Polacy stanowi\u0105 nar\u00f3d emigrant\u00f3w – \u015brednio co trzeci nasz rodak \u017cyje poza granicami RP. Mo\u017cna szacowa\u0107, \u017ce w sumie od kilkunastu do 21 milion\u00f3w Polak\u00f3w mieszka na obczy\u017anie. Najwi\u0119cej jest nas w Stanach Zjednoczonych – wed\u0142ug oficjalnego spisu powszechnego z 2000 r. ponad 9,2 mln obywateli przyznaje si\u0119 do narodowo\u015bci polskiej. Druga najwi\u0119ksza diaspora polska \u017cyje w Niemczech – ok. 2 mln Polak\u00f3w, trzeci\u0105 stanowi \u201ech\u0142opska emigracja\u201d w Brazylii – ok. 1,8 mln, dalej plasuje si\u0119 Francja z blisko 1 mln Polak\u00f3w i Kanada, gdzie \u017cyje ok. 900 tys. naszych rodak\u00f3w. Odmienn\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 Polacy \u201epozostawieni przez Polsk\u0119\u201d na Bia\u0142orusi – od 400 tys. do 900 tys., na Litwie – ok. 300 tys., oraz na Ukrainie – od 140 nawet do 900 tysi\u0119cy. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c liczne diaspory, m.in. w Wielkiej Brytanii, Irlandii.<\/p>\r\n
Samorz\u0105dni Polacy<\/strong><\/p>\r\n Przez dwa pokolenia, gdy w PRL rz\u0105dzili komuni\u015bci, Polacy poza granicami stanowili niewygodny, a nawet niebezpieczny problem.<\/p>\r\n Te obawy oraz dzia\u0142ania PRL-owskich w\u0142adc\u00f3w Polski mia\u0142y silne historyczne podstawy.<\/p>\r\n Pr\u00f3by budowy \u201ema\u0142ej Polski\u201d na obczy\u017anie si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w Powstania Listopadowego, gdy po jego upadku Wielka Emigracja w ramach r\u00f3\u017cnych oboz\u00f3w politycznych stara\u0142a si\u0119 wysy\u0142a\u0107 emisariuszy, przygotowywa\u0107 powstanie, budowa\u0107 polskie si\u0142y zbrojne. Szczeg\u00f3lnie \u017cywa by\u0142a w\u00f3wczas idea alternatywnego rz\u0105du polskiego na obczy\u017anie, kt\u00f3ry na czele z ksi\u0119ciem Czartoryskim stara\u0142 si\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby, aby \u201esprawa polska\u201d nie zosta\u0142a usuni\u0119ta z \u017cycia gabinet\u00f3w i dwor\u00f3w Europy.<\/p>\r\n Tego typu my\u015bl przy\u015bwieca\u0142a r\u00f3wnie\u017c w okresie I wojny \u015bwiatowej politykom, kt\u00f3rzy szczeg\u00f3lnie we Francji i USA w oparciu zar\u00f3wno o \u015brodowiska krajowe, jak i polonijne dzia\u0142ali na rzecz wskrzeszenia Polski. Ich zabiegi przynios\u0142y wymierny sukces.<\/p>\r\n Najlepszym chyba przyk\u0142adem skuteczno\u015bci poczyna\u0144 Polonii na rzecz Macierzy z tego okresu by\u0142o powo\u0142anie B\u0142\u0119kitnej Armii gen. Hallera sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z ochotnik\u00f3w – polskich emigrant\u00f3w.<\/p>\r\n Por\u00f3wnywalna sytuacja mia\u0142a miejsce r\u00f3wnie\u017c po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej. Na Zachodzie pozosta\u0142 korpus gen. Andersa popularyzuj\u0105cy ide\u0119 budowy alternatywnej \u201ema\u0142ej Polski\u201d. Liczne rzesze by\u0142ych robotnik\u00f3w przymusowych i wi\u0119\u017ani\u00f3w ba\u0142y si\u0119 powrotu do komunistycznej Polski. Starano si\u0119 nawo\u0142ywa\u0107 do bojkotu akcji repatriacji z Zachodu. Dzia\u0142a\u0142 rz\u0105d polski na uchod\u017astwie. Tworzono polskie szko\u0142y \u015brednie, zawodowe, Polski Uniwersytet na Obczy\u017anie (PUNO), dzia\u0142a\u0142y organizacje spo\u0142eczne, m\u0142odzie\u017cowe.<\/p>\r\n W tej sytuacji dla komunistycznego aparatu bezpiecze\u0144stwa dzia\u0142ania inwigilacyjne i neutralizuj\u0105ce samoorganizacyjne poczynania Polak\u00f3w poza granicami sta\u0142y si\u0119 jednym z priorytet\u00f3w. Powo\u0142ano do tych zada\u0144 specjalny departament MSW. Istotnym elementem tych prac by\u0142a r\u00f3wnie\u017c propaganda i o\u015bmieszenie w krajowych mediach \u015brodowisk emigracyjnych oraz londy\u0144skiego rz\u0105du. Przynios\u0142o to wymierne, d\u0142ugofalowe efekty.<\/p>\r\n Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nasi s\u0105siedzi zdecydowanie odmiennie ni\u017c w Polsce postrzegaj\u0105 rol\u0119 emigracji w odbudowie ich kraj\u00f3w. Dla por\u00f3wnania na odrodzonej po upadku ZSRS Litwie prezydentem przez dwie kadencje by\u0142 emigracyjny dzia\u0142acz, przewodnicz\u0105cy \u201eRady Amerykan\u00f3w Litewskiego Pochodzenia\u201d Vladas Adamkus, a g\u0142ow\u0105 Ko\u015bcio\u0142a wile\u0144skiego zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c emigrant ks. kard. Juozas Backis, a po jego ust\u0105pieniu ze wzgl\u0119du na wiek, miejsce jego zaj\u0105\u0142 urodzony w Waszyngtonie ks. abp Gintaras Gru\u0161as.<\/p>\r\n \u015awiatpol<\/strong><\/p>\r\n W Polsce w okresie mi\u0119dzywojennym w\u0142adze II RP podejmowa\u0142y polityk\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy z rozrzuconymi po \u015bwiecie emigrantami. Rz\u0105d polski i Senat stara\u0142y si\u0119 wspiera\u0107 inicjatywy o\u015bwiatowe i kulturalne lokalnych organizacji polskich. W efekcie powo\u0142ano do istnienia \u015awiatowy Zwi\u0105zek Polak\u00f3w z Zagranicy \u201e\u015awiatpol\u201d, kt\u00f3ry kierowany by\u0142 przez p\u00f3\u017aniejszego prezydenta na uchod\u017astwie W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza. W polskiej diasporze widziano cz\u0119\u015b\u0107 Narodu rozproszon\u0105 w okresie niewoli, ale tak samo cenn\u0105 i wa\u017cn\u0105. Los naszych rodak\u00f3w poza granicami stanowi\u0142 cz\u0119sto podstaw\u0119 wzajemnych stosunk\u00f3w dyplomatycznych.<\/p>\r\n Wydaje si\u0119, \u017ce spogl\u0105damy na nich g\u0142\u00f3wnie z perspektywy naszych bliskich, kt\u00f3rzy zmuszeni sytuacj\u0105 emigruj\u0105, powracaj\u0105 – \u017cyj\u0105 \u201ena hu\u015btawce\u201d pomi\u0119dzy kolejnymi wyjazdami. Dostrzegamy czasami istotny problem rozpadu rodzin, los\u00f3w tzw. eurosierot. Cz\u0119sto podkre\u015blanym, wymiernym w\u0105tkiem zwi\u0105zanym z \u017cyciem naszej diaspory jest transfer do Polski kilkunastu miliard\u00f3w z\u0142otych rocznie.<\/p>\r\n S\u0105 jeszcze miliony naszych rodak\u00f3w starej emigracji, autochtonicznych Polak\u00f3w \u017cyj\u0105cych na Kresach, prawie 10 milion\u00f3w Polak\u00f3w w USA. Czy ich potencja\u0142 spo\u0142eczny, ekonomiczny, pozycja wypracowana w nowym kraju osiedlenia nie powinna s\u0142u\u017cy\u0107 Polsce? Czy nie s\u0105 konieczne zmiana optyki postrzegania emigracji i powo\u0142anie \u015awiatowego Zwi\u0105zku Polak\u00f3w?<\/p>\r\n Polityka s\u0105siad\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n Nie jest to tylko pytanie retoryczne zwi\u0105zane z histori\u0105 i przypadaj\u0105cym na te dni \u015bwi\u0119tem. Nie b\u0119d\u0119 odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do przyk\u0142adu polityki kulturowej takich pa\u0144stw jak Francja, Wielka Brytania czy Hiszpania. Sp\u00f3jrzmy na dzia\u0142ania naszych s\u0105siad\u00f3w, gdzie \u017cyj\u0105ca poza granicami diaspora jest otaczana opiek\u0105 i stanowi istotny element polityki zagranicznej.<\/p>\r\n Ukraina powo\u0142a\u0142a do \u017cycia Narodow\u0105 komisj\u0119 ds. zagranicznych Ukrai\u0144c\u00f3w. Ustawowo Ukrai\u0144cy \u017cyj\u0105cy poza granicami otoczeni s\u0105 opiek\u0105. Dzia\u0142a \u015awiatowy Zwi\u0105zek Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3ry jest rzeczywistym partnerem dla dzia\u0142a\u0144 rz\u0105du i samorz\u0105d\u00f3w odradzaj\u0105cej si\u0119 Ukrainy. Podobnie donios\u0142\u0105 rol\u0119, co ju\u017c podkre\u015bla\u0142em, odgrywa emigracja w \u017cyciu Litwy. Dla przyk\u0142adu: u naszych wschodnich s\u0105siad\u00f3w opinia \u015awiatowego Zwi\u0105zku Litwin\u00f3w stanowi uj\u0119ty ustawowo element w przywracaniu obywatelstwa rozproszonym rodakom.<\/p>\r\n Nie wolno zapomnie\u0107 o \u015awiatowym Zwi\u0105zku W\u0119gr\u00f3w i jego miejscu w ramach polityki zagranicznej i kulturowej Republiki W\u0119gierskiej. Lokalni dzia\u0142acze opiniuj\u0105 pomoc dla rodzin, przyznanie Karty W\u0119gra daj\u0105cej m.in. szanse na pomoc edukacyjn\u0105 dla dzieci. Rz\u0105d aktywnie wspiera diaspor\u0119, od 1992 r. prowadzi sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Urz\u0105d ds. Mniejszo\u015bci W\u0119gierskiej za Granic\u0105. Przynosi to wymierne efekty, o czym \u015bwiadczy\u0107 mog\u0105 cho\u0107by sukcesy wyborcze w skali kraju mniejszo\u015bci w\u0119gierskiej na S\u0142owacji oraz samorz\u0105dowe na Ukrainie.<\/p>\r\n Szczeg\u00f3lny przyk\u0142ad stanowi\u0105 moim zdaniem dzia\u0142ania rosyjskie. Do niedawna emigracja, a szczeg\u00f3lnie ta dawna, tzw. bia\u0142a, by\u0142a odbierana jako ex definitione zdrajcy. Jednak od kilkunastu lat podej\u015bcie to uleg\u0142o diametralnej zmianie. Powsta\u0142 ca\u0142y pakiet ustaw powrotowych, przyznawane jest te\u017c szeroko obywatelstwo etnicznym Rosjanom \u017cyj\u0105cym w krajach powsta\u0142ych po rozpadzie ZSRS. \u201eZagraniczny paszport\u201d stanowi istotny element poczucia bezpiecze\u0144stwa dla \u201eludno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej\u201d rozsianej w azjatyckich republikach, daje r\u00f3wnie\u017c szans\u0119 edukacyjn\u0105 dzieciom. Opr\u00f3cz dzia\u0142a\u0144 ustawowych i dyplomatycznych prowadzona jest szeroko zakrojona dzia\u0142alno\u015b\u0107 w obszarze polityki historycznej. Powo\u0142ano do istnienia specjaln\u0105 fundacj\u0119 \u201eRuskij Mir\u201d, na kt\u00f3rej czele stan\u0105\u0142 Wiaczes\u0142aw Nikonow, wnuk Mo\u0142otowa. Wspierana jest szeroko dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjna, wydawnicza organizacji rosyjskich w r\u00f3\u017cnych krajach. Pomin\u0119 og\u00f3lnie znane dzia\u0142ania naszych zachodnich s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy przez dziesi\u0105tki lat mieli ca\u0142y ministerialny resort zajmuj\u0105cy si\u0119 losem diaspory niemieckiej, szczeg\u00f3lnie na Wschodzie.<\/p>\r\n \u015awiatowy Zwi\u0105zek Polak\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n Wydaje si\u0119 zatem, \u017ce jeste\u015bmy jednym z nielicznych narod\u00f3w w Europie \u015arodkowej bez w\u0142asnego \u015bwiatowego zwi\u0105zku, bez dzia\u0142aj\u0105cego w ramach ustawy urz\u0119du zajmuj\u0105cego si\u0119 sprawami diaspory, bez sta\u0142ej rady konsultacyjnej przy rz\u0105dzie, bez systemu wspierania edukacji itd.<\/p>\r\n Nie tylko nie powo\u0142uje si\u0119 urz\u0119d\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 problemami polskiej diaspory, wr\u0119cz odwrotnie – likwiduje si\u0119 je, np. Centralny O\u015brodek Doskonalenia Nauczycieli (CODN) zajmuj\u0105cy si\u0119 o\u015bwiat\u0105 polonijn\u0105, pomimo tego, \u017ce na samych Wyspach Brytyjskich \u017cyje ponad 300 tys. polskich dzieci pozbawionych szansy nauki j\u0119zyka ojczystego.<\/p>\r\n Nie powinni\u015bmy nadal utrzymywa\u0107 stanu chaosu wywo\u0142anego destrukcyjnymi dzia\u0142aniami z okresu PRL. Nale\u017cy odbudowa\u0107 oraz skonsolidowa\u0107 Poloni\u0119 i Polak\u00f3w poza granicami. Unikaj\u0105c tego typu dzia\u0142a\u0144, trwonimy gigantyczny potencja\u0142 spo\u0142eczny i ekonomiczny wypracowany przez pokolenia szczeg\u00f3lnie w USA oraz w innych krajach. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c rozpocz\u0105\u0107 akcj\u0119 powrotow\u0105 cho\u0107by cz\u0119\u015bci spo\u015br\u00f3d milion\u00f3w Polak\u00f3w, kt\u00f3ra wsparta np. zwi\u0119kszeniem szans edukacyjnych dla dzieci emigrant\u00f3w mo\u017ce stanowi\u0107 realn\u0105 odpowied\u017a na problem \u201edziury demograficznej\u201d?<\/p>\r\n Jest jeszcze jeden istotny wymiar samoorganizacji Polak\u00f3w, szczeg\u00f3lnie na Wschodzie. Ich integracja nie przyniesie nam bezpo\u015brednich, wymiernych korzy\u015bci ekonomicznych, ale stanowi o naszej to\u017csamo\u015bci, dotyczy ochrony dziedzictwa kultury polskiej. Jak bowiem zrozumie\u0107 mo\u017ce ucze\u0144 poezj\u0119 S\u0142owackiego bez obrazu Krzemie\u0144ca? A jak wczuwa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w atmosfer\u0119 \u201eDziad\u00f3w\u201d licealista, gdy nie odwiedzi cmentarza w Bujwidzach czy w Solecznikach? Co zrozumiemy z w\u0142asnej historii, gdy nie zobaczymy \u0179\u00f3\u0142kwi, Chocimia, Kamie\u0144ca?<\/p>\r\n Wizja 21 mln potencjalnych nowych i zorganizowanych wyborc\u00f3w, kt\u00f3rym zostanie przywr\u00f3cone obywatelstwo, mo\u017ce jednak przera\u017ca\u0107 polityk\u00f3w polskich partii. Wyborc\u00f3w, kt\u00f3rzy tak jak samorz\u0105dowcy w dwu polskich rejonach na Litwie s\u0105 w stanie jednog\u0142o\u015bnie intronizowa\u0107 Chrystusa Kr\u00f3la. Czy to w\u0142a\u015bnie nie ten l\u0119k od kilkunastu lat pozwala na \u0142amanie konstytucyjnego prawa do powrotu i osiedlenia si\u0119 rozsianych po \u015bwiecie Polak\u00f3w zawartego w artykule 52 punkt 5. W r\u00f3wnie selektywny spos\u00f3b politycy podchodz\u0105 do przywr\u00f3cenia obywatelstwa zabranego milionom Polak\u00f3w przez stalinowskie dekrety, cho\u0107 wed\u0142ug prawa polskiego obywatelstwa decyzj\u0105 \u017cadnych organ\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie obcych, utraci\u0107 nie mo\u017cna.<\/p>\r\n Dr Robert Wyszy\u0144ski<\/em><\/strong><\/p>\r\n Autor jest pracownikiem Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, by\u0142 dyrektorem Instytutu Kresowego w Warszawie.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Polacy stanowi\u0105 nar\u00f3d emigrant\u00f3w – \u015brednio co trzeci nasz rodak \u017cyje poza granicami RP. Mo\u017cna szacowa\u0107, \u017ce w sumie od kilkunastu do 21 milion\u00f3w Polak\u00f3w mieszka na obczy\u017anie. Najwi\u0119cej jest nas w Stanach Zjednoczonych – wed\u0142ug oficjalnego spisu powszechnego z 2000 r. ponad 9,2 mln obywateli przyznaje si\u0119 do narodowo\u015bci polskiej. Druga najwi\u0119ksza diaspora polska […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[129],"tags":[92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68275"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68275"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68275\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}