{"id":69094,"date":"2013-06-25T10:33:43","date_gmt":"2013-06-25T15:33:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=69094"},"modified":"2013-06-25T10:33:52","modified_gmt":"2013-06-25T15:33:52","slug":"zaglada-huty-pieniackiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=69094","title":{"rendered":"Zag\u0142ada Huty Pieniackiej"},"content":{"rendered":"

Wci\u0105\u017c nie mo\u017cemy si\u0119 doczeka\u0107 pot\u0119pienia przez polski i ukrai\u0144ski rz\u0105d, parlamenty i prezydent\u00f3w obu kraj\u00f3w jednego z najwi\u0119kszych na \u015bwiecie akt\u00f3w ludob\u00f3jstwa, jakiego dokona\u0142a UPA na naszych rodakach. Polski Sejm nie chce podj\u0105\u0107 uchwa\u0142y o ustanowieniu 11 lipca Dniem Pami\u0119ci Ofiar Ludob\u00f3jstwa na Kresach II RP.<\/strong><\/p>\r\n

\u015awiadkowie m\u00f3wi\u0105<\/strong><\/p>\r\n

28 lutego 1944 r. zosta\u0142a zg\u0142adzona Huta Pieniacka, wie\u015b po\u0142o\u017cona w woj. tarnopolskim, w powiecie Brody. Oddzia\u0142y 14. Dywizji SS Galizien sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z Ukrai\u0144c\u00f3w oraz zbrojne grupy UPA z okolicznych wiosek w spos\u00f3b bestialski wymordowa\u0142y w ci\u0105gu kilku godzin blisko 1000 mieszka\u0144c\u00f3w tej miejscowo\u015bci i uciekinier\u00f3w z Wo\u0142ynia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a spalona \u017cywcem w stodo\u0142ach. Zanim jednak tam ich zagnano, mordercy st\u0142oczyli kobiety, m\u0119\u017cczyzn i dzieci w ko\u015bciele.<\/p>\r\n

Przedstawiam nieznane dot\u0105d szerzej zeznania \u015bwiadk\u00f3w zgromadzone w IPN w Krakowie, a tak\u017ce relacje zawarte w opracowaniach Henryka Koma\u0144skiego i Szczepana Siekierki \u201eLudob\u00f3jstwo dokonane przez ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w na Polakach w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim 1939-1946\u201d, W. B\u0105kowskiego \u201eZag\u0142ada Huty Pieniackiej\u201d, Aleksandra Kormana \u201eNieukarane zbrodnie SS Galizien z lat 1943-1945\u201d i w pracy zbiorowej m.in. W. Or\u0142owskiego \u201eZa to, \u017ce byli Polakami. Huta Pieniacka 28 lutego 1944\u201d. Nie wszystkie nazwiska mo\u017cemy ujawni\u0107. W sprawie Huty Pieniackiej IPN w Krakowie prowadzi \u015bledztwo. W zwi\u0105zku z tym niekt\u00f3rzy \u015bwiadkowie, sk\u0142adaj\u0105cy przed prokuratorem zeznania, wyst\u0119puj\u0105 bez nazwisk.<\/p>\r\n

Po wy\u0142apaniu ukrywaj\u0105cych si\u0119 w domach, piwnicach i schronach mieszka\u0144c\u00f3w napastnicy zn\u0119cali si\u0119 nad nimi, nieraz od razu zabijali, rozrywali granatami, torturowali, ale zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 prowadzili do ko\u015bcio\u0142a pw. \u015bw. Andrzeja Boboli.<\/p>\r\n

Doktor Aleksander Korman: \u201eDo ko\u015bcio\u0142a ludzie byli wp\u0119dzani przez zakrysti\u0119 i wej\u015bcie boczne od strony budynku nowej szko\u0142y. Przechodzili przez dwurz\u0119dowy szpaler esesowc\u00f3w z broni\u0105 gotow\u0105 do strza\u0142u, byli zmuszani do wchodzenia biegiem (\u2026). Ukrai\u0144scy \u017co\u0142nierze SS Galizien, kt\u00f3rzy stanowili 98% stanu dywizji, sprofanowali ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki. Wn\u0119trze (\u2026) by\u0142o zdewastowane, rozbite tabernakulum, przed o\u0142tarzem rozsypane Hostie, a szaty liturgiczne le\u017ca\u0142y rozrzucone na posadzce, na kt\u00f3rej by\u0142y widoczne \u015blady krwi (\u2026)\u201d.<\/p>\r\n

Ostatnie po\u017cegnanie<\/strong><\/p>\r\n

Filomena Franczukowska, mieszkanka Huty Pieniackiej, zauwa\u017ca, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b znajdowa\u0142a si\u0119 w pobli\u017cu okna i obserwowa\u0142a wiosk\u0119. Widzia\u0142a, jak prowadz\u0105 do ko\u015bcio\u0142a kolejne rodziny. Zdarzy\u0142 si\u0119 wypadek szczeg\u00f3lny, kt\u00f3ry wszystkimi wstrz\u0105sn\u0105\u0142. \u201eMichalewsk\u0105 – opowiada Franczukowska – z akuszerk\u0105 przyprowadzili Ukrai\u0144cy do ko\u015bcio\u0142a. Jak my przyszli\u015bmy, to one ju\u017c tam by\u0142y (\u2026)\u201d.<\/p>\r\n

Chodzi o kobiet\u0119 w zaawansowanej ci\u0105\u017cy. Mia\u0142a ju\u017c rodzi\u0107. Ludzie staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej nerwowi, popadaj\u0105 w pop\u0142och, doznaj\u0105 szoku.<\/p>\r\n

Wanda G. widzi pobitego ojca i dowiaduje si\u0119, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y rany na jego ciele i zbroczona krwi\u0105 twarz. By\u0142 katowany, maltretowany. Dowiaduje si\u0119 te\u017c, \u017ce w\u015br\u00f3d oprawc\u00f3w znajdowali si\u0119 \u017co\u0142nierze o wra\u017cliwszej naturze, kt\u00f3rzy chcieli ratowa\u0107 zagro\u017cone jednostki. Wydaje si\u0119 to nieprawdopodobne, ale tak by\u0142o. Taki przypadek zdarzy\u0142 si\u0119 siostrze narratorki, Sabinie, kt\u00f3r\u0105 \u017co\u0142nierz w mundurze SS kilkakrotnie zawraca\u0142 do domu po dokumenty, daj\u0105c wyra\u017anie do zrozumienia, \u017ce pr\u00f3buje ocali\u0107 jej \u017cycie. Ona jednak nie pos\u0142ucha\u0142a go. Dlaczego? Albo by\u0142a w szoku i nie zrozumia\u0142a, co do niej m\u00f3wi, albo wola\u0142a podzieli\u0107 los m\u0119\u017ca. Wybra\u0142a m\u0119\u017ca, nie wiedz\u0105c, \u017ce wybiera drog\u0119 ku \u015bmierci. Identyfikacja rodzinna by\u0142a silniejsza ni\u017c ocalenie. Mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce uczucie do m\u0119\u017ca przezwyci\u0119\u017cy\u0142o strach i rozpacz.<\/p>\r\n

Do ko\u015bcio\u0142a zap\u0119dzani s\u0105 wci\u0105\u017c nowi mieszka\u0144cy, wygarni\u0119ci z dom\u00f3w, piwnic, strych\u00f3w, kopc\u00f3w na ziemniaki, bunkr\u00f3w i jam. \u015awi\u0105tynia niewielka, a ludzi przybywa. Terrory\u015bci zabawiaj\u0105 si\u0119 przera\u017conymi ofiarami. Puszczaj\u0105 plotk\u0119, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 zostanie wysadzony w powietrze. S\u0142ycha\u0107 modlitwy, p\u0142acz i szloch kobiet.<\/p>\r\n

Dramatyzm zdarze\u0144 wzmacnia relacja Danieli M.:<\/p>\r\n

\u201eZa ka\u017cd\u0105 doprowadzan\u0105 grup\u0105 ludzi drzwi ko\u015bci\u00f3\u0142ka by\u0142y zamykane i ubezpieczane przez esesman\u00f3w wewn\u0105trz i zewn\u0105trz. W\u015br\u00f3d uwi\u0119zionych rozgrywa\u0142y si\u0119 dramatyczne sceny. Panowa\u0142 taki tumult ludzkich g\u0142os\u00f3w, rozpaczy i przera\u017cenia, \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 porozumie\u0107 nawet mi\u0119dzy najbli\u017cej stoj\u0105cymi obok siebie. (\u2026) W jednej z grup zosta\u0142a doprowadzona do ko\u015bci\u00f3\u0142ka schorowana 70-letnia Rozalia So\u0142tys z wn\u0119trzno\u015bciami wydostaj\u0105cymi si\u0119 na zewn\u0105trz i podtrzymywanymi r\u0119koma i fartuchem. Kobieta nie mog\u0142a dotrzyma\u0107 kroku w grupie i eskortuj\u0105cy esesman ustawicznie d\u017aga\u0142 j\u0105 bagnetem, by w ko\u0144cu przebi\u0107 jej brzuch. Najbardziej dramatyczne sceny rozgrywa\u0142y si\u0119, gdy w pewnym momencie rozleg\u0142 si\u0119 g\u0142os, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142ek zosta\u0142 zaminowany i za chwil\u0119 zostanie wraz z lud\u017ami wysadzony w powietrze. (\u2026) cz\u0119\u015b\u0107 ludzi odda\u0142a si\u0119 modlitwie \u017carliwej i g\u0142o\u015bnej, przechodz\u0105cej w trwo\u017cny \u015bpiew. \u2019Serdeczna Matko, opiekunko ludzi\u2019, ale nad tym wszystkim dominowa\u0142a przejmuj\u0105ca trwoga. Niekt\u00f3rzy wykazywali oznaki psychicznego ob\u0142\u0119du. (\u2026) W godzinach popo\u0142udniowych rozpocz\u0119to wyprowadzanie ludzi z ko\u015bci\u00f3\u0142ka w grupach 30-50-osobowych. Rozpocz\u0119to od wyprowadzania kobiet i dzieci, a w czasie segregacji dochodzi\u0142o do rozdzieraj\u0105cych serca scen po\u017cegnalnych – jeszcze nikt nie wyobra\u017ca\u0142 sobie, \u017ce jest to ostatnie po\u017cegnanie. Ja r\u00f3wnie\u017c chcia\u0142am wyj\u015b\u0107 wraz z matk\u0105 i bratem w ich grupie – mocno uczepi\u0142am si\u0119 matki i pod\u0105\u017ca\u0142am za ni\u0105 do wyj\u015bcia. Zosta\u0142am jednak brutalnie oderwana od matki i z ca\u0142\u0105 si\u0142\u0105 odepchni\u0119ta na stoj\u0105cych ludzi\u201d.<\/p>\r\n

Spaleni \u017cywcem<\/strong><\/p>\r\n

Ludzie z ko\u015bcio\u0142a widz\u0105, jak ginie komendant oddzia\u0142u AK w Hucie Pieniackiej Kazimierz Wojciechowski, oblany benzyn\u0105 i spalony, umieraj\u0105cy w okrutnych m\u0119kach. S\u0142ysz\u0105 mow\u0119 morderc\u00f3w. Wspomina o tym Krystyna S.:<\/p>\r\n

\u201eM\u00f3wiono – wyja\u015bnia – (\u2026) \u017ce dzieci i starsi ludzie zostan\u0105 wypuszczeni do dom\u00f3w. M\u00f3wili nam to ci, kt\u00f3rzy przeprowadzali (\u2026) akcj\u0119\u201d.<\/p>\r\n

A wi\u0119c mordercy nadal bawili si\u0119 kosztem ofiar, rozg\u0142aszali plotki o bombie pod ko\u015bcio\u0142em, a kiedy nacieszyli si\u0119 strachem ofiar, zapowiadali ratunek, wyj\u015bcie do dom\u00f3w albo roboty w Niemczech. Byli butni i pewni siebie. Mieli ofiary w gar\u015bci. Mogli gra\u0107, przeci\u0105ga\u0107 strun\u0119, budzi\u0107 przera\u017cenie i ko\u0142ysa\u0107 nastrojami. Byli panami sytuacji, zwyci\u0119zcami. \u0179ycie ludzkie zale\u017ca\u0142o od ich kaprysu.<\/p>\r\n

\u201eM\u00f3wili – kontynuuje Krystyna S. – (\u2026) po niemiecku, po ukrai\u0144sku, a tak\u017ce niekt\u00f3rzy po polsku, ale w naszym j\u0119zyku by\u0142y to raczej wypowiadane pojedyncze s\u0142owa\u201d.<\/p>\r\n

Kobieta pragnie zrozumie\u0107, kim s\u0105 napastnicy, s\u0142yszy ich g\u0142osy, niemieckie, ukrai\u0144skie, a nawet – rzadko – polskie. Dzi\u0119ki tym g\u0142osom identyfikuje morderc\u00f3w. A sk\u0105d s\u0105 g\u0142osy polskie? W armii niemieckiej znajdowali si\u0119 \u015al\u0105zacy, kt\u00f3rzy dobrze m\u00f3wili po polsku. Ale i Ukrai\u0144cy znali polski. Rzadziej Niemcy, cho\u0107 i im si\u0119 to zdarza\u0142o. St\u0105d j\u0119zyk polski.<\/p>\r\n

Inny dramatyczny epizod zawiera zeznanie J\u00f3zefa K.: \u201eW pewnym momencie – powiada – przybieg\u0142a do ko\u015bcio\u0142a Maria B\u0142aszkiewicz z ma\u0142ym dzieckiem, zawini\u0119tym w pierzyn\u0119. Dziecko to p\u0142aka\u0142o. Widzia\u0142em, jak m\u0119\u017cczyzna w mundurze SS wyrwa\u0142 jej dziecko i uderzy\u0142 o mur, rozbijaj\u0105c mu g\u0142\u00f3wk\u0119. Wyrwa\u0142 te\u017c jej pierzyn\u0119 i rzuci\u0142 na klap\u0119 zamykaj\u0105c\u0105 piwnic\u0119, w kt\u00f3rej schronili\u015bmy si\u0119, tak wi\u0119c nic wi\u0119cej ju\u017c nie widzieli\u015bmy. S\u0142yszeli\u015bmy, jak ludzie w ko\u015bciele m\u00f3wili mi\u0119dzy sob\u0105, \u017ce b\u0119d\u0105 rozstrzeliwa\u0107\u201d.<\/p>\r\n

J\u00f3zef K., ukryty w piwnicy ko\u015bcio\u0142a, do pewnego momentu widzia\u0142, co si\u0119 dzieje na g\u00f3rze, w nawie g\u0142\u00f3wnej, a potem pozbiera\u0142 bardziej szczeg\u00f3\u0142owe informacje i przekaza\u0142 je prokuratorowi IPN w Krakowie. Oto jego dalsze zeznania:<\/p>\r\n

\u201ePartiami wyprowadzono ludzi z ko\u015bcio\u0142a i, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiedzieli\u015bmy, \u017cywcem spalono ich w s\u0105siednich stodo\u0142ach, a gdy kto\u015b pr\u00f3bowa\u0142 ucieka\u0107, strzelano. Gdy wyprowadzono wszystkich na zewn\u0105trz, do ko\u015bcio\u0142a wszed\u0142 SS-man i po polsku powiedzia\u0142, \u017ce je\u017celi si\u0119 kto\u015b schowa\u0142, by wyszed\u0142 na zewn\u0105trz, poniewa\u017c b\u0119d\u0105 pali\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142. Ko\u015bcio\u0142a jednak nie podpalono. Wiem, \u017ce niekt\u00f3rzy schowali si\u0119 na g\u00f3rze, przy dzwonie. Po odje\u017adzie Niemc\u00f3w wyszli\u015bmy z ko\u015bcio\u0142a. Stwierdzili\u015bmy, \u017ce ca\u0142\u0105 nasz\u0105 wie\u015b spalono. Zosta\u0142 nasz dom, bo by\u0142 murowany, oraz budynek szkolny, na kt\u00f3rym spalono tylko dach. Z tego, co wiem, zgin\u0119\u0142o w\u00f3wczas oko\u0142o 750 os\u00f3b, a prze\u017cy\u0142o ponad 100 os\u00f3b. W czasie tej akcji zgin\u0105\u0142 m\u00f3j ojciec Jan, w stajni. Moi bracia prze\u017cyli w piwnicy naszego budynku. (\u2026) Zaznaczam, \u017ce widzia\u0142em ludzi w mundurach SA – by\u0142y to mundury zielone, na kt\u00f3re na\u0142o\u017cone mieli bia\u0142e kombinezony. Byli tak\u017ce policjanci z Pieniak, z Podhorzec. S\u0142ysza\u0142em, jak rozmawiali po niemiecku i ukrai\u0144sku\u201d.<\/p>\r\n

Starta z powierzchni ziemi<\/strong><\/p>\r\n

I doprowad\u017amy do ko\u0144ca w\u0105tek z kobiet\u0105 w ci\u0105\u017cy.<\/p>\r\n

Doktor Korman w swojej ksi\u0105\u017cce kontynuuje: \u201eW nocy z 27 na 28 lutego 1944 r. (\u2026) Michalewsk\u0105, z domu Bernack\u0105, lat 26\u2026 zaatakowa\u0142y b\u00f3le porodowe. By\u0142a przy niej po\u0142o\u017cna – akuszerka. SS-owcy wtargn\u0119li do jej domu, wyprowadzili wraz z po\u0142o\u017cn\u0105 i innymi mieszka\u0144cami tej ulicy. Doprowadzili do ko\u015bcio\u0142a, posadzili na stopniu o\u0142tarza, a przy niej po\u0142o\u017cn\u0105. Gdy b\u00f3le przybiera\u0142y na sile, a (\u2026) Michalewska bardzo j\u0119cza\u0142a i zacz\u0119\u0142a rodzi\u0107, podszed\u0142 do niej SS-owiec, wyrwa\u0142 z niej si\u0142\u0105 dziecko, rzuci\u0142 na posadzk\u0119\u201d.<\/p>\r\n

W\u0105tek ten budzi u niekt\u00f3rych \u015bwiadk\u00f3w w\u0105tpliwo\u015bci. Nie s\u0105 pewni, czy istotnie scena ta tak wygl\u0105da\u0142a i w ten spos\u00f3b si\u0119 zako\u0144czy\u0142a. Faktem jest, \u017ce rodz\u0105ca kobieta i jej dziecko zgin\u0119li.<\/p>\r\n

Gdy ucich\u0142y strza\u0142y, p\u0142acz i j\u0119ki – przypominaj\u0105 \u015bwiadkowie – ci, kt\u00f3rzy byli ukryci w kopcach i innych kryj\u00f3wkach, zacz\u0119li wychodzi\u0107 i opuszcza\u0107 zr\u00f3wnan\u0105 z ziemi\u0105 wiosk\u0119.<\/p>\r\n

Po dok\u0142adnych ogl\u0119dzinach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ocala\u0142o tylko kilka dom\u00f3w, szko\u0142a i ko\u015bci\u00f3\u0142. Wymordowana za\u015b zosta\u0142a niemal ca\u0142a wie\u015b. Dzi\u015b nie ma ju\u017c po niej \u015bladu. Jedynie pomnik, kt\u00f3ry wystawi\u0142y ofiarom rodziny i potomkowie zamordowanych. Niestety, w inskrypcji zabrak\u0142o informacji o tym, kto dokona\u0142 tej haniebnej zbrodni. Na taki zapis nie zgodzili si\u0119 Ukrai\u0144cy. Pe\u0142na prawda wci\u0105\u017c czeka na odkrycie. Obok pomnika zosta\u0142a samowolnie postawiona przez Ukrai\u0144c\u00f3w tablica pod nazw\u0105. \u201ePrawda o Hucie Pieniackiej\u201d. Tekst na tej tablicy wype\u0142niony jest k\u0142amstwami i absurdalnymi pom\u00f3wieniami, m.in. dotycz\u0105cymi sprawc\u00f3w mordu. Autorzy tablicy zwalaj\u0105 win\u0119 na Niemc\u00f3w i zrzucaj\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 na Armi\u0119 Krajow\u0105, a wi\u0119c fa\u0142szuj\u0105 histori\u0119.<\/p>\r\n

Stanis\u0142aw Srokowski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wci\u0105\u017c nie mo\u017cemy si\u0119 doczeka\u0107 pot\u0119pienia przez polski i ukrai\u0144ski rz\u0105d, parlamenty i prezydent\u00f3w obu kraj\u00f3w jednego z najwi\u0119kszych na \u015bwiecie akt\u00f3w ludob\u00f3jstwa, jakiego dokona\u0142a UPA na naszych rodakach. Polski Sejm nie chce podj\u0105\u0107 uchwa\u0142y o ustanowieniu 11 lipca Dniem Pami\u0119ci Ofiar Ludob\u00f3jstwa na Kresach II RP. \u015awiadkowie m\u00f3wi\u0105 28 lutego 1944 r. zosta\u0142a zg\u0142adzona […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,50,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69094"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69094"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69094\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}