{"id":67803,"date":"2013-04-03T07:47:01","date_gmt":"2013-04-03T12:47:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=67803"},"modified":"2013-04-03T07:47:01","modified_gmt":"2013-04-03T12:47:01","slug":"viva-cristo-rey-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=67803","title":{"rendered":"Viva Cristo Rey! – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Geneza, historia i skutki meksyka\u0144skiej cristiady (1)<\/strong><\/p>\r\n

Powstanie katolik\u00f3w meksyka\u0144skich przeciwko jakobi\u0144sko-maso\u0144skiej tyranii w latach 1926-1929, zwane cristiad\u0105<\/em> albo guerra cristera<\/em>, by\u0142o skutkiem prze\u015bladowa\u0144 zmierzaj\u0105cych nie tylko do pe\u0142nej laicyzacji Meksyku, ale ostatecznie wr\u0119cz do fizycznej eliminacji Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w tym kraju.<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"Viva<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Kadr z filmu „Cristiada”. Fot. FT Films<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Usi\u0142owania te si\u0119gaj\u0105 jeszcze XIX wieku, kiedy to meksyka\u0144scy libera\u0142owie, w szeregu wojen domowych z konserwatystami, ostatecznie zwyci\u0119skich dla tych pierwszych, rozpocz\u0119li proces odg\u00f3rnej dekatolicyzacji Meksyku, kt\u00f3rego kulminacj\u0105 by\u0142o ustawodawstwo (Konstytucja z 1857 roku oraz tzw. Prawa Reformy) za prezydentury Benita Juareza Garc\u00c3\u00adi (1806-1872) i jego nast\u0119pcy – Sebastiana Lerdo de Tejady (1823-1889). Po d\u0142u\u017cszym okresie wzgl\u0119dnego uspokojenia i milcz\u0105cej tolerancji dla katolik\u00f3w podczas faktycznej dyktatury \u201ewiecznego prezydenta\u201d gen. Porfiria Diaza Mori (1830-1915) w latach 1877-1910, prze\u015bladowania zosta\u0142y wznowione po wybuchu w 1910 roku tzw. Rewolucji Meksyka\u0144skiej, kt\u00f3rej instytucjonalizacj\u0105 by\u0142a konstytucja uchwalona przez rewolucyjny Kongres w Quer\u00c3\u00a9taro 5 lutego 1917 roku.<\/p>\r\n

Konstytucja nakazywa\u0142a (w art. 3) nauczanie laickie w szko\u0142ach wszelkiego typu oraz zakazywa\u0142a zak\u0142adania i kierowania szko\u0142ami podstawowymi jakimkolwiek zakonom religijnym lub kap\u0142anom jakiejkolwiek religii. W art. 5 zakazywano sk\u0142adania \u015blub\u00f3w zakonnych (jako uw\u0142aczaj\u0105cych wolno\u015bci jednostki!), a w konsekwencji wprowadzono zapis, i\u017c prawo nie pozwala na tworzenie zakon\u00f3w monastycznych. Art. 24 deklarowa\u0142 wprawdzie wolno\u015b\u0107 wyznawania (profesar<\/em>) wierze\u0144 i uprawiania praktyk religijnych, ale zakazywa\u0142 wszelkich akt\u00f3w kultu poza \u015bwi\u0105tyniami, a i te poddawa\u0142 czujno\u015bci (vigilancia<\/em>) w\u0142adz. Art. 27 pozbawia\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 wszelkiej w\u0142asno\u015bci nieruchomej, \u0142\u0105cznie ze \u015bwi\u0105tyniami, seminariami, pa\u0142acami biskup\u00f3w, kolegiami, klasztorami i jakimikolwiek innymi budynkami opr\u00f3cz pomieszcze\u0144 instytucji dobroczynnych: stawa\u0142y si\u0119 one w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa i mog\u0142y by\u0107 jedynie udost\u0119pniane – pod nadzorem urz\u0119dnik\u00f3w – na potrzeby \u201eministr\u00f3w kultu\u201d i wiernych.<\/p>\r\n

Najbardziej i najszerzej restrykcyjny by\u0142 art. 130, proklamuj\u0105cy zasad\u0119 bezwzgl\u0119dnej wy\u017cszo\u015bci pa\u0144stwa nad Ko\u015bcio\u0142em. W konsekwencji, pozbawiono osobowo\u015bci prawnej wszelkie \u201eugrupowania religijne nazywane ko\u015bcio\u0142ami [podkr. moje – J.B.]\u201d (La ley no reconoce personalidad alguna a las agrupaciones religiosas denominadas iglesias<\/em>), traktuj\u0105c \u201eministr\u00f3w kultu\u201d jako indywidualne osoby wykonuj\u0105ce sw\u00f3j zaw\u00f3d, i w tym zakresie poddane bezpo\u015brednio prawom, kt\u00f3re ich dotycz\u0105. Legislaturom stanowym przyznano kompetencj\u0119 reglamentacji liczby duchownych, uprawnionych do wykonywania zawodu wed\u0142ug \u201epotrzeb lokalnych\u201d. Zabroniono sprawowania kultu na obszarze pa\u0144stwa meksyka\u0144skiego osobom nieb\u0119d\u0105cym Meksykanami z urodzenia. Wszystkim kap\u0142anom zabroniono zbiorowego uczestnictwa w jakichkolwiek zgromadzeniach, tak publicznych jak prywatnych, uprawiania propagandy religijnej, a nawet krytykowania \u201epraw fundamentalnych kraju\u201d, jego w\u0142adz, a w szczeg\u00f3lno\u015bci rz\u0105du. Pozbawiono ich r\u00f3wnie\u017c biernego i czynnego prawa wyborczego, a tak\u017ce prawa testamentowego spadkobrania. Ten sam artyku\u0142 nakazywa\u0142, aby w ka\u017cdej \u015bwi\u0105tyni by\u0142a osoba \u015bwiecka odpowiedzialna przed w\u0142adzami cywilnymi za wykonywanie praw dotycz\u0105cych dyscypliny religijnej i przedmiot\u00f3w kultu.<\/p>\r\n

Wydawnictwom periodycznym o charakterze konfesyjnym zakazano komentowania krajowych wydarze\u0144 politycznych oraz informowania o aktach w\u0142adz pa\u0144stwowych, w szczeg\u00f3lno\u015bci tych, kt\u00f3re dotycz\u0105 bezpo\u015brednio funkcjonowania instytucji publicznych. Zakazano te\u017c tworzenia ugrupowa\u0144 politycznych oraz stowarzysze\u0144, kt\u00f3rych sama nazwa lub jakakolwiek po\u015brednia wskaz\u00f3wka (t\u00c3\u00adtulo\u2026 o indicaci\u00f3n cualquiera<\/em>) mog\u0142aby odnosi\u0107 si\u0119 do jakiegokolwiek wyznania religijnego. Z formalno-prawnego punktu widzenia Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki przestawa\u0142 zatem, w \u015bwietle konstytucji, istnie\u0107, a ksi\u0119\u017ca nie mogli by\u0107 odt\u0105d traktowani jako cz\u0142onkowie kleru czy Ko\u015bcio\u0142a jako korporacji duchowo-materialnej, lecz jedynie jako osoby prywatne,\u00a0 \u015bwiadcz\u0105ce okre\u015blone \u201eus\u0142ugi\u201d wyznawcom danej religii.<\/p>\r\n

Represji legislacyjnej towarzyszy\u0142a aktywno\u015b\u0107 terrorystyczna inspirowanych przez w\u0142adze boj\u00f3wek maso\u0144skich, Antyklerykalnej Federacji Meksyka\u0144skiej (FAM) oraz Regionalnej Konfederacji Robotnik\u00f3w Meksyka\u0144skich (CROM), na kt\u00f3rej czele sta\u0142 fanatyczny Luis N. Morones Negrete (1890-1964). Szczyt tej aktywno\u015bci przypad\u0142 na rok 1921, kiedy to nast\u0105pi\u0142a seria zamach\u00f3w bombowych, kolejno na: pa\u0142ac arcybiskupa Meksyku (6 lutego), katedr\u0119 w Morelii (13 maja), rezydencj\u0119 arcybiskupa Guadalajary (4 czerwca) i wreszcie na najwi\u0119ksz\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 katolik\u00f3w meksyka\u0144skich – sanktuarium w Bazylice Virgen de Guadalupe (14 listopada). 1 V 1922 roku socjalistyczni zwi\u0105zkowcy zaatakowali siedzib\u0119 ACJM, bronion\u0105 przez katolik\u00f3w z okrzykiem \u00a1Viva Cristo Rey!<\/em>, zabijaj\u0105c sze\u015bciu obro\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n

Specyfik\u0105 okresu w historii Meksyku nast\u0119puj\u0105cego po uchwaleniu konstytucji z 1917 roku by\u0142o jednak to, \u017ce ka\u017cdy z kolejnych przyw\u00f3dc\u00f3w dochodzi\u0142 wprawdzie do w\u0142adzy pod radykalnie antykatolickimi has\u0142ami, ale ju\u017c w trakcie sprawowania urz\u0119du wycofywa\u0142 si\u0119 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w z \u201edociskania \u015bruby\u201d do ostateczno\u015bci, co jednak powodowa\u0142o, \u017ce by\u0142 obalany – a w wypadku gen. Venustiana Carranza Garzy (1859-1920) nawet mordowany – przez ekstremist\u00f3w. Dwaj z trzech przyw\u00f3dc\u00f3w spisku przeciwko Carranzy i zarazem dwaj kolejni prezydenci w latach 1920-1924 – gen. Adolfo de la Huerta Marcor (1881-1955) oraz gen. \u00c3\u0081lvaro Obreg\u00f3n Salido (1880-1928) – nie zdecydowali si\u0119 przeto na \u201eostateczne rozwi\u0105zanie\u201d kwestii katolickiej, pomimo i\u017c to zapowiadali; sytuacja jednak zmieni\u0142a si\u0119, gdy kolejnym prezydentem Meksyku zosta\u0142 1 XII 1924 roku trzeci ze spiskowc\u00f3w – gen. Plutarco El\u00c3\u00adas Calles (1877-1945). Nazywa\u0142 si\u0119 on w\u0142a\u015bciwie: Plutarco El\u00c3\u00adas Campuzano, lecz u\u017cywa\u0142 tylko drugiego nazwiska Calles<\/em>, kt\u00f3re przyj\u0105\u0142 po wuju, kt\u00f3ry go wychowywa\u0142; rodzina Elias\u00f3w wywodzi\u0142a si\u0119 za\u015b z \u017byd\u00f3w sefardyjskich, przyby\u0142ych do Meksyku z Hiszpanii pod koniec XVIII wieku. Calles by\u0142 za\u0142o\u017cycielem i przyw\u00f3dc\u0105 socjalistycznej Meksyka\u0144skiej Partii Pracuj\u0105cych (PLM), jakobinem i gorliwym masonem 33 stopnia wtajemniczenia, kt\u00f3ry sam okre\u015bla\u0142 si\u0119 jako \u201eosobisty wr\u00f3g Boga\u201d i el anticristo<\/em>. Jak wspomina\u0142 rozmawiaj\u0105cy z nim francuski dyplomata Ernest Legarde, \u201eCalles zdecydowa\u0142, \u017ceby zniszczy\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 i pozby\u0107 si\u0119 go z kraju raz na zawsze. W pewnym momencie, w trakcie rozmowy, prezydent porzuci\u0142 sw\u00f3j zwyk\u0142y realizm i opanowanie, i przedstawi\u0142 swoj\u0105 wizj\u0119 walki z Ko\u015bcio\u0142em jako misj\u0119 apokaliptyczn\u0105 i mistyczn\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Calles rozpocz\u0105\u0142 \u015bcis\u0142e egzekwowanie antykatolickich zapis\u00f3w konstytucji z 1917 roku, poczynaj\u0105c od zamykania szk\u00f3\u0142 katolickich i ekspulsji wszystkich ksi\u0119\u017cy zagranicznych. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i katolicy \u015bwieccy pr\u00f3bowali zrazu unika\u0107 konfrontacji, stosuj\u0105c metod\u0119 pokojowego dochodzenia swoich praw, poprzez petycje. W odpowiedzi na prze\u015bladowania, 9 III 1925 roku, z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem Episkopatu, na bazie Katolickiego Stowarzyszenia M\u0142odzie\u017cy Meksyka\u0144skiej (ACJM), K\u00f3\u0142 Modlitwy i Studi\u00f3w, Kobiecej Krucjaty Wolno\u015bci, Zwi\u0105zku Pa\u0144 Katolickich, Krajowego Zwi\u0105zku Ojc\u00f3w Rodzin, Zakonu Kawaler\u00f3w Kolumba oraz lokalnej partii Zjednoczenie Ludowe (Uni\u00f3n Popular<\/em>; UP) w stanie Jalisco, utworzona zosta\u0142a Krajowa Liga Obrony Wolno\u015bci Religijnej (LNDLR). W jej deklaracji programowej z 14 III 1925 roku oznajmiono:<\/p>\r\n

Nadszed\u0142 ju\u017c dla nas czas, aby zjednoczy\u0107 meksyka\u0144skich katolik\u00f3w w celu obrony Religii i Ojczyzny.<\/p>\r\n

Konstytucja z Quer\u00c3\u00a9taro, kt\u00f3r\u0105 nam narzuci\u0142a grupa uzbrojonych ludzi, ustanawia prze\u015bladowanie religijne w postaci permanentnej, jako instytucj\u0119 pa\u0144stwow\u0105.<\/p>\r\n

Katolikom nie przyznaje si\u0119 praw, kt\u00f3re przys\u0142uguj\u0105 obywatelom.<\/p>\r\n

Nie mamy prawdziwej wolno\u015bci nauczania.<\/p>\r\n

Nie mo\u017cemy wydawa\u0107 periodyk\u00f3w komentuj\u0105cych krajowe wydarzenia polityczne, ani zrzesza\u0107 si\u0119 w partie polityczne pod w\u0142asn\u0105 nazw\u0105 i cechami; nie mo\u017cemy wype\u0142nia\u0107 naszych obowi\u0105zk\u00f3w religijnych z szerok\u0105 i pe\u0142n\u0105 wolno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

Konstytucja umieszcza naszych kap\u0142an\u00f3w w sytuacji tak restrykcyjnej i upokarzaj\u0105cej, \u017ce czyni ich niezdolnymi do swobodnego wype\u0142niania ich pos\u0142ugi.<\/p>\r\n

Lig\u0119 okre\u015blono jako \u201elegalne stowarzyszenie o charakterze obywatelskim\u201d, kt\u00f3re ma za cel odzyskanie wolno\u015bci religijnej i innych wynikaj\u0105cych z niej wolno\u015bci spo\u0142ecznych i ekonomicznych, uj\u0119tych w cztery punkty: 1) pe\u0142na wolno\u015b\u0107 nauczania; 2) prawo powszechne dla katolik\u00f3w; 3) prawo powszechne dla Ko\u015bcio\u0142a; 4) prawo powszechne dla robotnik\u00f3w katolickich. Na czele pierwszego komitetu LNDLR stan\u0119li: jako jej przewodnicz\u0105cy – pisarz i polityk (by\u0142y gubernator stanu Zacatecas) Rafael Ceniceros y Villarreal (1855-1933), intelektualista Miguel Palomar y Vizcarra (1880-1968) i przewodnicz\u0105cy Zwi\u0105zku Rycerzy Kolumba Luis G. Bustos Mu\u00c3\u00b1oz jako wiceprzewodnicz\u0105cy oraz pisarz Andr\u00c3\u00a9s Barqu\u00c3\u00adn y Ruiz, Ren\u00c3\u00a9 Capistr\u00e1n Garza i Jos\u00c3\u00a9 Gonz\u00e1lez Pacheco. Po aresztowaniu Cenicerosa, Capistrana i Bustosa w lipcu 1926 roku, drugi komitet kierowniczy stanowili: Palomar, Carlos F. de Landero i Luis B. Beltr\u00e1n y Mendoza; trzeci (ju\u017c w podziemiu) ponownie Ceniceros, Palomar i Bustos. Pomimo pokojowych zamiar\u00f3w i taktyki, LNDLR zosta\u0142a przez rz\u0105d uznana za nielegaln\u0105 i rych\u0142o doczeka\u0142a si\u0119 te\u017c pierwszego m\u0119czennika (el primer m\u00e1rtir<\/em>) w osobie 66-letniego kupca, Jos\u00c3\u00a9 Garc\u00c3\u00adi Farfana, zastrzelonego 26 VI 1925 roku w Puebli.<\/p>\r\n

<\/strong>\u00a0<\/p>\r\n

Viva Cristo Rey! (2)<\/h2>\r\n

Powstanie katolik\u00f3w meksyka\u0144skich\u00a0 przeciwko jakobi\u0144sko-maso\u0144skiej tyranii w latach 1926-1929, zwane cristiad\u0105<\/em> albo guerra cristera<\/em>, by\u0142o skutkiem prze\u015bladowa\u0144 zmierzaj\u0105cych nie tylko do pe\u0142nej laicyzacji Meksyku, ale ostatecznie wr\u0119cz do\u00a0 fizycznej eliminacji Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w tym kraju. Dzi\u015b dalszy ci\u0105g dziej\u00f3w Cristiady.<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"Viva<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Kadr z filmu „Cristiada”. Fot. FT Films<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Papie\u017c Pius XI w li\u015bcie apostolskim Paterna sane<\/em> do biskup\u00f3w meksyka\u0144skich z 2 II 1926 roku zaleca\u0142 katolikom modlitw\u0119, rozwa\u017cne post\u0119powanie i zaniechanie dzia\u0142alno\u015bci politycznej (na tajnym konsystorzu w grudniu 1925 roku papie\u017c mia\u0142 o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce ju\u017c tylko boska interwencja mo\u017ce przynie\u015b\u0107 ratunek meksyka\u0144skim katolikom). Arcybiskup – prymas Meksyku Jos\u00c3\u00a9 Mora y del R\u00c3\u00ado (1854-1928) by\u0142 odwa\u017cniejszy, o\u015bwiadczaj\u0105c w imieniu Episkopatu, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 i katolicy nie uznaj\u0105 i b\u0119d\u0105 zwalcza\u0107 artyku\u0142y 3, 5, 27 i 130 Konstytucji, poniewa\u017c ich przyj\u0119cie by\u0142oby \u201ezdrad\u0105 naszej wiary i naszej religii. 21\u00a0kwietnia 1926 roku biskupi wydali wsp\u00f3lny list pasterski (za aprobat\u0105 papie\u017ca), w kt\u00f3rym wyrazili swoje non possumus<\/em>, co do ewentualno\u015bci zdrady \u201esprawy Boga i Ojczyzny\u201d: \u201eDuch i litera nowej konstytucji, zachowanie si\u0119 rz\u0105du, solidarno\u015b\u0107 z nim wykazywana przez lo\u017ce maso\u0144skie, oficjalne poparcie udzielane mu przez protestant\u00f3w i schizmatyk\u00f3w, wszystko to pokazuje, \u017ce ostatecznym celem przyj\u0119tym przez rz\u0105d jest ca\u0142kowite unicestwienie katolicyzmu (\u2026). Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017ce istnie\u0107 bez datk\u00f3w wiernych, bez w\u0142asno\u015bci, bez zakonnik\u00f3w, nawet \u015bwi\u0105ty\u0144, ale w \u017cadnym wypadku nie mo\u017ce przetrwa\u0107 bez wolno\u015bci, bez niezawis\u0142o\u015bci (\u2026) Moment, aby powiedzie\u0107 non possumus<\/em>, w\u0142a\u015bnie nadszed\u0142. By\u0142oby z naszej strony zbrodni\u0105 dalsze tolerowanie takiej sytuacji\u201d.<\/p>\r\n

Odpowiedzi\u0105 Callesa by\u0142o wezwanie stan\u00f3w do natychmiastowego wdro\u017cenia przepis\u00f3w wykonawczych do art. 130, rozpocz\u0119cie wykonywania art. 3 w postaci Tymczasowych Przepis\u00f3w dla Szk\u00f3\u0142 Prywatnych Dystryktu i Terytori\u00f3w Federalnych, oznaczaj\u0105cych zamkni\u0119cie w ci\u0105gu 60 dni prywatnych szk\u00f3\u0142 podstawowych, je\u015bli nie poddadz\u0105 si\u0119 przepisom prawa (laickiego). Nie kto inny, jak sam Calles, poda\u0142 (w przem\u00f3wieniu przed Kongresem 1\u00a0wrze\u015bnia 1926) statystyki represji zwi\u0105zane z wdra\u017caniem tych dekret\u00f3w: zamkni\u0119cie 42 \u015bwi\u0105ty\u0144 i 7 klasztor\u00f3w, wydalenie 185 ksi\u0119\u017cy obcokrajowc\u00f3w, zamkni\u0119cie 7 o\u015brodk\u00f3w \u201epropaguj\u0105cych religi\u0119\u201d, kt\u00f3re posiada\u0142y kaplice, gdzie sprawowano kult bez zezwolenia. Dwaj biskupi – ordynariusz Tac\u00e1mbaro, Leopoldo Lara y Torres (1874-1939) oraz Huejutli – Jos\u00c3\u00a9 de Jes\u00c3\u00bas Manr\u00c3\u00adquez y Z\u00e1rate (1884-1951), zostali oskar\u017ceni o pod\u017ceganie do buntu i postawieni przed s\u0105dem; tego drugiego ju\u017c w maju wygnano z kraju. Wydalony zosta\u0142 tak\u017ce delegat apostolski.<\/p>\r\n

21\u00a0czerwca 1926 roku og\u0142oszony zosta\u0142 drako\u0144ski dekret, zatytu\u0142owany Prawo Reformuj\u0105ce Kodeks Karny<\/em> (Ley Reformando el C\u00f3digo Penal<\/em>). Dekret zawiera\u0142 33 artyku\u0142y, w tym nast\u0119puj\u0105ce: \u201eWe wszystkich szko\u0142ach publicznych i prywatnych nauczanie religijne jest zakazane\u201d (art. 3); \u201eWszelkie zak\u0142ady zakon\u00f3w religijnych s\u0105 zniesione\u201d (art. 6); \u201eWszelka krytyka praw i w\u0142adz przez duchownych, nawet na zebraniach prywatnych jest zakazana pod surowymi karami\u201d (art. 10) Kar\u0105 grzywny zagro\u017cone zosta\u0142o te\u017c publiczne u\u017cywanie jakichkolwiek oznak religijnych (krucyfiks\u00f3w, obraz\u00f3w, rze\u017ab, a nawet medalik\u00f3w) oraz j\u0119zykowych odniesie\u0144 do Boga, \u0142\u0105cznie z najbardziej powszechnym w j\u0119zyku hiszpa\u0144skim po\u017cegnaniem: Adios<\/em>; \u201eNauki uko\u0144czone w seminariach nie maj\u0105 \u017cadnego znaczenia wobec Pa\u0144stwa\u201d (art. 12); \u201eWszystkie czynno\u015bci religijne odbywa\u0107 si\u0119 mog\u0105 tylko we wn\u0119trzu ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 pod nadzorem Pa\u0144stwa\u201d (art. 17); \u201eNa zewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142\u00f3w zabrania si\u0119 nosi\u0107 stroju duchownego\u201d (art. 18); \u201eWszystkie ko\u015bcio\u0142y, budynki zakonne, tak przytu\u0142ki, jak klasztory, og\u0142asza si\u0119 za w\u0142asno\u015b\u0107 Pa\u0144stwa\u201d (art. 21). Na ksi\u0119\u017cy na\u0142o\u017cono obowi\u0105zek zarejestrowania si\u0119 przed w\u0142adzami cywilnymi, aby mogli wykonywa\u0107 sw\u00f3j \u201ezaw\u00f3d\u201d (art. 19); ci, kt\u00f3rzy tego by nie uczynili, byli zagro\u017ceni aresztem (faktycznie zarejestrowa\u0142o si\u0119 jedynie pi\u0119tnastu ksi\u0119\u017cy; stanowczy zakaz rejestracji przekaza\u0142 biskupom meksyka\u0144skim watyka\u0144ski sekretarz stanu, Pietro kard. Gasparri, w telegramie wys\u0142anym 24\u00a0lipca 1926 roku). Przepisy te mia\u0142y wej\u015b\u0107 w \u017cycie od 31\u00a0lipca 1926 roku. Jak si\u0119 wyrazi\u0142 sekretarz rz\u0105du, gen. Sixto Adalberto Tejeda Olivares (1883-1960): \u201eChwycili\u015bmy Ko\u015bci\u00f3\u0142 za gard\u0142o i zrobimy wszystko, aby go udusi\u0107\u201d.<\/p>\r\n

Reakcja Episkopatu nast\u0105pi\u0142a ju\u017c 11 lipca. Biskupi postanowili (za zgod\u0105 papie\u017ca) zawiesi\u0107 kult publiczny w ca\u0142ym kraju od 1 sierpnia do odwo\u0142ania. Ko\u015bcio\u0142y mia\u0142y by\u0107 otwarte dla wiernych na prywatne modlitwy i powierzone opiece \u015bwieckich. Kap\u0142ani mieli odprawia\u0107 jedynie msze prywatne, a sakrament\u00f3w udziela\u0107 tylko w razie wyra\u017anej konieczno\u015bci. 14 lipca Episkopat zaakceptowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c plan bojkotu ekonomicznego rz\u0105du, kt\u00f3ry opracowa\u0142 dzia\u0142acz LNDLR oraz za\u0142o\u017cyciel Uni\u00f3n Popular<\/em> i redaktor wychodz\u0105cego w nak\u0142adzie 100\u00a0tysi\u0119cy egzemplarzy tygodnika Gladium<\/em> [\u201eMiecz\u201d] – Anacleto Gonz\u00e1lez Flores (1888-1927). Bojkot mia\u0142 obj\u0105\u0107 cztery sektory: rozrywk\u0119, szkolnictwo, handel i transport. Oznacza\u0142o to rezygnacj\u0119 katolik\u00f3w z ucz\u0119szczania do kin, teatr\u00f3w, kawiar\u0144 i restauracji, wypowiedzenie przez nauczycieli pracy w szko\u0142ach publicznych, zaniechanie kupowania gazet oraz papieros\u00f3w z pa\u0144stwowych fabryk, wycofywanie oszcz\u0119dno\u015bci z upa\u0144stwowionych bank\u00f3w, zaniechanie korzystania ze \u015brodk\u00f3w transportu publicznego, ograniczenie do minimum u\u017cywania energii elektrycznej. W reakcji na to, 25\u00a0lipca 1926 roku przyw\u00f3dcy Ligi zostali aresztowani; mimo to bojkot rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 zgodnie z planem 31 lipca. Pocz\u0105tkowo akcja przybra\u0142a masowe rozmiary, gro\u017c\u0105ce nawet bankructwem sektora publicznego (przyk\u0142adowo przewozy kolei spad\u0142y o 75 procent, a z bank\u00f3w pa\u0144stwowych wycofano oko\u0142o 7 mln pesos), jednak w pa\u017adzierniku za\u0142ama\u0142a si\u0119, g\u0142\u00f3wnie z winy zamo\u017cniejszych katolik\u00f3w.<\/p>\r\n

Episkopat meksyka\u0144ski podj\u0105\u0142 jeszcze jedn\u0105 pr\u00f3b\u0119 porozumienia si\u0119 z rz\u0105dem, wystosowuj\u0105c 16\u00a0sierpnia 1926 roku list do prezydenta z propozycj\u0105 zawarcia ugody. W jego nast\u0119pstwie, 21 sierpnia, z Callesem spotkali si\u0119 dwaj hierarchowie: metropolita Morelii, abp Leopoldo Ruiz y Flores (1865-1941) i ordynariusz Tabasco, bp Pascual D\u00c3\u00adaz y Barreto (1875-1936). Spotkanie jednak nie tylko, \u017ce nie przynios\u0142o pozytywnego skutku, lecz Calles bez os\u0142onek da\u0142 biskupom do zrozumienia, \u017ce jego celem jest sprowokowanie katolik\u00f3w do buntu zbrojnego po to, aby m\u00f3c go zgnie\u015b\u0107. W odpowiedzi na pro\u015bb\u0119 o przynajmniej od\u0142o\u017cenie wykonania dekretu reformuj\u0105cego kodeks karny, powiedzia\u0142: \u201ePoka\u017c\u0119 panom, i\u017c kwestia nie istnieje, gdy\u017c jedyny [problem], kt\u00f3ry mogliby\u015bcie stworzy\u0107, to rozpocz\u0105\u0107 bunt przeciwko rz\u0105dowi, a w\u00f3wczas rz\u0105d b\u0119dzie doskonale przygotowany, \u017ceby was zwyci\u0119\u017cy\u0107. Powiedzia\u0142em ju\u017c, i\u017c macie panowie tylko dwie drogi: podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 prawu, a je\u015bli nie jest ono zgodne z waszymi zasadami, to rozpocz\u0105\u0107 walk\u0119 zbrojn\u0105 i pr\u00f3bowa\u0107 obali\u0107 rz\u0105d, aby ustanowi\u0107 nowy, kt\u00f3ry podyktuje prawa zgodne z pan\u00f3w sposobem my\u015blenia; w drugim jednak przypadku, powtarzam, jeste\u015bmy doskonale przygotowani, aby zwyci\u0119\u017cy\u0107\u201d.<\/p>\r\n

Abp Mora y del R\u00c3\u00ado i bp D\u00c3\u00adaz z\u0142o\u017cyli wprawdzie w imieniu Episkopatu projekt reformy art. 3, 5, 24, 27 i 130 Konstytucji do Kongresu, ale by\u0142o oczywiste, \u017ce w Izbie, w kt\u00f3rej zasiadali wy\u0142\u0105cznie rewolucjoni\u015bci i wrogowie religii, w wi\u0119kszo\u015bci nale\u017c\u0105cy do pro-Callesowskiego Sojuszu Partii Socjalistycznych, mia\u0142o to jedynie sens demonstracji. Zreszt\u0105, petycja zosta\u0142a odrzucona z powod\u00f3w formalnych, albowiem Komisja ds. Petycji og\u0142osi\u0142a, \u017ce biskupi, kt\u00f3rzy og\u0142osili, \u017ce nie podporz\u0105dkuj\u0105 si\u0119 prawu, w my\u015bl art. 37 Konstytucji utracili status obywateli, tym samym za\u015b zdolno\u015b\u0107 prawn\u0105 do zg\u0142aszania petycji. \u0179adnego skutku nie odnios\u0142o r\u00f3wnie\u017c uzyskanie przez LNDLR dw\u00f3ch milion\u00f3w podpis\u00f3w meksyka\u0144skich obywateli pod petycj\u0105 o przeprowadzenie referendum w sprawie reformy Konstytucji. \u015arodki pokojowe zosta\u0142y wi\u0119c wyczerpane i pozosta\u0142 tylko op\u00f3r czynny przeciwko tyranii – co zaakceptowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c hierarchia, a tak\u017ce (po\u015brednio) sam papie\u017c Pius XI w encyklice o prze\u015bladowaniu katolik\u00f3w w Meksyku Iniquis afflictisque<\/em> z 18\u00a0listopada 1926 roku, gdzie napisa\u0142 m.in.: \u201eC\u00f3\u017c wi\u0119c pozosta\u0142o \u015bwi\u0119tym Duszpasterzom, je\u015bli – jak to postanowili – zar\u00f3wno w swoim, jak w imieniu ludu dzia\u0142a\u0107 w kierunku obalenia niegodziwych praw?\u201d. Powstanie wsparli zw\u0142aszcza: metropolita Guadalajary, abp Francisco Orozco y Jim\u00c3\u00a9nez (1864-1936) oraz biskupi: Lara y Torres, Manr\u00c3\u00adquez y Z\u00e1rate i abp Jos\u00c3\u00a9 Mar\u00c3\u00ada Gonz\u00e1lez y Valencia (z Durango), acz generalnie akceptacja walki zbrojnej nie by\u0142a po\u015br\u00f3d hierarch\u00f3w ani jednomy\u015blna, ani sta\u0142a. Pos\u0142ug\u0119 duszpastersk\u0105 \u015bwiadczy\u0142o powsta\u0144com oko\u0142o 100 kap\u0142an\u00f3w, 28 ksi\u0119\u017cy by\u0142o wsp\u00f3\u0142organizatorami powstania, a pi\u0119ciu walczy\u0142o z broni\u0105 w r\u0119ku.<\/p>\r\n

Pocz\u0105wszy od 3\u00a0sierpnia 1926 roku zacz\u0119\u0142o dochodzi\u0107 do pierwszych incydent\u00f3w zbrojnych, na og\u00f3\u0142 w obronie \u015bwi\u0105ty\u0144 atakowanych przez \u017co\u0142nierzy i policjant\u00f3w. \u0141\u0105cznie, w ca\u0142ym kraju wybuch\u0142o 14 lokalnych powsta\u0144, a do ko\u0144ca roku – 50, obejmuj\u0105c 17 stan\u00f3w, a przede wszystkim ca\u0142y \u015brodkowy zach\u00f3d (Baj\u00c3\u00ado) Meksyku; najpierw stany: Jalisco, Michoac\u00e1n, Guerrero, Guanajuato, Durango, Zacatecas, Nayarit i Aguascalientes, a od 1927 roku r\u00f3wnie\u017c Meksyk, Morelos, San Luis Potos\u00c3\u00ad, Puebla, Oaxaca i Colima. W sumie wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna sze\u015b\u0107 faz powstania:<\/p>\r\n

    \r\n
  1. inkubacji – od lipca do grudnia 1926;<\/li>\r\n
  2. wybuchu – od stycznia 1927;<\/li>\r\n
  3. umocnienia pozycji – od lipca 1927 (wraz z obj\u0119ciem dowodzenia przez gen. Gorostiet\u0119) do lipca 1928;<\/li>\r\n
  4. przed\u0142u\u017cenia konfliktu – od sierpnia 1928 do lutego 1929;<\/li>\r\n
  5. apogeum – od marca do czerwca 1929;<\/li>\r\n
  6. wygaszenia – w lipcu 1929, z powodu zawarcia ugody hierarchii ko\u015bcielnej z rz\u0105dem.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    14 sierpnia 1926, w miejscowo\u015bci Chalchihuites w stanie Zacatecas, \u017co\u0142nierze armii rz\u0105dowej (federales<\/em>) dokonali egzekucji dzia\u0142aczy (ACJM). Po\u015br\u00f3d rozstrzelanych by\u0142 ich kapelan – ks. Luis B\u00e1tiz S\u00e1inz (1870-1926). Przed \u015bmierci\u0105 ks. B\u00e1tiz wzni\u00f3s\u0142 okrzyk, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce stanie si\u0119 zawo\u0142aniem bojowym powsta\u0144c\u00f3w, z kt\u00f3rym tak\u017ce umierali na ustach rozstrzeliwani: \u00a1Viva Cristo Rey!<\/em> Zosta\u0142 on beatyfikowany (wraz z innymi m\u0119czennikami) przez Jana Paw\u0142a II 22\u00a0listopada 1992 i kanonizowany 21\u00a0maja 2000 roku. Jednym z kolejnych ksi\u0119\u017cy – m\u0119czennik\u00f3w by\u0142 o. Miguel Agust\u00c3\u00adn Pro Ju\u00e1rez SJ (1891-1927), oskar\u017cony fa\u0142szywie o wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w (nieudanym) zamachu na gen. Obregona i rozstrzelany w pokazowej egzekucji na osobisty rozkaz Callesa. O. Pro z kolei zosta\u0142 beatyfikowany przez Jana Paw\u0142a II 25 IX 1988 roku, a proces kanonizacyjny jest w toku. Og\u00f3\u0142em w okresie cristiady<\/em> zosta\u0142o zamordowanych przez federales<\/em> 90 ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w – najwi\u0119cej, bo a\u017c 59, w archidiecezji Guadalajara.<\/p>\r\n

    Miano el primer cristero<\/em> zyska\u0142 sobie natomiast burmistrz miasteczka P\u00c3\u00a9njamo (w stanie Guanajuato) – Luis Navarro Origel (1897-1928), kt\u00f3ry opanowa\u0142 je zbrojnie 29\u00a0wrze\u015bnia 1926 roku. Walcz\u0105c nast\u0119pnie ju\u017c pod pseudonimem Ferm\u00c3\u00adn Guiti\u00c3\u00a9rrez<\/em>, poleg\u0142 on 9\u00a0sierpnia 1928 roku w okolicach Tuxpan.<\/p>\r\n

     <\/p>\r\n

    Viva Cristo Rey! (3)<\/strong><\/h2>\r\n

    Powstanie katolik\u00f3w\u00a0 meksyka\u0144skich\u00a0 przeciwko jakobi\u0144sko-maso\u0144skiej tyranii w latach 1926-1929,\u00a0 zwane cristiad\u0105<\/em> albo guerra cristera<\/em>, by\u0142o skutkiem\u00a0 prze\u015bladowa\u0144 zmierzaj\u0105cych nie tylko do pe\u0142nej laicyzacji Meksyku, ale\u00a0 ostatecznie wr\u0119cz do\u00a0 fizycznej eliminacji Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w tym\u00a0 kraju. Dzi\u015b\u00a0doko\u0144czenie dziej\u00f3w Cristiady.<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
    \"Viva<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
    \r\n

    Kadr z filmu „Cristiada”. Fot. FT Films<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

    Mimo braku wykszta\u0142cenia wojskowego, cristeros<\/em> zacz\u0119li odnosi\u0107 sukcesy w walce z federales<\/em>. Pierwsze wi\u0119ksze zwyci\u0119stwo odnie\u015bli 23 II 1927 roku w bitwie pod San Francisco del Rinc\u00f3n w stanie Guanajuato, drugie – 15 III 1927 pod San Juli\u00e1n w stanie Jalisco. Spo\u015br\u00f3d wielu samorodnych talent\u00f3w guerilli<\/em> wyr\u00f3\u017cnili si\u0119 zw\u0142aszcza: pochodz\u0105cy z Cotija de la Paz w Michoac\u00e1n aptekarz, dzia\u0142acz ACJM Jes\u00c3\u00bas Degollado Gu\u00c3\u00adzar (?-1959), mianowany w 1927 roku przez LNDLR genera\u0142em dywizji i Szefem Operacji w Regionie Zachodnim; ch\u0142op – analfabeta Victoriano Ram\u00c3\u00adrez L\u00f3pez (?-1929), zwany El Catorce<\/em>, czyli \u201eCzternastka\u201d: przydomek \u00f3w zawdzi\u0119cza\u0142 temu, \u017ce po brawurowej ucieczce z wi\u0119zienia w San Miguel de Alto uda\u0142o mu si\u0119 zlikwidowa\u0107 samodzielnie 14-osobowy oddzia\u0142 po\u015bcigowy, a tak\u017ce dwaj ksi\u0119\u017ca, kt\u00f3rzy te\u017c zostali genera\u0142ami cristero<\/em> – Aristeo Pedroza (?-1929) i Jos\u00c3\u00a9 Reyes Vega (?-1929), zwany \u201ePancho Vill\u0105 w sutannie\u201d. Dow\u00f3dca federales<\/em>, gen. Joaqu\u00c3\u00adn Amaro Dom\u00c3\u00adnguez (1889-1952), zacz\u0105\u0142 w odpowiedzi na sukcesy partyzant\u00f3w stosowa\u0107 wobec ludno\u015bci cywilnej brutaln\u0105 taktyk\u0119, nazwan\u0105 \u201erekoncentracj\u0105\u201d: mieszka\u0144com otaczanej miejscowo\u015bci dawano kr\u00f3tki termin na wyprowadzenie si\u0119 w inny rejon, a je\u015bli to nie nast\u0105pi\u0142o, rozstrzeliwano bez s\u0105du wszystkich napotkanych ludzi, palono gospodarstwa i profanowano ko\u015bcio\u0142y. Po ust\u0105pieniu Capistrana, kt\u00f3ry wyjecha\u0142 do USA szuka\u0107 wsparcia finansowego u katolik\u00f3w p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich, LNDLR mianowa\u0142a szefem Gonzaleza Floresa, jednak ten zosta\u0142 schwytany 1 IV 1927 roku i po okrutnym \u015bledztwie (by\u0142 m.in. biczowany, mimo to przed \u015bmierci\u0105 przebaczy\u0142 swoim oprawcom) zamordowany pchni\u0119ciem bagnetu; jako m\u0119czennik za wiar\u0119, 20 XI 2005 roku zosta\u0142 beatyfikowany wraz z 12 innymi przez papie\u017ca Benedykta XVI. W\u00f3wczas LNDLR\u2026 wynaj\u0119\u0142a wodza naczelnego (general\u00c3\u00adsimo<\/em>) w osobie wyj\u0105tkowo uzdolnionego by\u0142ego genera\u0142a artylerii armii federalnej, Enrique\u2019a Gorostiety y Velarde <\/strong>(1890-1929), zreszt\u0105 masona i ateist\u0119, oferuj\u0105c mu \u017co\u0142d dwukrotnie wy\u017cszy od tego, kt\u00f3ry otrzymywa\u0142 od rz\u0105du. Gorostieta, kt\u00f3ry po pewnym czasie podobno nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119, zbudowany pobo\u017cno\u015bci\u0105 swoich podw\u0142adnych (w li\u015bcie do swojego przyjaciela pisa\u0142: \u201eCzy z takimi lud\u017ami mo\u017cliwa jest pora\u017cka? Nie, ta sprawa jest \u015bwi\u0119ta, i jest niemo\u017cliwe, \u017ceby z takimi obro\u0144cami przegra\u0142a\u201d), przekszta\u0142ci\u0142 lu\u017ane oddzia\u0142y gerylas\u00f3w w zdyscyplinowan\u0105 armi\u0119.<\/p>\r\n

    Na wyzwolonych terenach cristeros<\/em> zaprowadzili w\u0142asn\u0105 administracj\u0119 oraz otworzyli ponad 200 szk\u00f3\u0142 katolickich. 1 I 1928 roku og\u0142oszona zosta\u0142a konstytucja dla planowanego pa\u0144stwa katolickiego (La<\/em> Constituci\u00f3n<\/em> de los Cristeros<\/em>). W jej pierwszym artykule nar\u00f3d meksyka\u0144ski \u201euznaje i sk\u0142ada ho\u0142d Bogu Wszechmog\u0105cemu i Najwy\u017cszemu Stw\u00f3rcy Wszech\u015bwiata\u201d. Konstytucja zapowiada\u0142a, \u017ce najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 w Meksyku sprawowa\u0107 b\u0119dzie Chrystus Kr\u00f3l. Mia\u0142o to konsekwencje dla prawa cywilnego, takie m.in. jak niemo\u017cno\u015b\u0107 rozwi\u0105zania ma\u0142\u017ce\u0144stwa (a jedynie og\u0142oszenia czasowej separacji). Konstytucja cristeros<\/em> okre\u015bla\u0142a te\u017c, \u017ce przysz\u0142y Meksyk b\u0119dzie pa\u0144stwem zdecentralizowanym i odbiurokratyzowanym, z szerokimi uprawnieniami samorz\u0105du terytorialnego, tak\u017ce w kwestiach podatkowych (w\u0142adz\u0119 municypaln\u0105 konstytucja traktowa\u0142a jako \u201eczwart\u0105\u201d). Zredagowany przez Miguela Palomara, a podpisany i og\u0142oszony w pa\u017adzierniku 1928 roku przez gen. Gorostiet\u0119 Plan z los Altos<\/em>, ustanawia\u0142 najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0105 cywiln\u0105 LNDLR, natomiast dla armii \u201eWyzwolicieli\u201d (Libertadores<\/em>) przyjmowa\u0142 nazw\u0119 Gwardii Narodowej. Deklaruj\u0105c walk\u0119 przeciwko \u201ebarbarzy\u0144skiemu rozk\u0142adowi bolszewickiemu\u201d, powsta\u0144cy zapowiadali przeprowadzenie reformy rolnej za rzeczywistym odszkodowaniem dla w\u0142a\u015bcicieli i z poszanowanie praw ziemian (hacendados<\/em>) z jednej strony, a prawdziwym tytu\u0142em do ziemi dla ch\u0142op\u00f3w, z drugiej strony. Zapowiadano r\u00f3wnie\u017c przyznanie prawa wyborczego kobietom.<\/p>\r\n

    Do 1929 roku cristeros<\/em>, kt\u00f3rych liczebno\u015b\u0107 wzros\u0142a do 50 000 (nadto oko\u0142o 25\u00a0000 kobiet – kurierek, \u0142\u0105czniczek i sanitariuszek – tworz\u0105cych Brigadas de Santa Juana de Arco<\/em>, kt\u00f3rych komendantk\u0105 by\u0142a Celia G\u00f3mez), opanowali znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kraju – od stanu Durango na p\u00f3\u0142nocy do Chiapas na po\u0142udniu i od Atlantyku do Pacyfiku – lecz ani jednego wi\u0119kszego miasta, poniewa\u017c brakowa\u0142o im broni ci\u0119\u017ckiej, kt\u00f3rej nie mieli od kogo kupi\u0107. Co gorsza, w nast\u0119pstwie akcji rz\u0105dowego prowokatora Mario Valdesa, kt\u00f3ry przenikn\u0105\u0142 do si\u0142 powsta\u0144czych, zosta\u0142 nies\u0142usznie oskar\u017cony o zdrad\u0119 i rozstrzelany Ram\u00c3\u00adrez El Catorce<\/em>. Inicjatywa wojskowa wci\u0105\u017c jednak nale\u017ca\u0142a do cristeros<\/em>, kt\u00f3rzy 21 IV 1929 roku odnie\u015bli \u015bwietne zwyci\u0119stwo pod Tepatitl\u00e1n w regionie Los Altos (stan Jalisco), cho\u0107 w bitwie tej zgin\u0105\u0142 ich dow\u00f3dca, ks. Reyes Vega. Z kolei w czerwcu (prawdopodobnie 2 VI) 1929 roku zgin\u0105\u0142 w zasadzce w\u00f3dz naczelny cristeros<\/em>, gen. Gorostieta. Og\u00f3\u0142em wojna poch\u0142on\u0119\u0142a, wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w, od 90 000 do 250\u00a0000 ofiar, przy czym straty rz\u0105dowe przewy\u017csza\u0142y nieco straty powsta\u0144c\u00f3w. O ostatecznej kl\u0119sce cristeros<\/em> zadecydowa\u0142o kilka czynnik\u00f3w.<\/p>\r\n

    Po pierwsze, otwarte wyst\u0105pienie po stronie rz\u0105dowej, dyplomatycznie i militarnie, Stan\u00f3w Zjednoczonych, zabiegaj\u0105cych (skutecznie) o uchylenie niekorzystnego dla kompanii ameryka\u0144skich artyku\u0142u 27. konstytucji, nacjonalizuj\u0105cego pola naftowe, a przy tym niech\u0119tnego katolickim powsta\u0144com ze wzgl\u0119d\u00f3w \u015bwiatopogl\u0105dowych. Od marca 1928 roku rz\u0105d USA dostarcza\u0142 rz\u0105dowi meksyka\u0144skiemu bomby i samoloty do zwalczania cristeros<\/em>.<\/p>\r\n

    Po drugie – paradoksalnie – wysokie szanse na zwyci\u0119stwo w wyborach prezydenckich w listopadzie 1929 roku, kandydata Narodowego Frontu Odnowicielskiego (FNR) oraz Partii Antyreelekcjonistycznej i Demokratyczno-Narodowej (PADN), konserwatywnego polityka i intelektualisty, Jos\u00c3\u00a9 Vasconcelosa Calderona (1882-1959), kt\u00f3ry zawar\u0142 pakt z cristeros<\/em>, zawarowuj\u0105c jednak jego wej\u015bcie w \u017cycie dopiero po elekcji. Ju\u017c w\u00f3wczas powszechne by\u0142o przekonanie – podzielane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 historyk\u00f3w – \u017ce Vasconcelos mimo przeszk\u00f3d stawianych mu w kampanii (nawet skrytob\u00f3jczych mord\u00f3w na jego zwolennikach) faktycznie wygra\u0142 te wybory, lecz zosta\u0142y one sfa\u0142szowane na korzy\u015b\u0107 kandydata Partii Rewolucji Meksyka\u0144skiej; w ka\u017cdym razie oficjalne wyniki skandalicznie zani\u017ca\u0142y jego rezultat (Ortiz Rubio – 93,55%, Vasconcelos – 5,32%). Dowodem naiwno\u015bci (lub oportunizmu) biskup\u00f3w jest to, \u017ce w wyborach poparli oni oficjalnie nie Vasconcelosa, lecz kandydata re\u017cimowego, Pascuala Ortiza Rubio. Poparcie to narzuci\u0142 Episkopatowi abp D\u00c3\u00adaz, nie kryj\u0105c, \u017ce nale\u017cy uzna\u0107 wyniki wybor\u00f3w, nawet je\u015bli dojdzie w nich do oszustwa.<\/p>\r\n

    Prawdopodobie\u0144stwo sukcesu Vasconcelosa zmusi\u0142o Callesa do podj\u0119cia ubiegaj\u0105cej rywala decyzji o zawieszeniu broni i podj\u0119ciu negocjacji z Episkopatem, ale z pomini\u0119ciem powsta\u0144c\u00f3w. Trzeba tu zaznaczy\u0107, \u017ce Calles, kt\u00f3remu konstytucja zabrania\u0142a reelekcji bezpo\u015brednio po up\u0142ywie pierwszej kadencji (w 1928 roku), pozostawa\u0142 nadal faktycznym dyktatorem Meksyku jako Najwy\u017cszy Przyw\u00f3dca (Jefe<\/em> M\u00e1ximo<\/em>) Rewolucji oraz lider – za\u0142o\u017conej oficjalnie 4 III 1928 roku na konwencji w Quer\u00c3\u00a9taro – Partii Narodowo-Rewolucyjnej (PNR), sprawuj\u0105cej a\u017c do 2000 roku rz\u0105dy faktycznie monopartyjne, z tym, \u017ce od 1938 roku pod nazw\u0105 Partii Rewolucji Meksyka\u0144skiej (PRM), a od 1946 – Partii Rewolucyjno-Instytucjonalnej (PRI). Ten system \u201enadprezydentury\u201d Callesa, w kt\u00f3rym kolejni prezydenci a\u017c do 1936 roku byli marionetkami w r\u0119ku Jefe M\u00e1ximo<\/em>, nazwano Maximato<\/em>.<\/p>\r\n

    Trzecim powodem by\u0142a ugodowa postawa papie\u017ca Piusa XI, kt\u00f3ry wprawdzie po raz kolejny pot\u0119pi\u0142 antyreligijne prze\u015bladowania w alokucji konsystorialnej Misericordia Domini<\/em> (20 XII 1926), lecz poleci\u0142 biskupom meksyka\u0144skim przyj\u0105\u0107 og\u00f3lnikowe propozycje Callesa. 21 VI 1929 roku, w wyniku negocjacji pomi\u0119dzy p.o. prezydenta, Emiliem Portesem Gilem (1890-1978) a biskupami: Leopoldem Ruizem (przebywaj\u0105cym na wygnaniu w Waszyngtonie, jako delegat apostolski) i Pascualem Diazem, oraz papieskim agentem, ameryka\u0144skim ksi\u0119dzem Johnem J. Burke\u2019m, przy mediacji ambasadora USA Dwighta W. Morrowa, zawarto porozumienie, zwane arreglos<\/em>, czyli uk\u0142adami. Biskupi zobowi\u0105zali si\u0119 odwo\u0142a\u0107 \u201estrajk\u201d religijny i uzna\u0107 konstytucj\u0119 z 1917 roku, natomiast rz\u0105d zadeklarowa\u0142, i\u017c nie jest intencj\u0105 ani Konstytucji, ani innych praw, ani rz\u0105du Republiki \u201ezniszczy\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, ani \u017cadnego innego, ani te\u017c wtr\u0105ca\u0107 si\u0119 w jakikolwiek spos\u00f3b do ich funkcji duchowych\u201d (destruir la identidad de la Iglesia cat\u00f3lica, ni de ninguna otra, ni intervenir en manera alguna en sus funciones espirituales<\/em>) oraz obieca\u0142, \u017ce ustanowione prawa b\u0119dzie stosowa\u0142 \u201ebez tendencji sekciarskiej\u201d (sin tendencia sectarista<\/em>) i uprzedzenia (prejuicio<\/em>). \u201eOdno\u015bnie do pewnych artyku\u0142\u00f3w prawa, kt\u00f3re zosta\u0142y \u017ale zrozumiane\u201d (En referencia con ciertos art\u00c3\u00adculos de la ley, que han sido mal compren\u00addidos<\/em>), zawieszono obowi\u0105zek rejestracji ksi\u0119\u017cy, dopuszczono nauczanie religii w ko\u015bcio\u0142ach, obywatele uzyskali prawo petycji w sprawie reformy konstytucji, Ko\u015bcio\u0142owi obiecano zwr\u00f3ci\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Jak informowa\u0142 prezydent E. Portes Gil w przem\u00f3wieniu przed Kongresem 1 IX 1929 roku, przekazano kap\u0142anom 858 ko\u015bcio\u0142\u00f3w i kaplic; w tym samym czasie jednak Calles da\u0142 specjalne przywileje protestantom, wydaj\u0105c im zezwolenia na otwarcie zbor\u00f3w oraz na kszta\u0142cenie \u201emisjonarzy\u201d przez protestanckich pastor\u00f3w z USA na okres sze\u015bciu lat. Powsta\u0144cy – kt\u00f3rym prezydent udzieli\u0142 \u201eustnej gwarancji\u201d amnestii – mieli natomiast z\u0142o\u017cy\u0107 bro\u0144, i to pod gro\u017ab\u0105 ekskomuniki.
    <\/em><\/p>\r\n

    Cristeros<\/em> czuli si\u0119 zdradzeni z powodu ugody zawartej za ich plecami (przeciwko rozpocz\u0119tym negocjacjom zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze zaprotestowa\u0107 gen. Gorostieta, a ks. Pedroza prosi\u0142 w li\u015bcie do arcybiskupa Ruiza, by pasterze nie wydawali swych owiec katowi), jednak pos\u0142uszni biskupom, z nielicznymi wyj\u0105tkami, jak Trinidad Mora z Durango, kt\u00f3ry walczy\u0142 a\u017c do grudnia 1929 roku, zaniechali walki i wr\u00f3cili do dom\u00f3w. Ich obawy nie by\u0142y bezpodstawne: niemal natychmiast po og\u0142oszeniu amnestii rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 represje; jedn\u0105 z pierwszych ofiar by\u0142 ks. Aristeo Pedroza, rozstrzelany dwa tygodnie po zawieszeniu broni. Og\u00f3\u0142em zamordowano oko\u0142o 500 dow\u00f3dc\u00f3w i ponad 5000 szeregowych cristeros<\/em>. Jak si\u0119 wyrazi\u0142 przeciwny porozumieniu bp Leopoldo Lara y Torres, katolicy znale\u017ali si\u0119 pod \u201ep\u0142yt\u0105 grobow\u0105 narzucon\u0105 przez jankeski imperializm\u201d, a ustalony modus vivendi<\/em> okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 dla powsta\u0144c\u00f3w modus moriendi<\/em>. Podobnie niez\u0142omny bp Jos\u00c3\u00a9 Manr\u00c3\u00adquez y Z\u00e1rate o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce \u201e\u017cycie chrze\u015bcija\u0144skie jest z natury rzeczy bojowaniem\u201d, tote\u017c\u00a0 wszyscy chrze\u015bcijanie musz\u0105 \u201ebroni\u0107 skarbu wiary\u201d (defender el tesoro de la fe<\/em>), wszyscy s\u0105 \u017co\u0142nierzami (soldados<\/em>) i musz\u0105 walczy\u0107 z wrogiem b\u0119d\u0105cym diab\u0142em (el demonio<\/em>), do oporu zobowi\u0105zuj\u0105 bowiem s\u0142owa Chrystusa o przyniesieniu przeze\u0144 nie pokoju, lecz miecza oraz, aby obawia\u0107 si\u0119 nie utraty \u017cycia, ale tego, kt\u00f3ry mo\u017ce porwa\u0107 dusz\u0119 i cia\u0142o do piek\u0142a.
    <\/em><\/p>\r\n

    Arreglos<\/em> zosta\u0142y zawarte r\u00f3wnie\u017c poza plecami polityk\u00f3w i intelektualist\u00f3w katolickich, tworz\u0105cych LDNLR i stanowi\u0105cych polityczne kierownictwo powstania. Przewodnicz\u0105cy LDNLR – Rafael Ceniceros ubolewa\u0142 nad zaprzepaszczeniem tej zdobyczy cristiady<\/em>, i\u017c katolicyzm \u201ecierpliwy, uleg\u0142y, anemiczny i tch\u00f3rzliwy [wcze\u015bniejszych generacji]\u201d (paciente, resignado, an\u00c3\u00a9mico y cobarde [de generaciones anteriores]<\/em>) <\/em>\u201ezosta\u0142 zast\u0105piony przez katolicyzm skuteczny, \u017cywotny, p\u0142omienny, wojowniczy i zaczepny\u201d (se ha trocado en un catolicismo operante, vivo, ardente, batallador y agresivo<\/em>), kt\u00f3ry budzi\u0142 strach jego wrog\u00f3w, pozostaj\u0105c zawsze wiernym papie\u017cowi i Chrystusowi Kr\u00f3lowi. Miguel Palomar przywo\u0142ywa\u0142 s\u0142awne zdanie bpa Wilhelma Emmanuela Kettelera: \u201enajkrwawsze prze\u015bladowania przynios\u0142y Ko\u015bcio\u0142owi mniej szkody ni\u017c dworski serwilizm biskup\u00f3w\u201d. Ta opozycja LNDLR doprowadzi\u0142a do cofni\u0119cia jej uznania przez hierarchi\u0119: najpierw (6 XI 1929) Liga zosta\u0142a zmuszona do usuni\u0119cia ze swojej nazwy przymiotnika Religiosa<\/em>, staj\u0105c si\u0119 odt\u0105d Krajow\u0105 Lig\u0105 Obrony Wolno\u015bci (LNDL), co sprawi\u0142o, \u017ce w kr\u00f3tkim czasie utraci\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 swoich cz\u0142onk\u00f3w, a w konsekwencji uleg\u0142a rozk\u0142adowi po upadku \u201edrugiej cristiady\u201d z lat 30., ostatecznie znikaj\u0105c z \u017cycia w 1941 roku.<\/p>\r\n

    Kto za\u015b by\u0142 prawdziwym beneficjentem owych arreglos<\/em>, zosta\u0142o powiedziane wyra\u017anie przez prezydenta Portesa Gila na bankiecie maso\u0144skim 27 VII 1929 roku:\u201eDrodzy Bracia, kler uzna\u0142 teraz ca\u0142kowicie pa\u0144stwo i otwarcie zadeklarowa\u0142 podporz\u0105dkowanie si\u0119 prawom. (\u2026) Walka si\u0119 nie zaczyna, walka jest wieczna. Walka rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 przed XX wiekami. <\/em>(\u2026) O\u015bwiadczam przed masoneri\u0105, i\u017c dop\u00f3ki pozostan\u0119 w rz\u0105dzie, sta\u0107 b\u0119d\u0119 bezwzgl\u0119dnie na stra\u017cy prawa. W Meksyku pa\u0144stwo i masoneria sta\u0142y si\u0119 w ostatnich latach t\u0105 sam\u0105 spraw\u0105 (el Estado y la Masoner\u00c3\u00ada en los \u00c3\u00baltimos a\u00c3\u00b1os han sido una misma cosa<\/em>); dwoma podmiotami, kt\u00f3re maszeruj\u0105 wsp\u00f3lnie (dos entidades que marchan aparejadas<\/em>), poniewa\u017c ludzie, kt\u00f3rzy w ostatnich latach stan\u0119li u w\u0142adzy, zawsze potrafili solidaryzowa\u0107 si\u0119 z rewolucyjnymi zasadami masonerii\u201d.<\/p>\r\n

    Jakkolwiek ocenia\u0107 polityczno-spo\u0142eczne, zw\u0142aszcza kr\u00f3tkoterminowe, skutki owych kontrowersyjnych arreglos<\/em>, istnieje jeszcze ponadczasowy, duchowy rezultat cristiady<\/em>, jakim jest wzbogacenie martyrologium<\/em> Ko\u015bcio\u0142a meksyka\u0144skiego, tym samym za\u015b Powszechnego Ecclesia Militans<\/em>. Za ostatnich dw\u00f3ch pontyfikat\u00f3w Ko\u015bci\u00f3\u0142 szczodrze doceni\u0142 ofiar\u0119 m\u0119czennik\u00f3w, oddaj\u0105c im najwy\u017cszy mo\u017cliwy wyraz ho\u0142du, jakim jest wyniesienie na o\u0142tarze. Papie\u017c Jan Pawe\u0142 II kanonizowa\u0142 i beatyfikowa\u0142 \u0142\u0105cznie (kolejno w latach 1988, 1992, 1995, 1997, 2000 i 2002) 53 m\u0119czennik\u00f3w meksyka\u0144skich z tego okresu. Kolejnych m\u0119czennik\u00f3w (3 ksi\u0119\u017cy i 10 \u015bwieckich) kanonizowa\u0142 20 XI 2005 roku papie\u017c Benedykt XVI. Najm\u0142odszym z nich by\u0142 14-letni Jos\u00c3\u00a9 S\u00e1nchez del R\u00c3\u00ado, kt\u00f3ry, mimo bestialskich tortur (obdarto mu sk\u00f3r\u0119 ze st\u00f3p i kazano chodzi\u0107 po rozsypanej soli, a nast\u0119pnie przej\u015b\u0107 przez ca\u0142e miasto), nie wypar\u0142 si\u0119 wiary. W\u0142a\u015bciw\u0105 point\u0105 wydaj\u0105 si\u0119 tu wi\u0119c s\u0142owa Jeana Meyera: \u201eStare, znane powiedzenie Tertuliana z pierwszych wiek\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce krew m\u0119czennik\u00f3w jest zasiewem chrze\u015bcijan, nie jest stwierdzeniem mistycznym, tylko socjologicznym. W przypadku Meksyku rzeczywi\u015bcie mo\u017cemy tego do\u015bwiadczy\u0107\u201d.<\/p>\r\n

    Jacek Bartyzel<\/strong><\/em><\/p>\r\n

    \u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\r\n