Polacy dawnych pokole\u0144 nie mieli najmniejszych problem\u00f3w, by\u00a0 zrozumie\u0107 s\u0142owa \u015aw. Tomasza, i\u017c posty \u201enie s\u0105 wymierzone w wolno\u015b\u0107 wiernych, lecz przeciwnie, s\u0142u\u017c\u0105 temu, by zapobiec niewoli grzechu\u201d1.)\u00a0 Nie by\u0142o te\u017c, tak modnego dzi\u015b, przeciwstawiania sobie umartwienia cia\u0142a i skruchy serca. Post w\u0142a\u015bnie temu s\u0142u\u017cy\u0142, by cz\u0142owiek wzni\u00f3s\u0142 si\u0119 na wy\u017cyny moralne, a zatem, by m\u00f3g\u0142 g\u0142\u0119biej prze\u017cy\u0107 skruch\u0119.<\/p>\r\n
![\"J\u00f3zef](\"http:\/\/ewapolak-palkiewicz.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/03\/J%C3%B3zef-Fa%C5%82at-Popielec.jpg\")
<\/a>\r\nJ\u00f3zef Fa\u0142at – Popielec<\/em><\/p>\r\n Tak jak w Nowotrzebach na Litwie Kowie\u0144skiej,\u00a0 gdzie sta\u0142 dw\u00f3r babki Wa\u0144kowicza – jeszcze u pocz\u0105tku XX wieku – tak i\u00a0 w ca\u0142ej Rzeczypospolitej, na ziemiach trzech zabor\u00f3w, dni postu\u00a0 i pokuty przeplataj\u0105ce si\u0119 z dniami \u015bwi\u0119towania, by\u0142y bardzo od siebie r\u00f3\u017cne. Jak post, to post, jak \u015bwi\u0119to, to \u015bwi\u0119to.\u00a0 Tak bywa jeszcze\u00a0w Polsce i dzi\u015b. Podkre\u015blaj\u0105 to posypywane obficie popio\u0142em g\u0142owy w \u015arod\u0119 Popielcow\u0105 oraz bogate sto\u0142y\u00a0 na Wielkanoc. Ale jednak na pewnym obszarze Polski mi\u0119dzy \u015arod\u0105 Popielcow\u0105 a Wielkanoc\u0105 zapanowa\u0142a \u201eszara strefa\u201d, nie r\u00f3\u017cni\u0105ca si\u0119 w\u0142a\u015bciwie niczym od wszystkich pozosta\u0142ych dni w roku.<\/p>\r\n Polski \u201eza\u015bcianek\u201d i \u201eciemnogr\u00f3d\u201d\u00a0 musi dzi\u015b boryka\u0107 si\u0119 z gro\u017an\u0105, lekko tylko zakamuflowan\u0105, postaci\u0105 zach\u0119ty do korzystania bez umiaru i bez \u017cadnych przerw ze \u015bwiatowych uciech, serwowan\u0105 tak\u017ce tam, gdzie zawsze przypominano katolikom o nieodzowno\u015bci umartwienia. \u201eTrzeba sobie otwarcie powiedzie\u0107\u201d, stwierdza Romano Amerio, \u201e\u017ce po tym, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 przesta\u0142 przywi\u0105zywa\u0107 wag\u0119 do cielesnych \u0107wicze\u0144 i wyrzecze\u0144 – co mia\u0142o jakoby prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na bardziej uduchowiona postaw\u0119 wewn\u0119trznej skruchy – z \u017cycia chrze\u015bcijan znikn\u0119\u0142y prawie wszelkie posty\u201d. 2.)Dzisiejsze do\u015b\u0107 cz\u0119ste przypadki ob\u017carstwa na Wielkanoc czy Bo\u017ce Narodzenie – kt\u00f3re by\u0142o uwa\u017cane\u00a0 za niewinne wykroczenie, a dzi\u015b pi\u0119tnowane jest surowo przez skwa\u015bnia\u0142e ciotki<\/em> rewolucji<\/em>, bo to takie niezdrowe<\/em> (ale, jak przypuszcza wielu, chodzi tu tylko o to, by obrzydzi\u0107 tradycj\u0119<\/em>) – przypominaj\u0105, \u017ce post u nas niegdy\u015b traktowano serio; by\u0142 d\u0142ugi i surowy.<\/p>\r\n To dobrze, \u017ce w Polakach tkwi przekora. Gdy kto\u015b ich gani i strofuje, \u017ce s\u0105 tacy za\u015bciankowi, zamiast \u201e\u017cy\u0107 pe\u0142ni\u0105\u201d, albo \u201e\u017cy\u0107 ekologicznie\u201d, jak ca\u0142y nowoczesny \u015bwiat, to b\u0119d\u0105 si\u0119 tym za\u015bciankiem jeszcze gorliwiej zas\u0142ania\u0107 i op\u0119dza\u0107.<\/p>\r\n W kwestii postu nie jedno buduj\u0105ce \u015bwiadectwo i dzi\u015b mo\u017cna w Polsce znale\u017a\u0107.<\/p>\r\n W czasach komunistycznych, gdy wielu Polak\u00f3w musia\u0142o si\u0119 \u017cywi\u0107 w\u00a0 przygn\u0119biaj\u0105cych \u201ezak\u0142adach zbiorowego \u017cywienia\u201d, pracowniczych sto\u0142\u00f3wkach, usytuowanych zazwyczaj w ciemnych i dusznych suterenach, kt\u00f3re nie zawsze pami\u0119ta\u0142y o rygorach postu, wcale nie rzadki by\u0142 widok, gdy w pi\u0105tki, lub w \u015arod\u0119 Popielcow\u0105, klienci tych przybytk\u00f3w pracowicie polowali na skwarki w zupach, czy w drugich daniach, by przypadkiem nie prze\u0142kn\u0105\u0107 czego\u015b niepostnego. Rzadko zdarza\u0142o si\u0119 jednak, by komuni\u015bci jawnie ignorowali dni postu i zmuszali ludzi do \u0142amania odwiecznych zasad. Przeciwnie, w Wielki Pi\u0105tek czy \u015arod\u0119 Popielcow\u0105 nawet oficjalny program radiowy nawi\u0105zywa\u0142 do powagi dnia i nie s\u0142ysza\u0142o si\u0119 rozrywkowych rytm\u00f3w, co dzi\u015b jest na porz\u0105dku dziennym. Komuni\u015bci zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce w Polsce ugodzenie w nastr\u00f3j Wielkiego Postu zbyt wiele mo\u017ce ich kosztowa\u0107.<\/p>\r\n Polska tradycja zwi\u0105zana z rokiem liturgicznym zawsze niepokoi\u0142a obcych. Zar\u00f3wno zaborc\u00f3w, jak komunist\u00f3w. Ci pierwsi prawid\u0142owo postrzegali j\u0105 jako rodzaj zabezpieczenia wewn\u0119trznego \u017cycia spo\u0142ecze\u0144stwa, do kt\u00f3rego sami nie mieli dost\u0119pu, w kt\u00f3rym nienawistny im nar\u00f3d ukrywa\u0142 to, co ma najcenniejszego: przywi\u0105zanie do wiary, Ko\u015bcio\u0142a, j\u0119zyka, obyczaju, niezmiennych zasad \u017cycia, hierarchii\u00a0 spraw.<\/p>\r\n Inny spos\u00f3b od\u017cywiania w czasie czterdziestu dni Wielkiego Postu to nawi\u0105zanie do czterdziestodniowego postu Pana Jezusa na pustyni. Ale tak\u017ce stani\u0119cie w prawdzie na temat swojej moralnej kondycji przez cz\u0142owieka, kt\u00f3ry rozumie czym jest pope\u0142niony przez niego grzech i aktywnie pragnie si\u0119 z jego wp\u0142ywu wyzwoli\u0107. Katolicka asceza, jak zauwa\u017ca Romano Amerio, \u201ewyra\u017ca przed wszystkim b\u00f3l z powodu pope\u0142nionej winy. Ten b\u00f3l, b\u0119d\u0105cy w istocie aktem woli, ka\u017ce spojrze\u0107 na pokut\u0119 jako na wewn\u0119trzn\u0105 cnot\u0119 (\u2026) cz\u0142owiek wewn\u0119trzny nie mo\u017ce si\u0119 poruszy\u0107<\/em> bez uruchomienia<\/em> cz\u0142owieka zewn\u0119trznego\u201d. \u00a0(Romano Amerio, Iota unum<\/em>). Post, by by\u0142 postem nie mo\u017ce by\u0107 aktem jedynie symbolicznym, musi zosta\u0107 dotkliwie odczuty przez biologiczn\u0105 tkank\u0119 cz\u0142owieka. W\u0142a\u015bnie\u00a0 post cia\u0142a by\u0142 przez ca\u0142e wieki zasadniczym elementem Wielkiego Postu, dzi\u015b coraz cz\u0119\u015bciej uznaje si\u0119, \u017ce wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 od pokarm\u00f3w mo\u017ce by\u0107 zamieniona na sk\u0142adanie datk\u00f3w lub czytanie Pisma \u015awi\u0119tego.<\/p>\r\n \u201eC\u00f3\u017c\u201d, m\u00f3wi Romano Amerio, skoro zatraci\u0142o si\u0119 poj\u0119cie pokuty, \u201ewszystko staje si\u0119 pokut\u0105\u201d.<\/p>\r\n O tym, \u017ce wym\u00f3g postu by\u0142 \u00a0powszechnie rozumiany i akceptowany przez katolik\u00f3w \u015bwiadcz\u0105 nie tylko dawne obyczaje, ale prawo cywilne pa\u0144stw katolickich i dokumenty historyczne potwierdzaj\u0105ce, \u017ce w\u0142adcy, doceniaj\u0105c wag\u0119 postu dla \u017cycia i zbawienia poddanych, pertraktowali w tej sprawie ze Stolic\u0105 \u015awi\u0119t\u0105.<\/p>\r\n W polskich rodzinach katolickich, zw\u0142aszcza w warstwie ziemia\u0144skiej, poszczono przez wszystkie 40 dni Wielkiego Postu, nie tylko w pi\u0105tki, jak przyj\u0119\u0142o si\u0119 to dzisiaj. Post obowi\u0105zywa\u0142 w dni powszednie, za\u015b w \u015arod\u0119 Popielcow\u0105, w pi\u0105tki i soboty, do postu do\u0142\u0105cza\u0142a si\u0119 wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107.\u00a0 Wed\u0142ug opracowania \u201eRok Bo\u017cy\u201d, \u201ePost oznacza\u0142 odmawianie sobie zwyk\u0142ej ilo\u015bci pokarmu, tak aby odczuwa\u0107 niedosyt. W dniu, w kt\u00f3rym obowi\u0105zywa\u0142 post mo\u017cna by\u0142o naje\u015b\u0107 si\u0119 do syta tylko raz w ci\u0105gu doby i dwa razy w ci\u0105gu dnia troch\u0119 si\u0119 posili\u0107. Potrawy mi\u0119sne mo\u017cna by\u0142o w czasie postu spo\u017cywa\u0107, natomiast wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 oznacza\u0142a wstrzymywanie si\u0119 od potraw mi\u0119snych, ale nie dotyczy\u0142a t\u0142uszczu\u00a0 do kraszenia potrawy\u201d. \u00a03.) \u00a0Przyjmowano w\u00f3wczas w Polsce powszechnie, \u017ce post jest wyrazem ascezy i\u00a0 wy\u017cszym stopniem wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci w stosunku do po\u017cywienia. Ma on znaczenie symboliczne i praktyczne<\/em> – jest wyrazem wsp\u00f3\u0142odczuwania z cierpieniami Pana Jezusa, smutku zwi\u0105zanego z Jego \u015bmierci\u0105, ale tak\u017ce pomaga w zaoszcz\u0119dzeniu d\u00f3br materialnych, by m\u00f3c udziela\u0107 ja\u0142mu\u017cny . 4.)<\/p>\r\n W czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej post we dworach by\u0142 skrupulatnie przestrzegany od strony jako\u015bciowej, nie zawsze jednak oznacza\u0142, \u017ce jadano mniej ni\u017c w innych porach roku liturgicznego. Tu, w domach zamo\u017cnej szlachty i magnaterii, rozgrywa\u0142a si\u0119 prawdziwa walka Postu z Karnawa\u0142em i b\u00f3j ten bywa\u0142 zaci\u0119ty, krew la\u0142a si\u0119 g\u0119sto,\u00a0 wobec nawyk\u00f3w nadmiernego dogadzania sobie na pa\u0144skich sto\u0142ach.<\/p>\r\n J\u00f3zef Mehoffer – Pok\u00f3j bilardowy<\/em><\/p>\r\n Na kolanach we w\u0142asnym \u00a0salonie<\/strong><\/p>\r\n Melchior Wa\u0144kowicz w swoich wspomnieniach nie omieszka\u0142 przypomnie\u0107 po latach jak by\u0142 karcony przez swojego protestanckiego korepetytora, gdy opycha\u0142 si\u0119 surowym suszonym grochem podczas \u015bpiewania Godzinek – wraz z domownikami i ca\u0142\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105 – kt\u00f3re odprawiano przy kuchennym stole,\u00a0 w domu jego babki na Kowie\u0144szczy\u017anie.<\/p>\r\n \u201dNa d\u0142ugim stole stawa\u0142y garnki z pieprzem albo zbo\u017ce do przebierania k\u0105kolu (kochany notrzebski domu, nie wiedzieli\u015bmy obaj, ty z s\u0119dziwo\u015bci, ja z g\u0142upoty, \u017ce istniej\u0105, od kr\u00f3la Stasia pono\u0107 jeszcze, m\u0142ynki do czyszczenia ziarna). Lampy naftowe rzucaj\u0105 ciche \u015bwiat\u0142o.<\/p>\r\n Zacznijcie, wargi nasze, chwali\u0107 Pann\u0119 \u015awi\u0119t\u0105<\/em> – zaczyna babka.<\/p>\r\n Zacznijcie opowiada\u0107 cze\u015b\u0107 Jej niepoj\u0119t\u0105<\/em> – podchwytuje niemrawy, mrucz\u0105cy ch\u00f3r g\u0142os\u00f3w (przy stole siedzi kto chce – nie tylko s\u0142u\u017cba domowa, ale i rodziny parobk\u00f3w).<\/p>\r\n Chwa\u0142a Ojcu, Synowi, Bogu Przedwiecznemu<\/em> – m\u00f3wi babka.<\/p>\r\n I r\u00f3wnemu im w Tr\u00f3jcy Duchowi \u015awi\u0119temu<\/em> – odpowiadam z namaszczeniem pe\u0142n\u0105 grochu g\u0119b\u0105 (przebieramy w\u0142a\u015bnie groch suszony i objadamy si\u0119 nim, ile wlezie) – przyjemno\u015b\u0107, kt\u00f3ra trudno zrozumie\u0107 latom<\/em> m\u0119skim<\/em>.<\/p>\r\n – Modlisz si\u0119 do Boga i objadasz podczas tego – gorszy si\u0119 nauczyciel, p. Blese, luter, przez drzwi swego pokoju wys\u0142uchuj\u0105cy moich praktyk.<\/p>\r\n Kochany panie Blese! Dom nowotrzebski – to nie kircha z krzy\u017cem surowym po\u015brodku, bez organ\u00f3w i \u201eiluzji\u201d, gdzie si\u0119 przychodzi do Boga jak do feldfebla zdawa\u0107 rzetelny raport. Dom nowotrzebski modli si\u0119 ka\u017cd\u0105 drzazg\u0105 swej \u015bciany, \u015bpiewem siedz\u0105cych w niej \u015bwierszcz\u00f3w, siorbaniem nos\u00f3w parobcza\u0144skich, merdaniem ogon\u00f3w tych tu kundli, co, mimo surowego zakazu, pow\u0142azi\u0142y pod st\u00f3\u0142. (\u2026) Nasz B\u00f3g, panie Blese, jest cierpliwy, jak i my (\u2026) ; mieszka z nami, jest z nami w ka\u017cdej godzinie \u017cycia, jest swoj\u0105 osob\u0105 w domu\u2026\u201d(M. Wa\u0144kowicz – \u201eSzczeni\u0119ce lata\u201d)<\/p>\r\n Gdy nadchodzi\u0142 Wielki Post sceneria modlitw w Nowotrzebach zmienia\u0142a si\u0119 ca\u0142kowicie. Domownicy i s\u0142u\u017cba kl\u0119kali zgodnie obok siebie w pokoju jadalnym i odprawiali Drog\u0119 Krzy\u017cow\u0105.<\/p>\r\n Zwyczaj prowadzenie Drogi Krzy\u017cowej przez panie domu we dworach by\u0142 bardzo w Polsce rozpowszechniony.\u00a0 Wi\u0119ksze dwory posiada\u0142y w\u0142asne kaplice, zw\u0142aszcza tam, gdzie odleg\u0142o\u015b\u0107 od najbli\u017cszego ko\u015bcio\u0142a mierzona by\u0142a w dziesi\u0105tkach kilometr\u00f3w. Ksi\u0119\u017ca z diecezji kresowych mieli specjalne pozwolenie na odprawianie mszy \u015bwi\u0119tych w katolickich dworach. Do Podhorskich w Szlachtowej (gubernia cherso\u0144ska) na Dzikich Polach jeszcze na pocz\u0105tku XX w. raz w roku, w\u0142a\u015bnie w czasie Wielkiego Postu, przybywa\u0142 kap\u0142an, by odprawi\u0107 Msz\u0119 \u015bw., i by rodzina oraz s\u0142u\u017cba mog\u0142a przyst\u0105pi\u0107 do spowiedzi. Du\u017cy salon zamieniano na kaplic\u0119. (\u201eDo Szlachtowej jajka \u015bwi\u0119cone dla domu oraz rodzin pracownik\u00f3w wyznania katolickiego specjalnie przywo\u017cono kilka dni wcze\u015bniej z parafii w Elizawetgradzie, oddalonej o 85 km, lub z ko\u015bcio\u0142a w Z\u0142otopolu, oddalonego o 50 km\u201d) 5.)<\/p>\r\n W 1932 roku jeden z autor\u00f3w \u201eZiemianki Polskiej\u201d ubolewa\u0142, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej naruszane s\u0105 pod byle pretekstem dawne obyczaje \u015bcis\u0142ego postu w \u015brody i soboty Wielkiego Postu (\u201eS\u0142owem, wychodzi sybarytyzm, jak zawsze!\u201d).\u00a0 Zaznacza on, \u017ce post we \u015brody, pi\u0105tki i soboty \u201eoraz we wszystkie wigilie do Matki Boskiej\u201d nale\u017cy kultywowa\u0107 \u201echo\u0107by przez kult dla proch\u00f3w pradziad\u00f3w naszych\u201d. Prosi, by nie zapomina\u0107 \u201eo pi\u0119knym zwyczaju, kiedy to w czasie post\u00f3w pani domu, wraz za ca\u0142\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105, w jakim\u015b specjalnie urz\u0105dzonym do tego celu lokalu, odmawia\u0142a co pi\u0105tek Drog\u0119 Krzy\u017cow\u0105 ze \u015bpiewami postnemi!\u201d 6.)<\/p>\r\n Domy szlacheckie w Polsce wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 tak\u017ce na tle innych kraj\u00f3w katolickich dba\u0142o\u015bci\u0105 o smaczne i zdrowe jedzenie tak\u017ce w czasie postu. Bogactwo ryb, najcz\u0119\u015bciej od\u0142awianych we w\u0142asnych maj\u0105tkach i w rzekach, i wysoki poziom sztuki kulinarnej zw\u0142aszcza na Kresach, oznacza\u0142y cz\u0119sto, \u017ce zapominano o pokutnym, nie tylko obyczajowym, wymiarze postu. (Dzi\u015b z kolei powszechnie myli si\u0119 \u0107wiczenie woli i odmawianie sobie wyszukanego pokarmu dla odnowy \u017cycia duchowego z diet\u0105 zdrowotn\u0105). 7.)<\/p>\r\n J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski – Dworek w Kukl\u00f3wce<\/em><\/p>\r\n Niemniej przygotowania do Wielkiego Postu bywa\u0142y w dawnej Rzeczypospolitej imponuj\u0105ce. Religijny wym\u00f3g poszczenia du\u017cej grupy ludzi \u00a0stawia\u0142 w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3rzy czuli si\u0119 odpowiedzialni moralnie za s\u0142u\u017cb\u0119 i pracownik\u00f3w, wobec powa\u017cnego wyzwania; by\u0142 gospodarczym przedsi\u0119wzi\u0119ciem, kt\u00f3re musia\u0142o by\u0107 zaplanowane i sprawnie przeprowadzone. \u201eW \u0141azku k.Ostro\u0142\u0119ki, w maj\u0105tku pa\u0144stwa Pajewskich, na prze\u0142omie XIX i XX w. specjalnie na okres postu kupowano: beczk\u0119 \u015bledzi, kt\u00f3re moczono i w\u0119dzono, ryby w\u0119dzone, m.in. sielawy sprowadzane z Grajewa lub Augustowa, i bardzo du\u017ce ilo\u015bci konserw rybnych, takich jak sardynki czy szproty w oliwie. Robiono te\u017c r\u00f3\u017cne pikle, kt\u00f3re marynowano i sma\u017cono.\u00a0 Na podwieczorek jadano, cho\u0107 rzadko, kwaszon\u0105 kapust\u0119 przyprawian\u0105 pieprzem, cebul\u0105 i olejem z kartoflami w mundurkach. Na kolacje bywa\u0142a kasza z mlekiem itp.\u00a0 W Studziankach w og\u00f3le obiady wielkopostne by\u0142y skromne, np. kartoflanka i \u015bled\u017a w oleju z kartoflami w mundurkach lub zalewajka kraszona \u015bmietan\u0105 i kluski z bia\u0142ym serem, wzgl\u0119dnie z sosem grzybowym\u201d.8.)<\/p>\r\n Religijna tradycja rodzinna, to instrument niezwykle czu\u0142y. Potrafi, nawet w dniach surowego postu, zauwa\u017cy\u0107 te potrzeby ludzkiego cia\u0142a, kt\u00f3re nie mog\u0105 by\u0107 zlekcewa\u017cone.<\/p>\r\n \u201e\u2026Kiedy w Nowotrzebach zaczyna si\u0119 czterdzie\u015bci dni Wielkiego Postu (po\u015bcimy trzy dni w tygodniu, w czym w pi\u0105tki suszymy), a garbaty karbowy zaintonuje pie\u015b\u0144:\u00a0\u00a0 Jezu Krysta, Panie Mi\u0142y,<\/em>\u00a0\u00a0\u00a0 Baranku barzdo cierpliwy,<\/em>\u00a0 ka\u017cdy czuje t\u0119 wielk\u0105 cierpliwo\u015b\u0107 Baranka Bo\u017cego. Teraz, w Wielkim Po\u015bcie, mod\u0142y si\u0119 odbywaj\u0105 kl\u0119cz\u0105co; z jednej strony d\u0142ugiego sto\u0142u jadalnego – s\u0142u\u017cba, z drugiej – pa\u0144stwo. Na ceratowej kanapie (tak pokry\u0107 przepyszny biedermeier!) stoi lampa kulista, przy niej kl\u0119czy staruszka babka. Po sko\u0144czonym nabo\u017ce\u0144stwie rzucamy si\u0119 j\u0105 podnosi\u0107. Wtedy ludzie id\u0105 do kredensu, gdzie ju\u017c otworzono anta\u0142ek czarnego s\u0142odkiego piwa warzonego w domu. Ka\u017cdy otrzymuje po kufelku. Tak przez ca\u0142y Wielki Post.\u201d\u00a0 (M. Wa\u0144kowicz, \u201eSzczeni\u0119ce lata\u201d)<\/p>\r\n Dzi\u015b nauka zbada\u0142a ile cennych sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych i witamin ma piwo i jakim mo\u017ce by\u0107 dobroczynnym a prostym\u00a0 uzupe\u0142nieniem postnej diety, o ile stosowane jest z umiarem, pozwalaj\u0105c zachowa\u0107 zdrowie u ludzi os\u0142abionych postem i ci\u0119\u017ck\u0105 fizyczn\u0105 prac\u0105. Ta niedost\u0119pna w\u00f3wczas wiedza zast\u0119powana by\u0142a odwieczn\u0105<\/em>, tradycyjn\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105, wynikaj\u0105c\u0105 z do\u015bwiadczenia i daru obserwacji.<\/p>\r\n Nic bez wysi\u0142ku<\/strong><\/p>\r\n W dobrych rodzinach dbano, by nale\u017cycie przygotowa\u0142y si\u0119 do \u015awi\u0105t Zmartwychwstania Pa\u0144skiego dzieci.\u00a0 Tu nie mog\u0142o by\u0107 \u017cadnego automatyzmu ani odfajkowywania dobrych postanowie\u0144. Inauguracja Wielkiego Postu w rodzinie Branickich to by\u0142o przedsi\u0119wzi\u0119cie wychowawcze na wielk\u0105 skal\u0119. Ko\u0144czy\u0142y si\u0119 wtedy lekcje domowej nauki, pozostawa\u0142y tylko lekcje religii, rodzice cz\u0119\u015bciej przebywali z dzie\u0107mi. \u201e\u2026nadchodzi\u0142 dzie\u0144, w kt\u00f3rym wszyscy zbierali\u015bmy si\u0119 i rodzice t\u0142umaczyli, \u017ce teraz ka\u017cdy z nas musi si\u0119 szczeg\u00f3lnie wzi\u0105\u0107 za siebie, \u017ce to jest czas poprawy, pracy nad sob\u0105. Prowadzili\u015bmy zeszyty dobrych uczynk\u00f3w<\/em>, w kt\u00f3rych zaznacza\u0142y\u015bmy wszelkie dobre uczynki, ale by\u0142y tam tak\u017ce minusy, gdy zdarzy\u0142o nam si\u0119 by\u0107 niegrzecznymi. I to by\u0142a rzeczywista praca nad sob\u0105 i niejednokrotnie du\u017cy wysi\u0142ek, kiedy trzeba by\u0142o opanowa\u0107 np. z\u0142o\u015b\u0107 tak, by godnie przygotowa\u0107 si\u0119 do Wielkanocy\u201d (Anna Branicka – Wolska w rozmowie z A. G\u00f3rskim).<\/p>\r\n Podobnie by\u0142o w rodzinie Donimirskich. \u201eW okresie Wielkiego Postu spe\u0142niali\u015bmy zalecenie matki, aby dla wyrobienia silnej woli stosowa\u0107 umartwienia, a w szczeg\u00f3lno\u015bci odmawia\u0107 sobie s\u0142odyczy. Otrzymywali\u015bmy je w zwyk\u0142ych ilo\u015bciach, aby to od nas samych zale\u017ca\u0142o, czy poddamy si\u0119 tym rygorom. Ka\u017cde z nas mia\u0142o spor\u0105 puszk\u0119 (zwykle po ovomaltinie\u2026) i sk\u0142ada\u0142o w niej otrzymane s\u0142odycze. (\u2026) Przez ca\u0142y Wielki Post utrzymywano w domu raczej powa\u017cny nastr\u00f3j. Opowiadano nam przebieg M\u0119ki Pa\u0144skiej. \u015apiewali\u015bmy wraz z innymi domownikami pie\u015bni postne\u201d. (Halina Donimirska – Szyrmerowa, By\u0142 taki \u015bwiat\u2026M\u00f3j wiek XX<\/em>, Warszawa 2004)<\/p>\r\n<\/a>\r\n<\/a>\r\n