{"id":69158,"date":"2013-06-28T07:17:31","date_gmt":"2013-06-28T12:17:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=69158"},"modified":"2013-06-28T07:17:31","modified_gmt":"2013-06-28T12:17:31","slug":"sanktuarium-w-cieniu-betonowego-silosa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=69158","title":{"rendered":"Sanktuarium w cieniu betonowego silosa"},"content":{"rendered":"

Bulwersuj\u0105ca inwestycja w Gostyniu w s\u0105siedztwie Sanktuarium Matki Bo\u017cej \u015awi\u0119tog\u00f3rskiej.<\/em> <\/strong><\/p>\r\n

O sprawie zabytkowego sanktuarium, przys\u0142oni\u0119tego wielkim cukierniczym silosem informowali\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej: Sanktuarium w cieniu silosa<\/a><\/span><\/p>\r\n

\"1silos-cukrowni-zespol-klasztoru-z-lotu-ptaka-zblizeniesi\" Z ks. Jakubem Przybylskim, ekonomem i wicesuperiorem kongregacji filipin\u00f3w (Oratorium \u015bw. Filipa Neri) w Gostyniu oraz z pp. Januszem Pazderem i prof. Rafa\u0142em Eysymonttem , cz\u0142onkami komisji konserwatorskich, rozmawia Jacek Kowalski, przewodnicz\u0105cy Komisji Historii Sztuki Pozna\u0144skiego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk<\/strong>

Jacek Kowalski: Turystyczne przewodniki zwyczajowo zachwycaj\u0105 si\u0119 podgosty\u0144skim pejza\u017cem, w kt\u00f3rym kr\u00f3luje zesp\u00f3\u0142 sanktuarium Matki Bo\u017cej, ostatnio decyzj\u0105 Prezydenta RP zaliczony do Pomnik\u00f3w Historii. <\/strong>

ks. Jakub Przybylski (ekonom i wicesuperior Oratorium \u015bw. Filipa Neri w Gostyniu)<\/strong>: Niestety, historyczny krajobraz z barokow\u0105 bazylik\u0105 na \u015awi\u0119tej G\u00f3rze zosta\u0142 zniszczony. Wiosn\u0105 tego roku pojawi\u0142a si\u0119 gigantyczna bry\u0142a silosa cukrowni Langer & Pfeifer Polska SA, wy\u017csza od bry\u0142y bazyliki – bo si\u0119gaj\u0105ca 74 m., a stoj\u0105ca dok\u0142adnie na osi sanktuarium. Podobno jest to najwi\u0119kszy silos cukrowniczy w Europie.
\u00a0\u00a0\u00a0
Kiedy Ksi\u0119\u017ca zostali poinformowani o planach tej inwestycji?<\/strong>

ks. Jakub Przybylski:<\/strong> Nie zostali\u015bmy w og\u00f3le powiadomieni. Po prostu pewnego dnia zauwa\u017cyli\u015bmy, \u017ce szykuje si\u0119 jaka\u015b gigantyczna budowa.

Jaka by\u0142a wasza pierwsza reakcja?<\/strong>

ks. Jakub Przybylski:<\/strong> Kiedy zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce ruszaj\u0105 prace budowlane, natychmiast zadzwoni\u0142em do Delegatury Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Ochrony Zabytk\u00f3w w Lesznie. By\u0142em przekonany, \u017ce konserwator zabytk\u00f3w nic o tej inwestycji nie wie i rozpoczniemy wsp\u00f3ln\u0105 dyskusj\u0119. Otrzyma\u0142em jednak informacj\u0119, \u017ce urz\u0105d konserwatorski projekt uzgodni\u0142. My\u015bla\u0142em, \u017ce \u015bni\u0119. Dla mnie to niepoj\u0119te, \u017ceby nie podj\u0105\u0107 nawet pr\u00f3by dyskusji z nami, a przede wszystkim z autorytetami w dziedzinie historii sztuki czy architektury. Nawet je\u015bli nie wymaga\u0142o tego prawo, to wymaga\u0142o tego elementarne poczucie szacunku dla kustoszy bazyliki i tysi\u0119cy ludzi emocjonalnie zwi\u0105zanych z tym \u015bwi\u0119tym miejscem. Wygl\u0105da na to, \u017ce urz\u0119dnicy bali si\u0119 zdania filipin\u00f3w. Z pewno\u015bci\u0105 by\u015bmy rozmawiali, dyskutowali, szukali kompromisowych rozwi\u0105za\u0144. Przecie\u017c te\u017c jeste\u015bmy za rozwojem miasta i nam te\u017c zale\u017cy, \u017ceby ludzie mieli prac\u0119, ale nie mo\u017cna jednocze\u015bnie niszczy\u0107 wizualnego odbioru architektury. Jestem przekonany, \u017ce kompromis by\u0142by do osi\u0105gni\u0119cia, jednak z jakich\u015b powod\u00f3w \u0142atwiej\u00a0 by\u0142o przeprowadzi\u0107 spraw\u0119 w taki \u201ecichy\u201d spos\u00f3b. I tak, zanim mogli\u015bmy si\u0119 zorientowa\u0107, co si\u0119 dzieje, d\u017awigi stan\u0119\u0142y i ruszy\u0142a budowa na wprost bazyliki. Nie dowierza\u0142em w\u0142asnym oczom i do dzi\u015b nie mog\u0119 pogodzi\u0107 si\u0119 z faktem, \u017ce nikt nie zapyta\u0142 nas o opini\u0119, nikt nie podj\u0105\u0142 pr\u00f3by dialogu.

A jak wyobra\u017ca sobie Ksi\u0105dz ewentualny dialog? <\/strong>

ks. Jakub Przybylski:<\/strong> Opr\u00f3cz przedstawicieli samorz\u0105du g\u0142os powinni zabra\u0107 gospodarze bazyliki, architekci – no i sam konserwator. Mo\u017cna by\u0142o przecie\u017c rozwa\u017ca\u0107 r\u00f3\u017cne warianty. Na przyk\u0142ad, zamiast budowa\u0107 ten obiekt w osi bazyliki, mo\u017cna by\u0142o usytuowa\u0107 go kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w w bok w kierunku p\u00f3\u0142nocnym i ju\u017c by\u0142oby znacznie lepiej – zar\u00f3wno dla bazyliki, jak i\u00a0 dla bezpo\u015brednich s\u0105siad\u00f3w tego giganta. Mo\u017cna by\u0142o r\u00f3wnie\u017c sk\u0142oni\u0107 inwestora do zbudowania dw\u00f3ch mniejszych silos\u00f3w.

Ale czy zachowanie historycznego widoku na \u015awi\u0119t\u0105 G\u00f3r\u0119 nie sta\u0142o si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej przedmiotem refleksji?<\/strong>

ks. Jakub Przybylski:<\/strong> Ale\u017c oczywi\u015bcie. I to w\u0142a\u015bnie jest szczeg\u00f3lnie bolesne – \u017ce konserwator, wydaj\u0105c zgod\u0119, zaprzeczy\u0142 w\u0142asnym wskazaniom konserwatorskim. Bo przecie\u017c w roku 1999 na zlecenie Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w i ze \u015brodk\u00f3w tej jednostki oraz z inicjatywy Delegatury w Lesznie\u00a0 powsta\u0142o studium widokowe opracowane przez prof. dr hab. Gra\u017cyn\u0119 Bali\u0144sk\u0105, kt\u00f3re zabrania wznoszenia tego typu obiekt\u00f3w burz\u0105cych historyczn\u0105 panoram\u0119 zespo\u0142u zabytkowego. Dlaczego o tym dokumencie teraz zapomniano? Dlaczego nie uczyniono z niego podstawy dla ochrony widoku Bazyliki \u015awi\u0119tog\u00f3rskiej? W\u0142adze samorz\u0105dowe uzgadniaj\u0105 z nami jedynie projekty realizowane w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie obiektu, np. kwesti\u0119 budowy drogi, ale tak zwana strefa widokowa nigdy nie by\u0142a przedmiotem konkretnej dyskusji. Szkoda, bo przecie\u017c w herbie Powiatu Gosty\u0144skiego jest Bazylika \u015awi\u0119tog\u00f3rska. Teraz niekt\u00f3rzy \u017cartuj\u0105, \u017ce b\u0119dzie w nim silos na cukier.

Czy nast\u0105pi\u0142y jakie\u015b dalsze pr\u00f3by interwencji? <\/strong>

ks. Jakub Przybylski:<\/strong> Najwa\u017cniejszym sprzymierze\u0144cem kustoszy sanktuarium powinien by\u0107 Urz\u0105d Konserwatorski. Skoro w tej sprawie nim nie by\u0142, to wszelkie pr\u00f3by zablokowania inwestycji w tym miejscu, ju\u017c po wydaniu pozwolenia na budow\u0119, by\u0142yby odbierane jako ideologiczne i przeciwne rozwojowi miasta. Tak\u017ce jakiekolwiek pisemne odwo\u0142ania ju\u017c nie mia\u0142y \u017cadnego sensu, poza historycznym \u015bladem. Procedury wprawdzie zachowano, ale – zapytam mo\u017ce zbyt patetycznie – czy wystarczy tylko zachowywa\u0107 procedury, \u017ceby by\u0107 odpowiedzialnym?\u00a0 Dla mnie takie post\u0119powanie urz\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re powinny by\u0107 odpowiedzialne za architektur\u0119 jest niedopuszczalne.

Kiedy Wojew\u00f3dzka Rada Ochrony Zabytk\u00f3w przy Wielkopolskim Wojew\u00f3dzkim Konserwatorze Zabytk\u00f3w w Poznaniu dowiedzia\u0142a si\u0119 o realizacji silosa w Gostyniu?<\/strong>

Janusz Pazder (cz\u0142onek Wojew\u00f3dzkiej Rady Ochrony Zabytk\u00f3w przy Wielkopolskim Wojew\u00f3dzkim Konserwatorze Zabytk\u00f3w w Poznaniu):<\/strong> Na pocz\u0105tku czerwca tego roku.

Czyli w momencie, gdy silos ju\u017c sta\u0142. Jaka by\u0142a reakcja Rady na t\u0119 wiadomo\u015b\u0107?<\/strong>

Janusz Pazder:<\/strong> Reakcj\u0105 by\u0142a totalna konsternacja.

Dlaczego Rada nic wcze\u015bniej nie wiedzia\u0142a o tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu?<\/strong>

Janusz Pazder:<\/strong> \u2026

Czy nie dziwi Pana, \u017ce konserwator nie zasi\u0119ga\u0142 opinii Rady przed wydaniem zgody na budow\u0119 silosa?<\/strong>

Janusz Pazder:<\/strong> Moim zdaniem powinien by\u0142 zasi\u0119gn\u0105\u0107 opinii Rady. Tym bardziej, \u017ce Rada wielokrotnie opiniowa\u0142a sprawy znacznie mniejszej rangi, niepor\u00f3wnywalne z problemem gosty\u0144skim.

Kto zatem jest odpowiedzialny za to, co sta\u0142o si\u0119 w Gostyniu?<\/strong>

Janusz Pazder:<\/strong> Nie znam szczeg\u00f3\u0142\u00f3w procedury, w wyniku kt\u00f3rej dosz\u0142o do tej realizacji. Zapewne, jak zwykle w takich wypadkach, nie da si\u0119 wskaza\u0107 jednej przyczyny, ani te\u017c jednego winnego.

Czy da si\u0119 jeszcze co\u015b zrobi\u0107? <\/strong>

Janusz Pazder:<\/strong> Obawiam si\u0119, \u017ce poza listem otwartym, kt\u00f3ry podpisali przedstawiciele \u015brodowiska historyk\u00f3w sztuki – nic wi\u0119cej ju\u017c w tej sprawie uczyni\u0107 nie mo\u017cna. Trzeba natomiast zrobi\u0107 wszystko, by przypadek gosty\u0144skiego silosa by\u0142 ostatnim tego rodzaju.

Czy konserwator m\u00f3g\u0142 zapobiec budowie silosa w Gostyniu? <\/strong>

prof. dr hab. Rafa\u0142 Eysymontt (przewodnicz\u0105cy G\u0142\u00f3wnej Komisji Ochrony Zabytk\u00f3w Stowarzyszenia Historyk\u00f3w Sztuki, cz\u0142onek Mi\u0119dzynarodowego Komitetu Ochrony Zabytk\u00f3w ICOMOS): <\/strong>Ka\u017cdy konserwator dysponuje instrumentami, kt\u00f3re daje mu do r\u0119ki polskie prawo. Ustawa o ochronie zabytk\u00f3w chroni krajobrazy kulturowe. Jest ona najwa\u017cniejszym narz\u0119dziem, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o w tej sytuacji zastosowa\u0107, szczeg\u00f3lnie wobec stwierdzenia warto\u015bci zabytkowej krajobrazu kulturowego sanktuarium na \u015awi\u0119tej G\u00f3rze w studium prof. Gra\u017cyny Bali\u0144skiej. Nadto w tej samej ustawie czytamy, \u017ce przy lokalizacji inwestycji celu publicznego (a tak\u0105 inwestycj\u0105 jest wspomniany silos) trzeba uwzgl\u0119dni\u0107 ochron\u0119 otoczenia zabytk\u00f3w wpisanych do rejestru, bez wzgl\u0119du na to, czy samo otoczenie zosta\u0142o do rejestru osobno wpisane, czy nie. Przy okazji warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie ka\u017cdy konserwator dysponuje np. takim studium jak to, kt\u00f3re dla sanktuarium na \u015awi\u0119tej G\u00f3rze sporz\u0105dzi\u0142a prof. Bali\u0144ska. Zlecanie takich studi\u00f3w przed przygotowaniem Planu Zagospodarowania Przestrzennego by\u0142o jeszcze niedawno dobr\u0105 praktyk\u0105, kt\u00f3ra ostatnio zosta\u0142a niestety zaniechana.

Skoro tak, to dlaczego konserwator zatwierdzi\u0142 plany budowy silosa? <\/strong>

prof. dr hab. Rafa\u0142 Eysymontt:<\/strong> Nie znam szczeg\u00f3\u0142\u00f3w tej sprawy. Podejrzewam jednak, \u017ce wsp\u00f3\u0142winne mo\u017ce tu by\u0107 tak\u017ce nasze prawo, kt\u00f3re nie jest do ko\u0144ca jednoznaczne. Ta sama ustawa, kt\u00f3ra nakazuje chroni\u0107 krajobraz kulturowy, ogranicza ochron\u0119 otoczenia zabytku do teren\u00f3w, kt\u00f3re zostan\u0105 osobno wpisane do rejestru zabytk\u00f3w (cho\u0107, jak ju\u017c zauwa\u017cy\u0142em, w innym miejscu nakazuje chroni\u0107 otoczenie zabytku bez wzgl\u0119du na to, czy zosta\u0142o ono wpisane do rejestru). No i jeszcze jedna kwestia – konserwator, aby ocali\u0107 dany kulturowy krajobraz, powinien doprowadzi\u0107, jak czytamy w tej\u017ce ustawie, do \u201eustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego\u201d. Nie znam zapis\u00f3w planu zagospodarowania dla Gostynia, ale budowa silosu dowodzi, \u017ce albo takiego planu w tym przypadku nie ma, albo \u017ce Wojew\u00f3dzki Konserwator Zabytk\u00f3w nie obwarowa\u0142 go wystarczaj\u0105co swoj\u0105 obligatoryjn\u0105 decyzj\u0105. Niezale\u017cnie od tego, sam wpis do rejestru zabytk\u00f3w m\u00f3g\u0142 by\u0107 na tyle enigmatyczny, \u017ce nie chroni\u0142 otoczenia zabytku w spos\u00f3b wyra\u017any i jednoznaczny. Powtarzam jednak – nie znaj\u0105c szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, nie mog\u0119 wyrokowa\u0107 o przyczynach ca\u0142ej sytuacji i osobach za ni\u0105 odpowiedzialnych.

Rozumiem, \u017ce na t\u0119 sytuacj\u0119 mog\u0142y z\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119: brak jednoznacznych zapis\u00f3w prawnych z brakiem determinacji urz\u0119du konserwatorskiego, kt\u00f3ry z przyczyn merytorycznych powinien by\u0142 wprawdzie interweniowa\u0107, ale zarazem m\u00f3g\u0142 w majestacie prawa zatwierdzi\u0107 plany budowy. Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, \u017ce taka decyzja zosta\u0142a podj\u0119ta pod wp\u0142ywem lokalnych grup nacisku. <\/strong>

prof. dr hab. Rafa\u0142 Eysymontt:<\/strong> Jest oczywiste, \u017ce w opinii na temat Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego konserwator powinien godzi\u0107 sprzeczne ze sob\u0105 czasem uwarunkowania gospodarcze i konserwatorskie. Dla obu grup tych zagadnie\u0144 funkcjonuj\u0105 grupy lobbingowe i\u00a0 jest to oczywi\u015bcie najwi\u0119ksza \u201eniedogodno\u015b\u0107\u201d funkcjonowania urz\u0119du Konserwatora.

Zw\u0142aszcza, \u017ce polskie urz\u0119dy konserwatorskie s\u0105 wr\u0119cz wystawione na sta\u0142e naciski samorz\u0105d\u00f3w i lokalnej administracji – b\u0119d\u0105c od nich po cz\u0119\u015bci zale\u017cne. <\/strong>

prof. dr hab. Rafa\u0142 Eysymontt:<\/strong> To na pewno jest problem. Konserwator powinien mie\u0107 swobod\u0119 konieczn\u0105 dla sprawowania urz\u0119du – dysponuj\u0105c sprawnymi mocami prawnymi i wykonawczymi Te wynikaj\u0105 z jednej strony z obowi\u0105zuj\u0105cych ustaw, z drugiej strony z dokument\u00f3w (wpisy do rejestru, zapisy Planu Zagospodarowania Przestrzennego) przez tego konserwatora\u00a0 przygotowywanych i opiniowanych. Aby jednak konserwator w\u0142a\u015bciwie wykorzystywa\u0142 te narz\u0119dzia i egzekwowa\u0142 prawo, musi by\u0107 naprawd\u0119 niezawis\u0142y od lokalnych \u201euk\u0142ad\u00f3w\u201d. Dlatego te\u017c \u015brodowisko historyk\u00f3w sztuki uwa\u017ca, \u017ce Urz\u0105d Konserwatora Zabytk\u00f3w powinien pozostawa\u0107 struktur\u0105 niezale\u017cn\u0105 merytorycznie i podleg\u0142\u0105 jedynie Generalnemu Konserwatorowi Zabytk\u00f3w. Planowane kilkukrotnie wci\u0105gni\u0119cie tego urz\u0119du w struktury urz\u0119d\u00f3w wojew\u00f3dzkich okre\u015blane mianem \u201ekonsolidacji\u201d postrzegane jest jako pr\u00f3ba upolitycznienia tego urz\u0119du i os\u0142abienia jego mocy decyzyjnych.

– – – – –
CO M\u00d3WI USTAWA:
– – – – –
USTAWA z 23 lipca 2003 r. o Ochronie Zabytk\u00f3w i Opiece nad Zabytkami (Dz. U. z dnia 17 wrze\u015bnia 2003 r.) m\u00f3wi w artykule 6: \u201eOchronie i opiece podlegaj\u0105, bez wzgl\u0119du na stan zachowania: 1) zabytki nieruchome b\u0119d\u0105ce, w szczeg\u00f3lno\u015bci: a) krajobrazami kulturowymi, b) uk\u0142adami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespo\u0142ami budowlanymi\u201d . W artykule 3 przywo\u0142ywanej ustawy wskazano jednak, \u017ce chronione ustawowo otoczenie obiektu zabytkowego\u00a0 to: \u201eotoczenie – teren wok\u00f3\u0142 lub przy zabytku wyznaczone w decyzji o wpisie tego terenu do rejestru zabytk\u00f3w w celu ochrony warto\u015bci widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddzia\u0142ywaniem czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych\u201d. Z kolei decyzja o lokalizacji inwestycji zgodnie z zapisem par. 19 przywo\u0142ywanej ustawy zosta\u0142a doprecyzowana w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eW decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzja o warunkach zabudowy (\u2026) uwzgl\u0119dnia w szczeg\u00f3lno\u015bci\u00a0 ochron\u0119: 1) zabytk\u00f3w nieruchomych wpisanych do rejestru i ich otoczenia.\u201d Art 7 tej\u017ce ustawy informuje \u017ce: \u201eFormami ochrony zabytk\u00f3w s\u0105: 1) wpis do rejestru zabytk\u00f3w; 2) uznanie za pomnik historii; 3) utworzenie parku kulturowego; 4) ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego\u201d.

(Podkre\u015blenia Rafa\u0142 Eysymontt)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bulwersuj\u0105ca inwestycja w Gostyniu w s\u0105siedztwie Sanktuarium Matki Bo\u017cej \u015awi\u0119tog\u00f3rskiej. O sprawie zabytkowego sanktuarium, przys\u0142oni\u0119tego wielkim cukierniczym silosem informowali\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej: Sanktuarium w cieniu silosa Z ks. Jakubem Przybylskim, ekonomem i wicesuperiorem kongregacji filipin\u00f3w (Oratorium \u015bw. Filipa Neri) w Gostyniu oraz z pp. Januszem Pazderem i prof. Rafa\u0142em Eysymonttem , cz\u0142onkami komisji konserwatorskich, rozmawia Jacek […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[132,92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69158"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69158"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69158\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69158"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69158"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69158"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}