{"id":70202,"date":"2013-09-09T11:09:08","date_gmt":"2013-09-09T16:09:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=70202"},"modified":"2013-09-09T11:39:15","modified_gmt":"2013-09-09T16:39:15","slug":"niebo-jest-zaludnione-polskimi-chlopami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=70202","title":{"rendered":"Niebo jest zaludnione polskimi ch\u0142opami"},"content":{"rendered":"

Niew\u0105tpliwie reforma kalendarza liturgicznego, zdewastowanie Mszy i wprowadzenie Novus Ordo Missae nie s\u0142u\u017c\u0105 rozwojowi pobo\u017cno\u015bci ludowej. Ale jednocze\u015bnie, zwa\u017cywszy na to, co widzia\u0142em na Zachodzie i tak\u017ce na Wschodzie, polska religijno\u015b\u0107 rzeczywi\u015bcie nadal przedstawia si\u0119 imponuj\u0105co – m\u00f3wi Adam Strug, pie\u015bniarz i instrumentalista w rozmowie z Dominik\u0105 Krupi\u0144sk\u0105.<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"Niebo<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Adam Strug<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Marcel P\u00c3\u00a9r\u00c3\u00a8s powiedzia\u0142 mi, \u017ce zniszczenie pobo\u017cno\u015bci ludowej we Francji w ramach zmian oko\u0142osoborowych doprowadzi\u0142o do tego, i\u017c wiara ocala\u0142a tylko w du\u017cych miastach, w \u015brodowiskach inteligencji i bur\u017cuazji, a ca\u0142a prowincja zamieni\u0142a si\u0119 w pustyni\u0119 religijn\u0105. Jednocze\u015bnie jest on zdania, \u017ce Polska zachowa\u0142a pobo\u017cno\u015b\u0107 ludow\u0105 i \u015bpiew tradycyjny, i dzi\u0119ki temu wiara chrze\u015bcija\u0144ska ocala\u0142a. Tymczasem u nas m\u00f3wi si\u0119, \u017ce sytuacja jest bardzo z\u0142a. Jaki naprawd\u0119 jest, Twoim zdaniem, stan \u015bpiewu tradycyjnego i pobo\u017cno\u015bci ludowej w naszym kraju?<\/strong><\/p>\r\n

– <\/strong>Stan \u015bpiewu tradycyjnego jest tragiczny, ale nie pokrywa si\u0119 to ze stanem pobo\u017cno\u015bci ludowej. W Polsce jest wysoki odsetek ludzi pobo\u017cnych i nale\u017c\u0105 oni do wszystkich warstw spo\u0142ecznych; nie ma rozwarstwienia wspomnianego przez Marcela P\u00c3\u00a9r\u00c3\u00a8sa. Czyli, jak mawia\u0142 jezuita Karol Antoniewicz, autor pie\u015bni Chwalcie \u0142\u0105ki umajone<\/em>, \u201eniebo jest zaludnione polskimi ch\u0142opami\u201d. Co\u015b jest na rzeczy. Bez w\u0105tpienia pobo\u017cno\u015b\u0107 ludowa karmi si\u0119 pie\u015bni\u0105 nabo\u017cn\u0105. We wst\u0119pie do \u015bpiewnika Siedleckiego znajduje si\u0119 zdanie, \u017ce bez szkody dla pobo\u017cno\u015bci nie mo\u017cna ludu polskiego tych pie\u015bni pozbawi\u0107. Reformy niew\u0105tpliwie zaszkodzi\u0142y nie tylko rzeczywisto\u015bci ko\u015bcielnej, lecz tak\u017ce kulturze katolickich niegdy\u015b narod\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 miejscem, w kt\u00f3rym kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 gusta, z muzyki katolickiej wynika\u0142y ryty muzyczne narod\u00f3w w Ko\u015bciele katolickim ochrzczonych, a w pewnej chwili nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce do Ko\u015bcio\u0142a nie mo\u017cemy si\u0119 odwo\u0142a\u0107, bo zasz\u0142a w nim tragiczna w skutkach zmiana. Widzimy tak\u017ce odwrotn\u0105 inkulturacj\u0119: ma\u0142pujemy wzorce narod\u00f3w p\u00f3\u017aniej ochrzczonych, co nie tylko metodologicznie, ale i na poziomie ducha jest bez sensu.<\/p>\r\n

M\u00f3wisz, \u017ce stan \u015bpiewu jest tragiczny, ale pobo\u017cno\u015b\u0107 ocala\u0142a. Czy to znaczy, \u017ce pobo\u017cno\u015b\u0107 mo\u017ce jednak istnie\u0107 bez \u015bpiewu?<\/strong><\/p>\r\n

– Zdecydowanie, mamy nawet regu\u0142y zakonne, gdzie \u015bpiew jest zakazany, w ka\u017cdym razie \u015bpiew wsp\u00f3lny. M\u00f3wi\u0119 na przyk\u0142ad o kamedu\u0142ach G\u00f3ry Koronnej, kt\u00f3rzy w og\u00f3le nie praktykuj\u0105 \u015bpiewu. W tym jest pewna m\u0105dro\u015b\u0107, bo je\u017celi trafiamy do ch\u00f3ru zakonnego ze wsp\u00f3\u0142bratem, kt\u00f3ry straszliwie fa\u0142szuje, i mamy go przez 50 lat s\u0142ucha\u0107, to jeste\u015bmy gotowi go w ko\u0144cu zamordowa\u0107. Przez nakaz milczenia i zakaz \u015bpiewu to niebezpiecze\u0144stwo zosta\u0142o wyeliminowane.<\/p>\r\n

Ale to nie dotyczy szerokich mas.<\/strong><\/p>\r\n

– Nie. By\u0107 mo\u017ce to co m\u00f3wi\u0119, nie jest zborne, ale nie potrafi\u0119 oszacowa\u0107, jak kszta\u0142tuje si\u0119 pobo\u017cno\u015b\u0107 ludowa, na ile ona jest \u017cywa. Poza wyrazem indywidualnym ma ona tak\u017ce wybuja\u0142e formy \u017cycia wsp\u00f3lnego. Niew\u0105tpliwie reforma kalendarza liturgicznego, zdewastowanie Mszy i wprowadzenie Novus Ordo Missae nie s\u0142u\u017c\u0105 rozwojowi pobo\u017cno\u015bci ludowej. Ale jednocze\u015bnie, zwa\u017cywszy na to, co widzia\u0142em na Zachodzie i tak\u017ce na Wschodzie (bo Cerkiew wcale nie jest wype\u0142niona po brzegi), polska religijno\u015b\u0107 rzeczywi\u015bcie nadal przedstawia si\u0119 imponuj\u0105co.<\/p>\r\n

Czy m\u00f3g\u0142by\u015b pokusi\u0107 si\u0119 o pr\u00f3b\u0119 odpowiedzi na pytanie, na czym polega zwi\u0105zek mi\u0119dzy \u015bpiewem a pobo\u017cno\u015bci\u0105? Dlaczego \u015bpiew ma dla niej istotne znaczenie?<\/strong><\/p>\r\n

– \u015apiew jest cech\u0105 gatunkow\u0105, tzn. ptaki, owady, wreszcie stada ludzkie \u015bpiewaj\u0105. To jest jedno. Ale jest te\u017c taki poziom, \u017ce \u015bpiew jest uroczyst\u0105 form\u0105 mowy. Wi\u0119c \u015bpiew \u0142\u0105czy w sobie te dwie cechy. S\u0105 one wyrazem pobo\u017cno\u015bci, a jednocze\u015bnie j\u0105 karmi\u0105. Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce w\u015br\u00f3d starych \u015bpiewak\u00f3w by\u0142 ogromny sentyment do nabo\u017ce\u0144stw dzisiaj ju\u017c zaniechanych, przede wszystkim nieszpor\u00f3w. Nie dotyczy to zreszt\u0105 tylko polskiego ethnosu ludowego, lecz obejmuje tak\u017ce inteligencj\u0119. Ludzie nawet nie przyzwyczajeni do pobo\u017cno\u015bci, cytuj\u0105c Pismo, cytowali Wujka, ewentualnie Kochanowskiego przerobionego przez Karpi\u0144skiego. Te tropy znajdujemy wsz\u0119dzie; nieszpory cytuj\u0105 ludzie dalecy od Ko\u015bcio\u0142a, tacy jak Mi\u0142osz, podobne informacje znalaz\u0142em u Mirona Bia\u0142oszewskiego, a tak\u017ce innych wsp\u00f3\u0142czesnych pisarzy polskich; dlatego wnosz\u0119, \u017ce \u015bpiew nabo\u017cny jest bardzo wa\u017cny nie tylko dla wiary, lecz i dla kultury. Zmiany soborowe by\u0142y \u017ale przyjmowane tak\u017ce przez ludzi spoza Ko\u015bcio\u0142a; przypomnijmy s\u0142awny list, kt\u00f3ry podpisali m.in. Agatha Christie i Yehudi Menuhin.<\/p>\r\n

Ka\u017cdy, kto zaczyna poznawa\u0107 pie\u015bni tradycyjne, zauwa\u017ca przede wszystkim ich cudown\u0105 staropolszczyzn\u0119. Pozwalaj\u0105 one nawi\u0105za\u0107 kontakt z naszymi przodkami, z pewnymi obszarami naszej kultury. Co przechowuje repertuar dawnych pie\u015bni ko\u015bcielnych, w jaki spos\u00f3b si\u0119 on tworzy\u0142?<\/strong><\/p>\r\n

– Je\u015bli zajrz\u0105 Pa\u0144stwo do antologii polskiego renesansu i baroku, to oka\u017ce si\u0119, \u017ce w przypadku polskich pie\u015bni nabo\u017cnych, tzw. tradycyjnych, mamy do czynienia z kwiatem literatury tamtych epok. G\u0142\u00f3wnie baroku, ale nie tylko. To po pierwsze. Po drugie, w \u201es\u0142odkie jarzmo pie\u015bni nabo\u017cnej\u201d owi tw\u00f3rcy sami si\u0119 wprz\u0119gali, to le\u017ca\u0142o po prostu w konwencji. Niezale\u017cnie od tego, jaki kto prowadzi\u0142 \u017cywot, jednocze\u015bnie tworzy\u0142, a to kol\u0119dy, a to pie\u015bni postne. Mamy wi\u0119c do czynienia z pie\u015bniami pochodzenia chora\u0142owego w warstwie muzycznej, w warstwie literackiej \u201d\u201d z najwa\u017cniejszymi poetami polskiego renesansu i baroku, i wreszcie mi\u0119dzy nimi odnajdujemy rzeczy ludowe, kt\u00f3re bardzo \u0142atwo rozpozna\u0107. Ich muzyczny kszta\u0142t jest niejako \u201eplemienny\u201d i to s\u0142ycha\u0107: s\u0105 to rzeczy niewyrafinowane kompozytorsko, ale bardzo ciekawe harmonicznie. Mo\u017cna to tak\u017ce stwierdzi\u0107 na podstawie tekstu, jako \u017ce autor jest niezbyt uczony, a kwestie teologiczne traktuje mo\u017ce nie z przymru\u017ceniem oka, ale nie w teologii mie\u015bci si\u0119 ci\u0119\u017car gatunkowy tego gatunku. Czyli ten zbi\u00f3r wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 rzeczy pochodzenia dworskiego, ko\u015bcielnego i ludowego, i \u017ceby prawd\u0119 o tych rzeczach rozwik\u0142a\u0107, nie ma innego wyj\u015bcia ni\u017c praktykowa\u0107. Kiedy si\u0119 je przez wiele lat \u015bpiewa, nagle otwieraj\u0105 nam si\u0119 drzwiczki i jeste\u015bmy w stanie z du\u017c\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa stwierdzi\u0107, z jakiego okresu dana pie\u015b\u0144 pochodzi i czy jest to rzecz gminna czy szlachecka.<\/p>\r\n

Czy prawdziwa jest opinia, \u017ce du\u017c\u0105 rol\u0119 w przekazywaniu \u015bpiewu tradycyjnego odgrywa\u0142y kobiety?<\/strong><\/p>\r\n

– Tak, odgrywa\u0142y one bardzo du\u017c\u0105 rol\u0119 w przekazywaniu \u015bpiewu tradycyjnego i zreszt\u0105 nie tylko \u015bpiewu. Je\u015bli tzw. nuta skrzypcowa polska, ta najpi\u0119kniejsza polska muzyka skrzypcowa, pochodzi z g\u0142osu, to jest to w\u0142a\u015bnie g\u0142os niewie\u015bci, \u015bpiewy niewie\u015bcie. We wsp\u00f3lnotach dawniejszego typu, gdzie jeszcze nikt nie dyrygowa\u0142, \u015bpiew religijny prowadzili m\u0119\u017cczy\u017ani. By\u0142o to zastrze\u017cone dla m\u0119\u017cczyzn i najprawdopodobniej jest to refleks nie tylko patriarchalnego \u015bwiata, ale w og\u00f3le przekazu, powiedzmy, \u201ekap\u0142a\u0144skiego\u201d. Rzeczywi\u015bcie, je\u015bli obserwuje si\u0119 \u015bpiewacze grupy na wsi, to wida\u0107, w jakiej kolejno\u015bci nast\u0119puje degradacja: najpierw przestaj\u0105 \u015bpiewa\u0107 m\u0119\u017cczy\u017ani i prowadz\u0105 same kobiety. Potem przychodzi etap, gdy r\u00f3\u017caniec jedynie si\u0119 odmawia. Mimo to znaczenie kobiet w tym ca\u0142ym zjawisku jest absolutnie fundamentalne. Na przyk\u0142ad w moim rodzinnym domu babka \u015bpiewa\u0142a w\u0142a\u015bciwie non stop pie\u015bni nabo\u017cne podczas prac domowych. A by\u0142a pracowit\u0105 mr\u00f3wk\u0105. Dziadek w tym czasie czyta\u0142 gazety i mia\u0142 do tych rzeczy podej\u015bcie, powiedzmy, lekkie. Obserwowa\u0142em r\u00f3wie\u015bnice babci; pokoje tych staruszek stanowi\u0142y ma\u0142e sanktuaria, gdzie by\u0142a moc \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w i obrazeczk\u00f3w, ustawianych ze specyficzn\u0105 elegancj\u0105, symetrycznie, figurki by\u0142y podmalowywane i tak dalej. Tymi rzeczami zajmowa\u0142y si\u0119 kobiety. Wszystko, co by\u0142o zwi\u0105zane z obrz\u0119dowo\u015bci\u0105 ludow\u0105 w formie \u015bpiew\u00f3w przy kapliczkach, dni krzy\u017cowych, czyli \u015bpiew\u00f3w na polach, wreszcie procesji, w du\u017cej mierze wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y kobiety. Bo owszem, m\u0119\u017cczyzna ni\u00f3s\u0142 chor\u0105giew, jej drzewiec; ale przecie\u017c trzeba j\u0105 by\u0142o uszy\u0107, cerowa\u0107 i tak dalej. Tak wi\u0119c nie tylko w \u015bpiewie, lecz tak\u017ce w ca\u0142ej obrz\u0119dowo\u015bci ko\u015bcielnej i oko\u0142oko\u015bcielnej kobiety wykonywa\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 roboty.<\/p>\r\n

Cz\u0119\u015b\u0107 teolog\u00f3w zauwa\u017ca, \u017ce faktycznie nie by\u0142o wcale tak, i\u017c szczytowym okresem klerykalizmu i integryzmu w Ko\u015bciele by\u0142 wiek XIX i pocz\u0105tek XX, a ostatni Sob\u00f3r naprawi\u0142 sytuacj\u0119, lecz odwrotnie: szczytem tym by\u0142y reformy oko\u0142osoborowe oraz opracowanie i wprowadzenie msza\u0142u Paw\u0142a VI. Pobo\u017cno\u015b\u0107 ludowa to zjawisko silnie anga\u017cuj\u0105ce \u015bwieckich, oddolne, nieuzale\u017cnione od ksi\u0119dza, bo ludzie sami \u015bpiewaj\u0105 godzinki, nieszpory itd. Czy zatem walka z ni\u0105 nie jest de facto<\/em> walk\u0105 ze \u015bwieckimi zaanga\u017cowanymi w Ko\u015bci\u00f3\u0142, mimo odmiennej retoryki ostatnich dziesi\u0119cioleci?<\/strong><\/p>\r\n

– Niew\u0105tpliwie. W dobre intencje reformator\u00f3w ju\u017c dzisiaj nie wierz\u0119 po tym, co sam zobaczy\u0142em i co przeczyta\u0142em. Twierdz\u0119, \u017ce intencj\u0105 by\u0142o odej\u015bcie od katolickiego orygina\u0142u. Nie ma innego powodu, by majstrowa\u0107 przy \u015bwi\u0119tych obrz\u0119dach, kt\u00f3re sw\u00f3j pocz\u0105tek bior\u0105 w Wieczerniku, i bezkarnie dewastowa\u0107 skarbiec liturgiczny, muzyczny itd. Nie wiem, w jakim stopniu by\u0142a to pr\u00f3ba zaw\u0142adni\u0119cia duszami wiernych; bez w\u0105tpienia obserwuj\u0119 natomiast, \u017ce reformy przeprowadzili ch\u0142opscy rewolucjoni\u015bci w czerwonych sutannach. W Ko\u015bciele dosz\u0142o do przewrotu ch\u0142opskiego, a ch\u0142opi, wyrwawszy si\u0119 z okow\u00f3w swej biedy i gminnej kultury, zrobi\u0105 wszystko, by o tym zapomnie\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 kwestie psychologiczne. Ci, kt\u00f3rzy przez ca\u0142e \u017cycie te reformy wprowadzali, a dzi\u015b s\u0105 ko\u015bcielnymi gerontami, nigdy nie przyznaj\u0105 si\u0119 do pora\u017cki, bo musieliby podwa\u017cy\u0107 ca\u0142\u0105 sw\u0105 drog\u0119 \u017cyciow\u0105. A szkoda, bo Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest w\u0142a\u015bnie takim miejscem, gdzie nawet pod koniec \u017cycia mo\u017cna si\u0119 przyzna\u0107 do pora\u017cki; jeste\u015bmy bowiem zgromadzeniem ludzi u\u0142omnych.<\/p>\r\n

Pewien znajomy powiedzia\u0142 mi, \u017ce wzruszy\u0142 go wyj\u0105tkowo Tw\u00f3j koncert na festiwalu w Jaros\u0142awiu, gdzie \u015bpiewa\u0142e\u015b nieszpory Karpi\u0144skiego, poniewa\u017c gdy by\u0142 dzieckiem, babcie w ko\u015bciele parafialnym \u015bpiewa\u0142y jeszcze nieszpory w\u0142a\u015bnie na t\u0119 melodi\u0119. Po czym w pewnym momencie przyszed\u0142 nowy proboszcz i nowy organista, i zlikwidowali to. Chodzi mi nie o Rzym, lecz o ten poziom lokalny.<\/strong><\/p>\r\n

– No tak, ale w instytucji tak zhierarchizowanej jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 to zacz\u0119\u0142o si\u0119 tam, w kurii rzymskiej, w otoczeniu papie\u017ca. Nagle kto\u015b przychodzi i zak\u0142ada sobie: a my sobie teraz zrobimy now\u0105 msz\u0119 albo nowy \u015bpiew. Jest to in\u017cynieria spo\u0142eczna: skojarzenie, jakie mam, to retoryka i dzia\u0142anie Komunistycznej Partii Zwi\u0105zku Radzieckiego. Zaryzykowa\u0142bym twierdzenie, \u017ce teologiczny modernizm jest r\u00f3wnie niszcz\u0105cy jak komunizm polityczny. Oba powa\u017cnie nadwyr\u0119\u017cy\u0142y wi\u0119zi spo\u0142eczne i kulturowe.
<\/strong><\/p>\r\n

W ostatnich latach papie\u017ce Benedykt XVI i Franciszek wzi\u0119li w obron\u0119 tradycyjn\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107. Czy w \u015bwietle ich apeli o jej piel\u0119gnowanie mo\u017cna mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce tendencja niszczenia pobo\u017cno\u015bci ludowej i tradycyjnego \u015bpiewu ko\u015bcielnego zostanie prze\u0142amana?<\/strong><\/p>\r\n

– W mojej opinii nie zmieni\u0142o si\u0119 nic.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Rozmawia\u0142a Dominika Krupi\u0144ska<\/strong><\/em>
<\/strong><\/p>\r\n

Adam Strug<\/strong> jest \u015bpiewakiem, instrumentalist\u0105 i kompozytorem, za\u0142o\u017cycielem zespo\u0142u \u015bpiewaczego Monodia Polska. Od kilkudziesi\u0119ciu lat ocala, bada i wykonuje dawne polskie pie\u015bni, przechowywane w tradycji ustnej.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Niew\u0105tpliwie reforma kalendarza liturgicznego, zdewastowanie Mszy i wprowadzenie Novus Ordo Missae nie s\u0142u\u017c\u0105 rozwojowi pobo\u017cno\u015bci ludowej. Ale jednocze\u015bnie, zwa\u017cywszy na to, co widzia\u0142em na Zachodzie i tak\u017ce na Wschodzie, polska religijno\u015b\u0107 rzeczywi\u015bcie nadal przedstawia si\u0119 imponuj\u0105co – m\u00f3wi Adam Strug, pie\u015bniarz i instrumentalista w rozmowie z Dominik\u0105 Krupi\u0144sk\u0105. Adam Strug Marcel P\u00c3\u00a9r\u00c3\u00a8s powiedzia\u0142 mi, \u017ce […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[14],"tags":[307,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70202"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70202"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70202\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}