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan postaw wrogich wobec \u017byd\u00f3w i judaizmu – na czym recenzentowi (ale i nam!) bardzo zale\u017cy – nie dokona si\u0119 poprzez minimalizowanie jednych fragment\u00f3w NT-u i wyolbrzymianie innych, lecz przez rzeczowe dociekanie sensu historyczno-teologicznego ka\u017cdego fragmentu, ka\u017cdej ksi\u0119gi NT-u i ca\u0142ego Pisma ST i NT-u – z my\u015bl\u0105 o odkryciu ca\u0142ego przes\u0142ania, kt\u00f3re z natury swej jest wielowymiarowe, ale nie sprzeczne, nie anty-\u017cydowskie i nie wrogie wobec judaizmu. Przeciwnie, dopiero odkrycie tej harmonii wewn\u0119trznej, jaka istnieje mi\u0119dzy pozornie odleg\u0142ymi tekstami Pisma \u015bwi\u0119tego czy nawet w tzw. corpus Paulinum<\/em>, pozwala zobaczy\u0107 ca\u0142\u0105 dramaturgi\u0119 historii zbawienia, poczynaj\u0105c od grzechu pierworodnego (Rdz 1-3) a\u017c do s\u0105du ostatecznego (Ap 21-22).<\/p>\r\n\u201eCzy potrzebne jest przypisywanie to\u017csamo\u015bci etnicznej wszystkim tym, kt\u00f3rzy doprowadzili do \u015bmierci Jezusa?\u201d – pyta recenzent, skoro Dietrich Hildebrand pisa\u0142 w 1937 roku, \u017ce \u201eka\u017cdy nar\u00f3d zachowa\u0142by si\u0119 tak samo, jak zachowali si\u0119 \u017bydzi oskar\u017ceni o zabicie Jezusa\u201d (s. 26). Dlaczego Lisicki jest tak bardzo zainteresowany w\u0142a\u015bnie odpowiedzialno\u015bci\u0105 \u017byd\u00f3w za \u015bmier\u0107 Jezusa?<\/strong><\/p>\r\nBo to jest wa\u017cne pytanie! W\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017cka dotyczy bardziej wnikliwego wejrzenia w dzia\u0142ania \u201ew\u0142adz \u017cydowskich wraz z ich zwolennikami\u201d (jak recenzent okre\u015bla odpowiedzialnych za wymuszenie na Pi\u0142acie wyroku \u015bmierci dla Jezusa). Czy by\u0142a to nieliczna grupka os\u00f3b, kt\u00f3re poczu\u0142y si\u0119 zagro\u017cone w swej po ludzku traktowanej w\u0142adzy nad ludem Izraela, czy te\u017c chodzi o postaw\u0119 wrogo\u015bci wzgl\u0119dem Jezusa z Nazaretu ze strony stronnictw religijno-politycznych w czasie Jego publicznej dzia\u0142alno\u015bci, decyduj\u0105cych o postawie Sanhedrynu, motywowanej z pozycji Tory i maj\u0105cej na oku najwy\u017csze dobro ludu, jak m\u00f3wi\u0105 arcykap\u0142ani i faryzeusze: \u201eJe\u017celi Go tak pozostawimy, to wszyscy uwierz\u0105 w Niego, i przyjd\u0105 Rzymianie, i zniszcz\u0105 nasze miejsce \u015bwi\u0119te i nasz nar\u00f3d\u201d (J 11,48). A Kajfasz, \u201ekt\u00f3ry w owym roku by\u0142 najwy\u017cszym kap\u0142anem, rzek\u0142 do nich: \u00abWy nic nie rozumiecie i nie bierzecie tego pod uwag\u0119, \u017ce lepiej jest dla was, gdy jeden cz\u0142owiek umrze za lud, ni\u017c mia\u0142by zgin\u0105\u0107 ca\u0142y nar\u00f3d\u201d (J 11,49-50).<\/p>\r\n
Przedstawiona w ksi\u0105\u017cce Lisickiego poprawna metodologicznie analiza rzeczywisto\u015bci historycznej, kt\u00f3r\u0105 odkrywamy w Ewangeliach, pomaga w lepszym zrozumieniu niezmiernie wa\u017cnego faktu, a mianowicie tego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 apostolski z\u0142o\u017cony niemal wy\u0142\u0105cznie z judeo-chrze\u015bcijan dosy\u0107 wcze\u015bnie od\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 od Synagogi, a Synagoga zacz\u0119\u0142a wy\u0142\u0105cza\u0107 ze swej wsp\u00f3lnoty wierz\u0105cych w Jezusa ukrzy\u017cowanego i zmartwychwsta\u0142ego, Syna Cz\u0142owieczego i Mesjasza (por. J 9; 16,4). Gdyby powodem \u015bmierci Jezusa by\u0142y czysto ludzkie kalkulacje b\u0105d\u017a ambicje i wady (fanatyzm) \u00f3wczesnej w\u0105skiej grupy rz\u0105dz\u0105cej \u017cyciem religijnym w Jerozolimie, to powy\u017cszy fakt nigdy by nie nast\u0105pi\u0142. Nie mia\u0142yby te\u017c miejsca prze\u015bladowania wyznawc\u00f3w ukrzy\u017cowanego i zmartwychwsta\u0142ego Jezusa jako Mesjasza i Syna Cz\u0142owieczego, o czym pisze nie tylko \u015bw. Pawe\u0142 w 1 Tes, ale praktycznie ca\u0142e Dzieje Apostolskie i kilka razy wspomina o nich \u015bw. Jan w swojej Ewangelii. Nie powsta\u0142aby te\u017c w tradycji rabinicznej swoista \u201eanty-Ewangelia\u201d, kt\u00f3ra przesz\u0142a do Talmudu i a\u017c do dzisiaj kszta\u0142tuje postawy g\u0142\u0119boko wierz\u0105cych wyznawc\u00f3w judaizmu wobec Jezusa i chrze\u015bcijan. Mo\u017cna o niej si\u0119 du\u017co dowiedzie\u0107 z ksi\u0105\u017cki ks. Miros\u0142awa Stanis\u0142awa Wr\u00f3bla Jezus i jego uczniowie w Talmudzie<\/em> (Wydawnictwo KUL 2013), w kt\u00f3rej autor przedstawia teksty, poddaj\u0105c je analizie krytyczno-historycznej, kontekstualnej i teologicznej – z my\u015bl\u0105 o intensyfikacji dialogu mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142czesnymi wyznawcami chrze\u015bcija\u0144stwa i judaizmu. Ksi\u0105\u017cka ta pozwala zrozumie\u0107, dlaczego dla \u017byda wychowanego na tekstach Talmudu chrze\u015bcijanin jest po prostu wyznawc\u0105 idola, ba\u0142wochwalc\u0105, czyli kim\u015b kto zas\u0142uguje tak jak poganie na lekcewa\u017cenie.<\/p>\r\nDlaczego takie ksi\u0105\u017cki s\u0105 potrzebne?<\/strong><\/p>\r\nPojawianie si\u0119 takich ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re przybli\u017caj\u0105 nam czas pierwszego wieku, czas dzia\u0142alno\u015bci Jezusa z Nazaretu, reakcji \u015bwiata \u017cydowskiego na jego dzia\u0142alno\u015b\u0107, na jego nauczanie, na jego \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie, na dzia\u0142alno\u015b\u0107 aposto\u0142\u00f3w tylko pomo\u017ce nam przezwyci\u0119\u017cy\u0107 pewne l\u0119ki czy obawy, kt\u00f3re na samym pocz\u0105tku by\u0142y zrozumia\u0142e. Wtedy jeszcze obydwie religie ma\u0142o si\u0119 zna\u0142y, czy precyzyjnie nie rozumia\u0142y. To tak jak w rodzinie, kiedy dochodzi do podzia\u0142u, ale po latach, dziesi\u0119cioleciach jest si\u0119 w stanie spojrze\u0107 na siebie zupe\u0142nie inaczej i zobaczy\u0107 g\u0142\u0119biej. To mo\u017ce z powodu l\u0119ku przed spojrzeniem g\u0142\u0119biej w histori\u0119, zgodnie z najnowszymi badaniami historyczno-krytycznymi, ta \u201ementorska\u201d tonacja w tej recenzji. Dotyczy te\u017c ona mojej osoby, ale tego w\u0105tku nie chcia\u0142bym rozwija\u0107. Moje publikacje naukowe i dzia\u0142alno\u015b\u0107 maj\u0105ca na celu intensyfikacj\u0119 autentycznego apostolatu biblijnego zgodnie z nauczaniem Soboru Watyka\u0144skiego II, Synodu o S\u0142owie Bo\u017cym w \u017cyciu i misji Ko\u015bcio\u0142a oraz z nauczaniem Jana Paw\u0142a II oraz Benedykta XVI s\u0105 dobrze znane w Polsce, a nawet poza Polsk\u0105.<\/p>\r\n
Ale ju\u017c ca\u0142kiem niezrozumia\u0142a jest ch\u0119\u0107, jak\u0105 zdradza recenzent, nie przypisywania to\u017csamo\u015bci etnicznej wszystkim tym, kt\u00f3rzy doprowadzili do \u015bmierci Jezusa, a wi\u0119c i odpowiednim kr\u0119gom \u017cydowskim i w\u0142adzom rzymskim w Palestynie tamtego czasu. To tak jakby chcia\u0142o si\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce nie jest istotne, gdzie i w jakim narodzie Jezus Chrystus si\u0119 narodzi\u0142, gdzie \u017cy\u0142 i naucza\u0142. Bo wtedy \u0142atwo przekszta\u0142ci\u0107 go z postaci historycznej w posta\u0107 mityczn\u0105, w Ide\u0119 – a \u015bwiadectwa zakorzenionej w historii wiary w Niego jako Mesjasza oczekiwanego przez Izraela i Zbawiciela \u015bwiata (Ewangelia) w mitologi\u0119 albo ideologi\u0119.<\/p>\r\n
Recenzja ko\u0144czy si\u0119 przywo\u0142aniem cytatu, w kt\u00f3rym Lisicki pisze: \u201emo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce Prawo skompromitowa\u0142o si\u0119 przez wydanie wyroku na Chrystusa. Ko\u0144cem Prawa (…) by\u0142 wyrok \u015bmierci na Mesjasza. Tak przynajmniej rozumia\u0142 to Pawe\u0142 i jego odbiorcy\u201d. Recenzent stwierdza: \u201ezdecydowanie nie takie by\u0142o rozumienie Paw\u0142a\u201d i przytacza spory w Ko\u015bciele apostolskim, czy chrze\u015bcijanie powinni by\u0107 obrzezani. Jak \u015bw. Pawe\u0142 rozumie rol\u0119 Prawa w odniesieniu do Chrystusa, a ostatecznie do zbawienia?<\/strong><\/p>\r\nAkurat \u015bw. Pawe\u0142 w tej materii mia\u0142 zdecydowanie jasny pogl\u0105d, kt\u00f3ry wy\u0142o\u017cy\u0142 tak w Li\u015bcie do Galat\u00f3w jak i w Li\u015bcie do Rzymian: chrze\u015bcijanin, kt\u00f3ry spe\u0142nia\u0142by czyny wynikaj\u0105ce z Tory kultowej (obrzezanie, \u015bwi\u0119ta, prawo czysto\u015bci rytualnej) i z przepis\u00f3w jako narz\u0119dzia w\u0142asnego zbawienia, negowa\u0142by warto\u015b\u0107 zbawcz\u0105 krzy\u017ca i zmartwychwstania Chrystusa: \u201eA jednak prze\u015bwiadczeni, \u017ce cz\u0142owiek osi\u0105ga usprawiedliwienie nie przez wype\u0142nianie Prawa za pomoc\u0105 uczynk\u00f3w, lecz jedynie przez wiar\u0119 w Jezusa Chrystusa, my w\u0142a\u015bnie uwierzyli\u015bmy w Chrystusa Jezusa, by osi\u0105gn\u0105\u0107 usprawiedliwienie z wiary w Chrystusa, a nie przez wype\u0142nianie Prawa za pomoc\u0105 uczynk\u00f3w, jako \u017ce przez wype\u0142nianie Prawa za pomoc\u0105 uczynk\u00f3w nikt nie osi\u0105gnie usprawiedliwienia. (…) Tymczasem ja dla Prawa umar\u0142em przez Prawo, aby \u017cy\u0107 dla Boga: razem z Chrystusem zosta\u0142em przybity do krzy\u017ca\u201d (Ga 2,16.19). Aposto\u0142 i chrze\u015bcijanie, do kt\u00f3rych pisze, umarli dla Prawa kultowego i dla Prawa przepis\u00f3w. \u017byd, kt\u00f3ry staje si\u0119 chrze\u015bcijaninem jak Pawe\u0142, \u201eumar\u0142 dla Prawa\u201d. Ono sko\u0144czy\u0142o sw\u0105 rol\u0119 wzgl\u0119dem niego: \u201eteraz Prawo straci\u0142o moc nad nami, gdy umarli\u015bmy dla tego, co trzyma\u0142o nas w jarzmie, tak \u017ce mo\u017cemy pe\u0142ni\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119 w nowo\u015bci Ducha, a nie wed\u0142ug przestarza\u0142ej litery\u201d (Rz 7,6). Prawo jako pedagog prowadz\u0105cy do Chrystusa pe\u0142ni\u0142o wa\u017cn\u0105 rol\u0119, ale ograniczon\u0105 w czasie. Nie znika dlatego, \u017ce wype\u0142ni\u0142o sw\u0105 rol\u0119, ale po doprowadzeniu cho\u0107by paradoksalnie (jak Szaw\u0142a) do Chrystusa ukrzy\u017cowanego i zmartwychwsta\u0142ego, ma inn\u0105 funkcj\u0119. Owszem \u015bwiadczy ono o mi\u0142osierdziu Boga, ale nie jest narz\u0119dziem zbawienia, bo nie daje Ducha (por. Ga 4,4-7; 5,2-6.22-25). Przyj\u015bcie usprawiedliwienia przez wiar\u0119 oznacza prze\u0142om w historii zbawienia: rola Prawa zmienia si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od etapu historii zbawienia: \u201eLecz Pismo podda\u0142o wszystko pod w\u0142adz\u0119 <\/em>grzechu, aby obietnica dosta\u0142a si\u0119 na drodze wiary w Jezusa Chrystusa tym, kt\u00f3rzy wierz\u0105. Do czasu przyj\u015bcia wiary byli\u015bmy poddani pod stra\u017c Prawa i trzymani w zamkni\u0119ciu a\u017c do objawienia si\u0119 wiary. Tym sposobem Prawo sta\u0142o si\u0119 dla nas wychowawc\u0105, kt\u00f3ry mia\u0142 prowadzi\u0107 <\/em>ku Chrystusowi, aby\u015bmy z wiary uzyskali usprawiedliwienie. Gdy jednak wiara nadesz\u0142a, ju\u017c nie jeste\u015bmy poddani wychowawcy. Wszyscy bowiem dzi\u0119ki tej wierze jeste\u015bcie synami Bo\u017cymi – w Chrystusie Jezusie. Bo wy wszyscy, kt\u00f3rzy zostali\u015bcie ochrzczeni w Chrystusie, przyoblekli\u015bcie si\u0119 w Chrystusa. Nie ma ju\u017c \u017byda ani poganina, nie ma ju\u017c niewolnika ani cz\u0142owieka wolnego, nie ma ju\u017c m\u0119\u017cczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jeste\u015bcie kim\u015b jednym w Chrystusie Jezusie\u201d (Ga 3,22-28).<\/p>\r\nAposto\u0142 w poruszaj\u0105cy spos\u00f3b m\u00f3wi o swoich rodakach odrzucaj\u0105cych usprawiedliwienie w Chrystusie: \u201eBracia, z ca\u0142ego serca pragn\u0119 ich zbawienia i modl\u0119 si\u0119 za nimi do Boga. Bo musz\u0119 im wyda\u0107 \u015bwiadectwo, \u017ce pa\u0142aj\u0105 \u017carliwo\u015bci\u0105 ku Bogu, nie opart\u0105 jednak na pe\u0142nym zrozumieniu. Albowiem nie chc\u0105c uzna\u0107, \u017ce usprawiedliwienie pochodzi od Boga, i uporczywie trzymaj\u0105c si\u0119 w\u0142asnej drogi usprawiedliwienia, nie poddali si\u0119 usprawiedliwieniu pochodz\u0105cemu od Boga. A przecie\u017c kresem (telos<\/em>) Prawa jest Chrystus, dla usprawiedliwienia ka\u017cdego, kto wierzy\u201d (Rz 10,1-4). U\u017cyty tu rzeczownik telos,<\/em> odnosz\u0105cy si\u0119 do Chrystusa, znaczy wype\u0142nienie, kt\u00f3re k\u0142adzie kres pe\u0142nionej wcze\u015bniej przez Prawo funkcji pedagoga. Rzecz jasna, dla ka\u017cdego, kto uwierzy\u0142 ju\u017c w Jezusa Chrystusa! W uj\u0119ciu Lisickiego: \u201edla Paw\u0142a i dla jego odbiorc\u00f3w\u201d.<\/p>\r\nPrawo nie usprawiedliwia, bo nie ma w nim mocy usprawiedliwiaj\u0105cej (przeistaczaj\u0105cej) cz\u0142owieka-grzesznika i \u015bmiertelnika, czyli mocy Ducha, kt\u00f3ra o\u017cywia umar\u0142ych. Ta moc ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w krzy\u017cu i zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa. Tylko w Jezusie Chrystusie jest zmartwychwstanie jako wydarzenie otwarte dla ka\u017cdego, kto ku Niemu si\u0119 zwraca w wierze.<\/p>\r\n
W \u015bwietle nauczania paw\u0142owego Tora rozumiana jako przepisy Prawa (zw\u0142aszcza kultowe, ale nie tylko) nie jest narz\u0119dziem zbawienia dla tych, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105 Ewangeli\u0119 o \u015bmierci i zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa. A o tych, kt\u00f3rzy pozostaj\u0105 pod Prawem aposto\u0142 pisze: \u201ez uczynk\u00f3w Prawa \u017caden cz\u0142owiek nie mo\u017ce dost\u0105pi\u0107 usprawiedliwienia w Jego oczach. Przez Prawo bowiem jest tylko wi\u0119ksza znajomo\u015b\u0107 grzechu\u201d (Rz 3,20). Usprawiedliwienie polegaj\u0105ce na udziale w \u017cyciu Boga jest Jego darem. Wystrzeganie si\u0119 grzechu mo\u017ce wprawdzie do usprawiedliwienia predysponowa\u0107, ale udzielenie go jednak zawis\u0142o od swobodnego daru Boga – od Jego \u0141aski, kt\u00f3r\u0105 On sam ofiaruje ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi w ukrzy\u017cowanym i zmartwychwsta\u0142ym Jezusie Chrystusie (por. Rz 5,20-21; 6,23). To czego \u201e\u015bwi\u0119te, sprawiedliwe i dobre Prawo\u201d (Rz 7,12) nie mog\u0142o da\u0107 cz\u0142owiekowi, poniewa\u017c s\u0142aba ludzka natura \u201eczyni\u0142a je bezsilnym, tego dokona\u0142 B\u00f3g. On to zes\u0142a\u0142 Syna swego w ciele podobnym do cia\u0142a grzesznego i dla usuni\u0119cia <\/em>grzechu wyda\u0142 w tym ciele wyrok pot\u0119piaj\u0105cy grzech, aby to, co nakazuje Prawo, wype\u0142ni\u0142o si\u0119 w nas, o ile post\u0119pujemy nie wed\u0142ug cia\u0142a, ale wed\u0142ug Ducha\u201d (Rz 8,3-4). Duch oznacza tu Ducha \u015awi\u0119tego i nadprzyrodzone dary oraz postaw\u0119 przez Niego ukszta\u0142towan\u0105, postaw\u0119 na\u015bladowania mi\u0142o\u015bci Chrystusa (por. Rz 8,14-17, Ga 5,22-23). Aposto\u0142 od momentu poznania ukrzy\u017cowanego i zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa uznaje swoj\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107 legaln\u0105 (opart\u0105 na przestrzeganiu Prawa) za nic nie znacz\u0105c\u0105: \u201eI owszem, nawet wszystko uznaj\u0119 za strat\u0119 ze wzgl\u0119du na najwy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107 poznania Chrystusa Jezusa, Pana mojego. Dla Niego wyzu\u0142em si\u0119 ze wszystkiego i uznaj\u0119 to za \u015bmieci, bylebym pozyska\u0142 Chrystusa i znalaz\u0142 si\u0119 w Nim – nie maj\u0105c mojej sprawiedliwo\u015bci, pochodz\u0105cej z Prawa, lecz Bo\u017c\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107, otrzyman\u0105 przez wiar\u0119 w Chrystusa, sprawiedliwo\u015b\u0107 pochodz\u0105c\u0105 od Boga, opart\u0105 na wierze – przez poznanie Jego: zar\u00f3wno mocy Jego zmartwychwstania, jak i udzia\u0142u w Jego cierpieniach – w nadziei, \u017ce upodabniaj\u0105c si\u0119 do Jego \u015bmierci, dojd\u0119 jako\u015b do pe\u0142nego powstania z martwych\u201d (Flp 3,8-11).<\/p>\r\nA co z przymierzem Boga z \u017bydami?<\/strong><\/p>\r\nLisicki nie pisze, \u017ce skoro Prawo si\u0119 sko\u0144czy\u0142o dla \u201ePaw\u0142a i jego odbiorc\u00f3w\u201d, to \u201esko\u0144czy\u0142o si\u0119 Bo\u017ce przymierze z \u017bydami\u201d, jak to przypisuje mu recenzent. Czyni to pewnie dlatego, aby natychmiast skonstatowa\u0107: \u201eTrudno wyobrazi\u0107 sobie wi\u0119ksz\u0105 sprzeczno\u015b\u0107 ni\u017c ta, jak zachodzi mi\u0119dzy papieskim nauczaniem a interpretacj\u0105 Lisickiego, kt\u00f3ry praktycznie stwierdza, \u017ce istnienie \u017byd\u00f3w jest bezcelowe\u201d (s. 27). Tu mamy najlepszy przyk\u0142ad wpisywania przez recenzenta w ksi\u0105\u017ck\u0119 Lisickiego tego, czego w niej po prostu nie ma, a co jest w wyobra\u017ani pisz\u0105cego recenzj\u0119. Owszem, \u015bw. Pawe\u0142 podkre\u015bla, \u017ce dla wierz\u0105cych w Jezusa Chrystusa, je\u017celi wcze\u015bniej byli wyznawcami judaizmu i z wielk\u0105 \u017carliwo\u015bci\u0105 wype\u0142niali Tor\u0119 kultow\u0105 jak on przed nawr\u00f3ceniem i powo\u0142aniem na drodze do Damaszku, dalsze jej praktykowanie jest bezcelowe, a nawet by\u0142oby odej\u015bciem od krzy\u017ca i zmartwychwstania Pana.<\/p>\r\n
Dla jasno\u015bci dodajmy, \u017ce \u015bw. Pawe\u0142 nie zabrania swoim braciom-\u017bydom, kt\u00f3rzy nie uwierzyli w Jezusa z Nazaretu jako ukrzy\u017cowanego i zmartwychwsta\u0142ego Mesjasza, \u017cy\u0107 dalej wed\u0142ug Tory kultowej i Tory z\u0142o\u017conej z przepis\u00f3w dotycz\u0105cych tzw. \u201eidentity markers\u201d Izraela (por. A. Gieniusz, Identity markers czy solus Christus – o co toczy si\u0119 b\u00f3j w Paw\u0142owej nauce o usprawiedliwieniu przez wiar\u0119?, w: \u201eDuch i Oblubienica m\u00f3wi\u0105: \u201ePrzyjd\u017a\u201d<\/em>, Warszawa, wyd. Vocatio, 2001) – <\/strong>jak on przed nawr\u00f3ceniem i powo\u0142aniem na drodze do Damaszku – jak on przed nawr\u00f3ceniem i powo\u0142aniem na drodze do Damaszku – cieszy\u0107 si\u0119 dalej wa\u017cnym przymierzem z Bogiem. Nape\u0142nia go jednak wielkim b\u00f3lem fakt, \u017ce nie otrzymali oni \u0142aski wiary w Chrystusa: \u201ePrawd\u0119 m\u00f3wi\u0119 w Chrystusie, nie k\u0142ami\u0119, potwierdza mi to moje sumienie w Duchu \u015awi\u0119tym, \u017ce w sercu swoim odczuwam wielki smutek i nieprzerwany b\u00f3l. Wola\u0142bym bowiem sam by\u0107 pod kl\u0105tw\u0105 od\u0142\u0105czony <\/em>od Chrystusa dla zbawienia <\/em>braci moich, kt\u00f3rzy wed\u0142ug cia\u0142a s\u0105 moimi rodakami. S\u0105 to Izraelici, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 przybrane synostwo i chwa\u0142a, przymierza i nadanie Prawa, pe\u0142nienie s\u0142u\u017cby Bo\u017cej i obietnice\u201d (Rz 9,1-4).<\/p>\r\nWsp\u00f3\u0142cze\u015bni znawcy pism \u015bwi\u0119tego Paw\u0142a dokonuj\u0105 wa\u017cnego rozr\u00f3\u017cnienia: \u201epierwsze Przymierze pozostaje wa\u017cne, ale jedynie nowe Przymierze zbawia. Lud Izraela jest powo\u0142any, aby uwierzy\u0107 w Chrystusa i razem z wierz\u0105cymi spo\u015br\u00f3d narod\u00f3w poga\u0144skich tworzy\u0107 prawdziwy lud Bo\u017cy\u201d (Udo Schnelle, Le pr\u00c3\u00a9sent du salut<\/em>, w: Paul, une th\u00c3\u00a9ologie en construction<\/em> (red. A. Dettwiller; J-D. Kaestli; D. Marguerat) w serii: Le monde de la Bible<\/em> 51, wyd. Labor et fides, Gen\u00c3\u00a8ve 2004, s. 341n).<\/p>\r\nTo dlatego \u015bw. Pawe\u0142 wyra\u017ca g\u0142\u0119bok\u0105 nadziej\u0119, \u017ce ostatecznie \u201eca\u0142y Izrael b\u0119dzie zbawiony\u201d (Rz 11,26), gdy B\u00f3g w nieznany mu spos\u00f3b oka\u017ce im swe mi\u0142osierdzie (Rz 11,31-32) i wype\u0142ni proroctwo Jeremiasza m\u00f3wi\u0105ce: \u201eI to b\u0119dzie moje z nimi przymierze, gdy zg\u0142adz\u0119 ich grzechy\u201d (Jr 31,34). Dodajmy, \u017ce Jeremiasz zapowiada w tym tek\u015bcie nowe Przymierze: \u201eOto nadchodz\u0105 dni – wyrocznia Pana – kiedy zawr\u0119 z domem Izraela i z domem judzkim nowe przymierze. Nie jak przymierze, kt\u00f3re zawar\u0142em z ich przodkami, kiedy uj\u0105\u0142em ich za r\u0119k\u0119, by wyprowadzi\u0107 z ziemi egipskiej. To moje przymierze z\u0142amali, mimo \u017ce by\u0142em ich W\u0142adc\u0105 – wyrocznia Pana. Lecz takie b\u0119dzie przymierze, jakie zawr\u0119 z domem Izraela po tych dniach – wyrocznia Pana: Umieszcz\u0119 swe prawo w g\u0142\u0119bi ich jestestwa i wypisz\u0119 na ich sercu. B\u0119d\u0119 im Bogiem, oni za\u015b b\u0119d\u0105 Mi narodem. I nie b\u0119d\u0105 si\u0119 musieli wzajemnie poucza\u0107 jeden m\u00f3wi\u0105c do drugiego: „Poznajcie Pana!”. Wszyscy bowiem od najmniejszego do najwi\u0119kszego poznaj\u0105 Mnie – wyrocznia Pana, poniewa\u017c odpuszcz\u0119 im wyst\u0119pki, a o grzechach ich nie b\u0119d\u0119 ju\u017c wspomina\u0142\u00bb\u201d (jr 31,31-34). Do tego tekstu Jeremiasza nawi\u0105zuje Jezus w czasie ostatniej wieczerzy m\u00f3wi\u0105c: \u201eTen kielich to Nowe Przymierze we Krwi mojej, kt\u00f3ra za (i dla) was b\u0119dzie wylana\u201d (\u0141k 22,20).<\/p>\r\n
Szkoda, \u017ce recenzja w gruncie rzeczy jest polemik\u0105 z tym, co wed\u0142ug recenzenta Lisicki mia\u0142by sugerowa\u0107 swoim czytelnikom. Przyznam, \u017ce sugestie te – w mojej ocenie – s\u0105 dosy\u0107 sprytnie wpisywane przez recenzenta w wybrane passusy ksi\u0105\u017cki Lisickiego. Dlatego warto przeczyta\u0107 ca\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, aby lepiej zda\u0107 sobie spraw\u0119 z historycznej nade wszystko dramaturgii tego jedynego wydarzenia zbawczego, jakim jest \u015bmier\u0107 Jezusa Chrystusa na krzy\u017cu \u201eza i dla (hyper<\/em>) was\u201d i \u201eza i dla (hyper<\/em>) wielu\u201d!<\/p>\r\nRozmawia\u0142 Tomasz Rowi\u0144ski<\/strong><\/em><\/p>\r\nZa: Fronda.pl (29.10.2013)<\/a><\/p>\r\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W numerze 42. tygodnika Najwy\u017cszy Czas, ks. prof. Waldemar Chrostowski wyrazi\u0142 swoje uznanie dla ksi\u0105\u017cki \u201eKto zabi\u0142 Jezusa?\u201d Paw\u0142a Lisickiego. Ksi\u0105\u017cka wydana przez Wydawnictwo M zosta\u0142a oskar\u017cona na \u0142amach \u201eGazety Wyborczej\u201d o szerzenie tradycyjnego katolickiego antysemityzmu. Na \u0142amach \u201eGazety Wyborczej\u201d ks. John Pawlikowski – kt\u00f3rego ks. Chrostowski nazwa\u0142 ameryka\u0144skim ks. Czajkowskim i pro\u017cydowskim radyka\u0142em, John […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[162],"tags":[222,53],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70694"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70694"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70694\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70694"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70694"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70694"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"Ks.](\"http:\/\/prawy.pl\/images\/stories\/kultura\/recenzje\/ktozabiljezusapawellisicki.jpg\")
<\/a>Na \u0142amach \u201eGazety Wyborczej\u201d ks. John Pawlikowski – kt\u00f3rego ks. Chrostowski nazwa\u0142 ameryka\u0144skim ks. Czajkowskim i pro\u017cydowskim radyka\u0142em, John Connelly w \u201eZnaku\u201d i Stanis\u0142aw Obirek w \u201eNowych Ksi\u0105\u017ckach\u201d zarzucili Lisieckiemu, \u017ce wbrew posoborowej politycznej poprawno\u015bci g\u0142osi, \u017ce \u017bydzi odpowiadaj\u0105 za \u015bmier\u0107 Jezusa.<\/p>\r\n