Na W\u0119grzech narasta konflikt mi\u0119dzy rz\u0105dem Viktora Orb\u00e1na a koncernami energetycznymi. Rz\u0105d wymusi\u0142 na nich z pocz\u0105tkiem 2013 roku obni\u017ck\u0119 cen energii dla odbiorc\u00f3w indywidualnych. Walka o ni\u017csze rachunki wpisuje si\u0119 w fundamentalny sp\u00f3r rz\u0105du z sektorem prywatnym o zakres interwencjonizmu pa\u0144stwowego w energetyce.Zgodnie z koncepcj\u0105 w\u0142adz zyski firm po\u015brednicz\u0105cych mi\u0119dzy producentem i konsumentem powinny by\u0107 zminimalizowane. Obni\u017cki cen energii pomog\u0105 rz\u0105dz\u0105cej partii Fidesz w konsolidacji poparcia przed wyborami, kt\u00f3re odb\u0119d\u0105 si\u0119 wiosn\u0105 2014 roku. Walka z koncernami mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do ponownego zwyci\u0119stwa Orb\u00e1na, ale uderza w nadw\u0105tlone zaufanie inwestor\u00f3w i skutkuje pogorszeniem stosunk\u00f3w politycznych z Niemcami.<\/p>\r\n
Sp\u00f3r o obni\u017cki cen energii<\/strong><\/p>\r\n Na W\u0119grzech z pocz\u0105tkiem 2013 roku wesz\u0142a w \u017cycie 10-procentowa obni\u017cka cen gazu, energii elektrycznej i centralnego ogrzewania w handlu detalicznym. Nowe taryfy wprowadzi\u0142 W\u0119gierski Urz\u0105d Energetyczny (WUE), realizuj\u0105c w ten spos\u00f3b zamierzenia Ministerstwa Rozwoju Narodowego. Rz\u0105d uzna\u0142, \u017ce dotychczasowe rachunki nadmiernie obci\u0105\u017caj\u0105 bud\u017cet w\u0119gierskich gospodarstw domowych. Ceny gazu i energii elektrycznej s\u0105 na W\u0119grzech nieco ni\u017csze ni\u017c \u015brednia w UE, jednak uwzgl\u0119dniaj\u0105c niskie dochody W\u0119gr\u00f3w, rachunki stanowi\u0105 a\u017c 20% zarobk\u00f3w (dla por\u00f3wnania w Niemczech oko\u0142o 6%). Wra\u017cliw\u0105 spo\u0142ecznie kwesti\u0105 s\u0105 ceny gazu ziemnego, kt\u00f3rym jest ogrzewane 76% w\u0119gierskich gospodarstw domowych.<\/p>\r\n Obni\u017cki cen energii uderzy\u0142y przede wszystkim w koncerny zagraniczne, do kt\u00f3rych nale\u017cy niemal w ca\u0142o\u015bci sprzeda\u017c energii elektrycznej i gazu na W\u0119grzech. Najwi\u0119kszy udzia\u0142 maj\u0105 w tym segmencie rynku niemieckie RWE, E.ON i EnBW oraz francuskie EDF i GDF Suez. Sp\u00f3\u0142ki gazowe, a nast\u0119pnie elektroenergetyczne, zaskar\u017cy\u0142y do s\u0105du decyzj\u0119 WUE i – odpowiednio 8 i 26 marca – s\u0105d pierwszej instancji przyzna\u0142 im racj\u0119. S\u0105d uzna\u0142 obni\u017ck\u0119 cen za niezgodn\u0105 z prawem, poniewa\u017c regulator ustalaj\u0105c taryf\u0119 nie uwzgl\u0119dni\u0142 dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144 podatkowych, obowi\u0105zuj\u0105cych firmy energetyczne od 1 stycznia. Orb\u00e1n stwierdzi\u0142, \u017ce orzeczenie s\u0105du jest \u201eskandaliczne\u201d, a parlament na nadzwyczajnym posiedzeniu wprowadzi\u0142 zakaz przenoszenia na konsumenta dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144 podatkowych dostawcy i wzmocni\u0142 uprawnienia urz\u0119du regulacyjnego. Decyzj\u0119 WUE b\u0119dzie mo\u017cna zaskar\u017cy\u0107 jedynie przed S\u0105dem Konstytucyjnym. Przewodnicz\u0105cy urz\u0119du b\u0119dzie wybierany na 7-letni\u0105 kadencj\u0119 przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 konstytucyjn\u0105 w parlamencie. Rz\u0105d zapowiedzia\u0142, \u017ce doprowadzi do kolejnych obni\u017cek w lipcu, nie zwa\u017caj\u0105c na op\u00f3r koncern\u00f3w.<\/p>\r\n Stosunek rz\u0105du do inwestor\u00f3w zagranicznych<\/strong><\/p>\r\n Zdaniem w\u0142adz w odr\u00f3\u017cnieniu od produkcji energii, jej dystrybucja powinna by\u0107 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 non-profit i nie musi generowa\u0107 zysk\u00f3w. Wpisuje si\u0119 to w generalne podej\u015bcie do koncern\u00f3w rz\u0105dz\u0105cej partii Fidesz, kt\u00f3ra selektywnie podchodzi do obecno\u015bci kapita\u0142u zagranicznego na W\u0119grzech. Po doj\u015bciu Orb\u00e1na do w\u0142adzy w 2010 roku na firmy dzia\u0142aj\u0105ce w sektorze us\u0142ug (banki, zak\u0142ady ubezpieczeniowe, telekomunikacyjne, dystrybutorzy energii i sieci handlowe) na\u0142o\u017cono dodatkowe obci\u0105\u017cenia podatkowe. Orb\u00e1n twierdzi, \u017ce w sektorze bankowym czy energetycznym wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 powinny odgrywa\u0107 podmioty w\u0119gierskie, a na preferencyjne traktowanie mog\u0105 liczy\u0107 te przedsi\u0119biorstwa zagraniczne, kt\u00f3re zajmuj\u0105 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 produkcyjn\u0105 i tworz\u0105 nowe miejsca pracy. Z tego typu koncernami rz\u0105d podpisa\u0142 szereg um\u00f3w o wsp\u00f3\u0142pracy strategicznej. W warunkach licznych zmian regulacji porozumienia te maj\u0105 wzmocni\u0107 w tych firmach poczucie bezpiecze\u0144stwa i zach\u0119ci\u0107 je do dalszych inwestycji. Jak dot\u0105d takie umowy zosta\u0142y zawarte z 16 przedsi\u0119biorstwami (premier osobi\u015bcie podpisa\u0142 m.in. porozumienia z koncernami Audi, Daimler, Coca-Cola i Suzuki), a do ko\u0144ca kadencji rz\u0105du liczba um\u00f3w ma doj\u015b\u0107 do czterdziestu.<\/p>\r\n Pocz\u0105tek kampanii wyborczej Fideszu<\/strong><\/p>\r\n Rok przed wyborami parlamentarnymi, kt\u00f3re maj\u0105 si\u0119 odby\u0107 wiosn\u0105 2014 roku, kwestia obni\u017cek cen energii sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym elementem strategii wyborczej Fideszu. W sytuacji, gdy gospodarka wci\u0105\u017c znajduje si\u0119 w stagnacji, ni\u017csze rachunki za pr\u0105d i gaz odci\u0105\u017c\u0105 bud\u017cety gospodarstw domowych (zdaniem polityk\u00f3w Fidesz b\u0119d\u0105 oznacza\u0107 oszcz\u0119dno\u015b\u0107 rz\u0119du 250 euro rocznie). W 2012 roku W\u0119gry ponownie znalaz\u0142y si\u0119 w recesji (-1,7% PKB), a w 2013 roku nie nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107 znacznego wzrostu. Prognozy wahaj\u0105 si\u0119 od -0,1% PKB (Komisja Europejska) do 0,9% PKB (rz\u0105d). Fidesz nie mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na nadmierne wydatki i przyj\u0119cie \u201ebud\u017cetu wyborczego\u201d (co do roku 2006 roku by\u0142o na W\u0119grzech norm\u0105). Wobec W\u0119gier wci\u0105\u017c toczy si\u0119 procedura nadmiernego deficytu, wskutek kt\u00f3rej w 2012 roku grozi\u0142a temu pa\u0144stwu utrata cz\u0119\u015bci \u015brodk\u00f3w z Funduszu Sp\u00f3jno\u015bci. Rz\u0105d zapowiedzia\u0142 przestrzeganie dyscypliny bud\u017cetowej i trwa\u0142e utrzymanie deficytu poni\u017cej 3% PKB, co mia\u0142oby pozwoli\u0107 Komisji Europejskiej zako\u0144czy\u0107 t\u0119 procedur\u0119 w 2013 roku. W tej sytuacji obni\u017cenie wysoko\u015bci rachunk\u00f3w to jedyny spos\u00f3b na dora\u017ane poprawienie sytuacji w\u0119gierskich gospodarstw bez konieczno\u015bci si\u0119gania po dodatkowe \u015brodki bud\u017cetowe.<\/p>\r\n Ob\u00f3z w\u0142adzy przedstawia obni\u017cki jako dow\u00f3d skuteczno\u015bci swoich dzia\u0142a\u0144. 25 marca w kilku dziennikach ukaza\u0142y si\u0119 ca\u0142ostronicowe reklamy op\u0142acone przez rz\u0105d, kt\u00f3re informuj\u0105, \u017ce W\u0119gry s\u0105 jedynym krajem w UE, gdzie rachunki za energi\u0119 spad\u0142y o 10%. Walka z koncernami umacnia przy tym budowany przez Orb\u00e1na wizerunek silnej w\u0142adzy, stoj\u0105cej na stra\u017cy interesu obywateli. Premier stwierdzi\u0142, \u017ce \u201ekoncerny energetyczne po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0142y przeciwko rodzinom w\u0119gierskim\u201d, w zwi\u0105zku z czym rz\u0105d potrzebuje w walce z koncernami wsparcia spo\u0142ecze\u0144stwa. Mobilizacji elektoratu ma s\u0142u\u017cy\u0107 zainicjowana przez Fidesz og\u00f3lnokrajowa zbi\u00f3rka podpis\u00f3w pod petycj\u0105 wzywaj\u0105c\u0105 parlament do nieulegania w walce o ni\u017csze ceny energii przed \u201epresj\u0105 zagraniczn\u0105 i krajow\u0105\u201d. Partia rz\u0105dz\u0105ca sprawnie wykorzysta\u0142a przy tym kwesti\u0119 obni\u017cek cen energii do zneutralizowania ostatniej fali krytyki, wymierzonej w nowy pakiet zmian konstytucyjnych, sugeruj\u0105c powi\u0105zania sprzeciwu wobec zmian ustrojowych z obron\u0105 interes\u00f3w zagranicznego kapita\u0142u.<\/p>\r\n Reakcje koncern\u00f3w i implikacje mi\u0119dzynarodowe<\/strong><\/p>\r\n Obni\u017cenie cen energii jest kolejnym krokiem \u015bwiadcz\u0105cym o zwi\u0119kszaj\u0105cej si\u0119 ingerencji pa\u0144stwa w rynek energetyczny. Nak\u0142adanie kolejnych obci\u0105\u017ce\u0144 na koncerny energetyczne mo\u017ce skutkowa\u0107 spadkiem inwestycji w infrastruktur\u0119 przesy\u0142ow\u0105. RWE ju\u017c zapowiedzia\u0142o zredukowanie o po\u0142ow\u0119 plan\u00f3w inwestycyjnych na W\u0119grzech. Ostre regulacje taryfowe, zmniejszaj\u0105ca si\u0119 od kilku lat konsumpcja energii i dodatkowe obci\u0105\u017cenia podatkowe mog\u0105 sk\u0142oni\u0107 koncerny zagraniczne do sprzeda\u017cy przynosz\u0105cych straty aktyw\u00f3w w\u0119gierskich. E.ON ju\u017c finalizuje sprzeda\u017c w\u0119gierskiemu pa\u0144stwowemu koncernowi MVM dw\u00f3ch sp\u00f3\u0142ek zajmuj\u0105cych si\u0119 handlem i magazynowaniem gazu. Maj\u0105 one strategiczne znaczenie dla pa\u0144stwa, tak\u017ce w zwi\u0105zku z konieczno\u015bci\u0105 negocjacji w sprawie dostaw gazu z Rosji po wyga\u015bni\u0119ciu obecnego kontraktu w 2015 roku. Obecnie trudno si\u0119 jednak spodziewa\u0107, \u017ce pa\u0144stwo kupi udzia\u0142y w kolejnych przedsi\u0119biorstwach, ze wzgl\u0119du na brak odpowiednich \u015brodk\u00f3w. Cho\u0107 W\u0119gry posiadaj\u0105 stosunkowo dobrze rozwini\u0119t\u0105 sie\u0107 przesy\u0142ow\u0105, spadek inwestycji z czasem b\u0119dzie generowa\u0107 coraz wi\u0119ksze koszty, wynikaj\u0105ce z infrastrukturalnych zaniedba\u0144.<\/p>\r\n Pog\u0142\u0119biaj\u0105cy si\u0119 konflikt z zagranicznymi koncernami energetycznymi utrwali wizerunek W\u0119gier jako kraju o pogarszaj\u0105cym si\u0119 \u015brodowisku inwestycyjnym. Poziom inwestycji zagranicznych jest wci\u0105\u017c znacznie ni\u017cszy ni\u017c przed 2008 rokiem, a w 2012 bezpo\u015brednie inwestycje zagraniczne spad\u0142y o 5,2% w stosunku do roku poprzedniego. Ze wzgl\u0119du na dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 niemieckich koncern\u00f3w w w\u0119gierskim sektorze energetycznym sp\u00f3r z nimi mo\u017ce skutkowa\u0107 pogorszeniem stosunk\u00f3w z Niemcami. Podczas ostatniej wizyty prezydenta W\u0119gier w Berlinie kanclerz Angela Merkel, poza krytyk\u0105 zmian konstytucyjnych, wezwa\u0142a W\u0119gry do stworzenia \u201ebardziej przewidywalnych\u201d warunk\u00f3w dla przedsi\u0119biorstw. Po raz pierwszy publiczna krytyka zmian politycznych na W\u0119grzech pop\u0142yn\u0119\u0142a tak\u017ce z Bawarii (przewodnicz\u0105cy w\u0119gierskiego parlamentu ostentacyjnie nie zosta\u0142 przyj\u0119ty w Landtagu). Najwi\u0119kszy land niemiecki jest dla W\u0119gier wa\u017cnym partnerem gospodarczym, a dla obozu rz\u0105dz\u0105cego na W\u0119grzech bliskie wi\u0119zi z Monachium (tak\u017ce w ramach wsp\u00f3\u0142pracy dunajskiej) by\u0142y tradycyjnie modelowym przyk\u0142adem wsp\u00f3\u0142pracy.<\/p>\r\n Andrzej Sadecki<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o: http:\/\/www.osw.waw.pl\/pl\/publikacje\/best\/2013-03-27\/walka-rzadu-wegier-z-zagranicznymi-koncernami-energetycznymi<\/a> – [2013-03-27]<\/p>\r\n