{"id":68250,"date":"2013-05-02T10:50:05","date_gmt":"2013-05-02T15:50:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=68250"},"modified":"2013-05-02T10:50:05","modified_gmt":"2013-05-02T15:50:05","slug":"w-sprawie-hugona-k-przed-swietem-3-maja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=68250","title":{"rendered":"W sprawie Hugona K. – przed \u015bwi\u0119tem 3 Maja"},"content":{"rendered":"

Dwa stulecia po \u015bmierci Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj (1750-1812) – kt\u00f3ry w swej epoce by\u0142 kim\u015b na kszta\u0142t hybrydy profesora Geremka i arcybiskupa \u0179yci\u0144skiego (niech im ziemia lekk\u0105 b\u0119dzie) – nadal trzyma si\u0119 mocno w rankingach \u201ewielkich Polak\u00f3w\u201d i systematycznie plasuje si\u0119 wysoko na listach kandydat\u00f3w do roli patrona, na przyk\u0142ad, nowo otwieranych szk\u00f3\u0142. Trudno zreszt\u0105 zliczy\u0107 te ju\u017c istniej\u0105ce: podstawowe, \u015brednie i wy\u017csze, a tak\u017ce biblioteki czy inne instytucje \u017cycia publicznego nosz\u0105ce dumnie jego imi\u0119. Niewiele jest te\u017c chyba w Polsce miast, w kt\u00f3rych nie mia\u0142by nasz bohater swojej ulicy. \u015awiat si\u0119 zmienia, ale brednie powielane na temat samego Ko\u0142\u0142\u0105taja b\u0105d\u017a z powo\u0142aniem si\u0119 na jego autorytet – nale\u017c\u0105ce do sta\u0142ego repertuaru demokratyczno-post\u0119powych frazes\u00f3w – wykazuj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 trwa\u0142o\u015b\u0107. Rozpowszechniona ju\u017c sto lat temu legenda tego wzorca patriotyzmu<\/em> i ojca demokracji polskiej<\/em> nie zmienia\u0142a si\u0119 zasadniczo ani \u201eza sanacji\u201d, ani \u201eza komunist\u00f3w\u201d – a i w III RP nie zosta\u0142a poddana krytycznej rewizji.<\/strong><\/p>\r\n

\"WOt, ca\u0142kiem niedawno pewnien sk\u0105din\u0105d wybitny przedstawiciel wsp\u00f3\u0142czesnych naszych \u201erepublikan\u00f3w\u201d odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 z t\u0119sknot\u0105 do pami\u0119ci ko\u0142\u0142\u0105tajowskiej reformy Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Nie wiedzia\u0142, nieszcz\u0119sny, \u017ce owa \u201ereforma\u201d z prze\u0142omu lat siedemdziesi\u0105tych i osiemdziesi\u0105tych XVIII wieku by\u0142a w istocie antykatolick\u0105 rewolucj\u0105, por\u00f3wnywaln\u0105 jedynie z tym dzie\u0142em spustoszenia, kt\u00f3rego dokonali na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim komuni\u015bci na prze\u0142omie lat czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku. M\u0142odzi-zdolni nauczyciele Komisji Edukacji Narodowej, nierzadko absolwenci protestanckich uczelni, odegrali z nadania Ko\u0142\u0142\u0105taja rol\u0119 analogiczn\u0105 do zetempowc\u00f3w, kt\u00f3rzy za Bieruta rozprawiali si\u0119 z \u201ereakcyjn\u0105\u201d profesur\u0105. \u0179e o tym dzi\u015b w samej Alma Mater nie ucz\u0105 owi wiekowi ju\u017c zetempowcy ani ich wychowankowie – nie dziw, ale \u017ce tego dot\u0105d nie rozeznaj\u0105, na przyk\u0142ad, Szanowni Redaktorzy krakowskich \u201eArcan\u00f3w\u201d, szczerze wszak przej\u0119ci potrzeb\u0105 naprawy Rzeczypospolitej – to kolejna ods\u0142ona tej samej tragedii dziejowej.<\/p>\r\n

Spyta kto\u015b: a po c\u00f3\u017c rewidowa\u0107 co\u015b, co niejakie znaczenie mie\u0107 mo\u017ce dla grupy inteligent\u00f3w mieszcz\u0105cej si\u0119 w granicach b\u0142\u0119du statystycznego? Odpowiem – parafrazuj\u0105c znan\u0105 sentencj\u0119 Zamoyskiego: takie b\u0119d\u0105 Rzeczypospolite, jacy m\u0142odzie\u017cy patroni. A wszak poka\u017ane podobizny Hugona Ko\u0142\u0142\u0105taja jak wisia\u0142y, tak wisz\u0105 w szkolnych klasach i w salach sejmowych, a jego imi\u0119 przywo\u0142ywane jest bezkrytycznie od Wikipedii po horribile dictu<\/em> pras\u0119 katolick\u0105 – exemplum<\/em>: tygodnik \u201eNiedziela\u201d wymienia ostatnio Ko\u0142\u0142\u0105taja jako symbol zatroskania o losy kraju i odnow\u0119 moraln\u0105 obywateli<\/em>, notabene jednym tchem obok ksi\u0119dza Skargi (sic!). Sk\u0105d\u017ce jednak wiedzie\u0107 maj\u0105 pogubieni redaktorzy katolickich gazet, \u017ce w rzeczywisto\u015bci jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych trosk ksi\u0119dza podkanclerzego by\u0142o odsuwanie kleru katolickiego od wp\u0142ywu na m\u0142odzie\u017c, a Rzymu od wp\u0142ywu na \u00f3w kler (sic!) – skoro nie wspomina o tym panegiryczne w formie, a lewackie w tre\u015bci has\u0142o w Encyklopedii katolickiej<\/em> (T. 9, Wyd. KUL, Lublin 2002). A pewnie i Szanowny Ksi\u0105dz Redaktor owej powa\u017cnie kwalifikuj\u0105cej si\u0119 do indeksu ksi\u0105g zakazanych Encyklopedii<\/em> nie winien – skoro tak go na KUL-u uczyli\u2026<\/p>\r\n

Nie zdo\u0142amy tu, dla szczup\u0142o\u015bci miejsca, przenicowa\u0107 ca\u0142ego \u017cyciorysu i dorobku naszego bohatera. Zauwa\u017cmy tylko, \u017ce po dwustu latach wci\u0105\u017c pozostaje on w du\u017cym stopniu postaci\u0105 bez biografii (!) – \u017cadna z po\u015bwi\u0119conych mu dot\u0105d prac nie rozwi\u0105zuje szeregu fundamentalnych zagadek, z jakich sk\u0142ada si\u0119 \u017cywot \u201eksi\u0119dza\u201d Ko\u0142\u0142\u0105taja, kt\u00f3rego notabene dat i okoliczno\u015bci edukacji i \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich dot\u0105d nie ustalono (sic!). Od czasu, gdy w latach trzydziestych ubieg\u0142ego stulecia francuski badacz A. Jobert skonstatowa\u0142 z niejakim zak\u0142opotaniem, wzmiankuj\u0105c dyskretnie w przypisie: Nadaremnie szukali\u015bmy nazwiska Ko\u0142\u0142\u0105taja w matrykule Uniwersytetu Wiede\u0144skiego, a cho\u0107 jego biografowie podaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce by\u0142 doktorem prawa i teologii Sapienzy, nie odnaleziono go r\u00f3wnie\u017c w spisach student\u00f3w Uniwersytetu Rzymskiego<\/em> – \u017caden post\u0119p badawczy nie nast\u0105pi\u0142. To za\u015b natomiast, co ustali\u0107 mo\u017cna ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 – i doprawdy mogliby to przynajmniej zacz\u0105\u0107 zauwa\u017ca\u0107 katoliccy \u201eencyklopedy\u015bci\u201d – to fakt, \u017ce znane z dost\u0119pnych dokument\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych deklaracje ideowe sytuuj\u0105 Ko\u0142\u0142\u0105taja zdecydowanie poza nurtem ortodoksji katolickiej.<\/p>\r\n

Gdy po nieudanym akcesie do Targowicy (zg\u0142asza\u0142 si\u0119 usilnie, ale go nie chcieli) wyjecha\u0142 Ko\u0142\u0142ataj \u201edo w\u00f3d\u201d w Cieplicach i Karlsbadzie (dzi\u015b: Karlove Vary) – a by\u0142o to dok\u0142adnie dwie\u015bcie dwadzie\u015bcia lat temu, z roku 1792 na 1793- prowadzi\u0142 stamt\u0105d o\u017cywion\u0105 korespondencj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 przede wszystkim dw\u00f3ch najbardziej le\u017c\u0105cych mu na sercu kwestii: w\u0142asnych spraw maj\u0105tkowych i aktualno\u015bci politycznych. W tym drugim w\u0105tku w opublikowanych przez Lucjana Siemie\u0144skiego listach (Pozna\u0144 1872) na plan pierwszy wybija si\u0119 pe\u0142na nadziei i oczekiwa\u0144 fascynacja post\u0119pami rewolucji francuskiej – przy czym dla Ko\u0142\u0142\u0105taja to dopiero pierwszy rozdzia\u0142 tego, co ma nast\u0105pi\u0107, bowiem w Holandii i Anglii dojrzewa dzie\u0142o rewolucji<\/em>, a armie wys\u0142ane z Pary\u017ca ju\u017c szczepi\u0105 drzewo wolno\u015bci<\/em> w Niemczech. Ko\u0142\u0142\u0105taj wprawdzie jakobi\u0144skich eksces\u00f3w nie pochwala, ale to dla\u0144 najwyra\u017aniej tylko wypadek przy pracy: Cho\u0107 zdaje si\u0119, \u017ce dziej\u0105 si\u0119 rzeczy straszne, to jednak jaka\u015b r\u0119ka nad tym wszystkim czuwa\u2026<\/em> I nie jest to bynajmniej r\u0119ka Boska w rozumieniu autora – wiele wskazuje na to, \u017ce Siemie\u0144ski nie myli si\u0119, uznaj\u0105c za pewnik wi\u0105\u017c\u0105ce Ko\u0142\u0142\u0105taja stosunki z massonery\u0105.<\/em> Je\u015bli za\u015b idzie o nadzieje dla Polski – Ko\u0142\u0142\u0105taj upatruje ich w\u0142a\u015bnie w post\u0119pach rewolucji \u015bwiatowej: W Niderlandzie partya ludu przemaga nad duchowie\u0144stwem i szlacht\u0105, <\/em>a zatem i s\u0105siedzi nasi znajd\u0105 si\u0119 wkr\u00f3tce w takim zaburzeniu.<\/em> Po czyjej stronie lokuje swoje sentymenty, nie ma w\u0105tpliwo\u015bci: Z jednej strony idzie o upadek religii, szlachectwa i despotyzmu <\/em>[tj. monarchii – G.B.], z drugiej o upadek wolno\u015bci, o\u015bwiecenia i uci\u015bnienie ludzko\u015bci<\/em> – nie mo\u017cna by\u0142o tego chyba sformu\u0142owa\u0107 ja\u015bniej. Wiadomo\u015b\u0107 o egzekucji Ludwika XVI to dla Ko\u0142\u0142\u0105taja wie\u015b\u0107 radosna\u2026<\/p>\r\n

Ale kiedy jeden z korespondent\u00f3w donosi mu o niepokojach spo\u0142ecznych w Krzy\u017canowicach (w kt\u00f3rych probostwo, jak szacuje sam zainteresowany, czyni mi z\u0142p 30 tysi\u0119cy intraty na rok<\/em>) – w\u00f3wczas, zamiast si\u0119 cieszy\u0107 z szerzenia wolno\u015bci<\/em>, tak odpisuje pilnie Ko\u0142\u0142\u0105taj swemu plenipotentowi: Co to za ba\u0142amuctwa robi\u0105 si\u0119 tam mi\u0119dzy ch\u0142opami <\/em>(\u2026) i \u017ce ich tam kto\u015b ma podburza\u0107? <\/em>(\u2026) Wszak ja niczego bardziej nie pragn\u0119, jak \u017ceby wszystkim moim w\u0142o\u015bcianom dzia\u0142o si\u0119 dobrze. <\/em>Bo rewolucja rewolucj\u0105, a interesy interesami.<\/p>\r\n

Grzegorz Braun<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Tekst Grzegorza Brauna pochodzi z najnowszego numeru magazynu „Polonia Christiana”. Trafi on do kiosk\u00f3w w przysz\u0142ym tygodniu!\u00a0<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dwa stulecia po \u015bmierci Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj (1750-1812) – kt\u00f3ry w swej epoce by\u0142 kim\u015b na kszta\u0142t hybrydy profesora Geremka i arcybiskupa \u0179yci\u0144skiego (niech im ziemia lekk\u0105 b\u0119dzie) – nadal trzyma si\u0119 mocno w rankingach \u201ewielkich Polak\u00f3w\u201d i systematycznie plasuje si\u0119 wysoko na listach kandydat\u00f3w do roli patrona, na przyk\u0142ad, nowo otwieranych szk\u00f3\u0142. Trudno zreszt\u0105 zliczy\u0107 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[131,195],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68250"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68250"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68250\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68250"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68250"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68250"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}