{"id":67318,"date":"2013-03-11T20:57:22","date_gmt":"2013-03-12T01:57:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=67318"},"modified":"2013-03-11T20:57:27","modified_gmt":"2013-03-12T01:57:27","slug":"polska-apokalipsa-w-podkamieniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=67318","title":{"rendered":"Polska apokalipsa w Podkamieniu"},"content":{"rendered":"

W bestialskiej napa\u015bci na klasztor dominika\u0144ski w Podkamieniu przez kure\u0144 UPA i oddzia\u0142 4. Galicyjskiego Pu\u0142ku Ochotniczego SS Dywizji SS-Galizien zgin\u0119\u0142o od 400 do 600 Polak\u00f3w. Ustalono nazwiska 122 ofiar.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Pod opiek\u0105 Podkamie\u0144skiej Pani<\/strong><\/p>\r\n

Podkamie\u0144, kresowa miejscowo\u015b\u0107 s\u0142yn\u0105ca z sanktuarium maryjnego, le\u017cy na pograniczu Podola i Wo\u0142ynia. W 1939 r. miasteczko to znajdowa\u0142o si\u0119 w powiecie Brody w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim. Ko\u015bcio\u0142em parafialnym dla Podkamienia i okolicznych wsi by\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 Ojc\u00f3w Dominikan\u00f3w pw. Wniebowzi\u0119cia NMP.<\/p>\r\n

Wed\u0142ug poda\u0144, dominikanie osiedlili si\u0119 w tym miejscu w XIII w., nazywaj\u0105c wybrane na siedlisko wzniesienie G\u00f3r\u0105 R\u00f3\u017ca\u0144cow\u0105, ale nied\u0142ugo potem w 1245 r. okolic\u0119 nawiedzili Tatarzy, morduj\u0105c wszystkich zakonnik\u00f3w. Ponownie zjawili si\u0119 na G\u00f3rze R\u00f3\u017ca\u0144cowej w po\u0142owie XV wieku. Klasztor i okolic\u0119 spotyka\u0142y co jaki\u015b czas nieszcz\u0119\u015bcia: w XVII w. najazdy tatarskie, tureckie i kozackie, w XVIII w. \u0142upie\u017ccze zagony wojsk saskich, szwedzkich i rosyjskich. Sta\u0142e wojenne zagro\u017cenie sk\u0142oni\u0142o do postawienia w I po\u0142owie XVII w. murowanego klasztoru i ko\u015bcio\u0142a oraz mur\u00f3w obronnych, wzmacnianych stopniowo do ko\u0144ca XVIII wieku. Tak powsta\u0142a warownia, w kt\u00f3rej w niebezpiecze\u0144stwie chroni\u0142a si\u0119 ludno\u015b\u0107 z okolicy. Powtarzaj\u0105ce si\u0119 niszczycielskie okoliczno\u015bci i r\u00f3\u017cne gro\u017ane wydarzenia oszcz\u0119dzi\u0142y jednak znajduj\u0105cy si\u0119 w klasztornym ko\u015bciele od pocz\u0105tku XVII w. cudowny obraz Matki Bo\u017cej R\u00f3\u017ca\u0144cowej, b\u0119d\u0105cy kopi\u0105 rzymskiego obrazu Matki Bo\u017cej \u015anie\u017cnej. Wizerunek zas\u0142yn\u0105\u0142 \u0142askami, w tym uzdrowieniami, \u015bci\u0105ga\u0142 rzesze pielgrzym\u00f3w. Wstawiennictwo Matki Bo\u017cej za po\u015brednictwem tego obrazu zosta\u0142o potwierdzone przez biskupa \u0142uckiego ks. Andrzeja Gembickiego na podstawie bada\u0144 specjalnie powo\u0142anej w 1645 r. komisji. W 1727 r. wizerunek Pani Podkamie\u0144skiej zosta\u0142 koronowany papieskimi koronami podczas dziewi\u0119ciodniowych uroczysto\u015bci z udzia\u0142em licznego duchowie\u0144stwa i ponad 100 tys. wiernych. Przed Matk\u0105 Bo\u017c\u0105 R\u00f3\u017ca\u0144cow\u0105 modlili si\u0119 dwaj polscy kr\u00f3lowie: Micha\u0142 Korybut Wi\u015bniowiecki i Jan III Sobieski. Najwa\u017cniejszy odpust odbywa\u0142 si\u0119 15 sierpnia.<\/p>\r\n

Szczeg\u00f3lne duchowe wsparcie czerpali wierni przed obrazem podczas II wojny \u015bwiatowej, w okresie nieustannej grozy i ogromu cierpie\u0144 sprawianych przez okupant\u00f3w. W latach 1939-1941 Sowieci starali si\u0119 doprowadzi\u0107 do zamkni\u0119cia sanktuarium, nak\u0142adaj\u0105c na parafi\u0119 coraz to wy\u017csze podatki, kt\u00f3re mimo niedostatku wierni cierpliwie p\u0142acili. Agresja niemiecka na Zwi\u0105zek Sowiecki w 1941 r. odsun\u0119\u0142a na jaki\u015b czas zagro\u017cenie dla \u015bwi\u0105tyni, cho\u0107 w 1943 r. niewiele brakowa\u0142o, by Niemcy zabrali dzwony w celu przetopienia ich na sprz\u0119t zbrojny.<\/p>\r\n

Miejsce schronienia uchod\u017ac\u00f3w i AK<\/strong><\/p>\r\n

W tym czasie pojawi\u0142o si\u0119 dla polskiej ludno\u015bci dodatkowe niebezpiecze\u0144stwo – ze strony Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii, zwanych potocznie banderowcami. Przez ca\u0142y 1943 r. na s\u0105siednim Wo\u0142yniu te nacjonalistyczne formacje dokonywa\u0142y zbrodni ludob\u00f3jstwa na ludno\u015bci polskiej, zwane w\u00f3wczas rzeziami wo\u0142y\u0144skimi, powoduj\u0105c ucieczki Polak\u00f3w, m.in. na teren Ma\u0142opolski Wschodniej. Jesieni\u0105 w klasztorze w Podkamieniu schroni\u0142a si\u0119 du\u017ca grupa Polak\u00f3w z ks. Stanis\u0142awem Fija\u0142kowskim z Poczajowa z powiatu Krzemieniec. Wi\u0119ksze napady na Polak\u00f3w w okolicy, poprzedzone morderstwami pojedynczych os\u00f3b i rodzin, zacz\u0119\u0142y si\u0119 w grudniu 1943 r. (wie\u015b Dubie). W styczniu 1944 r. na terenie pow. Brody w 6 miejscowo\u015bciach zgin\u0119\u0142o z r\u0105k cz\u0142onk\u00f3w OUN-UPA od pi\u0119ciu do pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu Polak\u00f3w (wsie Bo\u0142dury, Gaje Smole\u0144skie, Ruda Brodzka, Suchowola, \u0179ark\u00f3w, przysi\u00f3\u0142ek Zalesie). W lutym 1944 r. kilkadziesi\u0105t os\u00f3b zamordowano w Hucisku Brodzkim, a w Hucie Pieniackiej oddzia\u0142y UPA i Ukrai\u0144c\u00f3w-kolaborant\u00f3w z pu\u0142k\u00f3w policyjnych SS wsp\u00f3lnie zamordowali i spalili ok. 800 os\u00f3b. W tej sytuacji klasztor podkamie\u0144ski zape\u0142nia\u0142 si\u0119 uchod\u017acami z najbli\u017cszej okolicy, kt\u00f3rzy liczyli, \u017ce w ufortyfikowanym kompleksie b\u0119dzie bezpiecznie. Nocami w klasztorze przebywa\u0142o ok. 2 tys. os\u00f3b, poniewa\u017c dodatkowo przychodzili Polacy z Podkamienia.<\/p>\r\n

Podziemna plac\u00f3wka akowska, podleg\u0142a Obwodowi AK Brody, istnia\u0142a w Podkamieniu od kwietnia 1943 r., a tworzyli j\u0105 pracownicy – Polacy – Nadle\u015bnictwa Podkamie\u0144. Jesieni\u0105 ze wzgl\u0119du na zagro\u017cenie napadami banderowskimi nadle\u015bnictwo przenios\u0142o si\u0119 z miasteczka do klasztoru, a Werkschutz, czyli ochrona nadle\u015bnictwa, kt\u00f3ra oficjalnie posiada\u0142a strzelby i amunicj\u0119, zosta\u0142a zorganizowana w Oddzia\u0142 Samoobrony pod dow\u00f3dztwem adiunkta nadle\u015bnictwa in\u017c. Kazimierza So\u0142tysika. Do niej do\u0142\u0105czali m\u0142odzi ludzie z broni\u0105 zorganizowan\u0105 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Samoobrona ca\u0142odobowo pe\u0142ni\u0142a stra\u017c, na noce barykadowano bram\u0119. Niemcy byli poinformowani, \u017ce na terenie klasztoru s\u0105 uzbrojeni ludzie ze stra\u017cy, ale banderowskie donosy o partyzantce w klasztorze nie zosta\u0142y zlekcewa\u017cone.<\/p>\r\n

Pocz\u0105tek dramatu – nieudany podst\u0119p<\/strong><\/p>\r\n

W pierwszych dniach marca 1944 r. w Podkamieniu kwaterowa\u0142 oddzia\u0142 ochotniczej ukrai\u0144skiej Dywizji SS-Galizien pod niemieckim dow\u00f3dztwem, sygnalizuj\u0105c od razu wrogie nastawienie do klasztoru. Mimo wyja\u015bnie\u0144 przeora o. Marka Krasa, \u017ce tylko stra\u017c w klasztorze posiada legalnie bro\u0144, dokonano dwu rewizji, domagaj\u0105c si\u0119 oddania broni ukrytej. Aby uspokoi\u0107 podejrzenia, zdano dwa zdezelowane karabiny wyci\u0105gni\u0119te z gnoju. Jednak dow\u00f3dca ukrai\u0144skiego oddzia\u0142u SS nakaza\u0142 opu\u015bci\u0107 klasztor posiadaj\u0105cym w pobli\u017cu domy, zezwalaj\u0105c na pozostanie tylko pogorzelcom z okolicy i uchod\u017acom wo\u0142y\u0144skim. Do dom\u00f3w powr\u00f3cili mieszka\u0144cy Podkamienia i koloni\u015bci niemieccy z Malenisk.<\/p>\r\n

11 marca 1944 r. oddzia\u0142 ukrai\u0144skiego SS opu\u015bci\u0142 Podkamie\u0144, ale tu\u017c przed wyj\u015bciem oddzia\u0142u z miasta przyby\u0142a delegacja banderowc\u00f3w z pobliskiej wsi Czernicy i prowadzi\u0142a rozmowy z \u017co\u0142nierzami ukrai\u0144skimi lub z miejscowymi Ukrai\u0144cami. Zaraz potem, obawiaj\u0105c si\u0119 napadu, wielu Polak\u00f3w z Podkamienia powr\u00f3ci\u0142o do klasztoru. Tego dnia po po\u0142udniu obserwatorzy z wie\u017cy klasztornej zauwa\u017cyli nadci\u0105gaj\u0105ce grupy uzbrojonych ch\u0142op\u00f3w ukrai\u0144skich z Czernicy i Pa\u0144kowiec, kt\u00f3rzy zebrawszy si\u0119 razem, ruszyli na klasztor. Naprzeciw nim wyszli o. J\u00f3zef Burda i dow\u00f3dca samoobrony So\u0142tysik, by rozezna\u0107 ich zamiary. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce do\u015b\u0107 nieudolnie udawali SS ukrai\u0144skie, kt\u00f3re ma w klasztorze zaj\u0105\u0107 stanowiska obronne przed nadci\u0105gaj\u0105cymi bolszewikami. Nie zostali wpuszczeni, wobec czego za\u017c\u0105dali jedzenia (zrzucono im z okien) oraz dost\u0119pu do organist\u00f3wki (poza murami klasztoru), na co przystano, otwieraj\u0105c j\u0105. Zaplanowany podst\u0119p nie uda\u0142 si\u0119 banderowcom, wi\u0119c cz\u0119\u015b\u0107 z nich zaj\u0119\u0142a organist\u00f3wk\u0119, cz\u0119\u015b\u0107 otoczy\u0142a klasztor.<\/p>\r\n

Kres podkamie\u0144skiej warowni<\/strong><\/p>\r\n

12 marca 1944 r. (niedziela) od rana banderowcy przyst\u0105pili do szturmu, ostrzeliwuj\u0105c okna i bram\u0119 klasztoru z r\u00f3\u017cnego rodzaju broni i rzucaj\u0105c granatami, pr\u00f3bowali nast\u0119pnie sforsowa\u0107 bram\u0119 \u0142omami i siekierami. Samoobrona klasztoru rozpaczliwie usi\u0142owa\u0142a powstrzyma\u0107 napastnik\u00f3w, strzelaj\u0105c i rzucaj\u0105c granaty, jednak ostrza\u0142 z broni maszynowej si\u0119 wzmaga\u0142. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce banderowc\u00f3w wspar\u0142 przemierzaj\u0105cy Podkamie\u0144 ukrai\u0144sko-niemiecki oddzia\u0142 z Dywizji SS-Galizien. W obawie o swe rodziny znajduj\u0105ce si\u0119 w klasztorze trzech m\u0119\u017cczyzn b\u0119d\u0105cych w miasteczku zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do komendanta niemieckiego o wycofanie podleg\u0142ego mu oddzia\u0142u, na co odpowiedzia\u0142 on postawieniem ultimatum na pi\u015bmie, w kt\u00f3rym \u017c\u0105dano zdania broni niemieckiemu dow\u00f3dztwu i opuszczenia klasztoru przez wszystkich ludzi, pr\u00f3cz zakonnik\u00f3w, obiecuj\u0105c bezpiecze\u0144stwo wychodz\u0105cym, a opornym rozstrzelanie i bombardowanie klasztoru.<\/p>\r\n

Pismo komendanta gro\u017c\u0105ce bombardowaniem i widok nadje\u017cd\u017caj\u0105cych dzia\u0142ek spowodowa\u0142 w\u015br\u00f3d zgromadzonych panik\u0119 niemo\u017cliw\u0105 do opanowania przez samoobron\u0119. Ludzie na o\u015blep ruszyli do bramy, kt\u00f3ra by\u0142a zabarykadowana workami ze zbo\u017cem i r\u00f3\u017cnymi przedmiotami, i do innych zabezpieczonych wyj\u015b\u0107, bez\u0142adnie rozwalali umocnienia, skakali z okien, k\u0142\u0119bili si\u0119 w przej\u015bciach i bramie, rozbiegali si\u0119 wok\u00f3\u0142 klasztoru, wystawiaj\u0105c si\u0119 na cel zaczajonych dooko\u0142a napastnik\u00f3w i morderczy po\u015bcig. Dow\u00f3dca samoobrony, nie daj\u0105c rady powstrzyma\u0107 spanikowanego t\u0142umu i nie widz\u0105c w tej sytuacji szans na dalsz\u0105 obron\u0119, zrezygnowany pozwoli\u0142 podkomendnym ratowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105.<\/p>\r\n

Zanim wszyscy zdo\u0142ali wydosta\u0107 si\u0119 na zewn\u0105trz, na teren klasztoru wtargn\u0119li banderowcy. Nielicznym uda\u0142o si\u0119 ukry\u0107 w zakamarkach. Nast\u0105pi\u0142a rze\u017a. Wraz z ludno\u015bci\u0105 zgin\u0105\u0142 ksi\u0105dz z Poczajowa i trzech starych zakonnik\u00f3w: br. Jan Fr\u0105czyk, br. Kryspin Rogowski i br. Garciarz Ju\u017awa.<\/p>\r\n

Oto widok zapami\u0119tany przez by\u0142ego mieszka\u0144ca Podkamienia Stanis\u0142awa Baczewicza w kilka dni p\u00f3\u017aniej (z relacji zamieszczonej w drugim tomie publikacji Jana Z. I\u0142owskiego \u201ePodkamie\u0144. Apokaliptyczne wzg\u00f3rze\u201d): \u201eW jednym z pomieszcze\u0144 przedstawi\u0142 mi si\u0119 okropny widok, kt\u00f3rego nie zapomn\u0119 do ko\u0144ca \u017cycia. Na pod\u0142odze le\u017ca\u0142o dwadzie\u015bcia, a mo\u017ce wi\u0119cej cia\u0142 w r\u00f3\u017cnych pozycjach. Ca\u0142a pod\u0142oga by\u0142a za\u015bcielona trupami. Osoby zamordowane przez ukrai\u0144skich zbir\u00f3w by\u0142y mi znane z widzenia, lecz z nazwisk ich nie pami\u0119tam. Najwi\u0119cej ludzi pochodzi\u0142o z Wo\u0142ynia. Ca\u0142a pod\u0142oga we krwi. Niekt\u00f3rzy w zastyg\u0142ych d\u0142oniach trzymali r\u00f3\u017caniec. M\u0119\u017cczy\u017ani rozebrani bez but\u00f3w, bez koszul, bez spodni, jedynie w kalesonach. G\u0142owy rozr\u0105bane na p\u00f3\u0142 siekier\u0105 lub jakim\u015b innym ostrym narz\u0119dziem\u201d.<\/p>\r\n

Opr\u00f3cz Polak\u00f3w zamordowanych w klasztorze, jeszcze wi\u0119cej zgin\u0119\u0142o w miasteczku i wok\u00f3\u0142 niego, poniewa\u017c do 16 marca 1944 r. kr\u0105\u017cy\u0142y boj\u00f3wki banderowskie wyszukuj\u0105ce osoby ukrywaj\u0105ce si\u0119 w domach, obej\u015bciach, ogrodach, zagajnikach. Zgin\u0119\u0142o od 400 do 600 os\u00f3b, a ustalona imienna lista zawiera 122 ofiary. Mordom towarzyszy\u0142 totalny rabunek ko\u015bcio\u0142a i klasztoru, w kt\u00f3rym uchod\u017acy trzymali swe rzeczy i zapasy \u017cywno\u015bci. Po krwawej niedzieli banderowcy dwa dni wywozili furami, a ukrai\u0144scy esesmani samochodami, mienie Polak\u00f3w. Zniszczone zosta\u0142y wn\u0119trza zespo\u0142u klasztornego, ale ocala\u0142 obraz Matki Bo\u017cej R\u00f3\u017ca\u0144cowej, \u015bwiadek zbrodniczego ukrai\u0144sko-niemieckiego przymierza. Zaopiekowa\u0142 si\u0119 nim ocalony o. J\u00f3zef Burda, przywo\u017c\u0105c \u015bwi\u0119ty wizerunek w 1946 r. do Polski. Obecnie Pani z Podkamienia znajduje si\u0119 w ko\u015bciele Ojc\u00f3w Dominikan\u00f3w we Wroc\u0142awiu, po ponad 300 latach naznaczonych wojnami i najazdami wygnana z G\u00f3ry R\u00f3\u017ca\u0144cowej dopiero przez banderowc\u00f3w. Znajduje si\u0119 w miejscu, w kt\u00f3rym osiad\u0142o wielu tragicznie do\u015bwiadczonych, wyp\u0119dzonych Kresowian – jest z nimi.<\/p>\r\n

Ewa Siemaszko<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Autorka jest badaczem zbrodni nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich dokonanych na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W bestialskiej napa\u015bci na klasztor dominika\u0144ski w Podkamieniu przez kure\u0144 UPA i oddzia\u0142 4. Galicyjskiego Pu\u0142ku Ochotniczego SS Dywizji SS-Galizien zgin\u0119\u0142o od 400 do 600 Polak\u00f3w. Ustalono nazwiska 122 ofiar. Pod opiek\u0105 Podkamie\u0144skiej Pani Podkamie\u0144, kresowa miejscowo\u015b\u0107 s\u0142yn\u0105ca z sanktuarium maryjnego, le\u017cy na pograniczu Podola i Wo\u0142ynia. W 1939 r. miasteczko to znajdowa\u0142o si\u0119 w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,188,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67318"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67318"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67318\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}