{"id":67200,"date":"2013-02-28T21:41:58","date_gmt":"2013-03-01T02:41:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=67200"},"modified":"2013-02-28T21:41:58","modified_gmt":"2013-03-01T02:41:58","slug":"sady-bardziej-bezkarne-niz-w-prl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=67200","title":{"rendered":"S\u0105dy bardziej bezkarne ni\u017c w PRL"},"content":{"rendered":"

Przetrzymywanie w aresztach tylko na podstawie zezna\u0144 \u015bwiadka koronnego, niedouczeni s\u0119dziowie nieczytaj\u0105cy akt i nieponosz\u0105cy odpowiedzialno\u015bci za swoje b\u0142\u0119dy – tak wygl\u0105daj\u0105 standardy polskiego s\u0105downictwa. Z Jackiem B\u0105bk\u0105, prezesem Fundacji Bada\u0144 nad Prawem, rozmawia Magdalena Michalska.<\/strong><\/p>\r\n

Piotr Staruchowicz sp\u0119dzi\u0142 w areszcie ponad osiem miesi\u0119cy. Jedynym dowodem na to, \u017ce mia\u0142 rzekomo handlowa\u0107 narkotykami, s\u0105 zeznania \u015bwiadka koronnego, recydywisty z wieloletnimi wyrokami. Ale i on s\u0142ysze\u0107 mia\u0142 o tym od osoby trzeciej, kt\u00f3ra wyjecha\u0142a za granic\u0119. Mimo to s\u0119dziowie przychylali si\u0119 do kolejnych wniosk\u00f3w o przed\u0142u\u017cenie aresztu.

Brak s\u0142\u00f3w. Jak rozumiem, ostateczn\u0105 decyzj\u0119 o utrzymywaniu aresztu podejmowa\u0142y wy\u017csze instancje. Prawdopodobnie odbywa\u0142o si\u0119 to na zasadzie sztampy: \u201ekopiuj-wklej\u201d. Oczywi\u015bcie, by uzna\u0107 zeznania \u015bwiadka za wiarygodne, s\u0105dy powinny mie\u0107 te\u017c inne dowody. Je\u015bli \u015bwiadek to cz\u0142owiek z wieloma wyrokami, to powinno si\u0119 do tego podchodzi\u0107 z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105. Z ostro\u017cno\u015bci\u0105 tak wielk\u0105, jak wielki jest gangsterski dorobek tego \u015bwiadka.

Tego typu sytuacje to wina wadliwego prawa czy jako\u015bci s\u0119dzi\u00f3w?<\/strong>

My\u015bl\u0119, \u017ce bez winy nie jest ani czynnik ludzki, ani ustawodawczy. Moim zdaniem powinni\u015bmy wprowadzi\u0107 w polskim prawie kontrol\u0119 s\u0105dow\u0105 decyzji o przedstawieniu cz\u0142owiekowi zarzut\u00f3w, np. w formie za\u017calenia. To newralgiczny moment, poniewa\u017c je\u015bli prokurator postawi zarzut, to wtedy mo\u017ce doj\u015b\u0107 do aresztowania. A postawi\u0107 zarzut jest bardzo \u0142atwo. I w tym momencie traktowany jest on jak dogmat, nie podlega \u017cadnej kontroli. Wystarczy, \u017ce prokurator postawi zarzut teoretycznie zagro\u017cony w kodeksie karnym wysok\u0105 kar\u0105, i s\u0105d to beznami\u0119tnie przyjmuje, nakazuj\u0105c areszt. Bo zarzut jest. Niekiedy durny, hipotetyczny, ale jest.

Jak posiadanie zarzut\u00f3w komplikuje \u017cycie?<\/strong>

Stawia cz\u0142owieka w negatywnym \u015bwietle, osoba z zarzutami pozbawiona jest wielu praw. Na przyk\u0142ad je\u015bli zarzuty s\u0105 postawione nauczycielowi, nie mo\u017ce on kandydowa\u0107 w konkursie na dyrektora szko\u0142y. Podobnie w przypadku zasiadania w zarz\u0105dzie banku. To skuteczny instrument, \u017ceby zablokowa\u0107 czyj\u015b rozw\u00f3j zawodowy. Co z tego, \u017ce oczywiste jest, i\u017c za p\u00f3\u0142 roku sprawa zostanie umorzona? Konkurs jest przypu\u015b\u0107my za dwa miesi\u0105ce, wi\u0119c szanse i kandydatura s\u0105 spalone.

Przepis o \u015bwiadku koronnym mia\u0142 pomaga\u0107 w \u0142apaniu przest\u0119pc\u00f3w. Tymczasem prokuratorzy i s\u0119dziowie potrafi\u0105 u\u017cywa\u0107 go do trzymania w areszcie os\u00f3b niewinnych. W wywiadzie dla \u201eNowego Pa\u0144stwa\u201d pokazywa\u0142 Pan, jak w podobny patologiczny spos\u00f3b s\u0119dziowie traktuj\u0105 post\u0119powanie uproszczone, czyli mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydawania wyrok\u00f3w nakazowych.<\/strong>

Faktycznie, to bardzo podobny mechanizm – zamiast zgodnie z zapisami ustawy wydawa\u0107 takie wyroki tylko wtedy, gdy wina nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci, s\u0119dziowie w drobnych sprawach wysy\u0142aj\u0105 je z automatu, bardzo cz\u0119sto bezrefleksyjne przepisuj\u0105c zarzuty. Pisz\u0105, \u017ce \u201ezebrany materia\u0142 nie budzi \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci\u201d. Konia z rz\u0119dem temu, kto wyt\u0142umaczy, co to znaczy. Ustawodawca zadba\u0142 o to, \u017ceby s\u0119dziowie si\u0119 nie napracowali. Zwykli ludzie otrzymuj\u0105 pora\u017caj\u0105c\u0105 informacj\u0119, \u017ce ich wina nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci, czyli nie ma si\u0119 po co odwo\u0142ywa\u0107. Nie wiedz\u0105, \u017ce to tylko taka konwencja, przepisana z ustawy formu\u0142ka. W efekcie narasta w nich nieufno\u015b\u0107 do wymiaru sprawiedliwo\u015bci.

Wiele pism s\u0105dowych jest po prostu niezrozumia\u0142ych.<\/strong>

To prawda. Sam dostaj\u0119 wiele pism, nawet z s\u0105d\u00f3w okr\u0119gowych, kt\u00f3re s\u0105 be\u0142kotliwe. Kiedy czytam orzeczenia Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka, to jest jaka\u015b struktura. Mamy zwi\u0119z\u0142y opis fakt\u00f3w, wszystko jest uporz\u0105dkowane w punktach, u\u0142o\u017cone, usystematyzowane, logiczne. A wyroki naszych s\u0105d\u00f3w to cz\u0119sto s\u0142owotok z elementami niegramatycznego be\u0142kotu.

Podobnie bywa z zachowaniami niekt\u00f3rych s\u0119dzi\u00f3w na sali rozpraw. Ostatnio jeden z nich, przy okazji sk\u0142adania wniosku o wy\u0142\u0105czenie s\u0119dziego, z wyprostowan\u0105 w moj\u0105 stron\u0119 r\u0119k\u0105 rycza\u0142 – bo to nie by\u0142a mowa, tylko ryk – prosz\u0119 wyj\u015b\u0107, bo wezw\u0119 policj\u0119 s\u0105dow\u0105. I to s\u0119dzia s\u0105du okr\u0119gowego. Ten ryk przypomina\u0142 bardziej g\u0142os byka z pastwiska ni\u017c mow\u0119 godnie sprawuj\u0105cego urz\u0105d s\u0119dziego. Gdyby w taki spos\u00f3b zachowywa\u0142 si\u0119 zwyk\u0142y obywatel, to zosta\u0142by ukarany aresztem lub kar\u0105 porz\u0105dkow\u0105 za naruszenie powagi s\u0105du.

\u201eGazeta Polska\u201d pisa\u0142a, \u017ce matka s\u0119dziego Tulei pracowa\u0142a w SB, a potem by\u0142a zarejestrowana jako jej tajny wsp\u00f3\u0142pracownik. Czy s\u0119dzia Tuleya powinien orzeka\u0107 w sprawach lustracyjnych?<\/strong>

W naszym kraju wniosek o wy\u0142\u0105czenie s\u0119dziego jest poczytywany jako swoista obraza. By\u0107 mo\u017ce znale\u017aliby si\u0119 tacy, kt\u00f3rzy sami by si\u0119 wy\u0142\u0105czyli z tego typu spraw. Ale nie takie zale\u017cno\u015bci istniej\u0105, a s\u0119dziowie si\u0119 nie wy\u0142\u0105czaj\u0105.

Dlaczego tak cz\u0119ste s\u0105 b\u0142\u0119dy s\u0119dzi\u00f3w?<\/strong>

S\u0105dy nie s\u0105 wolne od wad i panuje w nich mato\u0142ectwo, kt\u00f3re rzuca si\u0119 d\u0142ugim cieniem na instytucj\u0119 s\u0105du. Chyba jeszcze gorzej jest w prokuraturze. Gwarancj\u0105 bezb\u0142\u0119dno\u015bci nie jest ani dyplom wy\u017cszych studi\u00f3w prawniczych, ani nominacja prezydenta. Niedostateczny jest nadz\u00f3r nad orzecznictwem. Nie spotka\u0142em si\u0119 w swojej praktyce z sytuacj\u0105, by S\u0105d Najwy\u017cszy dawa\u0142 s\u0105dom ni\u017cszego szczebla jakie\u015b wytyczne, a przecie\u017c ma on takie narz\u0119dzia. Problem polega na tym, \u017ce aby ich u\u017cy\u0107, trzeba by by\u0142o si\u0119 wysili\u0107. A nikomu si\u0119 nie chce.

Z odpowiedzialno\u015bci\u0105 cywiln\u0105 pa\u0144stwa za b\u0142\u0119dy s\u0119dzi\u00f3w pod pewnymi wzgl\u0119dami jest gorzej ni\u017c w minionym ustroju. W PRL, by skutecznie poci\u0105gn\u0105\u0107 pa\u0144stwo do odpowiedzialno\u015bci odszkodowawczej za b\u0142\u0119dy s\u0119dziego, wystarczy\u0142o wykaza\u0107 win\u0119 w stopniu cho\u0107by najni\u017cszym. Teraz Trybuna\u0142 Konstytucyjny przewrotnie wymy\u015bli\u0142, \u017ce winy ju\u017c wskazywa\u0107 nie trzeba, tylko nale\u017cy wykaza\u0107 bezprawno\u015b\u0107.

Czyli co?<\/strong>

Trybuna\u0142 uwa\u017ca za bezprawno\u015b\u0107 s\u0105dow\u0105 tylko przypadki b\u0142\u0119d\u00f3w elementarnych i ra\u017c\u0105cych. Dlatego mamy do czynienia z martw\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa za ten segment w\u0142adzy. Owszem, istnieje teoretycznie co\u015b takiego jak konstytucyjne prawo do wynagrodzenia za szkody wyrz\u0105dzone przez w\u0142adz\u0119 publiczn\u0105, jednak jest to przepis praktycznie martwy.

Wiele os\u00f3b skar\u017cy si\u0119 na przewlek\u0142o\u015b\u0107 proces\u00f3w. Z czego ona wynika?<\/strong>

G\u0142\u00f3wnie z nieudolno\u015bci s\u0119dzi\u00f3w. Je\u015bli sprawa jest np. kilkakrotnie odsy\u0142ana do ponownego rozpoznania, to nieudolno\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w jest widoczna. Je\u015bli s\u0105d pierwszej instancji nie potrafi prawid\u0142owo ustali\u0107 stanu faktycznego, taka sprawa wraca. Wtedy otrzymuje j\u0105 inny s\u0119dzia. Je\u015bli wi\u0119c wraca kilka razy, a tak si\u0119 zdarza cz\u0119sto, to znaczy, \u017ce kilku s\u0119dzi\u00f3w czemu\u015b uchybi\u0142o.

Kolejnym problemem jest pozorna kolegialno\u015b\u0107 orzekania, przynajmniej w s\u0105dach odwo\u0142awczych. Jest s\u0119dzia sprawozdawca, on nadaje ton, a reszta beznami\u0119tnie podpisuje si\u0119 pod jego decyzjami. Z mojej praktyki wynika, \u017ce tych pozosta\u0142ych dw\u00f3ch najcz\u0119\u015bciej nie orientuje si\u0119, o co chodzi. I nie mo\u017cna tego skontrolowa\u0107. No bo jak udowodni\u0107 s\u0119dziemu, \u017ce nie czyta\u0142 akt? Tylko czasem zdarzaj\u0105 si\u0119 ewidentne wpadki. Mia\u0142em tak\u0105 sytuacj\u0119, \u017ce przy ponownym rozpoznawaniu sprawy po kasacji orzeka\u0142a s\u0119dzia, kt\u00f3ra orzeka\u0142a tak\u017ce przed kasacj\u0105, a zatem tej sprawy tkn\u0105\u0107 jej ju\u017c nie by\u0142o wolno. Gdyby czyta\u0142a akta, to natkn\u0119\u0142aby si\u0119 na b\u0142\u0119dny wyrok, uchylony przez S\u0105d Najwy\u017cszy. Chyba \u017ce nie wiedzia\u0142a, \u017ce powinna zrezygnowa\u0107. Nie wiem, kt\u00f3ra wersja jest bardziej kompromituj\u0105ca.

Co zrobi\u0107 z tak\u0105 s\u0119dzi\u0105?<\/strong>

Powinno si\u0119 zastanowi\u0107 nad jej odpowiedzialno\u015bci\u0105 dyscyplinarn\u0105, nad tym, czy ona jeszcze w og\u00f3le powinna zasiada\u0107 w korpusie s\u0119dzi\u00f3w s\u0105du okr\u0119gowego z wynagrodzeniem s\u0119dziego s\u0105du apelacyjnego rz\u0119du 10 tys. z\u0142. Tymczasem poci\u0105ganie s\u0119dzi\u00f3w do odpowiedzialno\u015bci dyscyplinarnej to rzadko\u015b\u0107. Nie ma tutaj \u017cadnej zewn\u0119trznej kontroli, wszystko dzieje si\u0119 w ramach korporacji s\u0119dzi\u00f3w. Je\u015bli zarzuty w stosunku do s\u0119dziego S\u0105du Najwy\u017cszego recenzuje jego kolega z S\u0105du Najwy\u017cszego, to\u2026 No c\u00f3\u017c, tego typu sprawy m\u00f3g\u0142by skontrolowa\u0107 np. minister sprawiedliwo\u015bci, ale to musia\u0142by by\u0107 odwa\u017cny minister, kt\u00f3ry nie boi si\u0119 narazi\u0107 \u015brodowisku.

Tymczasem wysocy urz\u0119dnicy miewaj\u0105 z s\u0119dziami zupe\u0142nie inny typ relacji. Mieli\u015bmy spraw\u0119 s\u0119dziego Milewskiego, kt\u00f3ry przybija\u0142 z Donaldem Tuskiem pi\u0105tk\u0119 w czasie meczu w Gda\u0144sku, a potem da\u0142 si\u0119 z\u0142apa\u0107 na uzgadnianiu z cz\u0142owiekiem podaj\u0105cym si\u0119 za urz\u0119dnika premiera swoich decyzji w sprawie afery Amber Gold.

Pan Milewski si\u0119 o\u015bmieszy\u0142, s\u0119dziowie z\u0142apani na takich zachowaniach powinni by\u0107 usuwani z funkcji. Warto te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na brak bezpo\u015bredniej komunikacji s\u0119dzi\u00f3w ze spo\u0142ecze\u0144stwem, na obyczaj s\u0119dzi\u00f3w, by zamyka\u0107 si\u0119 we w\u0142asnych gabinetach. Nie ma \u017cadnej otwarto\u015bci, wyj\u015bcia do ludzi. Gdyby to wygl\u0105da\u0142o tak, \u017ce po wa\u017cnym wyroku czy decyzji s\u0119dziowie zapraszaj\u0105 na konferencj\u0119 prasow\u0105 dziennikarzy i wyja\u015bniaj\u0105 im, czym si\u0119 kierowali i jakie maj\u0105 plany, to pole manewru dla wa\u017cnych urz\u0119dnik\u00f3w dzwoni\u0105cych do prezesa s\u0105du by\u0142oby niepor\u00f3wnywalnie mniejsze.

Jakie dzia\u0142ania mo\u017cna podj\u0105\u0107, by patologii w s\u0105dach by\u0142o mniej?<\/strong>

Niech pa\u0144stwo zacznie realnie p\u0142aci\u0107 za b\u0142\u0119dy s\u0105dowe swoich urz\u0119dnik\u00f3w. Je\u015bli raz czy drugi przyjdzie pokry\u0107 koszty wyrz\u0105dzone przez b\u0142\u0119dy s\u0119dziego, to mo\u017ce w ko\u0144cu kto\u015b si\u0119 zastanowi, czy nie lepiej takiego s\u0119dziego wykluczy\u0107 ze s\u0142u\u017cby. To pa\u0144stwu powinno zale\u017ce\u0107, \u017ceby eliminowa\u0107 takich nieudacznik\u00f3w.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Przetrzymywanie w aresztach tylko na podstawie zezna\u0144 \u015bwiadka koronnego, niedouczeni s\u0119dziowie nieczytaj\u0105cy akt i nieponosz\u0105cy odpowiedzialno\u015bci za swoje b\u0142\u0119dy – tak wygl\u0105daj\u0105 standardy polskiego s\u0105downictwa. Z Jackiem B\u0105bk\u0105, prezesem Fundacji Bada\u0144 nad Prawem, rozmawia Magdalena Michalska. Piotr Staruchowicz sp\u0119dzi\u0142 w areszcie ponad osiem miesi\u0119cy. Jedynym dowodem na to, \u017ce mia\u0142 rzekomo handlowa\u0107 narkotykami, s\u0105 zeznania […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[92,169],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67200"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67200"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67200\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}