{"id":70250,"date":"2013-09-12T06:37:52","date_gmt":"2013-09-12T11:37:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=70250"},"modified":"2013-09-11T17:41:37","modified_gmt":"2013-09-11T22:41:37","slug":"obalmy-historyczne-mity","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=70250","title":{"rendered":"Obalmy historyczne mity!"},"content":{"rendered":"

O niemieckiej polityce historycznej, pr\u00f3bach \u201ewybielania\u201d historii III Rzeszy, o polskich mitach historycznych i nonszalancji w polityce m\u00f3wi w rozmowie z PCh24.pl prof. Roman Kochnowski, politolog i niemcoznawca.
<\/strong><\/p>\r\n

Jakie s\u0105 cele wsp\u00f3\u0142czesnej niemieckiej polityki historycznej? Coraz cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 w Polsce g\u0142osy oskar\u017caj\u0105ce Niemc\u00f3w o pr\u00f3by \u201ewybielania\u201d swej dwudziestowiecznej historii?<\/strong><\/p>\r\n

W przeciwie\u0144stwie do wielu narod\u00f3w europejskich, zw\u0142aszcza w ostatnich latach w odniesieniu do polskich elit politycznych, polityka historyczna zajmuje w Niemczech bardzo wa\u017cne miejsce. Jeden z wybitnych historyk\u00f3w prze\u0142omu XIX i XX wieku Friedrich Meinecke twierdzi\u0142, \u017ce Niemcy znani s\u0105 ze szczeg\u00f3lnego talentu do historii. Niemcy staraj\u0105 si\u0119 swoj\u0105 histori\u0119 ukazywa\u0107 dwutorowo, z jednej strony historia pa\u0144stwa, jego instytucji, wojen, itd. Tu np. J\u00f6rg Friedrich w g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cce \u201ePo\u017coga. Bombardowania Niemiec w latach 1940-1945\u201d twierdzi, \u017ce alianckie naloty na niemieckie miasta te\u017c by\u0142y pewnego rodzaju \u201eholocaustem\u201d. Opisuj\u0105c wydarzenia takie, jak nalot na Hamburg w 1943 roku, w kt\u00f3rym zgin\u0119\u0142o wi\u0119cej ludzi ni\u017c w ataku atomowym na Hiroszim\u0119, Friedrich pozwala czytelnikowi wywnioskowa\u0107: \u201eMy\u015bmy byli sprawcami holocaustu, ale inni te\u017c \u015bwi\u0119ci nie byli\u201d.<\/p>\r\n

Z drugiej strony mamy nurt historiografii okre\u015blany jako \u201eHeimatgeschichte\u201d – historia najbli\u017cszych stron ojczystych, ma\u0142ych ojczyzn, ale tak\u017ce historii jednostkowych. Opisuje si\u0119 np. miejscowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra od 1 wrze\u015bnia 1939 roku a\u017c po rok 1944 albo 1945 le\u017ca\u0142a daleko od frontu, np. w Prusach Wschodnich lub na Dolnym \u015al\u0105sku. Ludzie \u017cyli sobie spokojnie wiedz\u0105c o wojnie tyle, ile us\u0142yszeli w radiu, przeczytali w prasie lub ile opowiedzieli im cz\u0142onkowie rodziny walcz\u0105cy w szeregach Wehrmachtu, Luftwaffe, czy Kriegsmarine. W tym przypadku mamy do czynienia z histori\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy w t\u0119 wojn\u0119 zostali uwik\u0142ani \u201eprzypadkowo\u201d, niekiedy chodzi o \u00f3wczesnych dwudziestolatk\u00f3w, kt\u00f3rzy w roku 1933 w \u017cadnym wypadku na Hitlera g\u0142osowa\u0107 nie mogli. W tym momencie ten spokojny opis jest burzony wej\u015bciem bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy morduj\u0105, gwa\u0142c\u0105, pal\u0105 i rabuj\u0105 – co oczywi\u015bcie jest prawd\u0105, poniewa\u017c takie wydarzenia mia\u0142y miejsce. Opowie\u015b\u0107 ta prowadzi do generalnego wniosku, \u017ce Niemcy te\u017c byli ofiarami.<\/p>\r\n

Czy mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o zwrocie w niemieckiej polityce historycznej w latach 90-tych?<\/strong><\/p>\r\n

Historia II wojny \u015bwiatowej – w moim mniemaniu – pisana by\u0142a przede wszystkim z jednostronnej perspektywy. Zbrodniczy Hitler, posta\u0107 diaboliczna, kt\u00f3ry podbija kolejno Polsk\u0119, Dani\u0119, Norwegi\u0119, Belgi\u0119, Holandi\u0119, Francj\u0119 itd. wreszcie napotyka na \u201egodnego\u201d przeciwnika – Zwi\u0105zek Radziecki. Europejska lewica na tej podstawie uzna\u0142a, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ona wnios\u0142a decyduj\u0105cy wk\u0142ad w walk\u0119 z III Rzesz\u0105. Zupe\u0142nie na marginesie pozostawia si\u0119 przyczyny wybuchu wojny, nie m\u00f3wi si\u0119 o roli Stalina, agresywnej polityce sowieckiej i ch\u0119ci dominacji w Europie \u015arodkowej. W tym sensie obraz zosta\u0142 zaciemniony.<\/p>\r\n

Niemcy jawi\u0105 si\u0119 jako jedna ze stron konfliktu. A \u017ce pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 wybieli\u0107? Chyba ka\u017cdy na ich miejscu by tego pr\u00f3bowa\u0142. A mo\u017cliwo\u015bci przecie\u017c maj\u0105, badania historyczne, Heimatkunde – nauka o dziejach ma\u0142ych ojczyzn – przynosi okre\u015blone rezultaty. Chodzi o to, aby Niemc\u00f3w postawi\u0107 w jednym rz\u0119dzie z ofiarami innych narodowo\u015bci, poszkodowanymi w II wojnie \u015bwiatowej. Faktom historycznym nikt nie zaprzeczy. Rzeczywi\u015bcie, Rosjanie w Niemczech palili, burzyli, grabili i mordowali. Istnia\u0142a w Prusach Wschodnich wie\u015b Nemmersdorf, gdzie takie ekscesy mia\u0142y miejsce po raz pierwszy. Alianckie bombardowania faktycznie dotyka\u0142y tak\u017ce ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105, bombardowane by\u0142y miasta o zerowym znaczeniu militarnym, jak na przyk\u0142ad Drezno. To u\u0142atwia ukazanie siebie jako narodu nie tylko sprawc\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c i ofiar.<\/p>\r\n

Czy w tak\u0105 perspektyw\u0119 nie wpisuje si\u0119 te\u017c serial \u201eNasze matki, nasi ojcowie\u201d?<\/strong><\/p>\r\n

Ta produkcja faktycznie wzbudzi\u0142a wiele kontrowersji, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce najskuteczniejsz\u0105 replik\u0105 by\u0142aby tu w\u0142asna produkcja filmowa. A to, \u017ce na ni\u0105 brakuje \u015brodk\u00f3w, jest ju\u017c zupe\u0142nie inn\u0105 spraw\u0105. Niemcy, jak ka\u017cdy nar\u00f3d, ma prawo do w\u0142asnej polityki historycznej. My te\u017c powinni\u015bmy mie\u0107 w\u0142asn\u0105 polityk\u0119 historyczn\u0105. Oczywi\u015bcie, nie nale\u017cy przy tym zapomina\u0107, \u017ce – z ca\u0142\u0105 pokora to powiedzmy – jak m\u00f3wili staro\u017cytni, \u201ehistoria est magistra vitae\u201d. A jak m\u00f3wi\u0142 wybitny krakowski konserwatysta, J\u00f3zef Szujski, fa\u0142szywa historia jest matk\u0105 fa\u0142szywej polityki.<\/p>\r\n

Dobrze, \u017ce w ostatnim czasie dochodzi do dyskusji o przesz\u0142o\u015bci. Dobrze, \u017ce s\u0105 autorzy tacy jak Piotr Zychowicz, kt\u00f3rzy podejmuj\u0105 tematy mo\u017ce niepopularne i trudne, ale chodzi o to, aby polskie historyczne mity odk\u0142amywa\u0107. Histori\u0119 trzeba postrzega\u0107 tak\u0105, jaka by\u0142a, o ile chcemy si\u0119 z tej historii czego\u015b nauczy\u0107. Jeste\u015bmy w takim miejscu Europy, a nie innym. Patrz\u0105c w przysz\u0142o\u015b\u0107 powiedzia\u0142bym, \u017ce czeka nas wzrastaj\u0105ca rola Niemiec i malej\u0105ca Rosji – z tego wyp\u0142ywaj\u0105 okre\u015blone konsekwencje, czy nam si\u0119 to podoba, czy nie. Powinni\u015bmy patrze\u0107 na histori\u0119 r\u00f3wnie\u017c przez pryzmat wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Gdyby\u015bmy mieli sytuacj\u0119 geopolityczn\u0105, jak\u0105 cieszy si\u0119 Szwajcaria, lub gdyby\u015bmy posiadali kilkana\u015bcie silos\u00f3w z g\u0142owicami j\u0105drowymi jak Francja, wtedy mogliby\u015bmy podchodzi\u0107 do problemu inaczej. A jeste\u015bmy skazani na okre\u015blone dylematy ze wszystkimi ich konsekwencjami.<\/p>\r\n

Mity uniemo\u017cliwiaj\u0105 nam prowadzenie w\u0142asnej polityki historycznej?<\/strong><\/p>\r\n

Mity s\u0105 szkodliwe. Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, jak szalon\u0105 dyskusj\u0119 wywo\u0142a\u0142 film po\u015bwi\u0119cony obronie Westerplatte, w kt\u00f3rym pr\u00f3bowano odbr\u0105zowi\u0107 posta\u0107 majora Sucharskiego. Obydwie strony sporu podesz\u0142y do tematu bardzo emocjonalne. Mo\u017cna przecie\u017c wskaza\u0107, \u017ce film prezentowa\u0142 r\u00f3\u017cne perspektywy: majora Sucharskiego, wojskowego starej daty, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce skoro mia\u0142 si\u0119 broni\u0107 12 godzin, to rozkaz wykona\u0142; oraz komandora D\u0105browskiego, kt\u00f3ry prezentowa\u0142 postaw\u0119 romantyczn\u0105. Nie ma nic z\u0142ego, kiedy pozostawia si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 oceny poszczeg\u00f3lnych postaw.<\/p>\r\n

Czym\u015b z\u0142ym jest natomiast, kiedy historyk wytykaj\u0105c b\u0142\u0119dy w relacjach polsko-niemieckich w roku 1939, jest obrzucany inwektywami. Pogl\u0105dy podobne do prezentowanych przez Piotr Zychowicza prezentowa\u0142 Pawe\u0142 Wieczorkiewicz. Poddawanie okre\u015blonych posuni\u0119\u0107 historycznych pod dyskusj\u0119 nie powinno spotyka\u0107 si\u0119 z kalumniami, a z rzeczowymi argumentami. Przed\u0142u\u017ca to egzystencj\u0119 takich szkodliwych mit\u00f3w. Oby\u015bmy wi\u0119cej nie znale\u017ali si\u0119 w sytuacji, w kt\u00f3rej uwierzymy w gwarancje bez pokrycia, pi\u0119knie brzmi\u0105ce deklaracje bez faktycznego znaczenia – jak nasi przodkowie w roku 1939.<\/p>\r\n

Dyskusja nad ksi\u0105\u017ck\u0105 Piotra Zychowicza pokazuje, \u017ce w du\u017cej mierze polsk\u0105 prawic\u0105 rz\u0105dz\u0105 takie w\u0142a\u015bnie polityczne mity.<\/strong><\/p>\r\n

Po cz\u0119\u015bci niestety tak jest. M\u00f3wi\u0105c dosadnie, je\u015bli panna wybiera si\u0119 w prowokuj\u0105cym stroju wieczorow\u0105 por\u0105 do parku, to nara\u017ca si\u0119 na niemi\u0142e do\u015bwiadczenia. Je\u015bli kto\u015b lekkomy\u015blnie daje si\u0119 uwie\u015b\u0107 pi\u0119knie brzmi\u0105cym deklaracjom, i – jak to \u0142adnie powiedzia\u0142 minister Beck – mi\u0119dzy jednym a drugim strz\u0105\u015bni\u0119ciem popio\u0142u z papierosa przyjmuje zachodnie gwarancje, to skutki tak prowadzonej polityki mog\u0105 by\u0107 tragiczne. Dobrze by by\u0142o zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym stwierdzeniem polskiego ministra spraw zagranicznych. Tak nonszalanckie uprawianie polityki mo\u017ce przynie\u015b\u0107 nast\u0119pstwa tragiczne dla ca\u0142ego narodu. To pierwszy wniosek, jaki musimy wyci\u0105gn\u0105\u0107 z polskiej historii XX wieku.<\/p>\r\n

Historia tamtej epoki w dziejach Polski dostarcza tak\u017ce podstaw do wysnuwania wniosk\u00f3w dotycz\u0105cych relacji z Moskw\u0105.<\/strong><\/p>\r\n

Nale\u017cy sobie zawsze zadawa\u0107 pytanie: czy w roku 1939 polski rz\u0105d, m\u00f3wi\u0105c metaforycznie, nie zdawa\u0142 sobie sprawy z tego, co faktycznie dzieje si\u0119 za Zbruczem? Nie wiedzia\u0142, jak okrutny jest re\u017cim sowiecki? Konsekwencje tego by\u0142y tragiczne. Krytycy Zychowicza zarzucaj\u0105 mu: jak w roku 1939 Beck m\u00f3g\u0142by post\u0105pi\u0107 inaczej? Nie uwzgl\u0119dniaj\u0105 oni jednak, \u017ce w tym czasie niemieckie zbrodnie nie zosta\u0142y jeszcze pope\u0142nione. Cho\u0107 historyk najpewniej si\u0119 w tym miejscu zas\u0142oni, \u017ce nie mo\u017ce tak \u201egdyba\u0107\u201d, to politolog mo\u017ce, poniewa\u017c powinien zawsze rozpatrywa\u0107 r\u00f3\u017cne scenariusze. Nale\u017cy zada\u0107 sobie pytanie, czy historia aby na pewno potoczy\u0142aby si\u0119 tak samo, gdyby Polska przyj\u0119\u0142a propozycje Hitlera? Uwa\u017cam, \u017ce historia mog\u0142aby si\u0119 w\u00f3wczas potoczy\u0107 w zupe\u0142nie innym kierunku, o czym Zychowicz w\u0142a\u015bnie pisze.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.
<\/strong><\/p>\r\n

Prof. Roman Kochnowski<\/strong> – politolog, niemcoznawca, autor m. in. \u201ePa\u0144stwo stanowe czy dyktatura proletariatu? : geneza upadku austriackiej demokracji w latach 1927-1934\u201d oraz \u201ePrzy Tobie, Najja\u015bniejszy Panie, stoimy i sta\u0107 chcemy… : monarchia habsburska w polskiej my\u015bli politycznej lat 1860-1914\u201d.<\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 Mateusz Ziomber<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"O niemieckiej polityce historycznej, pr\u00f3bach \u201ewybielania\u201d historii III Rzeszy, o polskich mitach historycznych i nonszalancji w polityce m\u00f3wi w rozmowie z PCh24.pl prof. Roman Kochnowski, politolog i niemcoznawca. Jakie s\u0105 cele wsp\u00f3\u0142czesnej niemieckiej polityki historycznej? Coraz cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 w Polsce g\u0142osy oskar\u017caj\u0105ce Niemc\u00f3w o pr\u00f3by \u201ewybielania\u201d swej dwudziestowiecznej historii? W przeciwie\u0144stwie do wielu narod\u00f3w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[166,124,30,92,20,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70250"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70250"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70250\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70250"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70250"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70250"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}