\r\n Z ks. Markiem Grabowskim FSSP o Wielkim Pi\u0105tku rozmawia Kajetan Rajski.<\/strong><\/em><\/p>\r\n
<\/strong><\/p>\r\n Albrecht Altdorfer, Ukrzy\u017cowanie<\/em><\/p>\r\n Kolorem liturgicznym w Wielki Pi\u0105tek w zwyczajnej formie rytu rzymskiego jest czerwony. Tymczasem w starej formie kap\u0142an ubrany jest w czarne stroje liturgiczne. Co ma wyra\u017ca\u0107 ten kolor?<\/strong><\/p>\r\n Wielki Pi\u0105tek jest dniem \u017ca\u0142oby, najwi\u0119kszym jaki by m\u00f3g\u0142 by\u0107. Nasz Zbawiciel Jezus Chrystus umiera. Syn Bo\u017cy, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem dzieli los wszystkich ludzi – umiera. Mimo, i\u017c ta okrutna \u015bmier\u0107, kt\u00f3r\u0105 Jezus przyj\u0105\u0142 na siebie, odpowiada\u0142a boskiemu planowi zbawienia ludzko\u015bci, spowodowa\u0142a w\u015br\u00f3d Aposto\u0142\u00f3w i uczni\u00f3w Chrystusa wielk\u0105 \u017ca\u0142ob\u0119. My te\u017c w pewien spos\u00f3b mamy dzieli\u0107 t\u0119 \u017ca\u0142ob\u0119 dzi\u015b. Kolor czarny w spos\u00f3b dobitny przypomina \u017ca\u0142ob\u0119. Jest ona o tyle aktualna, i\u017c to przez moje grzechy i za moje grzechy Jezus oddaje swe \u017cycie. Kolor czarny, w kt\u00f3ry odziany jest celebrans wraz z wy\u017csz\u0105 asyst\u0105, ma symbolizowa\u0107 t\u0119 \u017ca\u0142ob\u0119 wszystkich wiernych Ko\u015bcio\u0142a – duchowie\u0144stwa i \u015bwieckich. My wszyscy jeste\u015bmy przyczyn\u0105 Jego \u015bmierci.<\/p>\r\n Dlaczego Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie sprawuje w Wielki Pi\u0105tek Mszy \u015bw.? <\/strong><\/p>\r\n \u015aw. Tomasz z Akwinu odpowiada (ST III, q.83, a.2, ad 2): Typ niknie wobec rzeczywisto\u015bci. Jak wiemy za\u015b omawiany sakrament jest typem i odtworzeniem M\u0119ki Pa\u0144skiej. Dlatego w dniu rozpami\u0119tywania samej M\u0119ki w jej rzeczywistym przebiegu, nie ma konsekracji omawianego sakramentu.<\/em><\/p>\r\n Dok\u0142adnie dlatego, i\u017c Msza jest sakramentem, jest znakiem, kt\u00f3ry zawiera rzeczywisto\u015b\u0107. Niemniej jednak we wspomnieniu M\u0119ki Pa\u0144skiej w Wielki Pi\u0105tek rzeczywisto\u015b\u0107 ofiary jest przedstawiona wiernym nie jako sakrament (tj. nie poprzez Msz\u0119), ale \u201etak jak naprawd\u0119 to si\u0119 sta\u0142o\u201d. Tym samym liturgia Wielkiego Pi\u0105tku jest bardziej doskona\u0142\u0105 re-prezentacj\u0105 <\/em>ofiary na krzy\u017cu, ni\u017c modlitwa eucharystyczna. Nie nale\u017cy tu rozumie\u0107, i\u017c brak jest czegokolwiek Ofierze Mszy sprawowanej ka\u017cdego innego dnia, ale Ko\u015bci\u00f3\u0142 w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny przypomina w Wielki Pi\u0105tek nam M\u0119k\u0119 Pa\u0144sk\u0105 jako rzeczywisto\u015b\u0107, a nie jako typ.<\/p>\r\n Z kolei, t\u0142umacz\u0105c w spos\u00f3b bardziej duchowy: ze wzgl\u0119du na \u017ca\u0142ob\u0119 tego dnia, \u017caden kap\u0142an nie odprawia Mszy \u015bw. Odprawiane jest uroczyste nabo\u017ce\u0144stwo. Aby jednak Ko\u015bci\u00f3\u0142 tak\u017ce i w tym dniu nie by\u0142 pozbawiony owoc\u00f3w M\u0119ki, udzielanych, nam przez ten sakrament, spo\u017cywa si\u0119 w nim Cia\u0142o Chrystusa, przechowane po konsekracji dokonanej w dniu poprzednim <\/em>(\u015aw. Tomasz).<\/p>\r\n Jaki wi\u0119c charakter ma wielkopi\u0105tkowa liturgia?<\/strong><\/p>\r\n Og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c liturgia wielkopi\u0105tkowa sk\u0142ada si\u0119 z pi\u0119ciu cz\u0119\u015bci: czyta\u0144 \u015bwi\u0119tych (dwie lekcje oraz M\u0119ka Pa\u0144ska), uroczystych modlitw, uroczystej adoracji Krzy\u017ca, Komunii oraz Grobu Pa\u0144skiego (w niekt\u00f3rych regionach \u015bwiata, w tym w Polsce). Kolor czarny szat wskazuje na pe\u0142n\u0105 \u017ca\u0142ob\u0119 i charakter pokutny tego dnia. Wszystko to jest jednak czym\u015b wi\u0119kszym, ni\u017c wzruszaj\u0105ce obrz\u0119dy religijne: jest to r\u00f3wnocze\u015bnie modlitwa i dzi\u0119kczynienie ludzi odkupionych, kt\u00f3rzy, wsp\u00f3lnie z Bogiem, staj\u0105 si\u0119 \u015bwiadomi dobrodziejstwa otrzymanego przez tajemnic\u0119 Krzy\u017ca. W Wielki Pi\u0105tek \u015bpiewamy: \u201eOto drzewo Krzy\u017ca, kt\u00f3re d\u017awiga\u0142o zbawienie \u015bwiata\u201d. S\u0142owa te wskazuj\u0105, i\u017c Wielki Pi\u0105tek jest r\u00f3wnie\u017c dniem nadziei – prowadzi on bowiem do zmartwychwstania.<\/p>\r\n W czasie liturgii proklamowana jest M\u0119ka Pa\u0144ska wed\u0142ug \u015aw. Jana. To chyba najbardziej podnios\u0142y i uroczysty fragment liturgii w Wielki Pi\u0105tek.<\/strong><\/p>\r\n Jest to istotnie moment niezwykle podnios\u0142y, szczeg\u00f3lnie gdy M\u0119ka Pa\u0144ska jest \u015bpiewana. Tzw. pasja chora\u0142owa wykonywana jest przez trzech duchownych \u015bpiewaj\u0105cych kolejno partie: Chrystusa (najni\u017csz\u0105, w tempie wolnym, najcz\u0119\u015bciej by\u0142 to bas), narratora, czyli ewangelisty (umiarkowane tempo, najcz\u0119\u015bciej by\u0142 to tenor) oraz t\u0142umu (szybkie tempo, wysoki rejestr, wykonywan\u0105 tak\u017ce przez ch\u00f3r). Partie ch\u00f3ru z czasem by\u0142y te\u017c zast\u0119powane polifoni\u0105, co dodatkowo dodawa\u0142o splendoru i powagi tej cz\u0119\u015bci liturgii.<\/p>\r\n Chcia\u0142bym zach\u0119ci\u0107 tu wiernych, by mo\u017cliwie wczuli si\u0119 w prze\u017cywanie na nowo M\u0119ki Pa\u0144skiej, a na nie tylko bierne uczestnictwo i oczekiwanie ko\u0144ca ca\u0142o\u015bci. W momencie, gdy M\u0119ka jest \u015bpiewana, warto \u015bledzi\u0107 t\u0142umaczenie w mszaliku. W wielu duszpasterstwach M\u0119ka Pa\u0144ska jest czytana bezpo\u015brednio w j\u0119zyku polskim. Warto wtedy szczeg\u00f3lnie wykorzysta\u0107 nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119 i przenie\u015b\u0107 si\u0119 w sceneri\u0119 opisan\u0105 w Ewangelii.<\/p>\r\n Nast\u0119pnie odmawiane s\u0105 uroczyste mod\u0142y zwane \u201eModlitw\u0105 wiernych\u201d. W 2008 r. papie\u017c Benedykt XVI zmieni\u0142 w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego tre\u015b\u0107 modlitwy za \u017byd\u00f3w. Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o?<\/strong><\/p>\r\n Pozw\u00f3lmy tu odpowiedzie\u0107 samemu papie\u017cowi Benedyktowi XVI. Odpowied\u017a na to pytanie znajduje si\u0119 w wywiadzie Petera Seewalda z papie\u017cem Benedyktem XVI pt. \u201e\u015awiat\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiata\u201d: \u201e(…) w starej liturgii, zmiana tego punktu wyda\u0142a mi si\u0119 konieczna. Sformu\u0142owanie by\u0142o dla \u017byd\u00f3w ewidentnie rani\u0105ce, a poza tym nie wyra\u017ca\u0142o pozytywnie wielkiej wewn\u0119trznej jedno\u015bci pomi\u0119dzy Starym a Nowym Testamentem. Dlatego uwa\u017ca\u0142em, \u017ce w tym miejscu starej liturgii konieczna jest zmiana, szczeg\u00f3lnie, jak to ju\u017c zosta\u0142o powiedziane, ze wzgl\u0119du na naszych \u017cydowskich braci. W nowym wprowadzonym przeze mnie sformu\u0142owaniu obecna jest nasza wiara, \u017ce Chrystus jest Zbawicielem wszystkich, \u017ce nie ma dw\u00f3ch dr\u00f3g zbawienia, a wi\u0119c Chrystus jest te\u017c Zbawc\u0105 \u017byd\u00f3w, a nie wy\u0142\u0105cznie pogan. Zawarty w tej modlitwie sens wyra\u017ca tak\u017ce, \u017ce nie modlimy si\u0119 bezpo\u015brednio o nawr\u00f3cenie \u017byd\u00f3w w misjonarskim znaczeniu, lecz o to, aby Pan doprowadzi\u0142 do takiego historycznego momentu, w kt\u00f3rym my wszyscy b\u0119dziemy zjednoczeni ze sob\u0105 nawzajem. Dlatego argumenty, kt\u00f3re w tym kontek\u015bcie s\u0105 podnoszone przeciwko mnie przez wielu teolog\u00f3w, s\u0105 nierozwa\u017cne; ich ocena sytuacji jest b\u0142\u0119dna\u201d.<\/p>\r\n Wreszcie przychodzi czas na adoracj\u0119 Krzy\u017ca, w czasie kt\u00f3rej \u015bpiewane s\u0105 tak zwane improperia, czyli skargi Zbawiciela. Co ciekawe, mamy w\u00f3wczas do czynienia chyba z jedyn\u0105 sytuacj\u0105 w liturgii rzymskiej, opr\u00f3cz wezwania \u201eKyrie eleison\u201d, w kt\u00f3rej u\u017cywa si\u0119 momentami j\u0119zyka greckiego.<\/strong><\/p>\r\n Ceremonia adoracji Krzy\u017ca wywodzi si\u0119 z IV wieku. Wtedy to w Jerozolimie istnia\u0142 ju\u017c zwyczaj, aby w Wielki Pi\u0105tek oddawana by\u0142a cze\u015b\u0107 drzewu prawdziwego Krzy\u017ca, na kt\u00f3rym umar\u0142 Zbawiciel. Improperia – skargi Zbawiciela czynione swemu ludowi – \u015bpiewane by\u0142y po grecku, st\u0105d s\u0142owa greckie przetrwa\u0142y po dzie\u0144 dzisiejszy w liturgii. W trakcie \u015bpiewu improperi\u00f3w, wierny padali na kolana i ca\u0142owali Krzy\u017c. Obecno\u015b\u0107 j\u0119zyka greckiego w liturgii Triduum podkre\u015bla, i\u017c te ceremonie powsta\u0142y w pierwszych wiekach chrze\u015bcija\u0144stwa, s\u0105 jedne z najstarszych w liturgii i jako takie, bez wi\u0119kszych zmian zachowa\u0142y si\u0119 pod dzie\u0144 dzisiejszy.<\/p>\r\n \u015apiewany jest r\u00f3wnie\u017c liturgiczny hymn \u201eCrux Fidelis\u201d autorstwa Wenancjusza Fortunata, kt\u00f3ry znany jest w Polsce jako pie\u015b\u0144 \u201eKrzy\u017cu \u015bwi\u0119ty nade wszystko\u201d.<\/strong><\/p>\r\n Hymn Crux fidelis<\/em> jest cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszego dzie\u0142a \u015bw. Wenancjusza Fortunata pt. Pange lingua <\/em>(nie myli\u0107 z Pange lingua \u015bw. Tomasza z Akwinu). Zosta\u0142 on napisany na procesj\u0119 Prawdziwego Krzy\u017ca dla Kr\u00f3lowej Radegundy w 570 r. S\u0142owa Crux fidelis<\/em> tak naprawd\u0119 wystarczy\u0142yby, by nas ubogaci\u0107 w \u017cyciu duchowym. Nasze Zbawienie przysz\u0142o przez Krzy\u017c. Krzy\u017c obecnie wci\u0105\u017c jest prawdopodobnie najbardziej powszechnym symbolem. Krzy\u017c jest wierny, niezmienny. Stat crux dum volvitur terra <\/em>\/stoi krzy\u017c, cho\u0107 \u015bwiat si\u0119 zmienia\/ – to dewiza zakonu kartuz\u00f3w, kt\u00f3ra mimo swej zwi\u0119z\u0142o\u015bci zawiera skarbiec prawd. \u015awiat si\u0119 zmienia, a Krzy\u017c pozostaje wierny, ofiaruj\u0105c nam zawsze zbawienie. M\u00f3wi\u0105c Krzy\u017c, my\u015blimy Chrystus, bo tak jak wody Jordanu zosta\u0142y u\u015bwi\u0119cone raz na zawsze poprzez kontakt z Panem Jezusem, tak poniek\u0105d symbol krzy\u017ca pozostaje na zawsze z\u0142\u0105czony i u\u015bwi\u0119cony poprzez Jego m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmier\u0107. Krzy\u017c zawsze wzbudza r\u00f3\u017cne emocje.<\/p>\r\n Przez nas jest adorowany, przez naszych wrog\u00f3w opluwany. Id\u0105c w Krakowie wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y, nieopodal pauli\u0144skiej Ska\u0142ki znajduje si\u0119 wbity w ziemi\u0119 krzy\u017c z napisem: \u201eZnak, kt\u00f3remu sprzeciwia\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105\u201d. Sprzeciwianie si\u0119 krzy\u017cowi nie oznacza tylko opluwania go, ale r\u00f3wnie\u017c oboj\u0119tno\u015b\u0107 wobec niego. Niemniej jednak krzy\u017c pozostaje wierny, gdy \u015bwiat si\u0119 zmienia. Zawsze mamy w nim przyjaciela wiernego, kt\u00f3ry daje nam zbawienie wieczne.<\/p>\r\n P\u00f3\u017aniej nast\u0119puj\u0105 obrz\u0119dy Komunii \u015bw. Co charakterystyczne, w \u00f3w dzie\u0144 w Wielki Pi\u0105tek Modlitw\u0119 Pa\u0144sk\u0105 odmawiaj\u0105 wszyscy wierni razem.<\/strong><\/p>\r\n Jak ju\u017c to by\u0142o wspomniane, mimo i\u017c tego dnia nie jest odprawiana Msza \u015bw., jednak Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie chce pozbawia\u0107 nas owoc\u00f3w zbawczej \u015bmierci Chrystusa. Nie jestem ekspertem, ale Modlitwa Pa\u0144ska odmawiana wsp\u00f3lnie przez wszystkich wiernych w Wielki Pi\u0105tek zosta\u0142a wprowadzona dopiero w trakcie reformy Wielkiego Tygodnia za pontyfikatu papie\u017ca Piusa XII w 1955. Przed t\u0105 reform\u0105, to kap\u0142an wy\u0142\u0105cznie kap\u0142an \u015bpiewa\u0142 Modlitw\u0119 Pa\u0144sk\u0105 w tonie ferialnym.<\/p>\r\n![\"Tradycyjna](\"http:\/\/www.pch24.pl\/images\/min_mid_big\/mid_13577.jpg\")
<\/p>\r\n