{"id":69292,"date":"2013-07-05T15:18:56","date_gmt":"2013-07-05T20:18:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=69292"},"modified":"2013-07-05T15:18:56","modified_gmt":"2013-07-05T20:18:56","slug":"grabiez-czyli-archeologia-prof-andrzej-nowak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=69292","title":{"rendered":"Grabie\u017c, czyli archeologia – prof. Andrzej Nowak<\/em>"},"content":{"rendered":"

W\u00a0czasie ostatniej wizyty kanclerz Angeli Merkel w\u00a0Rosji dosz\u0142o do zgrzytu. W\u00a0ostatniej chwili Rosjanie wykre\u015blili z\u00a0programu pobytu kanclerz RFN w\u00a0Petersburgu jej wsp\u00f3lne wyst\u0105pienie z\u00a0prezydentem Putinem. Posz\u0142o o\u00a0archeologi\u0119\u2026<\/strong>

Kanclerz Niemiec i\u00a0prezydent Rosji mieli wsp\u00f3lnie otworzy\u0107 wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Europie bez granic, jaka znakomicie funkcjonowa\u0142a w\u2026 epoce br\u0105zu. W\u015br\u00f3d blisko 1700 eksponat\u00f3w archeologicznych, ponad jedna trzecia nale\u017ca\u0142a przed II wojn\u0105 do Niemiec i\u00a0zosta\u0142a zrabowana przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. O\u00a0to w\u0142a\u015bnie chcia\u0142a si\u0119 upomnie\u0107 pani kanclerz. I\u00a0do tego nie dopu\u015bci\u0142 pan prezydent.

Federacja Rosyjska, tak jak poprzednie wcielenia Imperium, raz zagrabionych d\u00f3br nie chce oddawa\u0107. Powiedzmy wprost: Armia Czerwona dokona\u0142a w\u00a0czasie II wojny \u015bwiatowej gigantycznej grabie\u017cy<\/strong>. Wkraczaj\u0105c w\u00a01945 r. na ziemie Rzeszy, korzysta\u0142a dodatkowo z\u00a0tego, \u017ce mog\u0142a grabi\u0107 nagrabione – czyli to, co w\u00a0ci\u0105gu poprzednich sze\u015bciu lat niemieccy grabie\u017ccy nakradli w\u00a0ca\u0142ej okupowanej przez nich Europie.

Legalizacja grabie\u017cy<\/strong>

Ustaw\u0105 z\u00a015 kwietnia 1998 r. Duma Pa\u0144stwowa Federacji Rosyjskiej postanowi\u0142a uci\u0105\u0107 pr\u00f3by odzyskania przez okradzione kraje d\u00f3br zagarni\u0119tych w\u00a0czasie II wojny przez trofiejnyje otriady<\/em> (specjalne jednostki Armii Czerwonej zajmuj\u0105ce si\u0119 zawodowo szabrem dzie\u0142 sztuki i\u00a0innych d\u00f3br kultury na zajmowanych terenach). Ustawa \u201eo\u00a0dobrach kultury przemieszczonych do ZSRS na skutek II wojny \u015bwiatowej i\u00a0znajduj\u0105cych si\u0119 na terytorium Federacji Rosyjskiej\u201d uznaje, \u017ce dobra te stanowi\u0105 restytucj\u0119 zast\u0119pcz\u0105 za gigantyczne straty materialne, jakie na Rosj\u0119 (a\u00a0\u015bci\u015blej na Zwi\u0105zek Sowiecki, w\u00a0tym przede wszystkim na niezale\u017cne dzi\u015b od Rosji Ukrain\u0119 i\u00a0Bia\u0142oru\u015b) \u015bci\u0105gn\u0119\u0142a niemiecka inwazja i\u00a0okupacja po 1941 r.

Zatrzymywanie niemieckich skarb\u00f3w kultury w\u00a0takim charakterze – jako rekompensaty – ma by\u0107 mo\u017ce pewne uzasadnienie. Jakie jednak uzasadnienie mo\u017ce mie\u0107 \u201elegalizacja\u201d grabie\u017cy polskich skarb\u00f3w kultury i\u00a0bezcennych \u015bwiadectw historii, kt\u00f3re zagarn\u0119\u0142a Armia Czerwona?<\/strong> To samo: prawo brutalnej si\u0142y.

I\u00a0to warto przypomnie\u0107, kiedy m\u00f3wimy o\u00a0przyjacielskich stosunkach z\u00a0Rosj\u0105 Putina. Przypomnijmy wi\u0119c. W\u00a0skromnym budynku w\u00a0Moskwie przy ul. Wyborskiej znajduje si\u0119 archiwum, kt\u00f3re mie\u015bci najwa\u017cniejsze \u201ezdobyczne\u201d fondy – czyli zespo\u0142y archiwalne zagarni\u0119te w\u00a0czasie II wojny. Mia\u0142em okazj\u0119 pracowa\u0107 w\u00a0tym archiwum po 1991 r., kiedy administracja prezydenta Borysa Jelcyna odtajni\u0142a jego zawarto\u015b\u0107 i\u00a0umo\u017cliwi\u0142a jej badanie. C\u00f3\u017c tam si\u0119 znajduje? Ozdob\u0105 tej gigantycznej kolekcji s\u0105 dokumenty gromadzone wcze\u015bniej na zlecenie policyjno-ideologicznej centrali III Rzeszy: Archiwum Gestapo, G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du <\/a>Bezpiecze\u0144stwa Rzeszy, NSDAP, tzw. archiwum Rosenberga<\/strong> (rabowane w\u00a0ca\u0142ej Europie na zlecenie nazistowskiego ideologa materia\u0142y dotycz\u0105ce masonerii i\u00a0organizacji \u017cydowskich).

Archiwalia<\/strong>

Trofea triumfu Armii Czerwonej nad Polsk\u0105 z\u00a0wrze\u015bnia 1939 r. s\u0105 na ulicy Wyborskiej niewiele mniej liczne. Niepe\u0142ne spisy – sporz\u0105dzone przez \u017cyczliwych pracownik\u00f3w archiwum – dokument\u00f3w polskich znajduj\u0105cych si\u0119 przy ul. Wyborskiej obejmuj\u0105 kilkana\u015bcie tysi\u0119cy jednostek archiwalnych (jednostka taka obejmuje od jednej do kilkunastu teczek). Wymieni\u0119 tylko najwa\u017cniejsze zespo\u0142y: Naczelne Dow\u00f3dztwo Wojska Polskiego – 194 jednostki, Komenda G\u0142\u00f3wna Policji Pa\u0144stwowej – 232 jednostki, Okr\u0119gi Wojskowe – 133 jednostki, II Oddzia\u0142 (wywiadowczy) Sztabu Generalnego – 3391 jednostek (razem z\u00a0ekspozyturami – przesz\u0142o 5 tys. jednostek), Polskie organizacje niepodleg\u0142o\u015bciowe (m.in. Zwi\u0105zek Walki Czynnej, Strzelec, Zwi\u0105zek Strzelecki, Legiony – w\u00a0tym archiwum I\u00a0Brygady, POW) – 2337 jednostek, Polskie organizacje polityczne w\u00a0czasie I\u00a0wojny \u015bwiatowej – 484 jednostki, Komunistyczna Partia Polski – 123 jednostki, Polskie poselstwa i\u00a0konsulaty – 105 jednostek, Sejm RP i\u00a0Komisje wyborcze do Sejmu i\u00a0Senatu – 38 jednostek. Historia II Rzeczypospolitej i\u00a0polskiego czynu niepodleg\u0142o\u015bciowego poprzedzaj\u0105cego jej odbudowanie jest bez materia\u0142\u00f3w z\u00a0ul. Wyborskiej nie do napisania. S\u0105 tutaj bezcenne, najpi\u0119kniejsze, najbardziej dramatyczne listy J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, pisane w\u00a0okresie jego przygotowa\u0144 do czynu niepodleg\u0142o\u015bciowego. <\/strong>Tak jak inne archiwalia, ewakuowane na wsch\u00f3d po napa\u015bci Niemiec na Polsk\u0119 1 wrze\u015bnia, dosta\u0142y si\u0119 one w\u00a0r\u0119ce sowieckie, kiedy Armia Czerwona postanowi\u0142a pom\u00f3c Wehrmachtowi w\u00a0dziele uwalniania Polak\u00f3w od ci\u0105\u017c\u0105cego im sanacyjnego pa\u0144stwa.

Nieodzyskane skarby<\/strong>

Ile \u201ewyzwoliciele\u201d zagarn\u0119li? Nikt nie jest tego w\u00a0stanie oszacowa\u0107. Niedawno prof. Henryk G\u0142\u0119bocki z\u00a0UJ natkn\u0105\u0142 si\u0119 w\u00a0czasie kwerendy archiwalnej w\u00a0Rosyjskiej Bibliotece Pa\u0144stwowej w\u00a0Moskwie na niezwyk\u0142e dzie\u0142o opatrzone piecz\u0105tk\u0105 zbior\u00f3w rapperswilskich (czyli najwi\u0119kszego muzeum i\u00a0archiwum XIX-wiecznej emigracji polskiej, przewiezionego w\u00a0II RP w\u00a0znacznej cz\u0119\u015bci ze Szwajcarii do Warszawy, gdzie – niestety – zbiory te ulec mia\u0142y ca\u0142kowitej zag\u0142adzie w\u00a0wojennej po\u017codze). I\u00a0oto jeden z\u00a0najwi\u0119kszych skarb\u00f3w odnalaz\u0142 si\u0119 w\u00a0Moskwie: to raptularz podr\u00f3\u017cy Juliusza S\u0142owackiego na wsch\u00f3d, zawieraj\u0105cy m.in. czystopis jednego z\u00a0arcydzie\u0142 polskiego romantyzmu, poematu \u201ePodr\u00f3\u017c do Ziemi \u015awi\u0119tej z\u00a0Neapolu\u201d oraz wiele innych tekst\u00f3w, a\u00a0tak\u017ce przepi\u0119kne akwarele i\u00a0rysunki wieszcza powsta\u0142e podczas owej romantycznej wyprawy. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce r\u0119kopis ten zosta\u0142 wywieziony przed wrze\u015bniem 1939 r. na wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 S\u0142owackiemu do Krzemie\u0144ca –\u00a0i\u00a0tam w\u0142a\u015bnie zasta\u0142 j\u0105 jeden z\u00a0trofiejnych otriad\u00f3w Armii Czerwonej po 17 wrze\u015bnia. Czy r\u0119kopis S\u0142owackiego powinien pozosta\u0107 w\u00a0Rosji – jako rekompensata? <\/strong>Za to, \u017ce nale\u017ca\u0142 S\u0142owacki do grona buntownik\u00f3w, kt\u00f3rzy sprawili Imperium Rosyjskiemu k\u0142opot w\u00a0listopadzie 1830 r.?

Polska w\u00a0og\u00f3le historycznie sprawia\u0142a sporo k\u0142opot\u00f3w temu imperium, wi\u0119c mo\u017ce powinni\u015bmy zaakceptowa\u0107 post\u0119powanie Rosji w\u00a0tej sprawie jako sprawiedliw\u0105 kar\u0119? II RP odrzuca\u0142a takie za\u0142o\u017cenie. Przypomnijmy, \u017ce w\u00a0traktacie ryskim, ko\u0144cz\u0105cym wojn\u0119 sowiecko-polsk\u0105 w\u00a0marcu 1921 r., jednym z\u00a0wa\u017cnych postanowie\u0144 by\u0142a restytucja d\u00f3br kultury zagarni\u0119tych przez Rosj\u0119 carsk\u0105 na ziemiach polskich. Chodzi\u0142o o, bagatela, rdze\u0144 zbior\u00f3w Cesarskiej Biblioteki Publicznej w\u00a0Petersburgu, kt\u00f3ra powsta\u0142a na bazie wywiezionej na rozkaz Katarzyny z\u00a0Warszawy kolekcji Biblioteki Za\u0142uskich (prawie 400 tys. tom\u00f3w), potem wywiezionych na rozkaz Miko\u0142aja I\u00a0zbior\u00f3w Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk (200 tys. tom\u00f3w). Poza tym Rosjanie wywie\u017ali zbiory Skarbca Koronnego, zbiory Stanis\u0142awa Augusta, urz\u0105dzenia Zamku Kr\u00f3lewskiego w\u00a0Warszawie, liczne pomniki, bezcenne obrazy, Metryk\u0119 Koronn\u0105, setki zbior\u00f3w pa\u0144stwowych i\u00a0prywatnych. Biblioteka Za\u0142uskich, podobnie jak tysi\u0105ce innych zespo\u0142\u00f3w i\u00a0dzie\u0142 sztuki – nie wr\u00f3ci\u0142a. II Rzeczpospolita przynajmniej jednak pr\u00f3bowa\u0142a upomnie\u0107 si\u0119 o\u00a0swoje dobra, o\u00a0swoj\u0105 godno\u015b\u0107 w\u00a0relacjach z\u00a0pot\u0119\u017cn\u0105 s\u0105siadk\u0105.<\/strong>

\u201eArche\u201d imperium<\/strong>

A\u00a0III RP? Kilkakrotnie podnoszony problem zwrotu bezcennych polskich archiwali\u00f3w zagarni\u0119tych w\u00a0czasie II wojny – by\u0142 przez w\u0142adze III RP dyskretnie spychany na margines. Owszem, w\u00a0Ministerstwie Kultury pracuj\u0105 dzielni urz\u0119dnicy, kt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 dokumentowa\u0107 odnalezione (m.in. w\u00a0katalogach internetowych rosyjskich muze\u00f3w i\u00a0archiw\u00f3w) dzie\u0142a sztuki z\u00a0Polski. Pisz\u0105 profesjonalne wnioski rewindykacyjne – m.in. o\u00a0nale\u017c\u0105ce prawnie do Polski obrazy Lucasa Cranacha Starszego, Jana Brueghela, miniatury Hansa Holbeina. Pa\u0144stwo jednak, ustami swoich najwy\u017cszych przedstawicieli, nie chce \u201ezadra\u017cnia\u0107\u201d<\/strong> – nie pr\u00f3buje nawet (inaczej ni\u017c kanclerz Merkel) uczyni\u0107 sprawy zwrotu ukradzionych bezcennych skarb\u00f3w polskiej kultury przedmiotem otwartego \u017c\u0105dania wobec Rosji Putina.

Szkoda, bo sprawa ta jest jak papierek lakmusowy ukazuj\u0105cy natur\u0119 imperium, z\u00a0kt\u00f3rym tak bardzo chcemy si\u0119 zaprzyja\u017ani\u0107. Archeologia, od kt\u00f3rej zacz\u0119li\u015bmy ten ma\u0142y przegl\u0105d, ma w\u00a0sobie rdze\u0144 \u201earche-\u201d, oznaczaj\u0105cy po grecku pocz\u0105tek, zasad\u0119. Tak, to jest w\u0142a\u015bnie sprawa zasady – zasady post\u0119powania imperium. To jest zasada sankcjonowania grabie\u017cy prawem silniejszego. Prosta zasada przemocy. Bez jej zmiany nie b\u0119dziemy mogli czu\u0107 si\u0119 bezpieczni, bez jej nazywania po imieniu, bez jej otwartego pi\u0119tnowania – nie b\u0119dziemy mogli jako s\u0105siedzi tego imperium \u017cy\u0107 godnie.<\/p>\r\n

Andrzej Nowak<\/em><\/strong><\/div>\r\n
\u00a0<\/div>\r\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Gazeta Polska Codziennie<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W\u00a0czasie ostatniej wizyty kanclerz Angeli Merkel w\u00a0Rosji dosz\u0142o do zgrzytu. W\u00a0ostatniej chwili Rosjanie wykre\u015blili z\u00a0programu pobytu kanclerz RFN w\u00a0Petersburgu jej wsp\u00f3lne wyst\u0105pienie z\u00a0prezydentem Putinem. Posz\u0142o o\u00a0archeologi\u0119\u2026 Kanclerz Niemiec i\u00a0prezydent Rosji mieli wsp\u00f3lnie otworzy\u0107 wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Europie bez granic, jaka znakomicie funkcjonowa\u0142a w\u2026 epoce br\u0105zu. W\u015br\u00f3d blisko 1700 eksponat\u00f3w archeologicznych, ponad jedna trzecia nale\u017ca\u0142a przed II […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,166,92,141,59],"class_list":["post-69292","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-communism","tag-deutschland","tag-iii-rp","tag-russia","tag-ww2"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69292"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69292\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}