{"id":68073,"date":"2013-04-17T22:17:01","date_gmt":"2013-04-18T03:17:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=68073"},"modified":"2013-04-17T12:17:32","modified_gmt":"2013-04-17T17:17:32","slug":"%e2%80%9ecristiada%e2%80%9d-wzruszajaca-piekna-i%e2%80%a6-prawie-prawdziwa-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=68073","title":{"rendered":"\u201eCristiada” wzruszaj\u0105ca, pi\u0119kna i\u2026 prawie prawdziwa – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u201eCristiad\u0119\u201d Deana Wrighta obejrza\u0142em, przed jej oficjalnym wej\u015bciem do dystrybucji, dwukrotnie i musz\u0119 od razu wyzna\u0107, \u017ce jest to film, do kt\u00f3rego z pewno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0119 pragn\u0105\u0142 wielokrotnie powraca\u0107 (co wcale nie zdarza mi si\u0119 cz\u0119sto). Pewne nier\u00f3wno\u015bci dramaturgiczne czy zmienno\u015b\u0107 konwencji gatunkowych, na co – jak zauwa\u017cy\u0142em – grymasz\u0105 ju\u017c niekt\u00f3rzy recenzenci, nie zmienia og\u00f3lnego wra\u017cenia, \u017ce jest to obraz mocny, po wielokro\u0107 wstrz\u0105saj\u0105cy wr\u0119cz, zachwycaj\u0105cy rozmachem scen batalistycznych, urod\u0105 plener\u00f3w, umiej\u0119tnym operowaniem kontrastami \u015bwiat\u0142a i mroku, staranno\u015bci\u0105 detalu kostium\u00f3w i rekwizyt\u00f3w – i oczywi\u015bcie wybornym aktorstwem takich renomowanych gwiazd, jak Andy Garc\u00c3\u00ada (gen. Enrique Gorostieta), Eva Longoria (Tulita), Peter O\u2019Toole (Padre Crist\u00f3bal), Eduardo Ver\u00e1stegui (Anacleto Gonz\u00e1lez Flores) czy Rub\u00c3\u00a9n Blades (Plutarco El\u00c3\u00adas Calles). Rewelacyjny jest tak\u017ce debiutant Maurizio Kuri, jako najm\u0142odszy m\u0119czennik cristiady<\/em>, 14-letni Jos\u00c3\u00a9 S\u00e1nchez del R\u00c3\u00ado. Jego Via Crucis<\/em> po ziemi posypanej sol\u0105, kt\u00f3r\u0105 musi przemierza\u0107 stopami obdartymi ze sk\u00f3ry, to scena dor\u00f3wnuj\u0105ca Pasji<\/em> Mela Gibsona, i trudno powstrzyma\u0107 \u0142zy, ogl\u0105daj\u0105c m\u0119cze\u0144stwo tego dziecka i jego heroiczn\u0105 wierno\u015b\u0107 do ko\u0144ca.<\/strong><\/p>\r\n

Uwagi, kt\u00f3re tu poni\u017cej kre\u015bl\u0119, nie b\u0119d\u0105 jednak klasyczn\u0105 recenzj\u0105 filmow\u0105 – kt\u00f3rych z pewno\u015bci\u0105 nie zabraknie, lecz dotycz\u0105cymi historyczno-ideowej warstwy przedstawionych zdarze\u0144 spostrze\u017ceniami kogo\u015b, kto akurat przestudiowa\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owo histori\u0119 i problemy katolicyzmu meksyka\u0144skiego, zw\u0142aszcza w wymiarze politycznym. B\u0119d\u0105 one przeto krytyczne, wskazuj\u0105ce niedostatki i dysonanse, co wszelako nie przeczy podniesionej wy\u017cej warto\u015bci tego obrazu, i jako dzie\u0142a sztuki filmowej, i jako szlachetnej propaganda fide<\/em>, daj\u0105cej \u015bwiadectwo heroizmowi katolik\u00f3w Meksyku, co przecie\u017c we wsp\u00f3\u0142czesnym kinie stanowi rzadko\u015b\u0107 nies\u0142ychan\u0105.<\/p>\r\n

Chc\u0119 te\u017c od razu zaznaczy\u0107, \u017ce nie jestem bynajmniej maniakiem \u201edetalicznej\u201d wierno\u015bci historycznej, i jako generalne za\u0142o\u017cenie przyjmuj\u0119 stwierdzenie Arystotelesa, \u017ce poezja (a zatem ka\u017cde dzie\u0142o sztuki, jak film fabularny) jest filozoficzniejsza od historii, bo interesuje j\u0105 nie jednostkowa prawdziwo\u015b\u0107 opisu zdarzenia, lecz uog\u00f3lniona prawda, albo inaczej m\u00f3wi\u0105c prawdopodobie\u0144stwo, czyli sens (tak\u017ce moralny) wynikaj\u0105cy z tych zdarze\u0144. Nie b\u0119d\u0119 wi\u0119c ani wytyka\u0142 takich nie\u015bcis\u0142o\u015bci, jak to \u017ce s\u0142ynny El Catorce<\/em> (\u201eCzternastka\u201d), czyli Victoriano Ram\u00c3\u00adrez, nie zgin\u0105\u0142 na polu bitwy, tylko rozstrzelany przez swoich (wskutek fa\u0142szywego oskar\u017cenia o zdrad\u0119 przez re\u017cimowego prowokatora), ani nie b\u0119d\u0119 utyskiwa\u0142 na wymy\u015blenie fikcyjnej sceny spotkania na pustyni obu g\u0142\u00f3wnych protagonist\u00f3w, czyli prezydenta Callesa i general\u00c3\u00adsimo<\/em> Gorostiety. Taki zabieg, dramaturgicznie ciekawy, m\u00f3g\u0142by by\u0107 te\u017c usprawiedliwiony, gdyby w ich rozmowie wypowiedziane zosta\u0142y rzeczy prawdziwie wa\u017ckie, w\u0142a\u015bnie \u201efilozoficznie prawdopodobne\u201d – jak chocia\u017cby w tym pot\u0119\u017cnym agonie s\u0142ownym, kt\u00f3ry stoczyli Hrabia Henryk i Pankracy w Nie-Boskiej komedii<\/em>. Niestety, nic z tego: gen. Gorostieta wypowiada tam beznadziejne frazesy, godne lidera jakiej\u015b \u201eaksamitnej\u201d czy \u201eja\u015bminowej\u201d rewolucji naszych czas\u00f3w, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce \u201epowo\u0142amy demokratyczny rz\u0105d, kt\u00f3ry b\u0119dzie respektowa\u0142 prawa obywateli\u201d, natomiast Calles sm\u0119dzi sentymentalnie, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do ich rzekomo dawnej przyja\u017ani i braterstwa broni. Jest to ca\u0142kowita nieprawda: genera\u0142owie Calles i Gorostieta nigdy nie byli przyjaci\u00f3\u0142mi, ani w osobistym, ani w politycznym sensie, a w wojnie domowej (podczas Rewolucji Meksyka\u0144skiej 1910-1916) nigdy nie walczyli po tej samej stronie. Podkre\u015bla si\u0119 cz\u0119sto, co jest oczywi\u015bcie prawd\u0105, \u017ce Gorostieta przeszed\u0142 wielk\u0105 przemian\u0119 polityczn\u0105 i duchow\u0105 pod wp\u0142ywem swoich pobo\u017cnych podw\u0142adnych, niemniej ewolucja ta nie zaczyna\u0142a si\u0119 z punktu a\u017c tak odleg\u0142ego, jak by to mog\u0142o wynika\u0107 z rzekomej przyja\u017ani z Callesem. Owszem, Gorostieta by\u0142 libera\u0142em, agnostykiem i masonem, ale nie rewolucjonist\u0105. Podczas Rewolucji Meksyka\u0144skiej walczy\u0142 przeciwko rewolucjonistom (obiektywnie rzecz bior\u0105c by\u0142 zatem \u201ekontrrewolucjonist\u0105\u201d, acz naturalnie nie w integralnym sensie tego s\u0142owa), pod komend\u0105 – kr\u00f3tkotrwa\u0142ego prezydenta-dyktatora w latach 1913-1914 – gen. Victoriana Huerty, kt\u00f3ry konsolidowa\u0142 wok\u00f3\u0142 siebie umiarkowanych libera\u0142\u00f3w, wywodz\u0105cych si\u0119 z obozu by\u0142ego \u201ewiecznego prezydenta\u201d w latach 1877-1911, gen. Porfiria Diaza, za kt\u00f3rego rz\u0105d\u00f3w Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie by\u0142 prze\u015bladowany, jak r\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3re \u015brodowiska katolickie. Po upadku za\u015b Huerty (pod naciskiem USA), latem 1914 roku, gen. Gorostieta wyst\u0105pi\u0142 z armii federalnej i uda\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119, na kt\u00f3rej przebywa\u0142 a\u017c do 1920 roku. W filmie pada wprawdzie wzmianka, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142 pod Huert\u0105, ale przecie\u017c dla niezorientowanego w szczeg\u00f3\u0142ach historii Meksyku widza nic z tego nie wynika, natomiast je\u015bli uwzgl\u0119dnimy prawdziwe okoliczno\u015bci, to fakt zwr\u00f3cenia si\u0119 do niego przez kierownictwo cywilne powstania z propozycj\u0105 obj\u0119cia dow\u00f3dztwa nie jest a\u017c tak szokuj\u0105cy, jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107: wiedzieli oni bowiem dobrze, \u017ce ten wyj\u0105tkowo uzdolniony wojskowy nie jest wprawdzie katolikiem, ale nic nie \u0142\u0105czy\u0142o go nigdy z antykatolickimi rewolucjonistami.<\/p>\r\n

Przejd\u017amy jednak do kwestii zasadniczych, stawiaj\u0105c pytanie czy film Deana Wrighta w pe\u0142ni odzwierciedla istotny sens ideowy i \u015bwiatopogl\u0105dowy zdarze\u0144, o kt\u00f3rych traktuje, oraz czy – przy niew\u0105tpliwej sympatii, z jak\u0105 prezentuje cristeros<\/em> – daje integralnie katolickie na\u015bwietlenie sensu cristiady<\/em>? Wyjd\u017amy tu od samego pocz\u0105tku filmu, kt\u00f3ry zaczyna si\u0119 wy\u015bwietleniem tekstu informuj\u0105cego skr\u00f3towo o tym, \u017ce niepewne relacje pomi\u0119dzy rz\u0105dem Meksyku a Ko\u015bcio\u0142em katolickim pogorszy\u0142y si\u0119, kiedy prezydent Plutarco El\u00c3\u00adas Calles wyda\u0142 restrykcyjne prawa antyklerykalne. Nie o skr\u00f3towo\u015b\u0107 wszak\u017ce – oczywi\u015bcie konieczn\u0105 – tu chodzi, lecz o \u00f3w zdumiewaj\u0105cy eufemizm kwituj\u0105cy to, co dzia\u0142o si\u0119 przed doj\u015bciem do w\u0142adzy Callesa, czyli \u201eniepewne relacje\u201d (w wersji angielskiej filmu: the precarious relationship<\/em>). W rzeczywisto\u015bci, ca\u0142y okres zar\u00f3wno rewolucji, jak i jej \u201einstytucjonalizacji\u201d po uchwaleniu w 1917 roku nowej konstytucji, znaczony jest nie \u201eniepewno\u015bci\u0105\u201d, lecz fizyczn\u0105 przemoc\u0105 – mordami ksi\u0119\u017cy i \u015bwieckich katolik\u00f3w, wyp\u0119dzaniem biskup\u00f3w, zamachami bombowymi na \u015bwi\u0105tynie oraz drako\u0144skim ustawodawstwem antykatolickim (nieraz wr\u0119cz absurdalnym, jak \u201eznoszenie konfesjona\u0142u i zakrystii, kt\u00f3re s\u0105 tak niebezpieczne jak dom publiczny\u201d, albo zakaz ca\u0142owania kap\u0142an\u00f3w r\u0119k\u0119), najpierw samowolnie przez zwyci\u0119skich wata\u017ck\u00f3w i gubernator\u00f3w poszczeg\u00f3lnych stan\u00f3w, potem ju\u017c na szczeblu federalnym i \u201ekonstytucyjnie\u201d. Ca\u0142a r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy Callesem a jego poprzednikami, jak genera\u0142owie – prezydenci: Venustiano Carranza czy \u00c3\u0081lvaro Obregon, sprowadza si\u0119 do tego, \u017ce tamci w pewnym momencie cofali si\u0119 (z r\u00f3\u017cnych, do\u015b\u0107 zawik\u0142anych powod\u00f3w, o kt\u00f3rych nie ma tu miejsca, by szerzej rozprawia\u0107) przed ostatecznymi konsekwencjami, natomiast Calles poszed\u0142 o \u201ejeden most dalej\u201d, wprowadzaj\u0105c do kodeksu karnego przepisy wykonawcze do nie w pe\u0142ni stosowanego dot\u0105d prawa. Jak si\u0119 okaza\u0142o, by\u0142o to p\u00f3j\u015bcie o jeden most za daleko, bo wywo\u0142a\u0142o reakcj\u0119, kt\u00f3rej si\u0119 wprawdzie spodziewa\u0142, a nawet j\u0105 prowokowa\u0142, lecz rozwini\u0119t\u0105 nie po jego my\u015bli. Calles bowiem wprost i cynicznie zach\u0119ca\u0142 biskup\u00f3w podczas ostatniej z nimi rozmowy do wywo\u0142ania rebelii, je\u015bli chc\u0105 ustanowi\u0107 rz\u0105d \u201ezgodny z ich sposobem my\u015blenia\u201d, zaznaczaj\u0105c, \u017ce rz\u0105d jest na to doskonale przygotowany, nie przewidzia\u0142 jednak rozmiaru i si\u0142y oporu, jaki sprowokowa\u0142.<\/p>\r\n

Ca\u0142e polityczne pod\u0142o\u017ce wojny wydanej przez meksyka\u0144ski rz\u0105d Ko\u015bcio\u0142owi sprowadzone jest wi\u0119c w filmie wy\u0142\u0105cznie do cech osobowo\u015bciowych jednego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 na szczycie w\u0142adzy, pogarszaj\u0105c dotychczasowe \u201eniepewne relacje\u201d. Ot, taki republika\u0144ski Neron czy Dioklecjan, kt\u00f3ry przypadkiem \u201ewtryni\u0142 si\u0119 na tron\u201d cezar\u00f3w; historyczny incydent psychopaty u w\u0142adzy, jakie si\u0119 raz na jaki\u015b czas zdarzaj\u0105. Film nie zawiera nawet najmniejszej aluzji do ideologicznego oblicza ani samego Callesa, ani establishmentu rewolucyjnego pa\u0144stwa; ani razu nie padaj\u0105 w nim takie s\u0142owa, jak libera\u0142, jakobin czy socjalista, a przecie\u017c tak w\u0142a\u015bnie okre\u015blali si\u0119 meksyka\u0144scy rewolucjoni\u015bci. Jeszcze bardziej znamiennym przemilczeniem jest unikni\u0119cie wskazania g\u0142\u00f3wnej nadrz\u0119dnej si\u0142y sprawczej wojny z Ko\u015bcio\u0142em, czyli masonerii, do kt\u00f3rej nale\u017celi wszyscy bez wyj\u0105tku funkcjonariusze re\u017cimu, kt\u00f3ra spaja\u0142a wszystkie frakcje obozu rewolucyjnego – od libera\u0142\u00f3w, poprzez jakobin\u00f3w i socjalist\u00f3w (jak sam Calles – za\u0142o\u017cyciel i przyw\u00f3dca Partii Pracuj\u0105cych), a\u017c po elementy wprost bolszewizuj\u0105ce – i kt\u00f3ra wreszcie, co najwa\u017cniejsze, zupe\u0142nie nie ukrywa\u0142a swojego autorstwa programu zniszczenia Ko\u015bcio\u0142a, jawnie si\u0119 tym chlubi\u0105c. Zastanawiam si\u0119 wi\u0119c, jakie skojarzenia mo\u017ce mie\u0107 przeci\u0119tny widz, nieorientuj\u0105cy si\u0119 zupe\u0142nie w meandrach ideologicznych tej epoki, kt\u00f3ry widzi na ekranie (zreszt\u0105 zgodnie z prawd\u0105) bestialstwo uzbrojonych \u017co\u0142nierzy armii regularnej? Obawiam si\u0119, \u017ce mo\u017ce albo – odpowiednio ju\u017c \u201ewytresowany\u201d – samodzielnie, albo korzystaj\u0105c z podpowiedzi medi\u00f3w (skoro ju\u017c nie da\u0142o si\u0119 zapobiec dystrybucji filmu), skojarzy\u0107 to z jak\u0105\u015b bli\u017cej nieokre\u015blon\u0105 \u201edyktatur\u0105 wojskow\u0105\u201d. A przecie\u017c tresura wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stwa polega mi\u0119dzy innymi na nieustannym wbijaniu do g\u0142\u00f3w odruchu kojarzenia takich dyktatur z \u201eprawic\u0105\u201d i\u00a0 w og\u00f3le z identyfikowaniem politycznego dobra\u00a0 z\u0142a z dychotomi\u0105 p\u00f3\u0142g\u0142\u00f3wk\u00f3w: \u201ez\u0142a\u201d dyktatura\/autorytaryzm – \u201edobra\u201d demokracja. Nie maj\u0105c zatem rzetelnej informacji o ideologii rewolucjonist\u00f3w meksyka\u0144skich (kt\u00f3rzy byli w\u0142a\u015bnie demokratami \u201eca\u0142\u0105 g\u0119b\u0105\u201d, wyznawcami \u201edogmatu\u201d o suwerenno\u015bci ludu), widz taki mo\u017ce sobie wytworzy\u0107 obraz siepaczy Callesa jako poprzednik\u00f3w – temat modny ostatnio – argenty\u0144skiej junty wojskowej, \u201eprze\u015bladuj\u0105cej lewicowych ksi\u0119\u017cy, wyst\u0119puj\u0105cych w obronie ludu\u201d.<\/p>\r\n

Z prezentacj\u0105 sylwetki Callesa wi\u0105\u017ce si\u0119 jeszcze jeden dysonans, wynikaj\u0105cy, jak si\u0119 zdaje, ze wsp\u00f3\u0142czesnej obsesji na tle religijnego ekumenizmu czy wr\u0119cz synkretyzmu. Calles og\u0142aszaj\u0105c swoje decyzje wygra\u017ca jednocze\u015bnie katolickim ksi\u0119\u017com, protestanckim pastorom i \u017cydowskim rabinom. Jest to ca\u0142kowicie niezgodne z prawd\u0105 i nieprawdopodobne, albowiem sugeruje, \u017ce prze\u015bladowaniom w Meksyku podlega\u0142y na r\u00f3wni wszystkie wyznania. Tymczasem, prawda przedstawia si\u0119 zupe\u0142nie inaczej. Oczywi\u015bcie, meksyka\u0144scy rewolucjoni\u015bci byli ateistami, wyznaj\u0105cymi \u201e\u015bwiatopogl\u0105d naukowy\u201d, ju\u017c to w wersji pozytywistycznego scjentyzmu (b\u0119d\u0105cego od czas\u00f3w \u201erestaurowania republiki\u201d w 1867 roku p\u00f3\u0142oficjaln\u0105 \u201eideologi\u0105 pa\u0144stwow\u0105\u201d), ju\u017c to marksistowskiej. Lecz w praktyce ich dzia\u0142ania by\u0142y wymierzone wy\u0142\u0105cznie w Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Stosunki re\u017cimu z protestantami i \u017cydami mo\u017cna okre\u015bli\u0107 wr\u0119cz jako obustronnie serdeczne. Ju\u017c zreszt\u0105 od XIX wieku wszystkie rz\u0105dy liberalne otwiera\u0142y na o\u015bcie\u017c drzwi do Meksyku przed protestanckimi \u201emisjonarzami\u201d z USA, s\u0142usznie upatruj\u0105c w tym jedn\u0105 ze \u015bcie\u017cek do dekatolicyzacji kraju. Pierwszy z rewolucyjnych prezydent\u00f3w \u201ekonstytucyjnych\u201d Carranza zosta\u0142 nawet nagrodzony przez Zwi\u0105zek Ewangelicki za \u201ezas\u0142ugi\u201d w tym wzgl\u0119dzie. Meksyka\u0144scy rewolucjoni\u015bci i masoni byli nieub\u0142aganymi wrogami jednej konkretnej religii – katolickiej, nienawidz\u0105c w katolicyzmie tego wszystkiego, co specyficznie katolickie: powszechno\u015bci, hierarchiczno\u015bci, kap\u0142a\u0144stwa, sakrament\u00f3w, rzymsko\u015bci (i w kontek\u015bcie kulturowym stricte<\/em> meksyka\u0144skim – hiszpa\u0144sko\u015bci). Dochodzi\u0142 do tego bowiem u nich rys specyficznie \u201enacjonalistyczny\u201d (w duchu nacjonalitaryzmu jakobi\u0144skiego): jak wynurza\u0142 si\u0119 jeden z genera\u0142\u00f3w Callesa pewnemu ksi\u0119dzu, \u201ewasza sekta katolicka podoba\u0142aby mi si\u0119 bardziej, gdyby by\u0142a narodowa, czyli gdyby\u015bcie to wy sami nominowali papie\u017ca, kt\u00f3ry by\u0142by Meksykaninem. (\u2026) Kler, zdrajca ojczyzny, zale\u017cy od zagranicznego przyw\u00f3dcy, wiecznie spiskuj\u0105cego dla sprowokowania zagranicznej interwencji dla zabezpieczenia swych d\u00f3br i przywilej\u00f3w. (\u2026) Papie\u017c nie jest reprezentantem Boga. To inteligentny obcokrajowiec akumuluj\u0105cy bogactwa na sp\u00f3\u0142k\u0119 z kilkoma eksploatuj\u0105cymi [kraj] mnichami, kt\u00f3ry wykorzystuje lud kretyn\u00f3w na korzy\u015b\u0107 zagranicznego kraju\u201d. Nie nale\u017cy zapomina\u0107, \u017ce Calles pr\u00f3bowa\u0142 tak\u017ce dokona\u0107 schizmy w Ko\u015bciele, patronuj\u0105c utworzeniu tzw. Katolickiego Apostolskiego Ko\u015bcio\u0142a Meksyka\u0144skiego (sekta ta zreszt\u0105 istnieje do dzisiaj), kt\u00f3ra jednak obj\u0119\u0142a tylko trzynastu ksi\u0119\u017cy. Taki sprotestantyzowany i \u201eznacjonalizowany\u201d pseudo-ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry wspiera\u0142by \u201epost\u0119powe reformy\u201d, nie by\u0142by wcale prze\u015bladowany, przynajmniej do czasu. Bogu zreszt\u0105 nale\u017cy dzi\u0119kowa\u0107, \u017ce rewolucyjny terror zaistnia\u0142 par\u0119 dziesi\u0105tk\u00f3w lat wcze\u015bniej zanim w Hispanoameryce pojawi\u0142a si\u0119 tzw. teologia wyzwolenia.<\/p>\r\n

Innego rodzaju zastrze\u017cenia, lecz r\u00f3wnie powa\u017cnej natury, musi budzi\u0107 przedstawienie w filmie sylwetki jednego z g\u0142\u00f3wnych (i autentycznych) \u201ebohater\u00f3w pozytywnych\u201d, czyli b\u0142. Anakleta Gonzaleza Floresa. To, \u017ce ta \u015bwietlana posta\u0107 odmalowana jest wr\u0119cz \u201ena kolanach\u201d (a nawet, jak s\u0142ycha\u0107, wp\u0142yn\u0119\u0142a znacz\u0105co na odmian\u0119 \u017cycia odtw\u00f3rcy jej roli, Edouarda Ver\u00e1stegui), nie zmienia faktu interpretacyjnego fa\u0142szu. Anacleto Gonz\u00e1lez Flores – wybitny intelektualista i sprawny organizator zarazem, za\u0142o\u017cyciel Zjednoczenia Ludowego w stanie Jalisco, autor strategii bojkotu ekonomicznego re\u017cimu, ale r\u00f3wnie\u017c drugi szef polityczny powstania – zaprezentowany zosta\u0142 w filmie jako ideologiczny pacyfista, programowo przeciwny walce zbrojnej. M\u00f3wi on: \u201emusimy znale\u017a\u0107 pokojowe rozwi\u0105zanie, nie b\u0119dziemy walczy\u0107\u201d, a ju\u017c po jego \u015bmierci jedna z bohaterek nale\u017c\u0105cych do wspomagaj\u0105cych cristeros<\/em> Brygad \u015bw. Joanny d\u2019Arc (nazwa ta, notabene, nie pada w filmie) wypowiada jeden z najg\u0142upszych i najbardziej stereotypowych frazes\u00f3w pacyfistycznych: \u201eAnacleto mia\u0142 racj\u0119, przemoc prowadzi donik\u0105d\u201d. Jest to oczywista bzdura, bo przemoc, jako akt, wywo\u0142uje jaki\u015b skutek w bycie, do czego\u015b wi\u0119c prowadzi\u0107 zawsze musi. U podstaw tej interpretacji le\u017cy bez w\u0105tpienia autorytet naukowego konsultanta filmu, kt\u00f3rym by\u0142 prof. Jean Meyer. \u00d3w francuskiego pochodzenia, lecz zwi\u0105zany z Meksykiem, historyk jest bez w\u0105tpienia wybitnym uczonym, bodaj najlepszym znawc\u0105 historii Ko\u015bcio\u0142a w tym kraju, ale ma r\u00f3wnie\u017c swoje osobiste pogl\u0105dy, kt\u00f3re w wypadku b\u0142. Anakleta wyrazi\u0142 w biografii zatytu\u0142owanej znamiennie: \u201ecz\u0142owiek, kt\u00f3ry chcia\u0142 by\u0107 meksyka\u0144skim Gandhim\u201d. B\u0142\u0105d jego interpretacji polega na wyci\u0105gni\u0119ciu fa\u0142szywych konkluzji z prawdziwego faktu, tj. stosowania taktyki oporu cywilnego dop\u00f3ki istnieje nadzieja, \u017ce mo\u017ce on przynie\u015b\u0107 pozytywne rezultaty. Ale pokojowy op\u00f3r (resistencia pac\u00c3\u00adfica<\/em>) przeciwko opresorom Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry wybra\u0142 zrazu i organizowa\u0142 Anacleto, nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z ideologi\u0105 pacyfistyczn\u0105, lecz wyp\u0142ywa\u0142 z nauki moralnej Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ra w walce z tyrani\u0105 nakazuje wypr\u00f3bowa\u0107 najpierw wszystkie \u015brodki pokojowe (i legalne). Jako doskona\u0142y znawca tomizmu Gonz\u00e1lez Flores kierowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce wskaz\u00f3wkami Akwinaty, kt\u00f3ry uczy\u0142, \u017ce op\u00f3r czynny jest moralnie dozwolony w\u00f3wczas, kiedy odpowiedzialno\u015b\u0107 za jego skutki we\u017amie jaki\u015b autorytet publiczny i kiedy roztropna analiza sytuacji wska\u017ce realne szanse powodzenia takiego oporu. Dop\u00f3ki, wobec dysproporcji si\u0142, takiej szansy nie widzia\u0142, powstrzymywa\u0142 wybuch powstania, lecz kiedy ono i tak spontanicznie wybuch\u0142o, i kiedy biskupi dali na nie, acz w ostro\u017cny i warunkowy spos\u00f3b, przyzwolenie, Anacleto nie waha\u0142 si\u0119 przyst\u0105pi\u0107 do niego i stan\u0105\u0107 na jego czele. Por\u00f3wnywanie go z indyjskim fakirem z koz\u0105 i ko\u0142owrotkiem jest wi\u0119c po prostu obra\u017aliwe dla tego ortodoksyjnego katolika, b\u0119d\u0105cego prawdziwym \u017co\u0142nierzem Ko\u015bcio\u0142a Wojuj\u0105cego, kt\u00f3rego pisma (na czele z Plebiscytem m\u0119czennik\u00f3w<\/em>) tak\u017ce dowodz\u0105, \u017ce by\u0142 cz\u0142owiekiem walki z szata\u0144sk\u0105 tr\u00f3jc\u0105, jak pisa\u0142, wrog\u00f3w katolicyzmu: protestantyzmem, masoneri\u0105 i rewolucj\u0105.<\/p>\r\n

Mo\u017cna mie\u0107 tak\u017ce za z\u0142e tw\u00f3rcom filmu, \u017ce zdecydowali si\u0119 tak bardzo \u201eskompresowa\u0107\u201d przebieg m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci b\u0142. Anakleta. W filmie zostaje on aresztowany noc\u0105 w domu, gdzie si\u0119 ukrywa, i wyprowadzony na patio, gdzie znienacka jeden z tajniak\u00f3w zadaje mu \u015bmiertelne pchni\u0119cie no\u017cem. W rzeczywisto\u015bci przewieziono go do garnizonu wojskowego, gdzie by\u0142 najpierw torturowany, a jednym ze sposob\u00f3w by\u0142o jego biczowanie; dopiero po tym zadano mu cios bagnetem. By\u0107 mo\u017ce tw\u00f3rcy obawiali si\u0119 podobnego zarzutu, co stawiany (w z\u0142ej woli) Pasji<\/em> Gibsona, o \u201enadmiar\u201d unaocznionego okrucie\u0144stwa. Lecz przecie\u017c mia\u0142oby to g\u0142\u0119bokie uzasadnienie, albowiem tworzy\u0142oby wspania\u0142\u0105 i wymown\u0105 sekwencj\u0119 powt\u00f3rzenia trzech etap\u00f3w M\u0119ki Chrystusa: Biczowania, Drogi Krzy\u017cowej (kt\u00f3r\u0105 przechodzi ma\u0142y Jos\u00c3\u00a9) i wreszcie Ukrzy\u017cowania – w obrazie Golgoty powsta\u0144c\u00f3w powieszonych na s\u0142upach telegraficznych wzd\u0142u\u017c toru kolejowego.<\/p>\r\n

Jednak najpowa\u017cniejsze ze wszystkich zastrze\u017cenie trzeba zg\u0142osi\u0107 wobec ostatniej sceny filmu, b\u0119d\u0105cej przecie\u017c kod\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 przes\u0142anie tw\u00f3rc\u00f3w do widz\u00f3w. Oto, z udekorowanego ko\u015bcio\u0142a wychodz\u0105 od\u015bwi\u0119tnie ubrane dzieci, zapewne po Pierwszej Komunii, i wy\u015bwietlany jest napis informuj\u0105cy, i\u017c dzi\u0119ki zawartym uk\u0142adom (arreglos<\/em>) biskup\u00f3w z rz\u0105dem ko\u015bcio\u0142y w ca\u0142ym Meksyku zosta\u0142y otwarte, a nast\u0119pny napis, na obrazku w sepii, informuje o beatyfikacji m\u0119czennik\u00f3w przez Benedykta XVI w 2005 roku. Przes\u0142anie to jest wi\u0119c hiperoptymistyczne, i widz musi wyj\u015b\u0107 z kina z przekonaniem, \u017ce chocia\u017c meksyka\u0144scy katolicy cierpieli strasznie, to jednak ofiara m\u0119czennik\u00f3w i bohaterstwo cristeros<\/em> nie posz\u0142y na marne, bo wszystko sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dobrze.<\/p>\r\n

Niestety, ta wersja \u201eku pokrzepieniu serc\u201d ca\u0142kowicie rozmija si\u0119 z prawd\u0105. Niepodobna tutaj przedstawi\u0107 wszystkich fakt\u00f3w i okoliczno\u015bci twardo przecz\u0105cych pozytywnej ocenie arreglos<\/em>, kt\u00f3re z Callesem zawarli (przy perfidnej \u201emediacji\u201d ambasadora USA D.W. Morrowa) dwaj biskupi: Leopoldo Ruiz y Flores i Pascual D\u00c3\u00adaz y Barreto – wbrew stanowisku pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w Episkopatu, lecz maj\u0105c pe\u0142nomocnictwa papie\u017ca Piusa XI – kt\u00f3rzy zgodzili si\u0119 na bezwarto\u015bciowe ustne obietnice tyrana co do niestosowania \u201e\u017ale zrozumianych\u201d przepis\u00f3w prawa, zamiast za\u017c\u0105da\u0107 przynajmniej rewizji najbardziej drako\u0144skich przepis\u00f3w konstytucji, a w swoim oportunizmie posun\u0119li si\u0119 do tego, \u017ce w wyborach prezydenckich poparli marionetk\u0119 Callesa, zmniejszaj\u0105c tym szanse na zwyci\u0119stwo konserwatywnego intelektualisty Jos\u00c3\u00a9 Vasconcelosa, kt\u00f3ry zawar\u0142 pakt z cristeros<\/em>. W tym kontek\u015bcie jest rzecz\u0105 do\u015b\u0107 znamienn\u0105 dlaczego jedyn\u0105 postaci\u0105 zindywidualizowan\u0105 w pionie cywilno-politycznym powstania jest – obok Anacleta Gonzaleza Floresa – b\u0142. Miguel G\u00f3mez Loza (to on w filmie sk\u0142ada gen. Gorostiecie propozycj\u0119 obj\u0119cia dow\u00f3dztwa), posta\u0107 zdecydowanie drugoplanowa, a nie kt\u00f3ry\u015b z dwu g\u0142\u00f3wnych lider\u00f3w, kt\u00f3rymi byli: autor Konstytucji cristeros<\/em> – Miguel Palomar y Vizcarra (1880-1968) oraz charyzmatyczny szef Meksyka\u0144skiego Stowarzyszenia M\u0142odzie\u017cy Katolickiej i autor manifestu powsta\u0144czego Do Narodu<\/em> – Ren\u00c3\u00a9 Capistr\u00e1n Garza (1898-1974). Nietrudno si\u0119 tego domy\u015ble\u0107, albowiem Palomar zdecydowanie pot\u0119pi\u0142 arreglos<\/em> a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 politycznym przyw\u00f3dc\u0105 tzw. drugiej (la segunda<\/em>) cristiady<\/em> w latach 30., za\u015b Capistr\u00e1n, znacznie p\u00f3\u017aniej, sta\u0142 si\u0119 nawet jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych w Meksyku person symbolizuj\u0105cych op\u00f3r przeciwko \u201erewolucji w tiarze i kapie\u201d, i to w jego sedewakantystycznym od\u0142amie (podobnie zreszt\u0105 jak syn b\u0142. Anakleta – Anacleto Gonz\u00e1lez Guerrero).<\/p>\r\n

Nie to zatem jest nawet najwa\u017cniejsze, \u017ce \u201ezdradzeni o \u015bwicie\u201d przez swoich pasterzy – a co wi\u0119cej postawieni przez nich w sytuacji bez wyj\u015bcia, bo zagro\u017cono im ekskomunik\u0105 w razie niez\u0142o\u017cenia broni – cristeros<\/em> natychmiast stali si\u0119 ofiarami eksterminacji (zamordowano 500 dow\u00f3dc\u00f3w i wydano dalszych 5000 wyrok\u00f3w \u015bmierci). Gdyby bowiem Ko\u015bci\u00f3\u0142 meksyka\u0144ski rzeczywi\u015bcie odzyska\u0142 trwa\u0142\u0105 i stabiln\u0105 wolno\u015b\u0107, a nie tylko chwilow\u0105 swobod\u0119 \u015bci\u015ble reglamentowanego kultu, mo\u017cna by twierdzi\u0107, \u017ce krew m\u0119czennik\u00f3w przynios\u0142a owoce. Jednak\u017ce, w d\u0142u\u017cszej perspektywie sytuacja Ko\u015bcio\u0142a i katolik\u00f3w uleg\u0142a jeszcze wi\u0119kszemu pogorszeniu, ani\u017celi przed wybuchem powstania. W latach 30. wszyscy biskupi zostali albo aresztowani albo wyp\u0119dzeni z kraju; liczb\u0119 ksi\u0119\u017cy mog\u0105cych \u201ewykonywa\u0107 zaw\u00f3d\u201d ograniczono administracyjnie do 333 w ca\u0142ej federacji, a prezydent Abelardo L. Rodr\u00c3\u00adguez grozi\u0142, \u017ce wszystkie ko\u015bcio\u0142y zostan\u0105 zamienione w szko\u0142y i \u201ewarsztaty proletariackie\u201d; w niekt\u00f3rych stanach kult katolicki zosta\u0142 w og\u00f3le zakazany i zast\u0105piony (jak w Tabasco, gdzie rz\u0105dzi\u0142 osobisty \u201ewr\u00f3g Boga i alkoholu\u201d, gubernator Tom\u00e1s Garrido Canabal) oficjalnym kultem maso\u0144skim; boj\u00f3wki \u201eCzerwonych Koszul\u201d mordowa\u0142y bezkarnie ksi\u0119\u017cy i \u015bwieckich; rz\u0105dy stanowe organizowa\u0142y \u201ekampanie defanatyzacyjne\u201d i \u201echrzty socjalistyczne\u201d, a co najwa\u017cniejsze – do konstytucji wprowadzono w 1934 roku zapis o obowi\u0105zkowej \u201eedukacji socjalistycznej\u201d (czyli ateistycznej) na wszystkich szczeblach nauczania, \u0142\u0105cznie z uniwersytetami. Nie kto inny, jak wsp\u00f3\u0142odpowiedzialny za arreglos<\/em> bp D\u00c3\u00adaz (w\u00f3wczas ju\u017c arcybiskup – prymas Meksyku) da\u0142 najwymowniejsze \u015bwiadectwo ich skutk\u00f3w, pisz\u0105c do papie\u017ca w 1935 roku: \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 meksyka\u0144ski umiera\u201d. Elementarn\u0105 wolno\u015b\u0107 kultu przywr\u00f3cono dopiero w 1938 roku – bez w\u0105tpienia pod naciskiem nowego pot\u0119\u017cnego ruchu oporu, tym razem zn\u00f3w cywilnego, katolik\u00f3w, jakim sta\u0142 si\u0119 Narodowy Zwi\u0105zek Synarchistyczny; wkr\u00f3tce tak\u017ce zacz\u0119to stopniowo wycofywa\u0107 si\u0119 z \u201eedukacji socjalistycznej\u201d. Ale a\u017c do 1992 roku Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie posiada\u0142 w Meksyku osobowo\u015bci prawnej, ani w\u0142asno\u015bci budynk\u00f3w ko\u015bcielnych, za\u015b noszenie sutanny w miejscu publicznym wci\u0105\u017c pozostawa\u0142o wykroczeniem, a kiedy t\u0119 osobowo\u015b\u0107 uzyska\u0142 – to jako zwyk\u0142e \u201estowarzyszenie religijne\u201d. Wprowadzona tym samym \u015bcis\u0142a separacja pa\u0144stwa od Ko\u015bcio\u0142a utrzymana zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c w dwunastoletnim okresie (2000-2012) rz\u0105d\u00f3w chadecko-neoliberalnej PAN, a co wi\u0119cej, dopiero teraz, w marcu 2012 roku, dopisano w konstytucji okre\u015blenia \u201elaicka\u201d do definicji Republiki – i spotka\u0142o si\u0119 to z aprobat\u0105 Episkopatu.<\/p>\r\n

I w tym momencie nale\u017cy podj\u0105\u0107 pytanie postawione wy\u017cej – o katolick\u0105 integralno\u015b\u0107 obrazu Deana Wrighta? Mo\u017ce si\u0119 ono komu\u015b wydawa\u0107 niestosowne, skoro prokatolicka wymowa tego dzie\u0142a jest oczywista i w\u0142a\u015bnie dlatego budzi ono tak\u0105 w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 wp\u0142ywowych dzi\u015b nieprzyjaci\u00f3\u0142 Pana Boga. A jednak trzeba powiedzie\u0107, \u017ce religijny sens cristiady<\/em> zosta\u0142 tu poddany dyskretnej i subtelnej na og\u00f3\u0142 obr\u00f3bce w duchu \u201eposoborowym\u201d (acz mniej subteln\u0105, by\u0107 mo\u017ce nawet bezwiedn\u0105, deformacj\u0105 jest \u00f3w oczywisty anachronizm, jakim jest przyjmowanie przez cristeros<\/em> Cia\u0142a Pa\u0144skiego podczas mszy polowej na stoj\u0105co – rzecz zupe\u0142nie niemo\u017cliwa w tamtych czasach). Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce przes\u0142anie encykliki Quas primas<\/em> o spo\u0142ecznym kr\u00f3lowaniu Chrystusa – kt\u00f3re wyznacza\u0142o sens cristiady<\/em> – zosta\u0142o tu przefiltrowane, a przez to zdeformowane, przez \u201educha\u201d deklaracji o wolno\u015bci religijnej Dignitatis humanae<\/em>. Cristeros<\/em> nie walczyli jednak o to – a przynajmniej nie tylko o to – aby rz\u0105d zezwoli\u0142 katolikom na wyznawanie ich wiary bez obawy prze\u015bladowa\u0144; nie walczyli o \u201erz\u0105d demokratyczny\u201d, kt\u00f3ry zagwarantuje swobod\u0119 wyznawania religii, tym bardziej jakiejkolwiek – to by\u0142a co najwy\u017cej indywidualna pozycja gen. Gorostiety, cristero agnostico<\/em>, kt\u00f3ry dopiero przechodzi\u0142 przemian\u0119 duchow\u0105 w toku walki – lecz o rz\u0105d katolicki. Celem cristeros<\/em> by\u0142o zmiecenie z powierzchni ziemi bezbo\u017cnej, maso\u0144skiej tyranii i ponowne z\u0142o\u017cenie Meksyku pod stopy Chrystusa Kr\u00f3la, tak jak by\u0142o za czas\u00f3w kolonialnej Nowej Hiszpanii i jeszcze na pocz\u0105tku niepodleg\u0142ego Meksyku, kt\u00f3rego konstytucja stanowi\u0142a, \u017ce jego religi\u0105 publiczn\u0105 jest i b\u0119dzie religia katolicka, apostolska i rzymska.<\/p>\r\n

Jednoznacznie \u015bwiadczy o tym Konstytucja Cristeros<\/em> z 1 stycznia 1928 roku, w kt\u00f3rej pierwszym artykule \u201enar\u00f3d meksyka\u0144ski uznaje i sk\u0142ada ho\u0142d Bogu Wszechmog\u0105cemu i Najwy\u017cszemu Stw\u00f3rcy Wszech\u015bwiata\u201d oraz postanawia, \u017ce najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 w Meksyku b\u0119dzie sprawowa\u0142 Chrystus Kr\u00f3l. W obrazie Wrighta rozbrzmiewa nieustannie \u00f3w pi\u0119kny okrzyk: \u00a1Viva Cristo Rey!<\/em>, ale skoro nie artyku\u0142uje on owego celu, to traci swoj\u0105 substancjaln\u0105 tre\u015b\u0107; wyra\u017ca jedynie to, \u017ce Chrystus kr\u00f3luje w sercach powsta\u0144c\u00f3w, tymczasem oni bili si\u0119 o to, aby On kr\u00f3lowa\u0142 te\u017c w meksyka\u0144skim pa\u0144stwie, w jego ustawach i urz\u0119dach, w szko\u0142ach i we wszystkich aktach publicznego ho\u0142du. I tego w\u0142a\u015bnie w filmie Deana Wrighta brakuje. <\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/strong><\/em><\/p>\r\n

<\/strong>\u00a0<\/p>\r\n

Cristiada\u00a0<\/em><\/strong>(<\/em>For Greater Glory),<\/em>\u00a0prod.\u00a0Meksyk, dystrybucja w Polsce FT Films. Re\u017c. Dean Wright, scen. Michael James Love, zdj. Eduardo Martinez Solares, muz. James Horner, prod. Pablo Jose Barroso. Wyst\u0119puj\u0105: Andy Garc\u00c3\u00ada, Eva Longoria,\u00a0Eduardo Verastegui,\u00a0Peter O’Toole,\u00a0Mauricio Kuri, Oscar Isaac.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eCristiad\u0119\u201d Deana Wrighta obejrza\u0142em, przed jej oficjalnym wej\u015bciem do dystrybucji, dwukrotnie i musz\u0119 od razu wyzna\u0107, \u017ce jest to film, do kt\u00f3rego z pewno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0119 pragn\u0105\u0142 wielokrotnie powraca\u0107 (co wcale nie zdarza mi si\u0119 cz\u0119sto). Pewne nier\u00f3wno\u015bci dramaturgiczne czy zmienno\u015b\u0107 konwencji gatunkowych, na co – jak zauwa\u017cy\u0142em – grymasz\u0105 ju\u017c niekt\u00f3rzy recenzenci, nie zmienia og\u00f3lnego […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,35,159,235],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68073"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68073"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68073\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68073"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68073"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68073"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}