{"id":67655,"date":"2013-03-27T09:08:32","date_gmt":"2013-03-27T14:08:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=67655"},"modified":"2013-03-27T09:08:32","modified_gmt":"2013-03-27T14:08:32","slug":"grzegorz-motyka-o-%e2%80%9eludobojczej-czystce%e2%80%9d-na-wolyniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=67655","title":{"rendered":"Grzegorz Motyka o \u201eludob\u00f3jczej czystce” na Wo\u0142yniu"},"content":{"rendered":"

Jeszcze w latach 90. XX wieku Grzegorz Motyka usprawiedliwia\u0142 UPA za to, co sta\u0142o si\u0119 na Wo\u0142yniu w 1943 roku. Teraz m\u00f3wi co innego – a jego ksi\u0105\u017cka \u201eOd rzezi wo\u0142y\u0144skiej do Akcji \u201eWis\u0142a\u201d zosta\u0142a uznana na Ukrainie Zachodniej za k\u0142amliw\u0105 i antyukrai\u0144sk\u0105. Poni\u017cej fragmenty wywiadu G. Motyki dla dodatku \u201eGazety Wyborczej\u201d \u201eAle Historia\u201d (25 marca 2013):<\/em><\/p>\r\n

\"\"W lutym 1943 r. na Wo\u0142yniu Ukrai\u0144cy zacz\u0119li mordowa\u0107 Polak\u00f3w. Polacy nazywaj\u0105 te straszne wydarzenia \u201erzezi\u0105 wo\u0142y\u0144sk\u0105\u201d. To dobra nazwa?<\/strong><\/p>\r\n

– Precyzyjniejsze jest okre\u015blenie \u201eludob\u00f3jcza czystka etniczna\u201d, przy czym odnosi si\u0119 ono nie tylko do tego, co wydarzy\u0142o si\u0119 na Wo\u0142yniu, ale te\u017c p\u00f3\u017aniej, w Galicji Wschodniej i na ziemiach dzisiejszej Polski. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ona 9 lutego 1943 r. i trwa\u0142a do maja 1945. Jej ofiar\u0105 pad\u0142o oko\u0142o 100 tys. Polak\u00f3w, zosta\u0142a zaplanowana i przeprowadzona na zimno przez jeden z dw\u00f3ch od\u0142am\u00f3w Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w (OUN).<\/p>\r\n

Towarzyszy\u0142a jej sprawna akcja propagandowa: napady sotni na polskie wioski by\u0142y przedstawiane w meldunkach jako kara za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Niemcami i Sowietami. Przygotowywano \u201ebia\u0142e ksi\u0119gi\u201d o \u201epolskich zbrodniach\u201d po francusku, angielsku i niemiecku. Wszystko robiono w konspiracji, a\u017c dziw bierze, \u017ce organizacja partyzancka by\u0142a w stanie przygotowa\u0107 to w tak nowoczesny spos\u00f3b.<\/p>\r\n

Dlaczego OUN-owcy zabijali Polak\u00f3w?<\/strong><\/p>\r\n

– W XIX w. dosz\u0142o do polskiego i ukrai\u0144skiego przebudzenia narodowego, a Polacy i Ukrai\u0144cy ro\u015bcili pretensje do tych samych ziem. Do najostrzejszego sporu dosz\u0142o w Galicji Wschodniej, gdzie w latach 1918-19 mia\u0142a miejsce wojna polsko-ukrai\u0144ska zako\u0144czona zwyci\u0119stwem Polak\u00f3w. Jednak spo\u0142eczno\u015b\u0107 zachodnioukrai\u0144ska nigdy si\u0119 z t\u0105 przegran\u0105 nie pogodzi\u0142a i nie zrezygnowa\u0142a z walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\r\n

W latach 30. XX w. w\u015br\u00f3d zachodnich Ukrai\u0144c\u00f3w zacz\u0119li dominowa\u0107 ludzie m\u0142odzi, kt\u00f3rzy w tej wojnie nie zd\u0105\u017cyli wzi\u0105\u0107 udzia\u0142u. Byli zara\u017ceni skrajnie nacjonalistyczn\u0105 ideologi\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 z zachodniej Europy i zafascynowani pogl\u0105dami Dmytro Doncowa, cz\u0142owieka, kt\u00f3ry stworzy\u0142 ukrai\u0144sk\u0105 wersj\u0119 integralnego nacjonalizmu. Grupa wyznawc\u00f3w tej ideologii by\u0142a gotowa na wszelkie po\u015bwi\u0119cenia w imi\u0119 uzyskania niepodleg\u0142o\u015bci, tak\u017ce na pope\u0142nianie zbrodni. Jeden z cz\u0142onk\u00f3w OUN Mychaj\u0142o Ko\u0142odzi\u0144ski jeszcze przed wybuchem II wojny napisa\u0142, \u017ce Polak\u00f3w trzeba \u201edo ostatniej nogi\u201d wyrzuci\u0107 z Ukrainy, mo\u017ce nawet za Wis\u0142\u0119. A tak\u017ce np., \u017ce Ukraina musi przej\u0105\u0107 Kazachstan, bo mo\u017ce by\u0107 on tylko ukrai\u0144ski albo rosyjski, wi\u0119c lepiej niech b\u0119dzie ukrai\u0144ski. Kazach\u00f3w trzeba oczywi\u015bcie traktowa\u0107 lepiej, ni\u017c to robi\u0105 Sowieci, ale – nie oszukujmy si\u0119 – sko\u0144cz\u0105 jak Indianie\u2026<\/p>\r\n

Kazachstan jest par\u0119 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w od Ukrainy!<\/strong><\/p>\r\n

– To pokazuje, jak skrajne pogl\u0105dy mieli dzia\u0142acze OUN. Przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 z nich ju\u017c przed 1939 r. planowa\u0142a usuni\u0119cie wszystkich Polak\u00f3w z ziem, kt\u00f3re uznawali za ukrai\u0144skie. Byli te\u017c zdecydowanie przeciwni jakiejkolwiek pr\u00f3bie porozumienia z Polsk\u0105, dlatego ofiar\u0105 zamach\u00f3w OUN padali tacy ludzie jak Tadeusz Ho\u0142\u00f3wko, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali wypracowa\u0107 jak\u0105\u015b formu\u0142\u0119 pojednania.<\/p>\r\n

Czy mo\u017cna oceni\u0107, Jakie poparcie mieli ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci?<\/strong><\/p>\r\n

– OUN i UPA nie przetrwa\u0142yby na Ukrainie Zachodniej a\u017c do pocz\u0105tku lat 50., gdyby by\u0142y odrzucane przez miejscow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Ale z tego nie wynika, \u017ce mo\u017cna postawi\u0107 znak r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy poparciem dla UPA a antypolsk\u0105 czystk\u0105. Stosunku spo\u0142eczno\u015bci zachodnioukrai\u0144skiej do \u201eantypolskiej akcji\u201d nikt dot\u0105d nie zbada\u0142. Z niekt\u00f3rych dokument\u00f3w wida\u0107, \u017ce pierwsze napady wywo\u0142ywa\u0142y zdziwienie i konsternacj\u0119. Opisywani w polskich relacjach pro\u015bci ch\u0142opi z siekierami wspieraj\u0105cy UPA byli mobilizowani pod przymusem.<\/p>\r\n

Znany jest wypadek Ukrai\u0144ca, kt\u00f3ry uratowa\u0142 grup\u0119 Polak\u00f3w, ukrywaj\u0105c ich w stodole. I na oczach tych Polak\u00f3w zosta\u0142 pod karabinem przez upowc\u00f3w odprowadzony do s\u0105siedniej wsi, gdzie, jak im p\u00f3\u017aniej opowiada\u0142, musia\u0142 siekier\u0105 zabija\u0107 polskich mieszka\u0144c\u00f3w, bo inaczej sam straci\u0142by \u017cycie.<\/p>\r\n

W\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w by\u0142o du\u017ce poparcie dla walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, ale na ile akceptowali takie metody, trudno powiedzie\u0107. Nawet w\u015br\u00f3d banderowc\u00f3w by\u0142 pewien op\u00f3r przeciwko eksterminacji. Niekt\u00f3rzy pisali, \u017ce nale\u017cy wycofa\u0107 si\u0119 z tej polityki, bo to nie jest dobre rozwi\u0105zanie. Tak czy inaczej, kiedy po pierwszych napadach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w nie ucieka, tylko tworzy bazy samoobrony, w maju 1943 r. dow\u00f3dztwo UPA podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o wymordowaniu ca\u0142ej polskiej spo\u0142eczno\u015bci na Wo\u0142yniu. 11 lipca UPA przeprowadzi\u0142a jednoczesne, koncentryczne uderzenie na 99 polskich wiosek To by\u0142a rze\u017a.<\/p>\r\n

Niemcy i Sowieci przygl\u0105dali si\u0119 jej?<\/strong><\/p>\r\n

– W1943 r. UPA walczy ze wszystkimi, tak\u017ce z Niemcami, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali zd\u0142awi\u0107 partyzantk\u0119, ale nie mieli na to ani czasu, ani si\u0142. Organizowane przez nich brutalne pacyfikacje ukrai\u0144skich wsi – czasem wykonywane r\u0119kami polskich policjant\u00f3w – tylko zaognia\u0142y sytuacj\u0119. Niemcy nie byli w stanie, cho\u0107 prawo mi\u0119dzynarodowe ich do tego zobowi\u0105zywa\u0142o, chroni\u0107 polskiej ludno\u015bci. Zgodzili si\u0119 natomiast na powstanie baz polskiej samoobrony, zezwalaj\u0105c im na posiadanie pewnej liczby broni. Ale gdy na pocz\u0105tku 1944 r. zbli\u017cy\u0142 si\u0119 front, zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce Niemcy zawierali lokalne porozumienia z UPA, a niekiedy, np. w Podkamieniu, wr\u0119cz zach\u0119cali do napad\u00f3w na ludno\u015b\u0107 polsk\u0105.<\/p>\r\n

Je\u015bli chodzi o partyzantk\u0119 sowieck\u0105, to warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce na p\u00f3\u0142noc od Wo\u0142ynia, na Nowogr\u00f3dczy\u017anie, toczy\u0142a ona wojn\u0119 z Armi\u0105 Krajow\u0105. Jednak na Wo\u0142yniu wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z polskim podziemiem przeciwko UPA – np. baza w Przebra\u017cu ocala\u0142a w czasie jednego z napad\u00f3w dlatego, \u017ce Sowieci przyszli jej z pomoc\u0105 – ale jednocze\u015bnie rozpracowywa\u0142a AK Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce Sowieci rozstrzeliwali polskich oficer\u00f3w i przejmowali oddzia\u0142y.<\/p>\r\n

Wszyscy morduj\u0105 wszystkich?<\/strong><\/p>\r\n

– To bardzo wygodna sytuacja dla sprawc\u00f3w – mog\u0105 ukry\u0107 realizowan\u0105 na zimno gigantyczn\u0105 czystk\u0119 etniczn\u0105. W jednym z dokument\u00f3w dzia\u0142acz OUN, opowiadaj\u0105c si\u0119 za wstrzymaniem mord\u00f3w na cywilach, napisa\u0142: Jest jeszcze czas, by zej\u015b\u0107 z tej drogi. To, co si\u0119 dzia\u0142o do tej pory – zwali\u0107 na Niemc\u00f3w, bolszewick\u0105 partyzantk\u0119, wojn\u0119 itp.<\/p>\r\n

Sk\u0105d si\u0119 bra\u0142o takie okrucie\u0144stwo?<\/strong><\/p>\r\n

– Opisy m\u00f3wi\u0105ce o wielogodzinnym zn\u0119caniu si\u0119 nad lud\u017ami dotycz\u0105 raczej jednostkowych wypadk\u00f3w. Jednak bardzo wielu zbrodni dokonywano za pomoc\u0105 siekier i wide\u0142, wzbudzaj\u0105c powszechn\u0105 groz\u0119. Policjanci ukrai\u0144scy, kt\u00f3rzy zdezerterowali ze s\u0142u\u017cby niemieckiej, cz\u0119sto w czasie antypolskich czystek wykorzystywali do\u015bwiadczenie wyniesione z zag\u0142ady \u017byd\u00f3w. W niekt\u00f3rych wioskach – gdzie ludno\u015b\u0107 najpierw gromadzono w jednym miejscu, a potem dziesi\u0105tkami wyprowadzano do stodo\u0142y i zabijano m\u0142otem lub \u0142omem – aby nie dopu\u015bci\u0107 do wybuchu paniki, rozdawano dzieciom cukierki, a rannej Polce zrobiono nawet opatrunek:<\/p>\r\n

Polacy zorganizowali odwet?<\/strong><\/p>\r\n

Tak wielki terror musia\u0142 wywo\u0142a\u0107 gwa\u0142towne reakcje. Powstawa\u0142y grupy m\u015bcicieli szukaj\u0105cych zemsty za \u015bmier\u0107 bliskich. Mia\u0142y te\u017c miejsce akcje odwetowe organizowane przez podziemie. Najwi\u0119ksze rozmiary te dzia\u0142ania – rzeczywi\u015bcie zawstydzaj\u0105ce – przybra\u0142y na terenach obecnej Polski. W1944 r. polska partyzantka na Lubelszczy\u017anie zniszczy\u0142a kilkadziesi\u0105t wsi, dokonuj\u0105c w niekt\u00f3rych z nich – np. w Sahryniu – masakr cywil\u00f3w. Polscy historycy spieraj\u0105 si\u0119 o to, jak oceni\u0107 akcje odwetowe – niekt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 problem ten zmarginalizowa\u0107 i sprowadzi\u0107 do \u015bmierci przypadkowych os\u00f3b. Inni, w tym tak\u017ce ja, zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce przynajmniej w cz\u0119\u015bci wypadk\u00f3w odwet dalece przekracza\u0142 granice obrony koniecznej. Mo\u017cna wr\u0119cz m\u00f3wi\u0107 o pope\u0142nieniu w niekt\u00f3rych wsiach zbrodni wojennych.<\/p>\r\n

Historycy zgadzaj\u0105 si\u0119 w jednym: nie mo\u017cna postawi\u0107 znaku r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy \u201eantypolsk\u0105 akcj\u0105\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142a odg\u00f3rny, zorganizowany charakter, a polskim odwetem wynikaj\u0105cym z inicjatywy lokalnych komendant\u00f3w<\/strong>. Nie mo\u017cna na jednym poziomie stawia\u0107 zorganizowanej ludob\u00f3jczej akcji niszczenia grupy etnicznej i wynikaj\u0105cego z poszukiwania \u015blepej zemsty, cho\u0107 oczywi\u015bcie zbrodniczego, uderzenia w cywil\u00f3w.<\/p>\r\n

Sprawcy zostali ukarani?<\/strong><\/p>\r\n

– Ci najwa\u017cniejsi, kt\u00f3rzy wydawali rozkazy, zgin\u0119li w walce z Sowietami w latach 1945-1951<\/p>\r\n

Czy rze\u017a wo\u0142y\u0144ska mog\u0142a by\u0107 sprowokowana przez s\u0142u\u017cby sowieckie? S\u0105 takie teorie.<\/strong><\/p>\r\n

– Nic na to nie wskazuje. Oczywi\u015bcie bez Niemc\u00f3w i Sowiet\u00f3w do zbrodni by nie dosz\u0142o, bo oni stworzyli do niej warunki i dali przyk\u0142ad. Sowieci nie mieli jednak interesu w wywo\u0142aniu takiej rzezi. By\u0107 mo\u017ce sowiecka prowokacja przyczyni\u0142a si\u0119 do dezercji ukrai\u0144skiej policji, ale to co najwy\u017cej przyspieszy\u0142o dzia\u0142ania banderowc\u00f3w. Na III konferencji OUN-B (frakcja zwi\u0105zana ze Stepa-nem Bander\u0105) w lutym 1943 r. i tak zapad\u0142a decyzja o rozpocz\u0119ciu walki z Niemcami, a to oznacza\u0142o przyst\u0105pienie do antypolskich czystek, bo taki plan przyj\u0119to ju\u017c pod koniec 1942 r. K\u0119dy\u015b istnia\u0142a teoria, \u017ce masakry zapocz\u0105tkowali Sowieci, kt\u00f3rzy w przebraniu upowc\u00f3w wymordowali polsk\u0105 wiosk\u0119. Ale ju\u017c pierwsz\u0105 wiosk\u0119 Paro\u015bl\u0119 wymordowali banderowcy i wsz\u0119dzie, gdzie uda\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107 sprawc\u00f3w, nale\u017celi oni do OUN-B.<\/p>\r\n

Ukrai\u0144scy historycy te\u017c uwa\u017caj\u0105, \u017ce to by\u0142o ludob\u00f3jstwo?<\/strong><\/p>\r\n

– Z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami nie zajmuj\u0105 si\u0119 powa\u017cnie t\u0105 problematyk\u0105. Najpopularniejsza na Ukrainie wersja m\u00f3wi, \u017ce dosz\u0142o w\u00f3wczas do spo\u0142ecznego buntu, kt\u00f3ry przerodzi\u0142 si\u0119 w wojn\u0119 polsko-ukrai\u0144sk\u0105, w trakcie kt\u00f3rej obie strony pope\u0142ni\u0142y podobne zbrodnie<\/strong>.<\/p>\r\n

Towarzyszy temu cz\u0119sto nieufno\u015b\u0107 wobec dorobku polskiej historiografii po\u0142\u0105czona z irracjonaln\u0105 wiar\u0105, \u017ce dalsze badania, szczeg\u00f3lnie w moskiewskich archiwach, zdejm\u0105 z banderowc\u00f3w odium winy. Ale to tylko z\u0142udzenie.<\/p>\r\n

http:\/\/sol.myslpolska.pl<\/a><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jeszcze w latach 90. XX wieku Grzegorz Motyka usprawiedliwia\u0142 UPA za to, co sta\u0142o si\u0119 na Wo\u0142yniu w 1943 roku. Teraz m\u00f3wi co innego – a jego ksi\u0105\u017cka \u201eOd rzezi wo\u0142y\u0144skiej do Akcji \u201eWis\u0142a\u201d zosta\u0142a uznana na Ukrainie Zachodniej za k\u0142amliw\u0105 i antyukrai\u0144sk\u0105. Poni\u017cej fragmenty wywiadu G. Motyki dla dodatku \u201eGazety Wyborczej\u201d \u201eAle Historia\u201d (25 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[188,50,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67655"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67655"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67655\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}